Tài liệu Y tế: Một số yếu tố liên quan đến lo âu căng thẳng của người bệnh

Chuyên khảo y tế phân tích Một số yếu tố liên quan đến lo âu căng thẳng của người bệnh tăng huyết áp tại khoa khám bệnh bệnh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Hồng Thi
• Trường học: Trường Đại Học Thăng Long
• Chuyên ngành: Điều Dưỡng
• Đề tài: Một Số Yếu Tố Liên Quan Đến Lo Âu Căng Thẳng Của Người Bệnh Tăng Huyết Áp Tại Khoa Khám Bệnh Bệnh Viện Đa Khoa Tâm Anh Hà Nội Năm 2023
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái Niệm Về Lo Âu Và Căng Thẳng Ở Bệnh Nhân Tăng Huyết Áp

Lo âu và căng thẳng là hai trạng thái tâm lý phổ biến ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe của bệnh nhân tăng huyết áp. Lo âu là cảm giác lo lắng, sợ hãi vô căn cứ hoặc có căn cứ nhưng quá mức so với thực tế, trong khi căng thẳng là phản ứng của cơ thể trước những yêu cầu hoặc mối đe dọa. Cả hai yếu tố này đều có liên quan mật thiết đến việc gia tăng huyết áp và làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh. Theo các nghiên cứu khoa học, bệnh nhân tăng huyết áp thường trải qua các giai đoạn lo âu và căng thẳng cao, đặc biệt khi phải đối mặt với các biến chứng tiềm ẩn. Hiểu rõ về yếu tố lo âu căng thẳng giúp nhân viên y tế cung cấp chăm sóc toàn diện và hiệu quả hơn.

1.1. Định Nghĩa Lo Âu Trong Bối Cảnh Bệnh Tim Mạch

Lo âu ở bệnh nhân tăng huyết áp được định nghĩa là tình trạng rối loạn tâm lý kéo dài, biểu hiện qua cảm giác lo lắng, sợ hãi, khó tập trung và các triệu chứng thể chất như tim đập nhanh, khó thở. Đây là rối loạn lo âu có ảnh hưởng trực tiếp đến việc kiểm soát huyết áp và tuân thủ điều trị.

1.2. Khái Niệm Căng Thẳng Và Tác Động Đến Tăng Huyết Áp

Stress hay căng thẳng là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi gặp áp lực từ cuộc sống, công việc, hoặc các vấn đề sức khỏe. Ở bệnh nhân tăng huyết áp, căng thẳng gây kích hoạt hệ thần kinh交感, dẫn đến tăng tiết các hormone stress như adrenaline, làm gia tăng huyết áp tâm thu và tâm trương.

II. Nguyên Nhân Chính Gây Ra Lo Âu Và Căng Thẳng

Các nguyên nhân gây ra lo âu và căng thẳng ở bệnh nhân tăng huyết áp rất đa dạng và phức tạp. Chúng bao gồm các yếu tố liên quan đến bệnh tật, kinh tế xã hội, gia đình và tâm lý cá nhân. Cách tiếp cận toàn diện để tìm hiểu yếu tố liên quan là cần thiết để phát triển các can thiệp điều dưỡng hiệu quả. Nghiên cứu tại Bệnh Viện Đa Khoa Tâm Anh cho thấy stress và lo âu có mối liên hệ chặt chẽ với việc không tuân thủ điều trị. Việc xác định nguyên nhân gây căng thẳng giúp nhân viên y tế đưa ra các giải pháp can thiệp phù hợp.

2.1. Nguyên Nhân Liên Quan Đến Bệnh Tật

Chẩn đoán tăng huyết áp và khả năng xảy ra các biến chứng mạch máu não, bệnh động mạch vành hay các tai biến khác tạo nên sợ hãi và lo lắng. Bệnh nhân lo âu về điều trị dài hạn, chi phí y tế, và những hạn chế về lối sống.

2.2. Yếu Tố Kinh Tế Xã Hội Và Gia Đình

Áp lực tài chính, xung đột gia đình, mất việc làm, và các vấn đề xã hội tạo ra căng thẳng mạnh. Bệnh nhân tăng huyết áp thường gặp khó khăn trong việc quản lý công việc và cuộc sống cá nhân khi phải theo dõi sức khỏe liên tục.

III. Các Dấu Hiệu Và Triệu Chứng Của Lo Âu Căng Thẳng

Dấu hiệu lo âu và triệu chứng căng thẳng ở bệnh nhân tăng huyết áp thể hiện qua các biểu hiện tâm lý và thể chất rõ ràng. Nhân viên điều dưỡng cần nhận biết và đánh giá chính xác các triệu chứng này để can thiệp kịp thời. Các dấu hiệu lâm sàng bao gồm rối loạn giấc ngủ, mất cảm giác vui sướng, khó tập trung, và các biểu hiện thể chất như đau đầu, khó thở, tim đập nhanh. Việc sử dụng các thang đo đánh giá lo âu như thang HADS hoặc Zung Anxiety Scale giúp định lượng mức độ lo âu và stress một cách khoa học.

3.1. Biểu Hiện Tâm Lý Của Lo Âu Và Căng Thẳng

Các biểu hiện tâm lý bao gồm sợ hãi, lo lắng vô cùng, khó tập trung, mất ngủ, cáu kỉnh, và tâm trạng chán nản. Bệnh nhân tăng huyết áp có thể trở nên cô lập, từ chối tham gia các hoạt động xã hội bình thường.

3.2. Biểu Hiện Thể Chất Của Căng Thẳng

Triệu chứng thể chất của stress bao gồm đau đầu, đau cơ, khó thở, tim đập nhanh, tiêu chảy, táo bón, và mệt mỏi. Ở bệnh nhân tăng huyết áp, những dấu hiệu này có thể làm gia tăng huyết áp và khiến bệnh trở nên khó kiểm soát hơn.

IV. Vai Trò Của Điều Dưỡng Trong Quản Lý Lo Âu Căng Thẳng

Nhân viên điều dưỡng đóng vai trò thiết yếu trong việc quản lý lo âu và căng thẳng cho bệnh nhân tăng huyết áp. Theo học thuyết của Florence Nightingale và Virginia Henderson, nhân viên y tế phải cung cấp môi trường chăm sóc toàn diện và nhân văn. Việc đánh giá chính xác yếu tố liên quan đến lo âu và stress là bước đầu tiên để phát triển kế hoạch can thiệp hiệu quả. Các can thiệp điều dưỡng bao gồm hỗ trợ tâm lý, giáo dục sức khỏe, hướng dẫn kỹ thuật thư giãn, và khuyến khích tuân thủ điều trị. Việc quản lý căng thẳng tốt giúp cải thiện kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ biến chứng mạch máu não.

4.1. Can Thiệp Tâm Lý Và Giáo Dục Sức Khỏe

Nhân viên điều dưỡng cần cung cấp giáo dục sức khỏe về mối liên hệ giữa lo âu, stress và tăng huyết áp. Lắng nghe tâm sự, hỗ trợ tâm lý, và hướng dẫn các kỹ thuật giảm stress như thiền, hít thở sâu giúp bệnh nhân cảm thấy được quan tâm và hỗ trợ.

4.2. Theo Dõi Và Đánh Giá Mức Độ Lo Âu

Sử dụng các thang đo đánh giá lo âu định kỳ để theo dõi tình trạng tâm lý của bệnh nhân. Phát hiện sớm rối loạn lo âu và stress nặng giúp tham khảo chuyên gia tâm lý hoặc sử dụng các liệu pháp hỗ trợ kịp thời, đảm bảo chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân tăng huyết áp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về lo âu, căng thẳng 1. Một số khái niệm về lo âu 1. Lo lắng Lo lắng là hiện tượng phản ứng tự nhiên của con người trước những khó khăn và các mối đe dọa của tự nhiên, xã hội mà con người phải tìm cách vượt qua, tồn tại, vươn tới.

Lo lắng cũng là tín hiệu cảnh báo trước những mối đe dọa đột ngột, trực tiếp do đó giúp con người tồn tại và thích nghi [13]. Lo lắng có chủ đề rõ ràng trong cuộc sống như công việc, học tập… và mang tính chất nhất thời. Khi những sự kiện trong đời sống ảnh hưởng đến tâm lý chủ thể hết tác động thì lo lắng cũng không còn hoặc còn lại rất ít triệu chứng [4] [13] 1. Rối loạn lo âu Khác với lo lắng, lo âu bệnh lý có thể xuất hiện không có liên quan tới một mối đe dọa rõ ràng nào hoặc các sự kiện tác động đã chấm dứt nhưng vẫn còn lo âu, mức độ lo âu cũng không tương xứng với bất kì một đe dọa nào để có thể tồn tại hoặc kéo dài.

Khi mức độ lo âu gây trở ngại rõ rệt các hoạt động, lúc đó được gọi là lo âu bệnh lý [21] Lo âu bệnh lý thường kéo dài và lặp đi lặp lại với các triệu chứng như: Mạch nhanh, thở gấp, chóng mặt, khô miệng, vã mồ hôi, lạnh chân tay, run rẩy, bất an. Lo âu bệnh lý cũng là lo âu không phù hợp với hoàn cảnh, không có chủ đề rõ ràng, mang tính chất mơ hồ, vô lý [13] [14]. Sự khác nhau giữa lo lắng và rối loạn lo âu [2] Lo lắng Rối loạn lo âu - Lo âu không làm ảnh hưởng đến công - Lo âu gây mất ổn định các hoạt động, ảnh việc, hoạt động hàng hưởng đến nghề nghiệp, ngày. cuộc sống xã hội.

- Lo âu có thể kiểm soát được. - Lo âu không thể kiểm soát được. - Lo âu gây khó chịu đôi chút, - Lo âu hết sức khó chịu, bồn chồn, không nặng nề. 3 Thư viện ĐH Thăng Long - Lo âu giới hạn trong một số tình - Lo âu trong mọi tình huống bất kỳ, luôn có huống có thật, hoàn cảnh xu hướng chờ đợi những kết đặc trưng, cụ thể.

- Lo âu chỉ tồn tại trong một thời - Lo âu kéo dài ngày này qua ngày khác điểm nhất định trong khoảng thời gian ít nhất 6 tháng Nguồn: “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của rối loạn lo âu lan tỏa” Nguyễn Thị Phước Bình (2010) [2] 1. Nguyên nhân của rối loạn lo âu - Môi trường bên ngoài: Sau tai nạn/ chấn thương, mất người thân, đổ vỡ các mối quan hệ, áp lực trông công việc/học tập. thay đổi môi trường sống, … - Vấn đề sức khỏe bản thân: lo âu có thể liên quan đến một số bệnh như tim mạch, đái tháo đường, huyết áp, ung thư, … - Sử dụng các chất gây nghiện như: ma túy, rượu, thuốc lá, …. - Bất thường về các chất dẫn truyền thần kinh.

Biểu hiện lâm sàng của rối loạn lo âu - Biểu hiện về cảm xúc: sợ và lo lắng một cách quá mức trước những sự việc không đáng lo, cảm giác rất sợ chết, khiếp sợ cái chết, có vấn đề về tập trung, chú ý vào công việc, dễ bị kích thích, cảm thấy đứng ngồi không yên, cảm giác căng thẳng, hay giât mình, hay nghĩ đến những điều nguy hiểm xảy ra với mình, cảm thấy đầu óc mình trống rỗng, cảm thấy có điều gì xấu sẽ xả đến với mình. - Tim mạch: hồi hộp; tăng huyết áp, đau, bỏng vùng trước ngực; cảm giác co thắt lồng ngực. - Dạ dày- ruột: nôn, cảm giác trống rỗng trong dạ dày; trướng bụng, khô miệng; tăng nhu động ruột; cảm giác “ hòn, cục ở tron cổ họng” - Hô hấp: Tăng nhịp thở, cảm giác thiếu không khí, cảm giác khó thở. - Các biểu hiện khác: tăng trương lực cơ; run; mệt mỏi; yếu; ra mồ hôi; chóng mặt; đau đầu; giãn đồng tử; đi tiểu thường xuyên; rét run [1] 1.

Yếu tố liên quan đến lo âu - Tổn thương về tinh thần. Ví dụ như ở trẻ em, khi phải chứng kiến những cuộc cãi vã, bạo hành gia đình khi còn nhỏ sẽ có nguy cơ cao phát triển rối loạn lo âu khi lớn lên, - Những người mắc các rối loạn tâm thần khác như trầm cảm, rối loạn ám ánh, cưỡng chế,… 4 - Những người thuộc nhóm tính cách quá cầu toàn, dễ nóng nảy, ức chế, thiếu tự trọng hay những người được phân loại vào nhóm “ nhân cách yếu”. - Phụ nữ mắc rối loạn lo âu nhiều hơn nam giới, đặc biệt là phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh. - Yếu tố di truyền: nếu có người thân trong gia đình mắc rối loạn lo âu thì sẽ có nguy cơ gặp phải chứng bệnh này cao hơn so với người bình thường.1 Khái niệm Căng thẳng (hay Stress) là một trạng thái tâm sinh lý được nảy sinh khi các kích thích tác động quá mức (vượt ngưỡng giới hạn cho phép) chịu đựng của cá nhân dẫn đến thay đổi về nhận thức, thái độ và hành vi [5] Thuật ngữ Stress được xuất hiện lần đầu tiên từ thế kỷ 15.

Ban đầu được dùng trong vật lý học để chỉ sức nén mà vật liệu phải chịu. Đến thế kỷ thứ 17 thuật ngữ này được dùng chỉ sức ép trên tâm lý con người chỉ con người phải trải qua thử thách gay go, tai họa hoặc nỗi đau buồn. Trên thế giới, có rất nhiều quan điểm và định nghĩa khác nhau về stress. Sau đó năm 1914, Walter Cannon sử dụng thuật ngữ stress trong sinh lý học.

Tới năm 1935, trong một công trình nghiên cứu về duy trì nội môi ở các động vật có vú trong các tình huống bị gò bó, ông đã mô tả stress là một phần phản ứng sinh lý tấn công hoặc bỏ chạy trước hoàn cảnh khẩn cấp có liên quan đến tăng tiết Cortisol của tủy thượng thận. Theo Hans Sylye, stress là phản ứng sinh học không đặc hiệu của cơ thể với những tình huống căng thẳng. Đây là những phản ứng nhằm khôi phục lại trạng thái cân bằng nội môi, khắc phục các tình huống để đảm bảo duy trì và thích nghi của cơ thể trước các điều kiện sống đang biến đổi. Các stress bình thường không gây hại, một số căng thẳng còn có tác động có lợi: kích thích tính tích cực, huy động sức mạnh để con người vượt qua khó khăn.

Tuy nhiên những căng thẳng trở thành bệnh lý khi tình huống căng thẳng quá bất ngờ và quá mạnh hoặc không mạnh nhưng lặp đi lặp lại nhiều lần vượt quá khả năng chịu đựng của đối tượng, gây ra các rối loạn cơ thể, tâm thần và ứng xử gọi là các rối loạn liên quan đến stress [36] Các đáp ứng không đặc hiệu gồm ba giai đoạn: - Báo động: Xuất hiện phản ứng “chiến đấu hay chạy trốn” trong giai đoạn này, 5 Thư viện ĐH Thăng Long các phản ứng sinh lý của cơ thể được triển khai, các hoạt động tâm lý được kích thích, đặc biệt là tăng cường quá trình tập trung chú ý, ghi nhớ và tư duy… giúp con người đánh giá các tình huống stress và bước đầu đề ra chiến lược đáp ứng trước các tình huống đó. Giai đoạn báo động có thể diễn ra nhanh (vài phút) hoặc kéo dài vài giờ, vài ngày. Chủ thể có thể chết trong giai đoạn này nếu yếu tố gây stress quá mạnh, tình huống stress quá phức tạp. Nếu tồn tại được thì các phản ứng ban đầu chuyển sang giai đoạn ổn định (hay còn gọi là giai đoạn thích nghi).

- Kháng cự: Trong giai đoạn này, mọi cơ chế thích ứng được động viên để cơ thể chống đỡ và điều hòa các rối loạn ban đầu. Sức đề kháng của cơ thể tăng lên, con người có thể làm chủ được tình huống stress, lập lại các trạng thái cân bằng nội môi và tạo ra cân bằng mới với môi trường. Giai đoạn này còn được gọi là giai đoạn thích nghi. Trong một tình huống stress bình thường, chủ thể đáp ứng lại bằng hai giai đoạn báo động và chống đỡ.

Nếu giai đoạn chống đỡ tiến triển tốt thì các chức năng tâm, sinh lý cơ thể được phục hồi. Nếu khả năng thích ứng của cơ thể mất dần, thì quá trình phục hồi không xảy ra và chuyển sang giai đoạn suy kiệt, - Suy kiệt: phản ứng stress trở thành bệnh lý khi tình huống stress quá bất ngờ, dữ dội, hoặc ngược lại, quen thuộc nhưng lặp đi lặp lại, vượt qua khả năng dàn xếp của chủ thể. Trong giai đoạn suy kiệt, các biến đổi tâm lý, sinh lý và hành vi của giai đoạn báo động xuất hiện trở lại, hoặc là cấp tính và tạm thời, hoặc là nhẹ hơn nhưng kéo dài. Nguyên nhân stress - Môi trường bên ngoài: thời tiết, tiếng ồn, bụi, ô nhiễm,… - Căng thẳng từ gia đình, xã hội: mâu thuẫn trong gia đình, áp lực về chăm sóc người gia/ con nhỏ, mất người thân, áp lực cân đối tài chính, thời hạn phải hoàn thành ccôngg việc,… - Vấn đề về thể chất: cơ thể ốm đau, thiếu chất dinh dưỡng,… - Suy nghĩ, cách sống của chính bản thân: đôi khi, cách nghĩ của bản thân cũng làm chúng ta rơi vào stress.

Ví dụ:; nếu thi trượt kỳ thi này mọi người sẽ chê cười tôi, nếu không sinh được con trai gia đình chồng sẽ ruồng bỏ tôi,… 6 1. Các dấu hiệu, triệu chứng căng thẳng - Có 3 biểu hiện do căng thẳng gây ra là các biểu hiện về tâm lý, các rối loạn về sinh lý và các lệch lạc về ứng xử + Các biểu hiện về tâm lý: chủ thể phản ứng quá mức với hoàn cảnh, dễ nổi cáu, có cảm giác khó chịu, căng thẳng về tâm lý, mệt mỏi về trí tuệ và không thư giãn được, xuất hiện rối loạn giác ngủ (khó ngủ, hay thức giấc và không có cảm giác hồi phục sau khi ngủ) và có thể tiến triển thành các triệu chứng của lo âu- ám ảnh sợ. + Những triệu chứng thực thể: Chủ thể thường có những rối loạn về thần kinh thực vật ở mức độ vừa như đánh trống ngực, nhịp tim và huyết áp tăng không ổn định, bệnh đường tiêu hóa (loét dạ dày, tá tràng), sự mệt mỏi thể xác, bệnh hô hấp, chứng nhức đầu và đau mỏi cơ. + Các biểu hiện về hành vi: Tình huống stress có thể ức chế hoặc kích thích hành vi của chủ thể.

Những rối loạn chức năng thích nghi của hành vi được biểu hiện trong các rối loạn hành vi.