đặt vấn đề này vào trong bối cạnh nền kinh tế đang phát triển ở Việt Nam sẽ như thế nào và liệu rằng giữa hai rủi ro có mối quan hệ như thế nào, từ đó đưa ra những đề xuất, giải pháp phù hợp để kiểm soát vấn đề mất khả năng thanh khoản cũng như cân bằng giữa rủi ro và lợi nhuận. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Bài nghiên cứu tìm hiểu về mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản để từ đó đưa ra các kiến nghị cũng như hướng đi phù hợp cho các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Mục tiêu cụ thể 12 - Kiểm tra mối quan hệ giữa rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2009-2018.
- Đưa ra các kiến nghị phù hợp để NHNN và các NHTM Việt Nam có thể điều chỉnh quản lí nhằm hạn chế của cả hai loại rủi ro. Câu hỏi nghiên cứu Sau khi xác định được mục tiêu nghiên cứu như đã trình bày ở trên, một số câu hỏi nghiên cứu sau đây được đặt ra: - Mối quan hệ giữa RRTK và RRTD cùng chiều hay ngược chiều đối với NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2009-2018 ? - Nhằm hạn chế của cả RRTK và RRTD, NHNN cũng như NHTM cần phải quản lí như thế nào? 1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu đề tài là các ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 2008 đến 2018 dựa trên báo cáo thu nhập thường niên và bảng cân đối kế toán.
Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi thời gian: 10 năm từ năm 2009 đến 2018 - Phạm vị không gian: 30 ngân hàng thương mại Việt Nam 1. Phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu sử dụng là phương pháp nghiên cứu định lượng, sử dụng kỹ thuật phân tích hồi quy dữ liệu bảng (data panel) và phương pháp panel VAR, kiểm định các giả thuyết bằng phương pháp quy OLS, FEM, REM kết hợp phương pháp ước lượng GLS để kiểm tra giả thuyết nghiên cứu đặt ra bằng phần mềm Eview, Stata. Kết cấu bài nghiên cứu CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Giới thiệu tổng quan về đề tài, chương này bao gồm các nội dung chính như lý do nghiên cứu, câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu cũng như những đóng góp mới cua nghuên cứu. CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 13 Cơ sở lý thuyết, chương này bao gồm các nội dung chính như nền tảng cơ sở lý thuyết về rủi ro, rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng và các yếu tố đặc trưng ảnh hưởng đến lên cả 2 rủi ro.
Chương này cũng giới thiệu sơ lược một số nghiên cứu trước đây trên thế giới và trong nước về mối quan hệ RRTK và RRTD, đồng thời so sánh điểm khác của đề tài nghiên cứu của tác giả so với các nghiên cứu trước. CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Chương này bao gồm các nội dung chính như trình bày chi tiết phương pháp nghiên cứu, mô tả mẫu và phương pháp thu thập dữ liệu và xử lý dữ liệu, đưa ra các giả thuyết và đề xuất mô hình nghiên cứu. Phần này sẽ giải thích các biến và cách tính toán cũng như kỳ vọng dấu của các biến. CHƢƠNG 4: THỰC HIỆN VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Nội dung chủ yếu là trình bày kết quả mô hình: thống kê mô tả mẫu nghiên cứu, phân tích tương quan mô hình, kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến, kiểm định hiện tưởng phương sai thay đổi, kiểm định hiện tượng tự tương quan.
Sử dụng phương pháp bình phương bé nhất tổng quả khả thi (GLS) để khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan, xác định kết quả cuối cùng của mô hình. CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT Dựa vào kết quả ước lượng mô hình hồi quy dữ liệu bảng theo mô hình nghiên cứu, đưa ra quan điểm của tác giả về mối quan hệ giữa RRTK và RRTD ở thị trường Việt Nam. Tác giả đưa ra những đề xuất, kiến nghị nhằm nâng cao khả năng phòng ngừa rủi ro vỡ nợ ngân hàng. 14 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 Bài nghiên cứu sẽ tập trung vào mối quan hệ giữa RRTK và RRTD trong việc đảm bảo tính ổn định, đảm bảo khả năng thanh toán nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2008 đến 2018 và cũng như xem xét đến khả năng vỡ nợ của các NHTM thông qua dữ liệu của 30 ngân hàng tại Việt Nam.
Bằng mô hình nghiên cứu chính là panel VAR và mô hình hồi quy dữ liệu bảng OLS, FEM, REM và sử dụng phương pháp bình phương bé nhất tổng quát GLS để đảm bảo tính hiệu quả của kết quả ước lượng. 15 CHƢƠNG 2 : CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO THANH KHOẢN VÀ RỦI RO TÍN DỤNG Giới thiệu Để đánh giá được mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản tại các NHTM Việt Nam, bài nghiên cứu xem xét đến tác động các yếu tố bên trong cũng như yếu tố kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến cả hai rủi ro trên. Chương 2 trình bày khung lý thuyết tổng quan về rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng thông qua lược khảo các nghiên cứu trước thực nghiệm có liên quan nhằm rút ra phương pháp nghiên cứu phù hợp cho khoá luận. Khái niệm rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng 2.
Ngân hàng thương mại và rủi ro Theo điều 4 Luật Các Tổ Chức Tín Dụng Việt Nam, số 47/2010/QH12 ban hành ngày 16/6/2010: “ Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể một, một số hoặc tất cả các hoạt động ngân hàng. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã”. Trong đó, ngân hàng thương mại được thực hiện toàn bộ các hoạt động của ngân hàng. Mặc dù, hiện nay có đa dạng các loại hình tổ chức tài chính khác nhau nhưng ngân hàng thương mại vẫn là loại hình tài chính đặc biệt thông hoạt động cho vay và thanh toán.
Trong đó, hệ thống các ngân hàng thương mại là hệ thống duy nhất có thể tạo ra lượng bút tệ, có ảnh hưởng rất lớn đến chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương. Khi tham gia vào các hoạt động tài chính, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng, các nhà quản trị luôn phải đồi mặt song song giữa việc thu lại mức lợi nhuận tối đa và đối mặt với rủi ro sẽ xảy ra. Theo Phan Thị Cúc (2009) cho rằng rủi ro đối với ngân hàng là những biến cố không mong đợi có thể xảy ra dẫn đến sự tổn thất về tài sản, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải gia tăng các chi phí để bù đắp sự thiếu hụt. Có nhiều cách để phân loại rủi ro trong hoạt động ngân hàng.
Trong đó, rủi ro hoạt động ngân hàng có thể phân theo nguồn gốc thua lỗ, biến động thị trường hay vỡ nợ (Bessis, 2011) hay theo Phạm Tiến Đạt (2013) lại chia thành hai loại là rủi ro có nguồn gốc nội tại ( như rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất và rủi ro vỡ 16 nợ) và rủi ro do tác động khách quan bên ngoài ( như rủi ro lạm phát, rủi ro tỷ giá hối đoái, rủi ro chính trị, rủi ro phạm tội). Rủi ro tín dụng Theo thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 21/1/2013 đã đưa ra khái niệm về “rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng (gọi tắt là rủi ro) là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do khách hàng không thực hiện, hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoạc toàn bộ nghĩa vụ của minh theo cam kết”. Rủi ro tín dụng là khả năng nguời vay không thể hoàn trả được nợ hoặc thực hiện đúng nghĩa vụ hợp đồng. Người cho vay cụ thể là ngân hàng có thể không nhận được tiền gốc và tiền lãi còn nợ, làm gia tăng thêm chi phí cho việc thu tiền và bù đắp thiếu hụt.
Rủi ro tín dụng là rủi ro quan trọng nhất trong ngân hàng. Đó là rủi ro đối tác sẽ vi phạm nghĩa vụ trả nợ (Bessis, 2011). Theo Bùi Diệu Anh, Lê Thị Hiệp Thương (2011) dựa vào đặc trưng của tín dụng ngân hàng đưa ra rằng rủi ro tín dụng là tính tất yếu và xảy ra nếu có một trong hai yếu tố là khả năng trả nợ và/hoặc thiện chí trả nợ không được hình thành đầy đủ. Đặc biệt yếu tố thiện chí trả nợ là vô hình và cảm tính, do đó rủi ro tín dụng là yếu tố được hình thành dựa trên quan hệ tín dụng và không thể loại bỏ triệt tiêu.
Các chỉ số đo lường rủi ro tín dụng 2. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay Nợ xấu là một trong các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tín dụng của các NHTM. Theo Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) (2005) đã chỉ ra nợ xấu được thể hiện thông qua: thời gian quá hạn và khả năng trả nợ đáng nghi ngờ. Theo văn bản số 22/VBHN-NHNN ngày 04/06/2014 về “phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng”, các tổ chức tín dụng phân loại nợ thành năm nhóm chính: Nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn), Nhóm 2 (Nợ cần chú ý), Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn), Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ), Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn).
Trong đó, các khoản vay từ nhóm 3 trở lên được xem là nợ xấu và khả năng xảy ra rủi ro tín dụng cao; được xác định theo công thức: 17 NPL = Nợ Xau Tong dư nợ cho vay Do đó, nếu chỉ tiêu này càng cao thì cho thấy chất lượng tín dụng của hoạt động ngân hàng kém làm giảm lợi nhuận do tăng trích lập dự phòng rủi ro dẫn đến rủi ro tín dụng cao. Tỷ lệ dự phòng rủi ro trên tổng dư nợ cho vay Dự phòng rủi ro tín dụng được tính theo dự nợ gốc và được hạch toán vào chi phí của các tổ chức tín dụng. Dựa theo từng mức độ tổn thất của từng khoản vay và cam kết ngoại bảng để phân loại theo 5 nhóm nợ khác nhau và trích lập dự dự phòng chung và cụ thể đối với RRTD.Theo Gizaw & cộng sự (2015) dự phòng rủi ro thông thường được trích lập từ lợi nhuận của ngân hàng và xem đây là một công cụ để điều tiết thu nhập trong việc quản lí rủi ro.
