Chương 1 ñã giới thiệu tổng quát về ñề tài nghiên cứu. Chương 2 sẽ giới thiệu các lý thuyết có liên quan làm cơ sở cho thiết kế nghiên cứu. Chương này bao gồm: tóm tắt các lý thuyết về nhóm, hiệu quả làm việc nhóm, sự ảnh hưởng văn hóa ñến vấn ñề làm việc nhóm tại Việt Nam và cuối cùng là ñề xuất mô hình nghiên cứu.1 Lý thuyết về nhóm và hiệu quả làm việc nhóm: 2.1 Khái niệm về nhóm, phân biệt nhóm và ñội: ðịnh nghĩa : Nhóm là hai hay nhiều cá nhân - có tác ñộng qua lại và phụ thuộc lẫn nhau - những người ñến với nhau ñể ñạt ñược các mục tiêu cụ thể (Robbins và Judge, 2008). ðây có thể là ñịnh nghĩa thường gặp nhiều nhất trên các tài liệu nghiên cứu về nhóm.
Phân loại : Nhóm có thể phân thành nhóm chính thức và nhóm không chính thức (Nguyễn Hữu Lam, 2007). Nhóm chính thức : là nhóm ñược ñịnh nghĩa bởi cơ cấu tổ chức quản lý của ñơn vị. Việc hình thành các nhóm chính thức là do người lãnh ñạo của tổ chức song ñiều ñó không có nghĩa là muốn hình thành như thế nào cũng ñược. Nhóm chính thức ñược quy ñịnh bởi chiến lược kinh doanh, cấu trúc tổ chức, công nghệ và kỹ thuật sử dụng.
Nhóm chính thức có thể chia thành nhóm mệnh lệnh và nhóm nhiệm vụ. Nhóm mệnh lệnh : là nhóm ñược xác ñịnh bởi sơ ñồ tổ chức nó bao gồm những người lao ñộng cùng nhận mệnh lệnh và báo cáo trực tiếp lên một người quản lý. Nhóm nhiệm vụ : bao gồm những người lao ñộng cùng làm việc với nhau ñể hoàn thành một nhiệm vụ hoặc mục tiêu. Phạm vi của nhóm là không bị giới hạn bởi người lãnh ñạo của các bộ phận, nó có thể vượt qua những quan hệ mệnh lệnh - thừa hành trong bộ phận.
Nhóm không chính thức : là những liên minh không ñược xác ñịnh một cách có tổ chức hoặc bởi một cấu trúc chính thức. Những nhóm này là sự hình thành tự nhiên từ môi trường công việc trên cơ sở những quan hệ thể hiện sự thụ cảm giữa các cá nhân. Nhóm không chính thức ñược hình thành ñể thỏa mãn nhu cầu xã hội, nhu cầu quan hệ của con người. Nhóm không chính thức có thể phân thành nhóm lợi ích và nhóm bạn bè (Robbins và Judge, 2008).
Nhóm lợi ích : một nhóm người, có mối liên kết hoạt ñộng, có mục tiêu cụ thể và có ý thức liên kết ñể ñạt ñược 7 mục tiêu và bảo vệ mục tiêu ấy (Bùi ðại Dũng, 2009). Nhóm bạn bè : bao gồm những thành viên có những ñặc ñiểm tương ñồng. Các giai ñoạn phát triển của nhóm : Lý thuyết ban ñầu có 4 giai ñoạn.1 : Các giai ñoạn phát triển nhóm theo Tuckman (1965) Tuy nhiên, Tuckman ñã cùng Mary Ann Jensen (1977) ñã thêm một giai ñoạn nữa ñược gọi là giai ñoạn Adjourning (tan rã). Do ñó, có 5 giai ñoạn phát triển của một nhóm theo lý thuyết của Tuckman (Schuman, 2001).
Phân biệt nhóm và ñội: Trong quá trình tổng hợp lý thuyết chúng tôi ñã tìm ra nhiều khái niệm về nhóm (group) và ñội (team). ðể tiếp cận và ñưa ra các ñặc tính làm việc nhóm tác ñộng ñến hiệu quả làm việc nhóm, chúng tôi xin trình bày một số khái niệm về nhóm - ñội có liên quan trước khi áp dụng nghiên cứu. Xét về ñịnh nghĩa, có rất nhiều ñịnh nghĩa nói về nhóm - ñội. Sự khác biệt giữa một nhóm và một ñội là gì? Một nhóm là tập hợp các cá nhân mà họ phối hợp với nhau thông qua những nỗ lực cá nhân của họ.
Ngược lại, ñội là một nhóm người có một mục ñích chung và một số mục tiêu ñầy thách thức. Thành viên của ñội thường ñược cam kết lẫn nhau hướng ñến mục tiêu chung. Những cam kết lẫn nhau này không những tạo ra trách nhiệm chung mà còn tạo ra một liên kết và ñộng lực mạnh mẽ ñể thực hiện (Sisson, 2013). 8 Một khái niệm khác về nhóm, nhóm là tập thể có ít nhất hai cá thể, hoạt ñộng tương tác và phụ thuộc lẫn nhau ñể cùng ñạt ñến những mục tiêu xác ñịnh.
Một nhóm làm việc sẽ chủ yếu tương tác ñể chia sẻ thông tin và ra quyết ñịnh, từ ñó mỗi thành viên sẽ làm việc theo những trách nhiệm mà họ ñã ñề ra. Làm việc nhóm sẽ không có nhu cầu hay cơ hội ñược tham gia vào những công việc tập thể ñòi hỏi nỗ lực chung. Bởi kết quả của họ chỉ ñơn thuần là sự tổng hợp các hoạt ñộng của từng cá nhân cụ thể. Ngược lại, một ñội làm việc sẽ sinh ra hợp lực tích cực thông qua việc cùng nỗ lực.
Mỗi nỗ lực cá nhân sẽ dẫn ñến mức ñộ hiệu quả lớn hơn so với tổng các yếu tố ñầu vào của các cá nhân (Robbins và Judge, 2012). Các thành viên của ñội có những cam kết và mục tiêu chung, vai trò và trách nhiệm ñược xác ñịnh một cách rõ ràng, mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa các thành viên, kỹ năng bổ sung cho nhau và chịu trách nhiệm chung. Thêm vào ñó, một ñội có khả năng thực hiện cùng nhau cho kết quả tốt hơn khi làm việc cá nhân. Do ñó có thể khái quát những ñiểm tương ñồng và khác biệt giữa nhóm và ñội theo nghiên cứu của (Katzenbach & Smith, 1993), cụ thể như sau: Bảng 2.1: Tương ñồng và khác biệt giữa các nhóm làm việc và các ñội.
NHÓM ðỘI Tập trung mạnh, rõ ràng vào lãnh ñạo. Vai trò lãnh ñạo ñược chia sẻ. Trách nhiệm cá nhân. Trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm chung.
Mục tiêu của nhóm giống như sứ Mục tiêu của ñội là cụ thể, ñược ñội mạng của tổ chức. ñịnh nghĩa và thiết lập. Làm việc cá nhân Làm việc tập thể KHÁC BIỆT ðiều hành những cuộc họp hiệu quả Khuyến khích thảo luận mở và những cuộc họp giải quyết vấn ñề một cách tích cực. ðo lường hiệu quả một cách gián tiếp ðo lường hiệu suất một cách trực thông qua các ảnh hưởng của nó với tiếp bằng cách ñánh giá kết quả thực người khác.
hiện tập thể. Thảo luận, quyết ñịnh và ủy quyền Thảo luận, quyết ñịnh và làm việc thực tế chung với nhau. 9 TƯƠNG Có hơn 2 người ðỒNG Ảnh hưởng trực tiếp trong thời gian dài. Có những quy tắc tiêu chuẩn và giá trị cụ thể.
Có những vai trò cụ thể. Nguồn: thông qua từ Keiser 2002, tr.46 (dựa trên Katzenbach và Smith 1993); Beisheim và Frech 1999, tr.288 Theo quan ñiểm Katzenbach và Smith (1993) về ðội và Nhóm ñược trình bày tại Bảng 1 (Bài "Kỷ luật ðội" ñược ñăng tại tạp chí Harvard Business Publishing tháng 07/2005) cùng với việc phân tích các khái niệm, dữ liệu thứ cấp và bối cảnh nghiên cứu tại Tổng công ty Cảng Hàng không Việt Nam, chúng tôi cho rằng hướng tiếp cận các ñặc tính làm việc nhóm ñược xem là phù hợp với các tổ chức doanh nghiệp nhà nước trong giai ñoạn hiện nay. Tuy nhiên, với xu hướng hội nhập và áp lực cạnh tranh ngày càng cao của của ngành hàng không Việt Nam ñòi hỏi các hoạt ñộng của Nhóm phải mang các tính chất ñặc trưng của ðội. Vì thế nghiên cứu của chúng tôi ñã dựa trên các ñặc tính làm việc của ðội ñể phát triển mô hình nghiên cứu.2 Lý thuyết có liên quan ñến ñặc tính làm việc nhóm: Trước tiên ta ñi từ khái niệm ñặc tính.
ðặc tính là các ñiểm nổi bật dùng ñể phân biệt (thuộc tính) một sự vật, con người, hiện tượng,. Thường ñược chia thành ba loại: (1) vật lý, (2) chức năng, và (3) hoạt ñộng. Từ khái niệm ñặc tính, có thể hiểu các ñặc tính làm việc nhóm trong lĩnh vực quản lý khai thác CHK là các ñiểm nổi bật dùng ñể so sánh, phân biệt với các nhóm làm việc trong các lĩnh vực khác. Các nhóm làm việc ñược hình thành từ các ñiều kiện và bối cảnh khác nhau, trong quá trình hoạt ñộng chịu sự tác ñộng của nhiều yếu tố.
Theo thời gian, những nhóm làm việc hình thành các ñặc ñiểm riêng biệt, không thể bị nhầm lẫn bởi những nhóm làm việc khác. Lĩnh vực quản lý khai thác cảng hàng không là lĩnh vực cần phải áp dụng kỹ thuật công nghệ hiện ñại với hoạt ñộng không chỉ trong nước mà còn mang tính quốc tế gắn liền với tính chất tuyệt ñối an toàn và an ninh, mức ñộ phục vụ mang tính cạnh tranh cao nên rất cần thiết chú trọng ñến các ñặc tính làm việc nhóm ñể nâng cao hiệu quả phục vụ hành khách. 10 Trước hết là lý thuyết của Campion (1993), các ñặc tính làm việc nhóm bao gồm 5 thành phần khái niệm chính ñược ñược xây dựng từ các ñặc tính làm việc nhóm có tác ñộng ñến hiệu quả làm việc nhóm. Bên cạnh ñó, nghiên cứu của Rasker (2001), nghiên cứu của Robbins và Judge (2008) cũng có các yếu tố về ñặc tính làm việc nhóm cũng cần ñược xem xét trong nghiên cứu này.
Do ñó phần này, chúng tôi trình bày khái niệm các ñặc tính làm việc nhóm có liên quan.1 Thiết kế công việc: Thành phần thiết kế công việc ñã ñược hiểu là việc ghi rõ nội dung, phương pháp, và các mối quan hệ của công việc nhằm ñáp ứng thỏa mãn yêu cầu công nghệ và tổ chức cũng như các yêu cầu xã hội và cá nhân của người chủ doanh nghiệp (Buchanan, 1979). Thiết kế công việc là sự sắp xếp công việc (hoặc sắp xếp lại) nhằm làm giảm hoặc khắc phục sự không hài lòng công việc của nhân viên và sự chán nản phát sinh từ công việc lặp ñi lặp lại và máy móc (businessdictionary. Thiết kế công việc tốt làm gia tăng vị trí giá trị của tổ chức, cam kết của nhân viên và làm giảm rủi ro cá nhân và tổ chức. Thiết kế công việc dẫn ñến tổ chức hiệu quả hơn và ñạt kết quả tốt hơn từ các nhân viên (NSW Public Sector AU, 2011).
Thiết kế công việc bao gồm các biến quan sát: Sự tự do và tự chủ; Các cơ hội sử dụng những kỹ năng và trí tuệ; Tính ñồng nhất trong nhiệm vụ và tầm quan trọng của nhiệm vụ (Robbins và Judge, 2008). Thiết kế công việc là rất hữu ích trong việc dự ñoán tính hiệu quả công việc. Chúng liên quan ñến tất cả ba tiêu chí của tính hiệu quả trong công việc là: năng suất, sự thỏa mãn của nhân viên và sự ñánh giá của quản lý. Ngoại trừ yếu tố tính ñồng nhất của nhiệm vụ, tất cả các tính chất khác: Mức ñộ tự quản lý, mức ñộ tham gia của nhân viên, tính ña dạng nhiệm vụ và tầm quan trọng của nhiệm vụ cho thấy mối quan hệ tích cực với hầu hết các tiêu chí.