Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Bản lĩnh Theo Từ điển Hán Việt của Đào Duy Anh, “bản lĩnh là nền gốc của nhân cách, tài lực và khả năng” [1, tr. Cũng theo hướng tiếp cận này, từ điển Hán Việt giải nghĩa: “bản lĩnh” là nhân cách, là tài năng sẵn có khiến cho con người có bản sắc riêng.
Như vậy “bản lĩnh” được hiểu là một loại khả năng bên trong của con người, mà khả năng này tạo ra nền móng, gốc rễ của nhân cách con người. Đại từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên cho rằng “bản lĩnh” là khả năng, ý chí kiên định trước mọi hoàn cảnh [29, tr. Theo đó, bản lĩnh là sự tỉnh táo cùng với ý chí kiên cường, bất khuất của một con người trước mọi hoàn cảnh khó khăn như cám dỗ, dụ dỗ (áp lực từ bên ngoài). Người có bản lĩnh là người luôn kiên định lập trường quan điểm, không bị tác động, thay đổi bởi hoàn cảnh xung quanh.
Bản lĩnh là một hiện tượng xã hội, phản ánh nhóm phẩm chất cốt lõi thuộc về phẩm chất của con người và của các tổ chức xã hội do con người lập nên. Chủ tịch Hồ Chí Minh khái quát, hình thành một chân lý phổ biến đối với dân tộc Việt Nam: “Chúng ta thà hy sinh tất cả, nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ” [18, tr. Bản lĩnh đó cũng được Người căn dặn các chiến sỹ quyết tử của Trung đoàn Thủ đô khi bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp: “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” [19, tr.381], thành lẽ sống đối với cán bộ, chiến sỹ lực lượng vũ trang nhân dân và thế hệ trẻ. Như vậy, "bản lĩnh" là có ý chí, quyết tâm, dám làm, dám suy nghĩ.
Sống bản lĩnh chính là dám thể hiện khả năng, sở thích của mình, luôn tự tin trong cuộc sống. Trong cuộc sống, bản lĩnh tạo nên những nét riêng của mỗi người và người sống có bản lĩnh luôn dám đương đầu với mọi khó khăn trong cuộc sống, sẵn sàng chịu trách nhiệm. Điều này rất quan trọng đối với giới trẻ hiện nay trong xu thế toàn cầu hóa. Bản lĩnh chính trị Bản lĩnh chính trị là phẩm chất chính trị đặc biệt của người có bản lĩnh, biểu hiện ở lập trường tư tưởng chính trị vững vàng, không hoang mang, dao động trước những tình huống, hoàn cảnh chính trị cụ thể.
Bản lĩnh chính trị là kết quả của quá trình bồi dưỡng, giáo dục, rèn luyện, thử thách lâu dài trong thực tiễn công tác, chiến đấu, lao động, học tập, trong đó công tác giáo dục chính trị, tư tưởng đóng vai trò quan trọng hàng đầu, có ý nghĩa quyết định việc tạo nền tảng chính trị, sự giác ngộ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và niềm tin vào đường lối lãnh đạo của Đảng, vào mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội của mỗi cá nhân. Bản lĩnh chính trị là điều kiện cần thiết để đảm bảo cho mỗi người có định hướng chính trị đúng đắn, luôn làm chủ bản thân, làm chủ hoàn cảnh thực tiễn và kiểm soát được hành vi, thái độ của mình trong mọi tình huống. Đó chính là sự vững vàng, kiên định, chủ động trong cả suy nghĩ và hành động trước những khó khăn, thách thức của cuộc sống, đúng như V.Lênin từng nhấn mạnh: “Chỉ giai cấp nào đi theo con đường của mình mà không do dự, không chán nản và không sa vào tuyệt vọng trong những bước ngoặt khó khăn nhất, gay go nhất và nguy hiểm nhất, thì mới có thể lãnh đạo được những quần chúng lao động và bị bóc lột. Chúng ta không cần những sự hăm hở điên cuồng.