Một số vấn đề về biện pháp khẩn cấp r ntạm thời trong trọng tài r nthương mại và đề xuất hoàn thiện pháp r nluật việt nam

Khám phá biện pháp khẩn cấp tạm thời trong Trọng tài Thương mại Việt Nam. Phân tích vấn đề, đề xuất giải pháp hiệu quả. Tìm hiểu ngay!

• Tác giả: Trần Thị Hà Linh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Ngọc Thứ
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế - Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Một số vấn đề về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trọng tài thương mại và đề xuất hoàn thiện pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do nghiên cứu đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 0.4. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 0.5. Mục đích nghiên cứu đề tài
• 0.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài
• 0.7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Bố cục của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI VÀ CÁC BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI TRONG TỐ TỤNG TRỌNG TÀI
• 1.1. Một số vấn đề khái quát về trọng tài thương mại và thẩm quyền của Hội đồng trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại
• 1.2. Khái quát về phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại
• 1.3. Thẩm quyền của Hội đồng trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại
• 1.4. Các vấn đề lý luận chung về biện pháp khẩn cấp tạm thời ban hành bởi Hội đồng trọng tài
• 1.5. Quy định chung về biện pháp khẩn cấp tạm thời
• 1.6. Thẩm quyền của Hội đồng trọng tài trong áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời
• 1.7. Vai trò của tòa án trong áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trọng tài thương mại
• 1.8. Thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong hoạt động trọng tài
• 1.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: BẤT CẬP TRONG QUY ĐỊNH VỀ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.1. Về cơ chế đồng thẩm quyền của tòa án và trọng tài trong áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời
• 2.2. Về một số biện pháp khẩn cấp tạm thời quy định tại khoản 2 Điều 49 Luật Trọng tài thương mại
• 2.3. Vấn đề hiệu lực đối với bên thứ ba và biện pháp cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp, biện pháp kê biên tài sản đang tranh chấp
• 2.4. Biện pháp yêu cầu tạm thời về việc trả tiền giữa các bên
• 2.5. Một số vấn đề khác trong quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời và thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trên thực tiễn
• 2.6. Về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trên cơ sở yêu cầu đơn phương
• 2.7. Về vấn đề thời hạn ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời
• 2.8. Về vấn đề bồi thường thiệt hại do áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng trọng tài
• 2.9. Về nghĩa vụ thực hiện biện pháp bảo đảm
• 2.10. Về thi hành biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Luật Thi hành án Dân sự
• 2.11. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Tóm tắt

I. Tổng Quan Trọng Tài Thương Mại BHKCTT Khái Niệm

Toàn cầu hóa thương mại thúc đẩy giao thương quốc tế, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro tranh chấp. Thay vì tòa án, trọng tài thương mại ngày càng được ưa chuộng nhờ tính hiệu quả và linh hoạt. Tuy nhiên, số lượng vụ tranh chấp giải quyết bằng trọng tài tại Việt Nam còn khiêm tốn so với các quốc gia khác, đặt ra câu hỏi về những bất cập trong khung pháp lý. Bản chất tự do thỏa thuận của trọng tài mang lại sự nhanh chóng, nhưng cũng khiến Hội đồng trọng tài gặp bất lợi so với tòa án, đặc biệt trong việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời (BHKCTT). Khóa luận này tập trung nghiên cứu những vấn đề này, đề xuất giải pháp để trọng tài thương mại Việt Nam trở nên khả thi hơn.

1.1. Giải Quyết Tranh Chấp Bằng Trọng Tài Ưu điểm vượt trội

Phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại ngày càng được ưa chuộng bởi tính linh hoạt, nhanh chóng và bảo mật cao. Các bên có thể tự do thỏa thuận về quy tắc tố tụng, chọn trọng tài viên có chuyên môn phù hợp với lĩnh vực tranh chấp, và quá trình tố tụng thường diễn ra kín đáo hơn so với tòa án. Điều này đặc biệt quan trọng trong các giao dịch thương mại quốc tế, nơi uy tín và bí mật kinh doanh là yếu tố sống còn.

1.2. Thẩm Quyền của Hội Đồng Trọng Tài Nguồn gốc Giới hạn

Thẩm quyền của Hội đồng trọng tài bắt nguồn từ sự thỏa thuận của các bên tranh chấp. Tuy nhiên, thẩm quyền này không phải là vô hạn. Hội đồng trọng tài bị giới hạn bởi phạm vi thỏa thuận trọng tài, quy tắc tố tụng được các bên lựa chọn, và pháp luật quốc gia nơi trọng tài được tiến hành. Đặc biệt, vấn đề áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời, Hội đồng trọng tài thường gặp khó khăn do thiếu quyền lực cưỡng chế trực tiếp.

II. BHKCTT Trong Trọng Tài Quy Định Thẩm Quyền Của HĐTT

Các biện pháp khẩn cấp tạm thời (BHKCTT) đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tranh chấp trong quá trình tố tụng trọng tài. Tuy nhiên, quy định về BHKCTT trong pháp luật Việt Nam còn nhiều bất cập, đặc biệt là về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài. Việc Hội đồng trọng tài không thể thực hiện quyền hạn trước khi được thành lập, hiệu lực của trọng tài không áp dụng với bên thứ ba, và các vấn đề liên quan đến yêu cầu đơn phương, trách nhiệm bồi thường là những thách thức lớn. Cần có giải pháp để tăng cường hiệu quả của BHKCTT trong trọng tài thương mại.

2.1. Quy Định Pháp Luật Việt Nam Về BHKCTT Phân tích chuyên sâu

Pháp luật Việt Nam, cụ thể là Luật Trọng tài thương mại, quy định về các loại biện pháp khẩn cấp tạm thời mà Hội đồng trọng tài có thể áp dụng. Tuy nhiên, các quy định này còn chung chung và thiếu cụ thể, gây khó khăn cho việc áp dụng trên thực tế. Ví dụ, quy định về biện pháp cấm thay đổi hiện trạng tài sản còn thiếu hướng dẫn chi tiết về cách thức thực hiện và giám sát.

2.2. Thẩm Quyền Áp Dụng BHKCTT Tòa án Hội đồng trọng tài

Theo pháp luật Việt Nam, cả Tòa án và Hội đồng trọng tài đều có thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Tuy nhiên, cơ chế "đồng thẩm quyền" này lại gây ra sự chồng chéo và thiếu hiệu quả. Các bên tranh chấp thường băn khoăn không biết nên yêu cầu áp dụng BHKCTT tại Tòa án hay Hội đồng trọng tài. Cần có sự phân định rõ ràng hơn về thẩm quyền để tránh tình trạng lạm dụng và kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp.

2.3. Vai Trò Của Tòa Án Hỗ trợ áp dụng BHKCTT

Tòa án đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hoạt động trọng tài, đặc biệt là trong việc thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Hội đồng trọng tài. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự hỗ trợ của Tòa án còn hạn chế, do thủ tục rườm rà và thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án và Hội đồng trọng tài. Cần có cơ chế hiệu quả để Tòa án hỗ trợ trọng tài trong việc áp dụng và thi hành BHKCTT.

III. Bất Cập Về BHKCTT Phân Tích Đề Xuất Hoàn Thiện

Luật pháp hiện hành tồn tại nhiều bất cập trong quy định về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (BHKCTT), gây ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại. Cơ chế đồng thẩm quyền giữa Tòa án và Trọng tài, hiệu lực đối với bên thứ ba, và các biện pháp bảo đảm còn nhiều hạn chế. Việc rà soát và hoàn thiện pháp luật là cần thiết để nâng cao tính khả thi và hiệu quả của trọng tài thương mại tại Việt Nam, tạo niềm tin cho các doanh nghiệp khi lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp này.

3.1. Cơ Chế Đồng Thẩm Quyền Bất cập Giải pháp

Cơ chế đồng thẩm quyền giữa Tòa án và Hội đồng trọng tài trong việc áp dụng BHKCTT tạo ra sự trùng lặp và thiếu rõ ràng. Điều này có thể dẫn đến tình trạng các bên lạm dụng quyền yêu cầu BHKCTT tại cả hai cơ quan, kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp. Cần có sự phân định rõ ràng hơn về thẩm quyền, ví dụ như quy định Tòa án chỉ áp dụng BHKCTT trước khi thành lập Hội đồng trọng tài, hoặc khi Hội đồng trọng tài không có thẩm quyền áp dụng BHKCTT trong một số trường hợp nhất định.

3.2. Hiệu Lực BHKCTT Với Bên Thứ Ba Thách thức thực tế

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời là hiệu lực của quyết định áp dụng BHKCTT đối với bên thứ ba. Theo quy định hiện hành, quyết định của Hội đồng trọng tài chỉ có hiệu lực đối với các bên tranh chấp, không có hiệu lực trực tiếp đối với bên thứ ba. Điều này gây khó khăn trong việc bảo vệ tài sản đang tranh chấp, đặc biệt khi tài sản này đang do bên thứ ba quản lý hoặc sở hữu. Cần có cơ chế để đảm bảo hiệu lực của BHKCTT đối với bên thứ ba, ví dụ như quy định bên thứ ba phải có nghĩa vụ hợp tác với Hội đồng trọng tài trong việc thi hành BHKCTT.

3.3. Yêu Cầu Tạm Thời Trả Tiền Tính khả thi Giải pháp

Quy định về biện pháp yêu cầu tạm thời về việc trả tiền giữa các bên trong Luật Trọng tài thương mại còn nhiều tranh cãi về tính khả thi. Việc yêu cầu một bên trả tiền cho bên kia trước khi có phán quyết cuối cùng có thể gây ra nhiều rủi ro, đặc biệt khi bên thua kiện không có khả năng trả tiền. Cần có quy định chặt chẽ hơn về điều kiện áp dụng biện pháp này, và có cơ chế bảo đảm việc thi hành quyết định trả tiền tạm thời.

IV. Kinh Nghiệm Quốc Tế Bài Học Về BHKCTT Trong Trọng Tài

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về biện pháp khẩn cấp tạm thời (BHKCTT) trong trọng tài thương mại là rất quan trọng để hoàn thiện pháp luật Việt Nam. Các quốc gia như Anh, Trung Quốc, và các nước áp dụng Luật mẫu UNCITRAL có những quy định và thực tiễn khác nhau về thẩm quyền, điều kiện áp dụng, và thi hành BHKCTT. Việc học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia này giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề này, và đưa ra những giải pháp phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

4.1. Luật Mẫu UNCITRAL Tiêu chuẩn quốc tế về BHKCTT

Luật mẫu UNCITRAL về trọng tài thương mại quốc tế là một trong những văn bản pháp lý quan trọng nhất, cung cấp các quy định mẫu về biện pháp khẩn cấp tạm thời. Nhiều quốc gia đã dựa vào Luật mẫu này để xây dựng hoặc sửa đổi luật trọng tài của mình. Việc nghiên cứu Luật mẫu UNCITRAL giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các tiêu chuẩn quốc tế về BHKCTT, và đánh giá mức độ phù hợp của pháp luật Việt Nam với các tiêu chuẩn này.

4.2. Pháp Luật Anh Trung Quốc Những điểm khác biệt đáng chú ý

Pháp luật Anh và Trung Quốc có những quy định riêng về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trọng tài thương mại, khác biệt so với Luật mẫu UNCITRAL. Ví dụ, pháp luật Anh trao cho Tòa án quyền rộng hơn trong việc hỗ trợ trọng tài, trong khi pháp luật Trung Quốc chú trọng hơn đến việc bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Việc so sánh pháp luật của các quốc gia này giúp chúng ta nhận diện những điểm mạnh và điểm yếu của pháp luật Việt Nam.

4.3. Cơ Chế Trọng Tài Viên Khẩn Cấp Giải pháp hiệu quả

Một số quốc gia đã áp dụng cơ chế trọng tài viên khẩn cấp để giải quyết các yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời một cách nhanh chóng và hiệu quả. Trọng tài viên khẩn cấp có thẩm quyền ra quyết định áp dụng BHKCTT trước khi Hội đồng trọng tài chính thức được thành lập. Cơ chế này giúp giải quyết các tình huống khẩn cấp, ngăn chặn các thiệt hại có thể xảy ra trong quá trình tố tụng trọng tài.

V. Đề Xuất Hoàn Thiện Nâng Cao Hiệu Quả BHKCTT ở VN

Để hoàn thiện pháp luật Việt Nam về biện pháp khẩn cấp tạm thời (BHKCTT) trong trọng tài thương mại, cần có những giải pháp đồng bộ, bao gồm việc sửa đổi các quy định của Luật Trọng tài thương mại, tăng cường sự phối hợp giữa Tòa án và Hội đồng trọng tài, và nâng cao năng lực của các trọng tài viên. Việc thực hiện những giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của BHKCTT, tạo niềm tin cho các doanh nghiệp khi lựa chọn trọng tài thương mại.

5.1. Sửa Đổi Luật Trọng Tài Thương Mại Cụ thể hóa quy định

Cần sửa đổi Luật Trọng tài thương mại để cụ thể hóa các quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời, đặc biệt là về điều kiện áp dụng, thủ tục yêu cầu, và thi hành quyết định áp dụng BHKCTT. Cần bổ sung các quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do áp dụng BHKCTT không đúng, và cơ chế bảo đảm thi hành quyết định áp dụng BHKCTT.

5.2. Tăng Cường Phối Hợp Tòa Án Trọng Tài Đồng bộ quy trình

Cần tăng cường sự phối hợp giữa Tòa án và Hội đồng trọng tài trong việc áp dụng và thi hành biện pháp khẩn cấp tạm thời. Cần xây dựng quy trình phối hợp cụ thể, quy định rõ trách nhiệm của mỗi bên, và tạo điều kiện để Tòa án hỗ trợ trọng tài trong việc xác minh thông tin, thu thập chứng cứ, và thi hành quyết định áp dụng BHKCTT.

5.3. Nâng Cao Năng Lực Trọng Tài Viên Đào tạo chuyên sâu

Cần nâng cao năng lực của các trọng tài viên về biện pháp khẩn cấp tạm thời, thông qua các chương trình đào tạo chuyên sâu về pháp luật, kỹ năng xét xử, và kinh nghiệm thực tiễn. Cần khuyến khích các trọng tài viên tham gia các khóa đào tạo quốc tế về BHKCTT, và chia sẻ kinh nghiệm với các đồng nghiệp trong nước.

VI. Tương Lai Của BHKCTT Thúc Đẩy Trọng Tài Thương Mại

Việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (BHKCTT) sẽ góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy sự phát triển của trọng tài thương mại tại Việt Nam. Khi các doanh nghiệp tin tưởng vào khả năng bảo vệ quyền lợi của mình thông qua trọng tài, họ sẽ sẵn sàng lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp này, góp phần giảm tải cho hệ thống Tòa án và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi.

6.1. Tạo Niềm Tin Cho Doanh Nghiệp Ưu tiên hàng đầu

Mục tiêu cuối cùng của việc hoàn thiện pháp luật về biện pháp khẩn cấp tạm thời là tạo niềm tin cho các doanh nghiệp khi lựa chọn trọng tài thương mại. Khi doanh nghiệp tin rằng quyền lợi của mình sẽ được bảo vệ một cách hiệu quả thông qua trọng tài, họ sẽ không ngần ngại lựa chọn phương thức này để giải quyết tranh chấp.

6.2. Giảm Tải Cho Hệ Thống Tòa Án Mục tiêu lâu dài

Sự phát triển của trọng tài thương mại sẽ góp phần giảm tải cho hệ thống Tòa án, giúp Tòa án tập trung vào giải quyết các vụ việc phức tạp hơn. Điều này sẽ nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp Việt Nam.

6.3. Môi Trường Kinh Doanh Thuận Lợi Động lực phát triển

Một hệ thống giải quyết tranh chấp hiệu quả, bao gồm cả trọng tài thương mại, là một yếu tố quan trọng để tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi. Môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ thu hút đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình toàn cầu hóa thương mại và gia tăng dòng vốn đầu tư quốc tế tạo điều kiện cho các quan hệ giao thương giữa các chủ thể kinh doanh ngày càng phát triển, song cũng làm phát sinh nhiều rủi ro, tranh chấp phức tạp. Để giải quyết các mâu thuẫn này, các bên tranh chấp thường có xu hướng tìm đến trọng tài thương mại như một phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) nhờ các ưu thế về tính linh hoạt, thủ tục nhanh chóng, tính bảo mật thông tin và phán quyết mang tính chung thẩm. Dù vậy, tại Việt Nam, số lượng vụ việc được thụ lý tại các trung tâm trọng tài hằng năm vẫn còn khiêm tốn khi đặt trong tương quan so sánh với số lượng án kinh doanh thương mại được giải quyết qua hệ thống tòa án quốc gia (riêng các tòa kinh tế tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh thụ lý trên 10.000 vụ việc mỗi năm).

Thực tế này xuất phát từ những khoảng trống và bất cập trong khung pháp lý điều chỉnh hoạt động trọng tài. Bản chất thẩm quyền của Hội đồng trọng tài bắt nguồn từ sự thỏa thuận của các bên chứ không xuất phát từ quyền lực tư pháp công quyền, đặt Hội đồng trọng tài vào thế bất lợi so với tòa án, đặc biệt trong việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời. Các rào cản như thời gian thành lập Hội đồng trọng tài kéo dài, phán quyết không có hiệu lực ràng buộc bên thứ ba, sự thiếu vắng cơ chế trọng tài viên khẩn cấp, các vướng mắc về yêu cầu đơn phương, nghĩa vụ bảo đảm tài chính và thủ tục thi hành quyết định đã làm giảm tính khả thi của chế định này trên thực tiễn. Trước bối cảnh đó, khóa luận tập trung nghiên cứu đề tài nhằm rà soát các bất cập pháp lý và đưa ra các kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật thực định.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định cụ thể gồm hai nhiệm vụ:

1. Phân tích một số vấn đề lý luận chung về phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại và thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Hội đồng trọng tài cũng như tòa án theo pháp luật Việt Nam.
2. Đào sâu phân tích những bất cập, thiếu sót trong quy định của Luật Trọng tài thương mại năm 2010, Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, Luật Thi hành án Dân sự năm 2008; đồng thời đối chiếu với kinh nghiệm lập pháp quốc tế để đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật trọng tài thương mại Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hệ thống các quy định pháp luật Việt Nam điều chỉnh thẩm quyền của Hội đồng trọng tài và vai trò hỗ trợ của tòa án trong việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, cùng thực tiễn áp dụng các quy định này. Phạm vi nghiên cứu về mặt văn bản bao gồm các đạo luật thực định của Việt Nam (Luật Trọng tài thương mại năm 2010, Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, Luật Thi hành án Dân sự năm 2008 sửa đổi bổ sung năm 2014, Nghị quyết số 01/2014/NQ-HĐTP). Về phạm vi không gian và luật học so sánh, đề tài mở rộng đối chiếu với Luật mẫu UNCITRAL sửa đổi năm 2006, Đạo luật Trọng tài Anh năm 1996, cùng quy định pháp luật của các quốc gia và vùng lãnh thổ như Pháp, Đức, Thụy Sĩ, Bỉ, Luxembourg, Argentina, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Hồng Kông và Singapore.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý luận về phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án (ADR) và bản chất pháp lý của quyền tài phán trọng tài. Tác giả vận dụng các khái niệm pháp lý nền tảng:

• Thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài theo Điều 2 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 (LTTTM) và thẩm quyền của Hội đồng trọng tài (HĐTT) trong quá trình tố tụng;
• Khái niệm biện pháp khẩn cấp tạm thời (BPKCTT) theo quy định tại Điều 111 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 (BLTTDS) và Điều 49 LTTTM năm 2010;
• Vị trí của tòa án với tư cách là cơ quan duy nhất thực hiện quyền tư pháp theo Điều 102 Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 trong mối quan hệ hỗ trợ, giám sát tố tụng trọng tài;
• Các công ước và văn bản pháp luật quốc tế tiêu biểu: Công ước New York năm 1958 về công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài, Luật mẫu UNCITRAL về Trọng tài Thương mại Quốc tế (bản sửa đổi năm 2006).

Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu pháp lý truyền thống:

• Phương pháp phân tích: Được sử dụng xuyên suốt để giải thích nội dung quy phạm pháp luật thực định tại Chương 1 (nguồn gốc, giới hạn thẩm quyền của HĐTT, vai trò của tòa án và cơ quan thi hành án) và mổ xẻ những mâu thuẫn, bất cập tại Chương 2.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu các quy định của pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế (Luật mẫu UNCITRAL) và pháp luật các quốc gia phát triển (Anh, Pháp, Hoa Kỳ, Hồng Kông, Trung Quốc...) nhằm rút ra bài học kinh nghiệm lập pháp.
• Phương pháp tổng hợp và đánh giá: Hệ thống hóa các quan điểm học thuật, kết hợp với các dữ liệu thực tiễn để lập luận tính cấp thiết của việc sửa đổi pháp luật.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm:

• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực định Việt Nam và các hướng dẫn thi hành;
• Các văn bản pháp luật quốc tế, quy tắc tố tụng của Tòa Trọng tài Quốc tế London (LCIA), Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC);
• Các công trình chuyên khảo, luận văn thạc sĩ, bài báo khoa học chuyên ngành luật học trong nước và quốc tế;
• Số liệu thống kê thực tiễn áp dụng BPKCTT tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội và Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, cùng các quyết định áp dụng BPKCTT cụ thể.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về trọng tài thương mại và các biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng trọng tài

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về trọng tài thương mại và thẩm quyền áp dụng BPKCTT. Tác giả phân định rõ hai hình thức trọng tài cơ bản là trọng tài quy chế (thường trực) và trọng tài vụ việc (ad hoc). Thẩm quyền của HĐTT do các bên tranh chấp thỏa thuận trao cho, khác biệt hoàn toàn với thẩm quyền theo luật định của tòa án.

Về bản chất của BPKCTT, tác giả chỉ ra sự tranh cãi trong trọng tài quốc tế về việc liệu quyết định áp dụng BPKCTT có được xem là phán quyết trọng tài (award) hay không. Trong khi Công ước New York 1958 chưa công nhận rõ ràng dẫn đến khó khăn khi thi hành xuyên biên giới, Luật mẫu UNCITRAL (Điều 17H, 17I) đã khắc phục bằng cách quy định các biện pháp tạm thời được công nhận và cho thi hành bất kể dưới hình thức lệnh (order) hay phán quyết. Pháp luật Việt Nam đi theo hướng tiếp cận truyền thống: quyết định áp dụng BPKCTT không phải là phán quyết chung thẩm và có thể bị sửa đổi, hủy bỏ.

Chương này phân tích chi tiết 06 BPKCTT thuộc thẩm quyền áp dụng của HĐTT theo khoản 2 Điều 49 LTTTM năm 2010 trên cơ sở đối chiếu với các điều khoản tương ứng của BLTTDS năm 2015:

STT	Biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Điều 49 LTTTM 2010	Quy định tương ứng trong BLTTDS 2015	Đặc điểm và điều kiện áp dụng
1	Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp	Điều 122 BLTTDS 2015	Ngăn chặn hành vi tháo gỡ, lắp ghép, xây dựng thêm làm biến dạng tài sản tranh chấp.
2	Cấm hoặc buộc thực hiện một hoặc một số hành vi nhất định	Điều 127 BLTTDS 2015	Phạm vi mở rộng nhằm ngăn ngừa các hành vi gây tổn hại danh tiếng, cơ hội kinh doanh hoặc hủy hoại chứng cứ.
3	Kê biên tài sản đang tranh chấp	Điều 120 BLTTDS 2015	Kiểm kê, cấm chuyển dịch tài sản nhằm ngăn chặn việc tẩu tán, hủy hoại tài sản tranh chấp.
4	Bảo tồn, cất trữ, bán hoặc định đoạt tài sản tranh chấp	Điều 123 BLTTDS 2015	Áp dụng khi tài sản có nguy cơ hư hỏng; LTTTM mở rộng quyền "định đoạt" so với quyền "cho bán" của BLTTDS.
5	Yêu cầu tạm thời về việc trả tiền giữa các bên	Không có điều khoản trực tiếp	Biện pháp mới nhằm tháo gỡ khó khăn cấp bách về dòng tiền (phổ biến trong xây dựng); chưa có hướng dẫn chi tiết.
6	Cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản tranh chấp	Điều 121 BLTTDS 2015	Vô hiệu hóa các giao dịch chuyển nhượng, bán, tặng cho, cầm cố tài sản đang tranh chấp phát sinh sau quyết định.

Về điều kiện áp dụng, người yêu cầu phải cung cấp chứng cứ chứng minh tính cấp thiết, thực hiện nghĩa vụ bảo đảm tài chính (gửi tiền, kim khí quý, đá quý hoặc giấy tờ có giá vào tài khoản phong tỏa tại ngân hàng theo khoản 3 Điều 50 LTTTM) và chưa yêu cầu tòa án áp dụng biện pháp tương tự.

Chương 1 cũng làm rõ vai trò hỗ trợ của tòa án theo Điều 53 LTTTM năm 2010 và Nghị quyết số 01/2014/NQ-HĐTP. Tòa án có thể áp dụng BPKCTT ngay sau khi người khởi kiện nộp đơn khởi kiện trọng tài mà không cần chờ HĐTT thành lập (khắc phục bất cập của Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003). Về thực tiễn, tác giả dẫn chứng số liệu từ VIAC cho biết tòa án đã ban hành trên 30 quyết định áp dụng BPKCTT trong tố tụng trọng tài. Tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội, giai đoạn từ 01/01/2011 đến 31/08/2015 đã thụ lý 27 vụ việc liên quan đến trọng tài, trong đó có 10 vụ áp dụng BPKCTT. Hai án lệ thực tế được phân tích là Quyết định số 03/2013/QĐ-BPKCTT của TAND TP. Hà Nội (vụ Thép Hòa Phát yêu cầu tạm dừng thanh toán qua L/C đối với bên thứ ba là ngân hàng) và Quyết định số 1254/2013/QĐ-BPKCTT của TAND TP. Hồ Chí Minh (vụ Công ty Sài Gòn buộc BIDV Chi nhánh Gia Định tạm ngừng thanh toán bảo lãnh cho bên nhận thầu Kumho).

Chương 2: Bất cập trong quy định về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và kiến nghị hoàn thiện pháp luật trọng tài thương mại Việt Nam

Chương 2 tập trung phân tích sâu các vướng mắc của pháp luật thực định và kinh nghiệm quốc tế:

1. Bất cập trong cơ chế đồng thẩm quyền giữa Tòa án và Hội đồng trọng tài: LTTTM năm 2010 thiết lập cơ chế đồng thẩm quyền nhưng mang tính loại trừ lẫn nhau: bên đã yêu cầu một cơ quan thì cơ quan còn lại phải từ chối. Quy định này đẩy đương sự vào thế tiến thoái lưỡng nan:

   • Nếu chờ HĐTT thành lập (thời hạn tối đa có thể kéo dài tới 02 tháng), tài sản có thể đã bị tẩu tán hoàn toàn.
   • Nếu yêu cầu tòa án để được giải quyết nhanh (trong vòng 06 ngày làm việc), thẩm quyền của HĐTT sẽ bị loại trừ hoàn toàn, đồng thời nguyên tắc xét xử bảo mật của trọng tài bị ảnh hưởng do tòa án xét xử công khai.

   Tác giả so sánh cơ chế này với các mô hình quốc tế:

   • Mô hình độc quyền tòa án: Trung Quốc và Argentina (Điều 753 Bộ luật Tố tụng Dân sự Argentina) quy định chỉ tòa án mới có quyền ban hành BPKCTT mang tính cưỡng chế.
   • Mô hình coi can thiệp tòa án là ngoại lệ: Đạo luật Trọng tài Anh năm 1996 (Mục 44) quy định tòa án chỉ can thiệp khi có tính chất khẩn cấp hoặc khi HĐTT chưa thể hành động hiệu quả. Quy định tại Hồng Kông, Bỉ và Luxembourg cho phép tòa án can thiệp tạm thời trước khi HĐTT thành lập mà không làm mất đi thẩm quyền của HĐTT sau đó.
   • Cơ chế trọng tài viên khẩn cấp (Emergency Arbitrator): Được áp dụng tại LCIA (Anh) và Singapore, cho phép chỉ định một trọng tài viên độc lập trong thời gian rất ngắn trước khi lập HĐTT chính thức để xử lý yêu cầu áp dụng BPKCTT.

2. Vấn đề hiệu lực đối với bên thứ ba: Bản chất thẩm quyền của HĐTT dựa trên thỏa thuận nên không có giá trị ràng buộc bên thứ ba. Do đó, hai biện pháp là "Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp" và "Kê biên tài sản đang tranh chấp" trở nên bất khả thi trên thực tế nếu tài sản đang do bên thứ ba nắm giữ (như đơn vị kho bãi, nhà thầu phụ trong tranh chấp xây dựng). Nếu HĐTT ra quyết định không thể thi hành, bên yêu cầu còn đối mặt với nguy cơ phải bồi thường thiệt hại từ khoản tiền bảo đảm. Để giải quyết, kinh nghiệm quốc tế cho thấy HĐTT có thể ra lệnh buộc một bên tranh chấp phải thực hiện quyền kiểm soát đối với bên thứ ba (như công ty mẹ chỉ đạo công ty con), song việc áp đặt cưỡng chế trực tiếp lên tài sản của bên thứ ba vẫn phải chuyển giao cho tòa án.

3. Bất cập về biện pháp "Yêu cầu tạm thời về việc trả tiền giữa các bên": Biện pháp tại điểm đ khoản 2 Điều 49 LTTTM hoàn toàn thiếu vắng các quy định và thông tư hướng dẫn chi tiết. Biện pháp này tiềm ẩn rủi ro xâm phạm vào nội dung giải quyết tranh chấp (merits of the dispute), biến một biện pháp tạm thời thành việc giải quyết trước phán quyết chung thẩm. Tác giả đối chiếu với:

   • Thủ tục référé-provision của Pháp và Hà Lan: Tòa án chỉ được ra lệnh thanh toán tạm thời đối với những khoản nợ đến hạn không thể tranh cãi nghiêm trọng (serious disputable).
   • Án lệ của Tòa án Công lý Châu Âu (ECJ) trong vụ Van Uden Maritime BV Africa Line v Kommanditgesellschaft in Firma Deco-Line (Án lệ C-391/95): Yêu cầu phải có cơ chế bảo đảm hoàn trả số tiền nếu bên yêu cầu bị thua kiện trong phán quyết cuối cùng.
   • Mục 39 Đạo luật Trọng tài Anh năm 1996: Chỉ cho phép HĐTT ra lệnh thanh toán tạm thời khi các bên có thỏa thuận trước, và số tiền thanh toán tạm thời bị khống chế ở một tỷ lệ nhất định (ví dụ 30% hoặc 50% giá trị tranh chấp).

4. Các vướng mắc khác: Khóa luận phân tích các hạn chế liên quan đến việc chưa thừa nhận thủ tục ban hành lệnh đơn phương (ex parte), sự bất cập trong khâu thi hành quyết định áp dụng BPKCTT theo Luật Thi hành án Dân sự khi cơ quan thi hành án còn lúng túng trong thủ tục cưỡng chế quyết định của trọng tài.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu và đóng góp học thuật cụ thể:

• Hệ thống hóa số liệu và thực tiễn áp dụng: Cung cấp bức tranh thực tế về sự tương tác giữa tòa án và trọng tài tại Việt Nam thông qua số liệu thụ lý của VIAC (hơn 30 quyết định áp dụng BPKCTT) và TAND TP. Hà Nội (10/27 vụ việc áp dụng BPKCTT giai đoạn 2011-2015), phân tích cụ thể các quyết định can thiệp bảo lãnh ngân hàng và thanh toán qua L/C (Quyết định 03/2013/QĐ-BPKCTT và Quyết định 1254/2013/QĐ-BPKCTT).
• Chỉ ra các điểm nghẽn pháp lý cốt lõi: Luận giải nguyên nhân khiến HĐTT tại Việt Nam rất hiếm khi áp dụng BPKCTT sau nhiều năm LTTTM có hiệu lực, tập trung vào 3 rào cản: cơ chế thẩm quyền loại trừ cứng nhắc, rào cản hiệu lực đối với bên thứ ba, và sự mơ hồ của biện pháp yêu cầu trả tiền tạm thời.
• Đề xuất 02 phương án hoàn thiện cơ chế đồng thẩm quyền:
  • Phương án 1: Cho phép đương sự yêu cầu tòa án áp dụng BPKCTT trong thời gian HĐTT chưa thành lập mà không làm mất đi quyền yêu cầu HĐTT áp dụng biện pháp sau khi HĐTT chính thức được thành lập.
  • Phương án 2: Quy định thẩm quyền của tòa án là cơ chế hỗ trợ mang tính ngoại lệ; tòa án chỉ can thiệp khi HĐTT không thể hành động hiệu quả hoặc khi việc tòa án áp dụng mang lại hiệu quả vượt trội hơn.
• Đề xuất tiếp thu cơ chế Trọng tài viên khẩn cấp: Kiến nghị nội luật hóa hoặc bổ sung vào quy tắc tố tụng của các trung tâm trọng tài cơ chế Trọng tài viên khẩn cấp theo mô hình của Anh và Singapore để bảo toàn tài sản, chứng cứ ngay trước khi thành lập HĐTT.
• Đề xuất hướng dẫn cụ thể biện pháp yêu cầu thanh toán tạm thời: Quy định rõ biện pháp này chỉ áp dụng đối với các khoản tiền đến hạn không có tranh chấp nghiêm trọng, buộc phải có biện pháp bảo đảm hoàn trả để bảo vệ bên bị áp dụng nếu phán quyết cuối cùng có kết quả ngược lại.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận thẳng thắn ghi nhận một số giới hạn trong phạm vi nghiên cứu:

• Do quy tắc bảo mật của tố tụng trọng tài thương mại, số lượng các quyết định áp dụng BPKCTT do chính các Hội đồng trọng tài Việt Nam ban hành không được công bố rộng rãi; nguồn tài liệu thực tiễn chủ yếu dựa trên các quyết định hỗ trợ của Tòa án nhân dân được công khai và tài liệu thứ cấp từ các báo cáo chuyên đề.
• Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào khía cạnh pháp luật thực định và tố tụng trọng tài thương mại nói chung, chưa đi sâu vào từng lĩnh vực tranh chấp đặc thù có tính phức tạp cao về BPKCTT như sở hữu trí tuệ, tài chính phái sinh hay hàng hải quốc tế.

Hướng nghiên cứu mở rộng được xác định gồm:

• Khảo sát thực tiễn áp dụng quy tắc tố tụng của các trung tâm trọng tài khác ngoài VIAC tại Việt Nam nhằm đánh giá mức độ tương thích với quy định của LTTTM;
• Nghiên cứu cơ chế công nhận và thi hành xuyên biên giới các quyết định áp dụng BPKCTT của trọng tài nước ngoài tại Việt Nam theo Điều 17H, 17I Luật mẫu UNCITRAL 2006;
• Xây dựng mô hình chi tiết về quy trình tố tụng của Trọng tài viên khẩn cấp trong khung khổ sửa đổi Luật Trọng tài thương mại năm 2010.

Giá trị tham khảo

Công trình nghiên cứu có giá trị thực tiễn và tham khảo chuyên môn rõ nét:

• Đối với sinh viên, học viên luật: Khóa luận là tài liệu tham khảo chi tiết cho các chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự, Luật Thương mại Quốc tế trong các học phần liên quan đến kỹ năng giải quyết tranh chấp thương mại và pháp luật trọng tài.
• Đối với giới luật sư và trọng tài viên: Cung cấp cái nhìn toàn diện về các rủi ro tố tụng khi lựa chọn giữa tòa án và HĐTT để yêu cầu áp dụng BPKCTT, các lưu ý về việc thực hiện biện pháp bảo đảm tài chính và xử lý tình huống tài sản nằm trong tầm kiểm soát của bên thứ ba.
• Phần đáng tham khảo nhất: Tiểu mục phân tích cơ chế đồng thẩm quyền và các phân tích so sánh pháp lý về biện pháp yêu cầu thanh toán tạm thời giữa các bên (đối chiếu thủ tục référé-provision của Pháp và Đạo luật Trọng tài Anh 1996) tại Chương 2, mang lại nhiều luận cứ lập pháp giá trị cho công tác rà soát, sửa đổi LTTTM năm 2010.

Câu hỏi thường gặp

1. Hội đồng trọng tài tại Việt Nam có thẩm quyền áp dụng những biện pháp khẩn cấp tạm thời nào?

Theo khoản 2 Điều 49 Luật Trọng tài thương mại năm 2010, Hội đồng trọng tài có quyền áp dụng 06 biện pháp khẩn cấp tạm thời bao gồm: (1) Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp; (2) Cấm hoặc buộc thực hiện một hoặc một số hành vi nhất định; (3) Kê biên tài sản đang tranh chấp; (4) Yêu cầu bảo tồn, cất trữ, bán hoặc định đoạt bất kỳ tài sản nào của một hoặc các bên tranh chấp; (5) Yêu cầu tạm thời về việc trả tiền giữa các bên; (6) Cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp.

2. Vì sao biện pháp cấm thay đổi hiện trạng và kê biên tài sản của Hội đồng trọng tài khó thi hành khi có bên thứ ba?

Thẩm quyền của Hội đồng trọng tài bắt nguồn từ thỏa thuận trọng tài giữa các đương sự (nguyên đơn và bị đơn) nên phán quyết hoặc quyết định của trọng tài không có giá trị cưỡng chế đối với bên thứ ba không tham gia thỏa thuận. Khi tài sản tranh chấp do bên thứ ba (như đơn vị kho bãi, bên nhận thầu phụ) quản lý hoặc chiếm hữu, Hội đồng trọng tài không thể ban hành lệnh cưỡng chế lên chủ thể này; nếu người yêu cầu chọn nhầm cơ quan trọng tài thay vì tòa án, họ vừa không thể thực thi biện pháp vừa có nguy cơ phải chịu trách nhiệm bồi thường từ tiền bảo đảm.

3. Bất cập lớn nhất của cơ chế đồng thẩm quyền giữa Tòa án và Hội đồng trọng tài theo LTTTM 2010 là gì?

Cơ chế đồng thẩm quyền hiện nay mang tính loại trừ lẫn nhau: nếu đương sự đã yêu cầu tòa án áp dụng BPKCTT trước khi thành lập HĐTT để ngăn chặn khẩn cấp hành vi tẩu tán tài sản thì thẩm quyền áp dụng BPKCTT của HĐTT về sau sẽ bị loại trừ hoàn toàn trong vụ việc đó. Đồng thời, việc phải đưa yêu cầu ra tòa án công quyền làm mất đi ưu điểm bảo mật thông tin kinh doanh vốn là lý do chính khiến các bên lựa chọn phương thức trọng tài.

4. Biện pháp yêu cầu tạm thời về việc trả tiền giữa các bên tiềm ẩn rủi ro gì và kinh nghiệm quốc tế giải quyết thế nào?

Biện pháp này tiềm ẩn rủi ro giải quyết trước bản chất nội dung vụ tranh chấp (merits of the dispute), biến quyết định tạm thời thành phán quyết cuối cùng, gây tổn hại nặng nề nếu phán quyết chung cuộc bác bỏ quyền đòi tiền của bên yêu cầu nhưng bên nhận tiền đã mất khả năng hoàn trả. Pháp luật Pháp (référé-provision) và Anh (Mục 39) giải quyết bằng cách chỉ áp dụng đối với các khoản tiền đến hạn không có tranh chấp nghiêm trọng, giới hạn tỷ lệ phần trăm của số tiền thanh toán, và bắt buộc bên yêu cầu phải có biện pháp bảo đảm nghĩa vụ hoàn trả.

5. Cơ chế "Trọng tài viên khẩn cấp" ở các nước giúp giải quyết khoảng trống nào trong pháp luật Việt Nam?

Tại Việt Nam, từ khi nộp đơn khởi kiện đến khi thành lập HĐTT hợp lệ có thể mất tới 02 tháng, trong khi HĐTT chưa thành lập thì không thể thụ lý đơn yêu cầu BPKCTT. Cơ chế Trọng tài viên khẩn cấp (như tại Anh, Singapore) cho phép trung tâm trọng tài chỉ định một trọng tài viên độc lập trong thời gian ngắn để xem xét và ra quyết định áp dụng BPKCTT kịp thời ngay trong giai đoạn đầu vụ tranh chấp mà không cần phải chuyển yêu cầu sang hệ thống tòa án.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Hà Linh đã làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và rà soát có hệ thống những bất cập thực định của chế định biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng trọng tài thương mại tại Việt Nam. Thông qua việc đối chiếu với Luật mẫu UNCITRAL và pháp luật của các quốc gia phát triển, công trình đã chỉ rõ nguyên nhân cốt lõi khiến thẩm quyền áp dụng biện pháp tạm thời của Hội đồng trọng tài bị hạn chế trên thực tế. Các đề xuất sửa đổi cơ chế đồng thẩm quyền, bổ sung thiết chế trọng tài viên khẩn cấp và làm rõ điều kiện của lệnh thanh toán tạm thời là những đóng góp khoa học có giá trị tham khảo thiết thực cho quá trình hoàn thiện Luật Trọng tài thương mại năm 2010.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI VÀ CÁC BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI TRONG TỐ TỤNG TRỌNG TÀI 1. Một số vấn đề khái quát về trọng tài thương mại và thẩm quyền của Hội đồng trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại 1. Khái quát về phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại Trọng tài thương mại được từ điển Luật học Anh - Mỹ của Black đề cập như là một trong những “phương thức giải quyết tranh chấp thay thế” (Alternative Dispute Resolution - ADR).2 Phương thức giải quyết tranh chấp thay thế là bất kỳ những thủ tục nào, bao gồm trọng tài, hòa giải, đàm phán và một số phương thức khác mà theo đó, các bên tranh chấp đồng ý áp dụng thông qua dịch vụ hỗ trợ của một bên trung lập để đạt được thỏa thuận và tránh kiện tụng tại Tòa án.3 Theo đó, trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp mang tính tư nhân, dựa trên thỏa thuận của các cá nhân, pháp nhân và thậm chí là các quốc gia nhằm giải quyết xung đột trong quá trình hoạt động giao thương của mình thông qua một bên thứ ba. Bên cạnh trọng tài thương mại, hòa giải cũng là một phương thức ADR có bên thứ ba tham gia vào quá trình giải quyết tranh chấp, dù vậy, thủ tục của hai phương thức này cũng có những điểm khác biệt cơ bản.

Nếu như trong hòa giải, các bên tranh chấp đưa ra quan điểm và cùng nhau tìm ra phương hướng giải quyết một cách tự nguyện, đồng thuận dưới sự hỗ trợ, giúp đỡ của bên thứ ba thì trong tố tụng trọng tài, họ không được đóng góp nguyện vọng, ý kiến của mình trong việc đưa ra quyết định cuối cùng để giải quyết vụ việc.4 Phán quyết trọng tài được đưa ra mang 2 Chickasaw Nation Library (2020), Alternative Dispute Resolution, <https://libguides.edu/ADR> truy cập ngày 15/10/2021 3 U. Department of Labor, Alternative Dispute Resolution <https://www.gov/general/topic/labor-relations/adr> truy cập ngày 20/10/2021 4 Đặng Minh Phương (2014), Thẩm quyền của Hội đồng trọng tài thương mại theo pháp luật Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, Đại học Quốc gia Hà Nội, tr.15 11 tính ràng buộc, không phụ thuộc vào ý chí của các bên mà dựa theo phân xử của trọng tài, thậm chí không bị Tòa án quốc gia xem xét lại. Sự ra đời của hàng loạt các hiệp định, công ước quốc tế đã đánh dấu nhiều cột mốc quan trọng cho thấy trọng tài thương mại được chấp nhận rộng rãi và trở thành phương thức giải quyết tranh chấp phổ biến trên thế giới. Các điều ước quốc tế quan trọng có thể kể đến bao gồm Công ước New York năm 1958 và Luật mẫu UNCITRAL năm 1985.

Công ước được xem như công cụ trụ cột của trọng tài thương mại để phán quyết trọng tài được công nhận và thi hành ở phạm vi quốc tế, trong khi đó, Luật mẫu với vai trò là luật điều chỉnh tố tụng trọng tài quốc tế đã trở thành hình mẫu để các quốc gia trên thế giới xây dựng hệ thống pháp luật trọng tài quốc gia phù hợp, hiệu quả. Tại Việt Nam, Luật Trọng tài thương mại 2010 (“LTTTM”) quy định trọng tài là “phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận và được tiến hành theo quy định của Luật này”.5 Như vậy, yếu tố quan trọng nhất để dẫn đến tố tụng trọng tài thương mại theo pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam chính là tồn tại một thỏa thuận giữa các bên tranh chấp. Nếu như kiện tụng qua con đường tòa án là mặc định theo pháp luật quốc gia thì trọng tài thương mại là một phương thức thay thế cho tòa án, muốn được áp dụng phải có sự đồng ý của các bên.