BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM --------------- TRẦN THANH THUẬN MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI, ĐỘ MỞ TÀI CHÍNH VÀ PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH: BẰNG CHỨNG Ở CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2013 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM --------------- TRẦN THANH THUẬN MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI, ĐỘ MỞ TÀI CHÍNH VÀ PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH: BẰNG CHỨNG Ở CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN NGỌC ĐỊNH TP.
Hồ Chí Minh – Năm 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng luận văn “Mối quan hệ giữa độ mở thương mại, độ mở tài chính và phát triển tài chính: bằng chứng ở các nước đang phát triển” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Dữ liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực được thu thập từ những nguồn đáng tin cậy và các kết quả trình bày trong luận văn chưa được công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào trước đây. Nếu phát hiện có bất kỳ gian lận nào, tôi xin chịu toàn bộ trách nhiệm trước Hội đồng.HCM, tháng 10 năm 2013 Tác giả luận văn Trần Thanh Thuận MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục cụm từ viết tắt Danh mục các bảng, biểu TÓM TẮT. Tổng quan những nghiên cứu trước đây.
Tác động của độ mở thương mại đến phát triển tài chính. Tác động của độ mở thương mại, độ mở tài chính đến phát triển tài chính. Tác động của độ mở thương mại đến độ mở tài chính. Phương pháp nghiên cứu.
Mô hình nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu. Mẫu nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu. Thống kê mô tả. Kết quả các kiểm định cho 5 phương trình.
Kết quả nghiên cứu. 58 Tài liệu tham khảo Phụ lục DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT Cụm viết tắt Tên đầy đủ tiếng Anh Tên đầy đủ tiếng Việt FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FEM Fixed Effects Model Mô hình hiệu ứng cố định Feasible Generalized Least Phương pháp bình phương FGLS Squares nhỏ nhất tổng quát GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Generalized Method of Phương pháp moment tổng GMM Moments quát Phương pháp bình phương OLS Ordinary Least Squares nhỏ nhất Phương pháp trung bình PMG Pooled Mean Groups nhóm gộp Mô hình hiệu ứng ngẫu REM Random Effects Model nhiên United Nations Conference Hội nghị liên hiệp quốc tế UNCTAD on Trade and Development về thương mại và phát triển WB World Bank Ngân hàng thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 2.1: Tóm tắt các công trình nghiên cứu trước đây Bảng 3.1: Mô tả biến trong mô hình nghiên cứu Bảng 3.2: Mô tả biến độc lập và biến phụ thuộc sử dụng trong 5 phương trình Bảng 3.3: Danh sách các nước trong mẫu nghiên cứu Bảng 3.4: Nguồn thu thập dữ liệu nghiên cứu Bảng 4.1: Thống kê mô tả các biến Bảng 4.2: Ma trận tương quan Bảng 4.3: Tổng hợp kết quả kiểm định phương trình (1) Bảng 4.4: Tổng hợp kết quả kiểm định phương trình (2) Bảng 4.5: Tổng hợp kết quả kiểm định phương trình (3) Bảng 4.6: Tổng hợp kết quả kiểm định phương trình (4) Bảng 4.7: Tổng hợp kết quả kiểm định phương trình (5) Bảng 4.8: Tổng hợp kết quả hồi quy 5 phương trình bằng phương pháp FGLS 1 TÓM TẮT Trong bài luận văn, tôi đã sử dụng mô hình dữ liệu bảng (panel data) để ước lượng mối liên hệ giữa độ mở và phát triển tài chính tại các nước đang phát triển. Bài viết dụng dữ liệu mẫu ở 29 quốc gia đang phát triển trong thời gian 11 năm từ 2000 - 2011. Bằng phương pháp ước lượng FGLS (Feasible Generalized Least Squares) đã cho ra kết quả thực nghiệm là có tồn tại mối quan hệ hai chiều giữa độ mở thương mại và độ mở tài chính, độ mở tài chính và phát triển tài chính ở các nước đang phát triển.
Để từ đó, có thể xây dựng nên một sự tăng trưởng kinh tế ổn định tại những nước đang phát triển này. Giới thiệu Trong thập kỷ qua, khi toàn cầu hóa kinh tế thế giới ngày càng phát triển thì mối liên hệ giữa tài chính và độ mở trở nên rõ ràng, sâu sắc hơn. Chúng có những ảnh hưởng lẫn nhau để giúp cho nền kinh tế của quốc gia ngày càng phát triển. Phát triển tài chính đã giúp cho nguồn lực của quốc gia vững mạnh hơn, thêm nữa, việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sẽ góp phần làm cho các quốc gia đang phát triển gặt hái được những thành tựu về mở rộng thương mại, để từ đó tạo nền tảng cho xây dựng một nền kinh tế phát triển.
Việc tự do hóa thương mại đã thúc đẩy các quốc gia buôn bán, trao đổi hàng hoá một cách mạnh mẽ, hình thành nên một nền kinh tế mở đa ngành đa nghề với sức cạnh tranh cao. Ngoài ra, việc bãi bỏ rào cản thuế quan khi thực hiện tự do hóa thương mại cũng thu hút rất nhiều nguồn vốn từ bên ngoài (FDI). Đây chính là một nguồn lực quan trọng để phát triển tài chính và kinh tế. Thu hút vốn FDI không những gia tăng nguồn vốn mà còn học hỏi được công nghệ, khoa học kỹ thuật, từ đó tạo ra những nguồn cung hàng hóa có chất lượng cao để phục vụ cho trong nước và cả xuất khẩu.
Đây cũng là nhân tố quan trọng cho các nước đang phát triển mở rộng được thương mại của mình. Tuy nhiên, việc tự do hóa thương mại và tự do tài chính cũng làm cho kinh tế của một số quốc gia (nhất là các nước đang phát triển) bị lệ thuộc vào các quốc gia khác bởi sự cạnh tranh gay gắt trong nền kinh tế thị trưởng mở. Do vậy, việc tự do hóa thương mại và tài chính có thực sự ảnh hưởng tốt đến sự phát triển tài chính của hầu hết các quốc gia đang phát triển hay không? 3 Chính vì vậy, tôi chọn đề tài: “Mối liên hệ giữa độ mở thương mại, độ mở tài chính và phát triển tài chính: bằng chứng ở các nước đang phát triển” để nghiên cứu trong luận văn của mình. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là đưa ra một bằng chứng thực nghiêm về mối quan hệ giữa các nhân tố phát triển tài chính, tự do hóa tài chính và tự do hóa thương mại đối với những nước đang phát triển trên thế giới.
Xem xét quan hệ giữa ba nhân tố trên là quan hệ một chiều hay hai chiều. Trong bài viết này, tôi đã sử dụng dữ liệu bảng với phương pháp hồi quy FGLS (Feasible Generalized Least Squares) để nghiên cứu tại 29 quốc gia đang phát triển trên thế giới trong 11 năm từ 2000 – 2011. Cấu trúc của luận văn gồm những phần quan trọng sau: Phần 2: Tổng quan những nghiên cứu trước đây, giới thiệu sơ lược những nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa phát triển tài chính và độ mở thương mại, độ mở tài chính. Phần 3: Phương pháp nghiên cứu, trình bày dữ liệu nghiên cứu, mô hình, và phương pháp nghiên cứu.
Phần 4: Nội dung, kết quả nghiên cứu, trình bày kết quả ước lượng đạt được. Phần 5: Kết luận. Tổng quan những nghiên cứu trước đây Nghiên cứu của Dornburch (1992), The Case for Trade Liberalization in Developing Countries. Dornburch (1992) nghiên cứu về tự do hóa thương mại ở những nước đang phát triển trên thế giới, đặc biệt là ở ba nước Thổ Nhĩ Kỳ, Hàn Quốc, Mexico.
Trong bài nghiên cứu tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng về lợi ích của tự do hóa thương mại đối với phát triển kinh tế ở những nước đang phát triển. Tác giả cho rằng, phát triển thương mại có những lợi ích sau: nâng cao sự phân bổ nguồn tài nguyên thiên nhiên sao cho lợi ích phù hợp với chi phí xã hội; tiếp cận công nghệ cao; có thể đạt được lợi ích kinh tế theo quy mô; nâng cao cạnh tranh trong nước. Tác động của độ mở thương mại đến phát triển tài chính Trước đây, có rất nhiều tác giả đã nghiên cứu về tác động của độ mở thương mại đến phát triển tài chính và trong bài nghiên cứu này tôi xin giới thiệu hai bài nghiên cứu với phương pháp và kết quả khá tốt. Nghiên cứu của Do, Q.
and Levchenko (2004), Trade and Financial Development. and Levchenko (2004) nghiên cứu về độ mở thương mại có tác động đến phát triển tài chính của một quốc gia hay không? Để minh chứng cho vấn đề này tác giả đã tiến hành hồi quy bằng phương pháp OLS cho dữ liệu được thu thập từ 22 quốc gia OECD và 55 nước đang phát triển trong thời gian 1965- 1995. Trong bài nghiên cứu, tác giả đưa ra các biến: phát triển tài chính (được đo 5 lường bằng tín dụng tư nhân/ GDP); độ mở thương mại (được đo lường bằng tổng xuất nhập khẩu/GDP) và một số biến kiểm soát khác. Kết quả nghiên cứu đầu tiên cho thấy rằng mức độ tác động của độ mở thương mại đến phát triển tài chính của mỗi quốc gia phụ thuộc vào mức thu nhập trung bình của quốc gia đó.
Đối với những quốc gia có mức thu nhập trung bình cao, độ mở thương mại có tương quan dương với phát triển tài chính, trong khi đối với những quốc gia có mức thu nhập thấp, mối tương quan này là nghịch chiều. Tuy nhiên, tác giả cho rằng phương pháp OLS thông thường chưa chứng minh được giữa độ mở thương mại và phát triển tài chính có mối quan hệ nhân quả, chính vì thế, sau đó tác giả đưa thêm vào mô hình hồi quy các biến công cụ cho biến độ mở thương mại là những biến không tác động đến phát triển tài chính. Kết quả nghiên cứu đạt được cũng tương tự với kết quả trên. Tóm lại, tác động của độ mở thương mại đối với phát triển tài chính của những quốc gia khác nhau về mức thu nhập trung bình khác nhau là khác nhau.
Nghiên cứu của Kim và cộng sự (2009), Dynamic effects of trade openness on financial development. Kim và cộng sự (2009) nghiên cứu tác động của độ mở thuơng mại đến phát triển tài chính cho các quốc gia trên thế giới. Trong những bài nghiên cứu trước, các tác giả đã cho thấy tác động tích cực của tự do thương mại và phát triển tài chính. Tuy nhiên, tác giả cho rằng, bên cạnh đó, mở cửa thương mại có thể làm gia tăng áp lực cạnh tranh, gia tăng rủi ro từ đó dẫn đến những cuộc khủng hoảng thường xuyên, tức là tác động trong ngắn hạn của độ mở thương mại đối với nền kinh tế.