CHƯƠNG 1 MỞ RỘNG HUY ĐỘNG VỐN ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1: Hoạt động huy động vốn đối với khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1.1: Khái niệm Huy động vốn là nghiệp vụ tiếp nhận nguồn vốn từ các cá nhân, tổ chức kinh tế, định chế tài chính bằng nhiều hình thức khác nhau trong khoảng thời gian nhất định để tạo nguồn vốn hoạt động cho ngân hàng. (Nguồn: Luật các tổ chức tín dụng sô 47/2010/QH12 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành ngày 17/06/2010, Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2011) Huy động vốn là nghiệp vụ tiếp nhận nguồn vốn từ các cá nhân, tổ chức kinh tế, định chế tài chính bằng nhiều hình thức khác nhau trong khoảng thời gian nhất định để tạo nguồn vốn hoạt động cho ngân hàng. Huy động vốn đối với khách hàng cá nhân của NHTM: mỗi cá nhân, mỗi gia đình luôn có nhu cầu về vốn trong tương lai để đáp ứng các nhu cầu có thể dự tính hoă ̣c không thể dự tính được. Nắm bắt được nhu cầu đó các Ngân hàng TM sử dụng nhiều biê ̣n pháp khác nhau để huy đô ̣ng vốn mô ̣t cách tối đa lượng tiền nhàn rỗi sử dụng tiết kiê ̣m cho tương lai 1.2: Các hình thức huy động vốn Sự tồn tại và phát triển của hệ thống NHTM trên thế giới đã diễn ra hàng trăm năm, ở Việt Nam tuy mới chỉ được hình thành hơn chục năm, nhưng cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, hoạt động của hệ thống NHTM ngày càng đa 5 dạng và sôi nổi.
Đóng vai trò then chốt, hoạt động huy động vốn tại các NHTM ngày càng được phát triển đa dạng, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của các cá nhân và tổ chức, góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế. Thông qua hoạt động huy động vốn nguồn tiền được truyền tải đến ngân hàng theo nhiều kênh khác nhau, với nhiều cách phân loại khác nhau. Sự đa dạng của hoạt động huy động vốn được thể hiện thông qua các sản phẩm, đối tượng, kỳ hạn, mục đích, loại tiền… các ngân hàng huy động. Đứng trên giác độ huy động vốn từ khách hàng cá nhân thì NHTM có các hình thức huy động gồm: 1.2: Theo kỳ hạn huy động + Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn: Đối với loại tiền gửi này, chủ sở hữu có thể rút ra bất kỳ lúc nào mà không phải báo trước cho phía nhận tiền gửi, số dư tài khoản này thường là không lớn, ưu điểm hơn tiền gửi giao dịch là ở chỗ số dư này ít biến động, nhưng ngân hàng thường phải trả lãi suất cao hơn so với tiền gửi thanh toán.
+ Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn: Nguyên tắc của loại tiền này là một khi khách hàng gửi tiền vào loại tài khoản này thì họ sẽ không được phép rút ra trước thời hạn đã thoả thuận. Tuy nhiên, do yếu tố cạnh tranh nhằm thu hút tiền gửi, một số NHTM vẫn cho phép khách hàng phép rút tiền trước thời hạn nhưng một phần tiền lãi đã được khấu trừ Xét theo kỳ hạn, hiện nay các sản phẩm tiền gửi của ngân hàng đều có kỳ hạn gửi rất đa dạng đáp ứng đầy đủ nhu cầu của khách hàng, từ những khoản huy động ngắn hạn chỉ vài ngày đến những khoản huy động trung dài hạn trên 12 tháng, thậm chí có những khoản tiền gửi kéo dài 5 năm. Lãi suất huy động với các kỳ hạn gửi khác nhau là khác nhau. Thông thường, kỳ hạn càng lâu, lãi suất khách hàng được hưởng càng cao.
Những khoản tiền gửi có kỳ hạn dài mang lại cho ngân hàng một nguồn vốn tương đối ổn định, chủ động trong kế hoạch kinh doanh; nhận thức được nguồn lợi từ các khoản tiền gửi này, các ngân hàng thường đưa ra lãi suất linh hoạt tuỳ theo sự lựa chọn của khách hàng.3: Theo loại tiền huy động a. Huy động tiền gửi nội tệ (VND) Nội tệ là loại tiền được sử dụng chủ yếu trong các hoạt động hàng ngày của người dân. Họ tích luỹ nội tệ, thực hiê ̣n thanh toán, giao dịch qua ngân hàng bằng nội tệ. Vì vậy, nguồn tiền gửi huy động bằng nội tệ thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn tiền gửi huy động và có lãi suất huy động cao hơn hẳn so với lãi suất tiền gửi huy động bằng ngoại tệ.
Huy động tiền gửi ngoại tệ (USD, EUR…) Xuất phát từ nhu cầu thanh toán quốc tế, yêu cầu đầu tư, cất trữ các ngoại tệ mạnh của khách hàng nên để đa dạng hóa hoạt động huy động vốn, ngân hàng đưa ra hình thức huy động tiền gửi bằng ngoại tệ. Ngoại tệ có thể chuyển đổi thành nội tệ theo tỷ giá nhất định do NHNN quy định. Tỷ giá này luôn biến động theo cung cầu trên thị trường nên lãi suất huy động của khoản tiền này thường thấp hơn so với lãi suất tiền gửi huy động bằng nội tệ.4: Theo mục đích huy động Về hình thức huy động, ngân hàng có các khoản tiền gửi thanh toán, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu. Phạm vi luận văn này tập trung vào tiền gửi thanh toán, tiền gửi tiết kiệm.
Tiền gửi thanh toán Đây là các khoản tiền gửi của khách hàng mục đích phục vụ cho hoạt động thanh toán, người gửi có thể thanh toán (hay rút ra) bất cứ lúc nào. Với NHTM, tiền gửi thanh toán là khoản vốn huy động hấp dẫn bởi chi phí cho loại thấp nhất trong các loại tiền gửi. Tuy nhiên tiền gửi thanh toán (hay tiền gửi không kỳ hạn) chiếm tỷ lệ thấp trong tổng nguồn vốn, nên các ngân hàng thường tìm cách thu hút và giữ chân khách hàng bằng các hình thức như: quảng cáo, khuyến mại, tạo điều kiện thuận lợi 7 cho các dịch vụ khách hàng về thời gian, tốc độ hay thậm chí sẵn sàng giảm chi phí, ưu đãi phí cho khách hàng, bằng cách lấy lợi nhuận từ việc sử dụng các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi này để bù đắp cho các khoản lệ phí thanh toán mà khách hàng đúng ra phải chịu. Với hình thức huy động vốn này, trên thị trường hiện có rất nhiều các sản phẩm với tên gọi khác nhau, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng như: - Tiền gửi thanh toán thông thường - Tiền gửi chứng khoán: Là sản phẩm tiền gửi thanh toán phục vụ cho các nhà đầu tư chứng khoán mở tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán mà Công ty chứng khoán đó chỉ định khách hàng thực hiện mở tài khoản tiền gửi thông qua việc sử dụng chương trình thanh toán trực tuyến - Tiết kiệm kết hợp: Là tài khoản tiền gửi thanh toán trong đó lãi suất gia tăng theo mức số dư tiền gửi (khách hàng gửi càng nhiều lãi suất càng cao) vơi số dư tối thiểu: 5.
Sản phẩm là sự kết hợp giữa tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi thanh toán vừa đáp ứng nhu cầu lãi suất, vừa đáp ứng nhu cầu thanh toán. Khách hàng được hưởng mọi lợi ích của tiền gửi thanh toán (nộp tiền, rút tiền, chuyển khoản, chuyển tiền, giao dịch tại ATM, các giao dịch thu phí, thu nợ…). Tiền gửi tiết kiêm ̣ Là loại tiền gửi mà người gửi tiền chỉ có thể rút tiền sau một kỳ hạn gửi tiền nhất định theo như thỏa thuận với tổ chức nhận tiền gửi tiết kiệm. Huy động tiền gửi tiết kiê ̣m trong dân cư là nghiệp vụ truyền thống và đem lại cho ngân hàng một lượng vốn lớn để tiến hành các hoạt động cho vay và đầu tư sinh lợi.
Nguồn vốn tiền gửi tiết kiệm của dân cư chiếm tỷ trọng cao trong tổng nguồn vốn, số lượng người tham gia gửi nhiều và đa dạng thành phần nên các NHTM thường chủ động đưa ra các sản phẩm cố định, phổ thông với nhiều hình thức khuyến mại hấp dẫn để thu hút người gửi. 8 Với hình thức huy động này, các ngân hàng thiết kế rất nhiều các sản phẩm khác nhau với tên gọi đa dạng để đáp ứng nhu cầu của khách hàng cá nhân như: - Tiết kiệm dự thưởng, quay số trúng thưởng, rút thăm may mắn trúng thưởng ngay khi gửi tiền. - Tiết kiệm lãi suất linh hoạt: Là tài khoản tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn theo đó lãi suất rút trước hạn khách hàng được hưởng tương ứng với lãi suất theo thời gian thực gửi theo quy định của các ngân hàng áp, được hưởng lãi suất thực cao hơn lãi suất không kỳ hạn trong trường hợp rút trước hạn. - Tiết kiệm cho các đối tượng thuộc các nhóm độ tuổi khác nhau như tiết kiệm cho trẻ em, người thân… - Tiết kiệm bậc thang: Là sản phẩm huy động tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn với mức lãi suất luỹ tiến theo mức tiền gửi do các ngân hàng quy định.
Theo đó, khách hàng gửi tiền với cùng một kỳ hạn nhưng khoản tiền gửi càng lớn thì lãi suất gửi càng cao. - Tiết kiệm năng động: Là sản phẩm huy động tiết kiệm có kỳ hạn lĩnh lãi hàng quý và được điều chỉnh lãi suất theo quy định của ngân hàng, phù hợp với nhu cầu tiết kiệm trung và dài hạn của khách hàng với các loại kỳ hạn từ 9 đến 36 tháng. Lãi suất được điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thị trường. - Tiết kiệm tích lũy: Là hình thức huy động tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn, theo đó khách hàng sẽ gửi một khoản tiền cố định đều đặn theo một định kỳ gửi vào tài khoản của mình trong một thời hạn nhất định để có một khoản tiền lớn hơn cho các dự định trong tương lai như mua nhà, mua ô tô, du học… - Tiết kiệm trả lãi định kỳ, lãi trước, lãi cuối kỳ Theo quy định, với các khoản tiền gửi có kỳ hạn, khách hàng chỉ được rút tiền ra khi đến hạn và được hưởng số tiền lãi trên số tiền gửi đó.
Tuy nhiên, để thu hút khách hàng gửi tiền, khách hàng vẫn được phép rút tiền trước hạn hưởng lãi suất của tiền gửi không kỳ hạn. Đặc biêt, một số sản phẩm của ngân hàng thể hiện tính linh 9 hoạt cao khi khách hàng rút trước hạn nhưng vẫn được hưởng lãi suất tương đương với kỳ hạn thực tế gửi.2: Mở rô ̣ng huy động vốn đối với khách hàng cá nhân tại NHTM 1.1: Quan niệm mở rộng huy động vốn đối với khách hàng cá nhân của NHTM Với ngân hàng, huy động vốn và tín dụng luôn là mắt xích quan trọng trong hoạt động kinh doanh. Nếu như tín dụng là hoạt động tạo ra lợi nhuận chủ yếu cho ngân hàng, thì huy động vốn chính là nghiệp vụ để tạo nguồn phục vụ hoạt động tín dụng.