Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa FDI và Các Yếu Tố Kinh Tế Vĩ Mô Ở Việt Nam

Nghiên cứu mối quan hệ giữa FDI và các yếu tố kinh tế vĩ mô tại Việt Nam, phân tích tác động và xu hướng phát triển trong bối cảnh hiện nay.

• Tác giả: Đào Định Phương
• Người hướng dẫn: Pgs. Ts Lê Thị Lanh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa FDI Và Các Yếu Tố Kinh Tế Vĩ Mô Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: Năm 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đóng góp của đề tài
• 1.5. Bố cục đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Tổng quan về FDI
• 2.2. Các nghiên cứu về mối quan hệ FDI và các yếu tố kinh tế vĩ mô
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Mô tả biến nghiên cứu
• 3.3. Thu thập và xử lý dữ liệu
• 3.4. Phương pháp định lượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị
• 4.2. Lựa chọn độ trễ
• 4.3. Phân tích đồng liên kết cho mối quan hệ dài hạn
• 4.4. Phân tích mối quan hệ trong ngắn hạn – Mô hình ECM
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Hạn chế của mô hình, hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Quan Hệ Giữa FDI Và Kinh Tế Vĩ Mô Tại Việt Nam

Mối quan hệ giữa Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các yếu tố kinh tế vĩ mô tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu kinh tế. FDI không chỉ là nguồn vốn quan trọng mà còn là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến FDI và vai trò của nó trong nền kinh tế Việt Nam.

1.1. Định Nghĩa FDI Và Tầm Quan Trọng Của Nó

FDI được định nghĩa là hình thức đầu tư mà nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào quản lý và kiểm soát doanh nghiệp tại Việt Nam. Tầm quan trọng của FDI không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở việc chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước.

1.2. Các Yếu Tố Kinh Tế Vĩ Mô Ảnh Hưởng Đến FDI

Các yếu tố như tăng trưởng kinh tế, chính sách kinh tế, và môi trường đầu tư có ảnh hưởng lớn đến dòng vốn FDI. Nghiên cứu sẽ chỉ ra mối liên hệ giữa các yếu tố này và sự thu hút FDI vào Việt Nam.

II. Thách Thức Trong Việc Thu Hút FDI Tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút FDI. Những thách thức này bao gồm sự cạnh tranh từ các quốc gia khác, chính sách đầu tư chưa đồng bộ và môi trường kinh doanh còn nhiều rào cản. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là cần thiết để tối ưu hóa nguồn vốn FDI.

2.1. Cạnh Tranh Từ Các Quốc Gia Khác

Việt Nam không phải là quốc gia duy nhất thu hút FDI. Các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Malaysia cũng đang nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư để thu hút dòng vốn này. Sự cạnh tranh gay gắt này đòi hỏi Việt Nam phải có những chính sách ưu đãi hấp dẫn hơn.

2.2. Chính Sách Đầu Tư Chưa Đồng Bộ

Chính sách đầu tư tại Việt Nam còn thiếu sự đồng bộ và nhất quán, gây khó khăn cho các nhà đầu tư nước ngoài trong việc ra quyết định đầu tư. Cần có sự cải cách mạnh mẽ để tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa FDI Và Kinh Tế Vĩ Mô

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp định lượng để phân tích mối quan hệ giữa FDI và các yếu tố kinh tế vĩ mô như GDP, kim ngạch xuất khẩu và lạm phát. Các mô hình thống kê sẽ được áp dụng để kiểm định giả thuyết nghiên cứu.

3.1. Mô Hình Nghiên Cứu Sử Dụng

Mô hình nghiên cứu sẽ sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa FDI và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Các biến số sẽ được thu thập từ các nguồn dữ liệu đáng tin cậy.

3.2. Dữ Liệu Nghiên Cứu

Dữ liệu nghiên cứu sẽ được thu thập từ các báo cáo thống kê của Tổng cục Thống kê Việt Nam và các tổ chức quốc tế. Thời gian nghiên cứu sẽ được giới hạn từ năm 2000 đến 2013.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Mối Quan Hệ Giữa FDI Và Kinh Tế Vĩ Mô

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa FDI và tăng trưởng kinh tế. Cụ thể, FDI có tác động lớn đến GDP và kim ngạch xuất khẩu. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng lạm phát và tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng đến dòng vốn FDI.

4.1. Mối Quan Hệ Giữa FDI Và GDP

Nghiên cứu cho thấy FDI có tác động tích cực đến GDP, với hệ số hồi quy cho thấy mỗi đơn vị FDI tăng cường sẽ làm tăng GDP một cách đáng kể. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của FDI trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

4.2. Tác Động Của Lạm Phát Đến FDI

Lạm phát cao có thể làm giảm sức hấp dẫn của FDI. Nghiên cứu chỉ ra rằng khi lạm phát tăng, dòng vốn FDI có xu hướng giảm do sự không ổn định trong môi trường kinh doanh.

V. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Tuy nhiên, cần có những chính sách hợp lý để tối ưu hóa nguồn vốn này. Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến FDI.

5.1. Chính Sách Đề Xuất Để Tăng Cường FDI

Để thu hút nhiều hơn dòng vốn FDI, Việt Nam cần cải thiện môi trường đầu tư, giảm thiểu thủ tục hành chính và tạo ra các chính sách ưu đãi hấp dẫn cho nhà đầu tư nước ngoài.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Nghiên cứu có thể mở rộng ra các lĩnh vực khác như tác động của FDI đến môi trường và xã hội, từ đó đưa ra những khuyến nghị phù hợp cho chính sách phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1988–2012 đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của kinh tế Việt Nam khi tổng số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký lũy kế đạt 246.339 triệu USD, vốn thực hiện đạt 100.192 triệu USD và số vốn giải ngân thực tế chạm mốc 72.287 triệu USD. Tốc độ tăng trưởng dòng vốn FDI vào Việt Nam trong giai đoạn này duy trì mức bình quân ấn tượng 24,9%/năm, trong khi tốc độ tăng trưởng vốn FDI thực hiện đạt 20,8%/năm. Song hành với làn sóng hội nhập, tăng trưởng kinh tế (GDP) của Việt Nam từng bước bứt phá từ mức 4,4%/năm (1988–1990) lên 8,2%/năm (1991–1995), duy trì 6,9%/năm (1996–2000), 7,5%/năm (2000–2005) và đạt 6,5%/năm (2006–2012). Tuy nhiên, câu hỏi cốt lõi đặt ra cho các nhà điều hành vĩ mô là dòng vốn FDI giải ngân thực tế đóng vai trò như thế nào trong tương quan với kim ngạch xuất khẩu và tăng trưởng GDP qua từng chu kỳ kinh tế.

Mục tiêu trọng tâm của luận văn là kiểm định định lượng mối quan hệ tác động trong ngắn hạn và dài hạn giữa dòng vốn FDI giải ngân, kim ngạch xuất khẩu (EXP) và tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tại Việt Nam. Nghiên cứu giới hạn phạm vi không gian tại Việt Nam với chuỗi dữ liệu thời gian theo quý kéo dài từ Quý 1/2000 đến Quý 4/2013, bao gồm 56 quan sát đáng tin cậy. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp bằng chứng kinh tế lượng chuẩn xác, lượng hóa độ co giãn giữa các biến số vĩ mô, đồng thời kiểm chứng tính xác thực của giả thuyết tăng trưởng dẫn dắt bởi xuất khẩu và giả thuyết FDI dẫn dắt tăng trưởng nhằm phục vụ công tác hoạch định chính sách kinh tế đối ngoại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng dựa trên lý thuyết tăng trưởng nội sinh và các trường phái thương mại quốc tế hiện đại, tập trung vào hai nhánh lý thuyết kinh điển:

1. Giả thuyết tăng trưởng dẫn dắt bởi xuất khẩu (Export-Led Growth - ELG) và giả thuyết tăng trưởng thúc đẩy xuất khẩu (Growth-Led Export - GLE), xem xuất khẩu là động lực mở rộng quy mô thị trường và kích thích năng suất lao động.
2. Giả thuyết FDI dẫn dắt tăng trưởng (FDI-Led Growth), khẳng định dòng vốn FDI không chỉ bổ sung vốn đầu tư toàn xã hội mà còn mang lại hiệu ứng lan tỏa công nghệ, nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp và thúc đẩy chuỗi cung ứng nội địa.

Khung phân tích định lượng của đề tài kế thừa mô hình hồi quy ba biến được phát triển bởi Jorge M. Andraz và Paulo M.M. Rodrigues (2009). Ba khái niệm chính được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Vốn FDI giải ngân (LFDI): Phản ánh dòng vốn thực tế chuyển vào nền kinh tế để triển khai dự án sản xuất kinh doanh theo cán cân thanh toán quốc tế, loại bỏ sai lệch từ vốn cam kết trên giấy phép.
• Tổng sản phẩm quốc nội thực tế (LGDP): Đo lường tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất trong nước theo giá cố định, loại bỏ yếu tố biến động giá cả và lạm phát.
• Kim ngạch xuất khẩu (LEXP): Đo lường tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ cung cấp ra thị trường quốc tế, đại diện cho năng lực cạnh tranh ngoại thương của quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu chuỗi thời gian thứ cấp gồm 56 quan sát theo quý từ Quý 1/2000 đến Quý 4/2013. Nguồn dữ liệu được trích xuất đồng bộ từ các tổ chức uy tín: Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) đối với số liệu GDP thực tế, Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNCTAD) đối với dòng vốn FDI giải ngân, và Ngân hàng Thế giới (World Bank) đối với kim ngạch xuất khẩu.

Quy trình phân tích kinh tế lượng được thực hiện trên phần mềm Stata 11 qua các bước chặt chẽ:

1. Kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) nhằm xác định tính dừng và bậc tích hợp của chuỗi thời gian, ngăn chặn hiện tượng hồi quy giả mạo (spurious regression).
2. Lựa chọn độ trễ tối ưu thông qua hệ thống tiêu chuẩn kiểm định thông tin gồm LR, FPE, AIC, HQIC và SBIC nhằm đảm bảo mô hình không bị mất bậc tự do hoặc gặp hiện tượng đa cộng tuyến.
3. Kiểm định đồng liên kết Johansen-Juselius để xác định số lượng vector đồng tích hợp, minh chứng cho mối quan hệ cân bằng bền vững trong dài hạn giữa các biến số.
4. Ước lượng mô hình Vector hiệu chỉnh sai số (VECM) và thực hiện kiểm định quan hệ nhân quả Granger để đánh giá chiều hướng tác động và tốc độ điều chỉnh sai số trong ngắn hạn.

Lý do lựa chọn phương pháp VECM là vì kỹ thuật này cho phép tách bạch rõ ràng giữa trạng thái cân bằng dài hạn và cơ chế phản ứng ngắn hạn của các chuỗi dữ liệu kinh tế vĩ mô có cùng bậc tích hợp I(1).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên 56 quan sát chuỗi thời gian mang lại các kết quả định lượng cụ thể:

1. Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị ADF cho thấy cả ba chuỗi dữ liệu ở dạng logarit tự nhiên (LGDP, LFDI, LEXP) đều không dừng ở bậc gốc nhưng trở thành chuỗi dừng sau khi lấy sai phân bậc nhất ở mức ý nghĩa 1%, 5% và 10%. Điều này xác nhận các biến đều tích hợp bậc một I(1).
2. Kiểm định đồng liên kết Johansen với độ trễ tối ưu được xác định bằng 3 theo các tiêu chí AIC và SBIC chứng minh tồn tại duy nhất một vector đồng liên kết (hạng r = 1) ở mức ý nghĩa 5% giữa LGDP, LFDI và LEXP.
3. Trong dài hạn, cả FDI giải ngân và kim ngạch xuất khẩu đều có tác động tương quan dương có ý nghĩa thống kê đến GDP. Vector đồng liên kết chuẩn hóa cho thấy hệ số co giãn của xuất khẩu đối với GDP đạt xấp xỉ 0,3492, thể hiện tác động thúc đẩy tăng trưởng của kim ngạch xuất khẩu vượt trội đáng kể so với tác động của dòng vốn FDI.
4. Trong ngắn hạn, kiểm định nhân quả Granger chỉ ra mối quan hệ nhân quả hai chiều chặt chẽ giữa tốc độ tăng GDP và kim ngạch xuất khẩu (GDP ↔ EXP). Ngược lại, không tìm thấy bằng chứng về mối quan hệ nhân quả ngắn hạn giữa FDI và GDP hay giữa FDI và EXP.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích phản ánh thực tiễn cấu trúc kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2000–2013. Tác động vượt trội của xuất khẩu khẳng định tính đúng đắn của chiến lược phát triển kinh tế hướng về xuất khẩu. Thực tế ghi nhận trước năm 2001, khu vực FDI chỉ chiếm 45,2% tổng kim ngạch xuất khẩu, nhưng đến năm 2012 con số này đã tăng vọt lên 64%, trở thành đầu tàu kéo tăng trưởng GDP.

Đối với mối quan hệ ngắn hạn, việc dòng vốn FDI giải ngân chưa tác động tức thời đến GDP và xuất khẩu xuất phát từ đặc thù chu kỳ đầu tư. Khi dòng vốn FDI giải ngân đi vào nền kinh tế, các doanh nghiệp nước ngoài cần một độ trễ thời gian nhất định (khoảng 2 đến 3 năm) để xây dựng nhà xưởng, hoàn thiện chuỗi vận hành, tuyển dụng và đào tạo nhân lực trước khi trực tiếp tạo ra sản phẩm và kim ngạch xuất khẩu. Các phát hiện này hoàn toàn đồng thuận với nghiên cứu của Thai Tri Do (2005) tại Việt Nam và Hansen & Rand (2006) trên nhóm 31 quốc gia đang phát triển. Toàn bộ tiến trình biến động đồng pha và phản ứng trễ của dữ liệu được minh chứng rõ qua biểu đồ chuỗi thời gian sai phân bậc nhất và bảng kết quả kiểm định nhân quả Granger trong hệ thống VECM.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp hành động chiến lược được đề xuất:

1. Đổi mới chính sách thu hút FDI có chọn lọc và ưu tiên công nghệ cao: Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố cần chuyển dịch trọng tâm từ thu hút FDI quy mô vốn sang thu hút FDI chất lượng cao. Cần ban hành tiêu chuẩn thẩm định công nghệ khắt khe, hướng dòng vốn FDI vào các ngành chế tạo tiên tiến, công nghệ bán dẫn và năng lượng sạch, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ dự án FDI có chuyển giao công nghệ đạt chuẩn lên trên 75% trong lộ trình 2015–2020.

2. Thúc đẩy liên kết chuỗi cung ứng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa: Bộ Công Thương chủ trì thiết lập chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, hỗ trợ tài chính và tiêu chuẩn chất lượng cho doanh nghiệp trong nước nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa từ mức bình quân khoảng 30% lên 50–60% vào năm 2025. Giải pháp này giúp tối ưu hóa hiệu ứng lan tỏa tri thức từ 605 hợp đồng chuyển giao công nghệ FDI đã đăng ký.

3. Đa dạng hóa thị trường và nâng cao giá trị gia tăng hàng xuất khẩu: Cục Xúc tiến Thương mại và hệ thống Thương vụ Việt Nam cần đẩy mạnh khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA), hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua rào cản kỹ thuật để duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu từ 10% đến 12%/năm, giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

4. Nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ thông qua phát triển nguồn nhân lực: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu triển khai mô hình đào tạo kỹ thuật chuyên sâu theo đơn đặt hàng của khối FDI, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo kỹ thuật đạt trên 65%, đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao cho hơn 2 triệu lao động trực tiếp tại các khu công nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích thực nghiệm của luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho bốn nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách vĩ mô: Cán bộ tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước có thể ứng dụng các chỉ số co giãn kinh tế lượng để thiết kế chính sách ưu đãi thuế, quản lý cán cân thanh toán và xây dựng kế hoạch thu hút FDI trung hạn.

2. Nhà nghiên cứu kinh tế và giảng viên đại học: Các nhà khoa học chuyên ngành Kinh tế học, Tài chính - Ngân hàng có thể sử dụng phương pháp luận kiểm định đồng liên kết Johansen và mô hình VECM làm tài liệu giảng dạy, phát triển các hướng nghiên cứu mở rộng về kinh tế lượng ứng dụng.

3. Học viên cao học và sinh viên ngành Kinh tế: Cung cấp cấu trúc mẫu chuẩn mực trong việc xây dựng khung lý thuyết, quy trình xử lý dữ liệu Stata và cách diễn giải kinh tế học cho các kết quả kiểm định nhân quả Granger và vector hiệu chỉnh sai số.

4. Lãnh đạo doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các hiệp hội ngành nghề: Hỗ trợ các nhà quản trị doanh nghiệp nắm bắt xu hướng vận động của dòng vốn FDI và bức tranh ngoại thương tổng thể, từ đó xây dựng kế hoạch mở rộng năng lực sản xuất và liên kết chuỗi giá trị toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nghiên cứu sử dụng chuỗi dữ liệu FDI giải ngân thay vì FDI đăng ký?

FDI đăng ký chỉ thể hiện quy mô cam kết trên giấy phép đầu tư và có thể bị hủy bỏ hoặc chậm tiến độ, trong khi FDI giải ngân phản ánh chính xác lượng ngoại tệ thực tế đưa vào nền kinh tế để mua sắm máy móc, xây dựng nhà xưởng và thuê nhân công. Sử dụng FDI giải ngân giúp kết quả hồi quy đo lường đúng tác động kinh tế thực.

Ý nghĩa của việc tồn tại 1 vector đồng liên kết giữa FDI, EXP và GDP là gì?

Tồn tại 1 vector đồng liên kết chứng minh rằng dù các chuỗi số liệu kinh tế vĩ mô có xu hướng biến động không dừng trong ngắn hạn, giữa chúng vẫn tồn tại một mối quan hệ cân bằng tĩnh vững chắc trong dài hạn. Điều này đảm bảo các kết quả phân tích không bị sai lệch do hiện tượng hồi quy giả mạo.

Vì sao trong ngắn hạn FDI không có quan hệ nhân quả Granger với GDP?

Dòng vốn FDI khi giải ngân cần một khoảng thời gian trễ nhất định để giải phóng mặt bằng, xây dựng cơ sở hạ tầng, lắp đặt thiết bị và vận hành dây chuyền. Do đó, tác động trực tiếp của FDI tới GDP chưa thể biểu hiện tức thì theo quý mà cần thời gian dài hạn để phát huy trọn vẹn hiệu quả.

Hệ số co giãn 0,3492 của kim ngạch xuất khẩu đối với GDP mang ý nghĩa gì?

Hệ số này thể hiện mức độ nhạy cảm của tăng trưởng kinh tế đối với hoạt động xuất khẩu trong dài hạn. Cụ thể, khi kim ngạch xuất khẩu tăng thêm 1% trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, tổng sản phẩm quốc nội thực tế của Việt Nam có xu hướng tăng tương ứng khoảng 0,3492%.

Luận văn ủng hộ những giả thuyết kinh tế vĩ mô nào tại Việt Nam?

Kết quả thực nghiệm của luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm ủng hộ mạnh mẽ giả thuyết tăng trưởng dẫn dắt bởi xuất khẩu (ELG) và giả thuyết FDI dẫn dắt tăng trưởng trong dài hạn, đồng thời khẳng định mối quan hệ nhân quả tương hỗ hai chiều giữa GDP và xuất khẩu trong ngắn hạn.

Kết luận

• Luận văn xác lập thành công mô hình định lượng VECM 3 biến, chứng minh sự tồn tại của mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa FDI giải ngân, kim ngạch xuất khẩu và GDP tại Việt Nam giai đoạn 2000–2013.
• Kết quả khẳng định vai trò trụ cột của kim ngạch xuất khẩu với hệ số co giãn thúc đẩy GDP đạt 0,3492, vượt trội so với tác động trực tiếp từ dòng vốn FDI trong dài hạn.
• Nghiên cứu chỉ ra cơ chế trễ của dòng vốn FDI khi không tạo ra tác động nhân quả tức thì trong ngắn hạn nhưng đóng vai trò nền tảng tạo năng lực sản xuất cho tăng trưởng dài hạn.
• Đóng góp hệ thống giải pháp thực tiễn từ tái cấu trúc dòng vốn FDI công nghệ cao, nâng tỷ lệ nội địa hóa đến hoàn thiện chính sách xúc tiến thương mại quốc tế.
• Đề xuất định hướng mở rộng nghiên cứu trong tương lai bằng việc bổ sung các biến kiểm soát như vốn con người, lạm phát, tỷ giá hối đoái hoặc mở rộng khung thời gian sau năm 2013 để theo dõi sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: iới thiệu về lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa và cấu trúc đề tài.  Chương 2: Trình bày tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm trước đây về mối quan hệ giữa FDI và các yếu tố kinh tế vĩ mô.  Chương 3: Trình bày phương pháp nghi n cứu và dữ liệu nghiên cứu.  Chương 4: Trình bày kết quả nghiên cứu và thảo luận kết quả nghiên cứu.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Chướng 5: Tóm tắt lại kết quả nghiên cứu của đề tài, hạn chế của nghiên cứu. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN L TH ẾT VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨ TRƯỚC ĐÂ 2.1 T ng an ề DI Định ngh a ề DI Đầu tư trực tiếp nước ngoài ( Foreign Direct Investment- FDI) là hình thức đầu tư ài hạn, nắm giữ quyền kiểm soát kinh tế của cá nhân hay công ty nước này vào nước khác, ví dụ như thiết lập cơ sở sản xuất, kinh oanh…. cá nhân hay công ty nước ngoài đ sẽ nắm quyền quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh này. Có rất nhiều khái niệm khác nhau trên thế giới, nhưng c thể kể đến các khái niệm sau: Theo tổ chức thương mại thế giới WTO (World Trade Organization ) cho rằng “ Đầu tư trực tiếp nước ngoài xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước nước chủ đầu tư c được một tài sản ở một nước khác nước thu hút đầu tư c ng với quyền quản lý tài sản đ.

Phương iện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đ quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trường hợp đ , nhà đầu tư được gọi là công ty mẹ và các tài sản được gọi là công ty con hay các chi nhánh công ty.” Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1996 định nghĩa: "Đầu tư trực tiếp nước ngoài" là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền ho c bất kỳ tài sản nào để tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật này”. Luật Đầu Tư năm 2005 tại Việt Nam, thay thế Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1996 c đưa ra khái niệm về “đầu tư”, “đầu tư trực tiếp”, “đầu tư nước ngoài” nhưng không đưa ra khái niệm “đầu tư trực tiếp nước ngoài”.

Tuy nhi n từ các khái niệm này c thể hiểu: “FDI là hình thức đầu tư o nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn đầu tư và tham gia kiểm soát hoạt động đầu tư ở Việt Nam 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ho c nhà đầu tư Việt Nam bỏ vốn đầu tư và tham gia kiểm soát hoạt động đầu tư ở nước ngoài theo quy định của luật này và các quy định khác của pháp luật c liên quan”. Thống kê của Việt Nam về số liệu FDI thì ta có các số liệu FDI đăng ký, FDI thực hiện, nhưng tr n thế giới thì FDI thường được nhắc đến là FDI giải ngân. FDI đăng ký là FDI theo giấy phép, bao gồm vốn tự có và vốn vay ngân hàng. Mà vốn tự có gồm cả vốn nước ngoài và vốn góp của đối tác liên doanh trong nước, vốn vay ngân hàng cũng gồm vay ngân hàng nước ngoài và vay ngân hàng trong nước.

FDI thực hiện là số vốn đã thực hiện theo báo cáo, trong đ bao gồm cả vốn nước ngoài và vốn trong nước. Còn FDI giải ngân, đây mới là dòng vốn thực sự đầu tư từ nước ngoài vào và thể hiện trên cán cân thanh toán quốc tế, không bao gồm số vốn của đối tác trong nước hay ngân hàng trong nước. Đ c điểm của d ng ốn DI Trong hình thức FDI, các chủ đầu tư nước ngoài phải đ ng g p một tỷ lệ vốn tối thiểu trong vốn pháp định ho c vốn điều lệ tuỳ theo quy định của luật pháp từng nước để giành quyền kiểm soát ho c tham gia kiểm soát oanh nghiệp nhận đầu tư. T y theo mỗi quốc gia mà tỷ lệ c khác nhau v ụ như luật Mỹ quy định tỷ lệ này là 10%, Pháp và nh là 20%, Việt Nam là 30% và trong những trường hợp đ c biệt c thể giảm nhưng không ưới 20%, c n theo qui định của OECD 1996 thì tỷ lệ này là 10% các cổ phiếu thường ho c quyền biểu quyết của oanh nghiệp - mức được công nhận cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia thực sự vào quản lý oanh nghiệp.

Tỷ lệ g p vốn của các chủ đầu tư sẽ quy định quyền và nghĩa vụ của mỗi b n, đồng thời lợi nhuận và rủi ro cũng được phân chia ựa vào tỷ lệ này. Chủ đầu tư tự quyết định các vấn đề tử đầu tư, tài trợ, sản xuất và phân phối lợi nhuận. Thu nhập của chủ đầu tư phụ thuộc vào kết quả kinh oanh của oanh nghiệp mà họ bỏ vốn đầu tư, n mang t nh chất thu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhập kinh oanh chứ không phải lợi tức. Chủ đầu tư vốn FDI là chủ sở hữu vốn và là một bộ phận của hình thức chu chuyển vốn quốc tế n n phải tuân thủ luật pháp của nước tiếp nhận đầu tư.

Vốn FDI không chỉ bao gồm vốn đầu tư ban đầu của nhà đầu tư nước ngoài ưới hình thức vốn điều lệ ho c vốn pháp định mà n c n bao gồm cả vốn vay của các nhà đầu tư để triển khai và mở rộng ự án cũng như vốn đầu tư được tr ch lại từ lợi nhuận sau thuế từ kết quả hoạt động sản xuất kinh oanh. Một oanh nghiệp FDI hình thành thì nguồn vốn ban đầu bao gồm cả nguồn vốn trong nước và ngoài nước, nguồn vốn tự c và nguồn vốn đi vay. Vốn FDI là vốn đầu tư phát triển ài hạn và hết sức cần thiết trong nền kinh tế của những nước tiếp nhận đầu tư. Nước sở tại không phải hoàn trả nợ và cũng không tạo gánh n ng nợ quốc gia, đây là ưu điểm so với các hình thức đầu tư nước ngoài khác.

Vai d ng ốn DI ào Vi Nam ong h i gian a Vốn FDI c tác động l n nước chủ nhà một cách toàn diện trên nhiều lĩnh vực như: xã hội, văn h a, ch nh trị, môi trường, nhưng trong phạm vi của luận văn, tác giả chỉ đề cập đến các tác động sau: - B sung d ng ốn cho t ng vốn đầ ư xã hội: Một xã hội muốn tồn tại và phát triển cần phải đầu tư, đầu tư đ được biểu hiện ưới dạng tiền gọi là vốn đầu tư. Khi một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh hơn, n cần nhiều vốn hơn nữa. Nếu vốn trong nước không đủ, nền kinh tế này sẽ cần có cả vốn từ nước ngoài, trong đ c vốn FDI. Nguồn vốn của một quốc gia thì hạn chế o đ ng vốn thu hút từ nước ngoài c ý nghĩa khá quan trọng trong tổng vốn đầu tư.

- Ti p h ình độ công ngh , ản c c ốc gia iên i n: Thu hút FDI từ các công ty đa quốc gia sẽ giúp một quốc gia c cơ hội tiếp xúc với 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nền công nghệ kỹ thuật cao từ các quốc gia ti n tiến khác, từ đ thu công nghệ và bí quyết quản lý kinh oanh mà các công ty này đã phải bỏ ra rất nhiều chi phí và thời gian để t ch lũy và phát triển qua nhiều năm. Tuy nhiên, việc phổ biến các công nghệ cho nước tiếp nhận đầu tư c n phụ thuộc rất nhiều vào năng lực tiếp thu của nước sở tại. Điển hình như tại Việt Nam, khu vực FDI sử dụng công nghệ cao hơn ho c bằng công nghệ tiên tiến đã c trong nước và thuộc loại phổ cập trong khu vực. Từ năm 1993 đến nay, cả nước có 951 hợp đồng chuyển giao công nghệ đã được phê duyệt/đăng ký, trong đ c 605 hợp đồng của oanh nghiệp FDI, chiếm 63,6%.

Thông qua hợp đồng chuyển giao công nghệ, khu vực FDI đã g p phần thúc đẩy chuyển giao công nghệ tiên tiến vào Việt Nam, nâng cao năng lực công nghệ trong nhiều lĩnh vực. Xét về cấp độ chuyển giao công nghệ, công nghiệp chế biến, chế tạo đạt hiệu quả cao nhất. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, một số ngành đã thực hiện tốt chuyển giao công nghệ như ầu kh , điện tử, viễn thông, tin học, cơ kh chế tạo, ô tô, xe máy và dệt may, giày dép, trong đ viễn thông, dầu kh được đánh giá c hiệu quả nhất. Tác động lan tỏa công nghệ của khu vực FDI được thực hiện thông qua mối liên kết sản xuất giữa oanh nghiệp FDI với DN trong nước, qua đ tạo điều kiện để oanh nghiệp trong nước tiếp cận hoạt động chuyển giao công nghệ.

Nhìn chung, khu vực FDI c tác động lan tỏa gián tiếp tới khu vực oanh nghiệp sản xuất trong nước cùng ngành và oanh nghiệp dịch vụ trong nước khác ngành. Bên cạnh đ , thông qua mối quan hệ với oanh nghiệp FDI, oanh nghiệp trong nước ứng dụng công nghệ sản xuất tương tự để sản xuất sản phẩm/dịch vụ thay thế và sản phẩm/dịch vụ khác để tránh cạnh tranh. Đồng thời c tác động tạo ra các ngành sản xuất, dịch vụ khác trong nước để hỗ trợ cho hoạt động của các oanh nghiệp FDI. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - FDI góp phần nâng cao năng ực quản lý kinh t , quản trị doanh nghi p, tạo thêm áp lực đối với vi c cải thi n m i ư ng kinh doanh: Thực tiễn FDI đã cho nhiều bài học, kinh nghiệm bổ ích về công tác quản lý kinh tế và DN, góp phần thay đổi tư uy quản lý, thúc đẩy quá trình hoàn thiện luật pháp, ch nh sách theo hướng bình đẳng, công khai, minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế; đào tạo được đội ngũ cán bộ quản lý phù hợp với xu thế hội nhập.

- Thúc đẩy mở rộng quan h kinh t đối ngoại, hội nhập quốc t : Khi thu hút FDI từ các công ty đa quốc gia, không chỉ xí nghiệp có vốn đầu tư của công ty đa quốc gia, mà ngay cả các xí nghiệp khác trong nước có quan hệ làm ăn với xí nghiệp đ cũng sẽ tham gia quá trình phân công lao động khu vực.