Chương 1. Tổng quan nghiên cứu về mối quan hệ giữa giá trị và hành vi UHXH của thanh niên. Cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa giá trị và hành vi UHXH của thanh niên. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu Chương 4.
Kết quả nghiên cứu thực tiễn. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA GIÁ TRỊ VÀ HÀNH VI ỦNG HỘ XÃ HỘI CỦA THANH NIÊN Thông qua việc tìm hiểu về tình hình nghiên cứu về mối quan hệ giữa giá trị và hành vi UHXH của thanh niên chúng tôi nhận thấy, vấn đề này mặc dù được các tác giả trên thế giới quan tâm nghiên cứu từ lâu song tại Việt Nam, đây vẫn là vấn đề mới được nhắc đến trong một vài năm trở lại đây. Bên cạnh đó, trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, chúng tôi nhận thấy, việc tổng quan tình hình nghiên cứu về mối quan hệ giữa giá trị và hành vi UHXH của thanh niên theo vấn đề là phù hợp hơn về mặt khoa học khi tổng quan vấn đề theo chiều cạnh trong nước, ngoài nước.
Trên quan điểm như vậy, tình hình nghiên cứu về mối quan hệ giữa giá trị và hành vi UHXH của thanh niên sẽ được trình bày thông qua một số nội dung chính dưới đây. Những nghiên cứu về giá trị và hành vi ủng hộ xã hội 1. Những nghiên cứu về giá trị Giá trị là một trong những đối tượng nghiên cứu khá phổ biến trong nhiều ngành khoa học song vẫn chưa có một sự đồng thuận chung về bản chất của giá trị. Moore [1922] khi nghiên cứu về giá trị tập trung làm sáng tỏ khái niệm “giá trị nội tại”.
Ông là người đưa ra khái niệm “Giá trị nội tại” (Intrinsic Value). Theo ông, giá trị nội tại là những gì có giá trị vì lợi ích của riêng mình. Trong bài viết ―Lý thuyết về Giá trị nội tại‖, ông đã đề cập đến một loạt các khái niệm cơ bản của khoa học giá trị như: đúng sai, nghĩa vụ - phải làm, tốt – xấu, dễ chịu – khó chịu, và ông đã chứng minh các giá trị “đúng, sai, tốt, xấu” đều mang tính chủ quan. Rokeach trong tác phẩm Bản tính các giá trị của con người [1973] đã phân chia các giá trị trong thang giá trị ra hai loại: các “giá trị công cụ (giá trị phương tiện)” và các “giá trị mục tiêu (giá trị đích)”.
“Giá trị công cụ” là phương tiện, “Giá trị mục tiêu” là mục đích, mỗi loại gồm 18 giá trị. Rokeach cũng đã nêu bật sự khác biệt giữa các giá trị và các khái niệm khác như nhu cầu, đặc điểm tính cách, sở thích, chuẩn mực xã hội và thái độ. Ông đã phát triển một mô hình được gọi là 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khảo sát Giá trị Rokeach (RVS) để đánh giá hệ thống giá trị của cá nhân. Giá trị đích là những giá trị mà chúng ta hướng tới trong cuộc sống.
Giá trị công cụ là giá trị cần có để đạt được giá trị đích. Inglehart và cộng sự [2004] trong cuốn “Giá trị con người và biến đổi xã hội” đã trình bày những phát hiện độc đáo về vai trò của giá trị con người. Những phát hiện này cho thấy sự khác biệt giữa các quốc gia về những gì con người cho là quan trọng. Cuốn sách trình bày tác động của việc thay đổi giá trị lên các hiện tượng xã hội.
Hartman [1967] trong công trình quan trọng nhất của mình mang tên ―Cấu trúc của giá trị: Những cơ sở của giá trị học khoa học‖ cho rằng: Giá trị có ba cấp độ là: giá trị tổng quát, giá trị khu biệt và giá trị cá biệt. Ông cũng phân biệt ba chiều kích của giá trị là giá trị hệ thống, giá trị ngoại tại và giá trị nội tại. Ba chiều kích này tạo thành thang bậc về độ phong phú, trong đó, giá trị nội tại phong phú hơn về chất so với giá trị ngoại tại, còn giá trị ngoại tại thì phong phú hơn giá trị hệ thống. Schwartz trên cơ sở kế thừa lý thuyết giá trị của Rokeach và Inglehart đã đề xuất Lý thuyết về các giá trị cơ bản của con người.
Ông tiến hành nghiên cứu giá trị tại nhiều quốc gia và xây dựng một danh sách gồm 10 giá trị cơ bản mà theo ông được công nhận và mang tính phổ quát tại nhiều nền văn hóa gồm: Quyền lực; Thành đạt; Hưởng thụ; Kích thích, khám phá; Tự định hướng; Giá trị toàn cầu; Lòng nhân ái; Truyền thống; Sự phù hợp và An toàn [Schwartz, 2012]. Trương Thị Khánh Hà và cộng sự [2015] trong công trình “Giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình” đã tìm hiểu hệ giá trị của các bậc cha mẹ và của trẻ em trong gia đình với việc sử dụng Bảng khảo sát Giá trị của Schwart. Kết quả cho thấy có sự khác biệt giữa hệ giá trị của cha mẹ và con trong gia đình. Nếu như cha mẹ coi trọng nhất các giá trị: An toàn, truyền thống, đúng mực thì các con lại đề cao giá trị toàn cầu, lòng nhân ái và truyền thống.
Cuộc điều tra giá trị châu Âu (EVS) là dự án nghiên cứu toàn diện nhất về các giá trị của con người ở châu Âu. Đây là một chương trình nghiên cứu khảo sát 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quy mô lớn, xuyên quốc gia và theo chiều dọc về tính cách người châu Âu tập trung nghiên cứu về giá trị gia đình, công việc, tôn giáo, chính trị và xã hội. Cuộc khảo sát cũng cấp những hiểu biết sâu sắc về lý tưởng, niềm tin, sở thích, thái độ và giá trị của người dân khắp châu Âu. Chương trình được thực hiện bởi nhóm nghiên cứu hệ thống giá trị châu Âu (EVSSG) khởi xướng vào cuối những năm 1970 và đã nổi lên như một phong trào với sự tham gia của mạng lưới rộng lớn các nhà khoa học chính trị, xã hội.
Từ năm 1981 đến năm 2008, có 04 đợt khảo sát đã được tiến hành tại châu Âu và các nước khác, cụ thể: Đợt 1 (1981 – 1983) thực hiện tại 16 quốc gia; đợt 2 (1989 - 1993) thực hiện tại 29 quốc gia; đợt 3 (1999 - 2001) thực hiện tại 33 quốc gia; đợt 4 (2008-2010) thực hiện tại 47 quốc gia. Cuộc điều tra khảo sát sự tương đồng và khác biệt về giá trị cũng như sự thay đổi về giá trị giữa người dân tại các quốc gia tại châu Âu. Nếu tính tổng hợp các cuộc điều tra giá trị châu Âu và điều tra giá trị thế giới thì tính trong giai đoạn 1981 - 2014, cả hai cuộc điều tra đã được tiến hành trên tổng số 113 quốc gia. Các cuộc điều tra này đều sử dụng một bảng hỏi chung và được chuyển ngữ sang khoảng 20 thứ tiếng.
Những cuộc nghiên cứu giá trị thế giới gần đây được thực hiện trên một bảng hỏi gồm khoảng 250 câu hỏi. Mỗi bảng hỏi được cung cấp cho khoảng 1.500 người, khoảng 1.330 cuộc phỏng vấn được thực hiện tại mỗi quốc gia. Hiện tại, đã có một lượng người tham gia nghiên cứu đại diện cho khoảng 85% dân số thế giới đã tham gia vào cuộc khảo sát quy mô toàn cầu này [Dima, 2009]. Kết quả khảo sát cho thấy một sự biến đổi giá trị đang diễn ra, dự báo một sự biến đổi về văn hóa.
Cuộc khảo sát giá trị bằng phương pháp định tính dưới sự lãnh đạo của Jan Kerkhofs và Ruud de Moor (thực hiê ̣n năm 1981) diễn ra gần như cùng thời điểm với khảo sát giá trị châu Âu cũng đã trở nên nổi tiếng và được công nhận trên toàn thế giới [dẫn theo diss. Nhìn chung, nghiên cứu về giá trị là nội dung được bàn luận và quan tâm khá sôi nổi. Đây cũng thực sự là một đề tài hấp dẫn, thu hút giới làm khoa học, nhất là khoa học xã hội. Tựu chung lại, tình hình nghiên cứu về hệ giá trị nổi lên một vấn đề: các tác giả đi sâu nghiên cứu cả về mặt lý luận và thực tiễn nhằm mục tiêu xây 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dựng được một hệ giá trị chung cho toàn thế giới, cho một quốc gia, dân tộc hay là cho một đối tượng, một nhóm xã hội nào đó.
Tính đến nay, nhiều giá trị đã được thừa nhận và được coi như là những nguyên tắc hướng dẫn hành vi con người trong cuộc sống. Trong những năm trở lại đây, việc nghiên cứu giá trị vẫn tiếp tục được duy trì bởi xã hội thay đổi rất nhanh chóng, nhiều giá trị truyền thống bị mai một hoặc không còn phù hợp đòi hỏi sự thay thế bởi các giá trị khác, hiện đại hơn, phù hợp hơn. Thanh niên là một nhóm xã hội đang trong giai đoạn phát triển nhanh chóng và có những sự biến đổi và phát triển mạnh mẽ cả về mặt sinh học, xã hội và tâm lý. Đây cũng là đối tượng rất dễ chịu ảnh hưởng tác động từ các yếu tố bên ngoài.
Đặc biệt, ở giai đoạn đầu lứa tuổi thanh niên, sự hình thành giá trị, giá trị của bản thân còn chưa ổn định. Do đó, việc tiến hành nghiên cứu giá trị của thanh niên, nhất là thanh niên Việt Nam là điều cần thiết phải tiến hành thường xuyên và liên tục. Những nghiên cứu về hành vi ủng hộ xã hội Hành vi UHXH về cơ bản bị bỏ quên cho đến những năm 60 của thế kỷ XX. Lúc đó, hành vi UHXH được tập trung quan tâm thay thế dần cho các hành vi tiêu cực xã hội, do thời điểm đó, các nhà khoa học nhận thức rằng hành vi tiêu cực như một mối đe dọa cho xã hội.
Một số nhà nghiên cứu tin rằng, việc đi sâu nghiên cứu và tìm hiểu hành vi UHXH là cách thức cần thiết để hiểu hành vi tiêu cực xã hội cũng như để thúc đẩy sự thay đổi mang tính tích cực. Do ngày càng nhận thức được tầm quan trọng của việc nghiên cứu hành vi UHXH đối với cá nhân và trong việc điều tiết xã hội, cũng như xuất phát từ nhu cầu mong muốn xã hội vận hành một cách hài hòa [Kavussanu, Seal & Phillips, 2006], hành vi UHXH đã được nghiên cứu một cách trọng tâm hơn và dần trở thành một hướng nghiên cứu hấp dẫn được giới khoa học, nhất là khoa học tâm lý quan tâm. Trên thế giới, qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy một số hướng nghiên cứu phổ biến về hành vi UHXH bao gồm: Về tầm quan trọng của hành vi UHXH, nhiều tác giả khẳng định là mang lại nhiều lợi ích, chẳng hạn: mang lại sự thành công, mở rộng mối quan hệ, cảm giác 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.