CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ MỞ RỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1. TỔNG QUAN VỀ CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển dịch vụ cho thuê tài chính trên thế giới Cho thuê tài chính là một hình thức tài trợ vốn trung dài hạn ra đời từ rất sớm. Theo các thư tịch cổ, các giao dịch cho thuê tài sản đã xuất hiện khoảng gần 2000 năm trước Công Nguyên, tại thành phố Sumerians thuộc nước Iraq ngày nay. Hiện nay, hoạt động CTTC đã trở thành hình thức tài trợ phổ biến trên thế giới.
Tại các nước công nghiệp phát triển, vai trò của hoạt động cho thuê trong việc đầu tư máy móc thiết bị ngày càng quan trọng. Đặc trưng của các nước này là sự tiến bộ mạnh mẽ trong lĩnh vực công nghiệp, do đó CTTC là một hình thức tài trợ được các nước này quan tâm hàng đầu, có khả năng vượt qua đầu tư theo hình thức tín dụng ngân hàng. Đối với các nước đang phát triển, cho thuê tài sản vẫn còn là một hình thức đầu tư vốn khá mới mẻ. Mặc dù còn mới như vậy, nhưng hoạt động cho thuê tài sản đã có những ảnh hưởng rất lớn đến thị trường vốn trong nước, góp phần quan trọng thúc đẩy kinh tế các nước này phát triển.
Hình thức cho thuê chủ yếu là CTTC, còn cho thuê vận hành chưa được phát triển mạnh. Sự hình thành và phát triển các công ty CTTC ở các nước đang phát triển và đang được Nhà nước sở tại khuyến khích và có nhiều chính sách ưu đãi thích hợp. Khái niệm cho thuê tài chính Cho thuê tài chính là hình thức tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng thuê tài sản giữa bên cho thuê và bên đi thuê. Khi kết thúc thời hạn thuê, quyền sở hữu tài sản được chuyển sang cho bên thuê hoặc bên thuê được quyền chọn mua tài sản thuê theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng Luan van 7 thuê.
Trong thời hạn cho thuê, các bên không được đơn phương hủy bỏ hợp đồng. Theo ủy ban tiêu chuẩn kế toán quốc tế (IASC – The International Acounting Standards Committee) loại hình cho thuê nào thỏa mãn bốn tiêu thức sau được gọi là cho thuê tài chính: - Quyền sở hữu tài sản thuê được tự động chuyển giao cho bên thuê khi thời hạn thuê kết thúc và bên thuê đã thanh toán đủ tiền thuê theo quy định. - Hợp đồng cho thuê có quy định bên thuê có quyền chọn mua tài sản theo giá tượng trưng khi thời hạn cho thuê kết thúc và bên thuê đã thanh toán đủ tiền thuê theo quy định. - Thời hạn cho thuê chiếm phần lớn thời gian hữu dụng của tài sản (trừ trường hợp tài sản thuê đã qua sử dụng).
(Riêng ở Mỹ quy định thời hạn cho thuê lớn hơn 75% đời sống hữu dụng của tài sản nhưng tối đa không quá 30 năm. Ở Việt Nam thời hạn cho thuê tối thiểu 60% và tối đa không quá thời gian khấu hao tài sản theo thông tư số 203/2009/TT-BTC của Bộ tài chính).[5] - Giá trị hiện tại của các khoản tiền thuê tối thiểu bằng hoặc lớn hơn giá trị thị trường của tài sản tại thời điểm ký hợp đồng thuê. Đặc điểm cho thuê tài chính Một giao dịch cho thuê tài chính phải thoả mãn một trong những điều kiện sau đây: - Khi kết thúc thời hạn cho thuê theo hợp đồng, Bên thuê được chuyển quyền sở hữu tài sản thuê hoặc được trực tiếp thuê theo sự thỏa thuận của hai bên. - Khi kết thúc thời gian cho thuê theo hợp đồng, bên thuê được quyền ưu tiên mua tài sản thuê theo giá danh nghĩa thấp hơn giá trị thực tế của tài Luan van 8 sản thuê tại thời điểm mua lại.
- Thời hạn cho thuê một loại tài sản ít nhất phải bằng 60% thời gian cần thiết để khấu hao tài sản thuê (trừ trường hợp tài sản cho thuê đã qua sử dụng). - Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính, ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng. Ngoài ra, cho thuê tài chính còn có các đặc điểm sau (tuỳ vào mỗi nước có thêm những quy định riêng về tài sản cho thuê, đối tượng cho thuê, đối tượng thuê): - Tài sản thuê là động sản hoặc bất động sản do bên cho thuê mua hoặc sản xuất ra. - Bên cho thuê là các tổ chức, cá nhân được luật pháp bảo hộ và nắm giữ quyền sở hữu tài sản đối với tài sản cho thuê.
- Bên cho thuê không phải chịu các chi phí như: Chi phí vận hành, bảo trì, bảo hiểm, rủi ro mà các chi phí này do Bên thuê chịu. - Bên thuê không có quyền huỷ ngang hợp đồng thuê. Các phương thức cho thuê tài chính Đứng trên giác độ người đi thuê và người cho thuê, cho thuê tài chính được chia thành 7 loại sau: a. Cho thuê tài chính thuần Bên cho thuê mua tài sản, thiết bị theo yêu cầu của bên thuê để tài trợ cho bên thuê.
Bên cho thuê thường là các công ty cho thuê trực thuộc các định chế tài chính, hoặc các công ty cho thuê độc lập. Bên thuê thường là các tổ chức kinh tế, cá nhân có nhu cầu thuê tài sản để sử dụng. Bên cho thuê là người thanh toán toàn bộ giá trị mua bán tài sản thuê và là người chủ sở hữu tài sản thuê về mặt pháp lý. Bên thuê là người nhận tài trợ và có quyền sử Luan van 9 dụng tài sản, hưởng dụng những lợi ích do tài sản đem lại.
Nhà cung cấp là hãng sản xuất máy móc thiết bị hoặc là người cung cấp thiết bị. Mua và cho thuê lại Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, các DN không tránh khỏi lúc gặp khó khăn tạm thời về vốn lưu động, đặc biệt đối với các DN nhỏ và vừa hoặc các DN mới thành lập. Hơn nữa, các DN này rất khó tiếp cận với nguồn vốn ngân hàng. Trong khi DN đang có sẵn những tài sản cố định khác, mà những tài sản này không thể đem bán vì nó phục vụ cho hoạt động hoạt động sản xuất kinh doanh của DN.
Trong trường hợp đó, các DN có thể lựa chọn hình thức “Bán và tái thuê”. Với loại hình này, DN đã giải quyết được cùng một lúc 2 bài toán khó đó là: vừa có được nguồn vốn lưu động đáp ứng nhu cầu kinh doanh, vừa có tài sản để tiếp tục phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong trường hợp này, bên cho thuê mua tài sản đang thuộc sở hữu của Bên thuê và cho Bên thuê thuê lại chính tài sản của mình. Như vậy, Bên cho thuê từ chỗ là người mua trở thành chủ sở hữu và cho thuê tài sản.
Bên thuê từ chỗ là chủ sở hữu ban đầu trở thành người bán và thuê lại tài sản đó. Cho thuê giáp lưng Trong loại CTTC này, được sự đồng ý của bên cho thuê, bên thuê thứ nhất sẽ cho bên thuê thứ hai thuê lại tài sản mà họ thuê từ bên cho thuê. Hình thức này được áp dụng chủ yếu trong phương thức cho thuê vận hành, hoặc được áp dụng khi bên thuê thứ nhất không còn nhu cầu thuê tài sản nữa. Nhưng do không thể huỷ ngang hợp đồng với bên cho thuê nên bên thuê thứ nhất phải tìm cách để cho thuê lại tài sản đó.
Làm như vậy có thể khai thác tối đa hiệu quả hoạt động của tài sản. Mặc dù hình thức cho thuê tài chính có thể tài trợ được cho cả những doanh nghiệp mà ngân hàng hoặc công ty tài chính chưa có độ tin tưởng cao, Luan van 10 nhưng không có nghĩa là tài trợ cho bất cứ đối tượng nào. Vì vậy, trong nhiều trường hợp, người cần tài sản muốn đi thuê nhưng vì lý do nào đó (có thể là họ đã không thực hiện đúng những hợp đồng kinh tế trong quá khứ như hợp đồng tín dụng hoặc hợp đồng cho thuê, có thể là hoạt động yếu kém theo cách đánh giá của tổ chức tài chính.) nên không thể thuê được trực tiếp từ các công ty cho thuê và trong trường hợp đó họ sẽ sử dụng phương thức cho thuê giáp lưng. Theo phương thức này, thông qua sự đồng ý của Bên cho thuê, Bên đi thuê thứ nhất cho Bên đi thuê thứ hai thuê lại tài sản đó.
Thực chất, Bên đi thuê thứ nhất chỉ là bên trung gian giữa Bên cho thuê và Bên đi thuê thứ hai, nhưng về mặt pháp lý thì Bên đi thuê thứ nhất phải chịu trách nhiệm về việc thực hiện hợp đồng với Bên cho thuê. Với phương thức cho thuê này, mặc dù doanh nghiệp không đủ điều kiện để trực tiếp thuê của Bên cho thuê vẫn có thể thuê được tài sản để sử dụng cho sản xuất kinh doanh. Cho thuê trả góp Loại CTTC này xuất phát từ chính sách khuyến mãi của các công ty sản xuất lớn nhằm đẩy mạnh hoạt động tiêu thụ sản phẩm. Khi người mua không trả đủ tiền mua tài sản, người bán chỉ chuyển giao quyền sử dụng tài sản, giữ lại quyền sở hữu tài sản trong một thời gian nhất định, thay vì giao hết các quyền này như trước đây.
Biện pháp này giúp cho các nhà sản xuất tránh được những nguy cơ của việc bán tín dụng. Hình thức bán trả góp này dần phát triển thành hình thức tài trợ cho thuê trong khi vẫn giữ những tính chất của hoạt động bán trả góp. Do đó, người ta thường gọi đây là hình thức tài trợ cho thuê mang tính chất trả góp, hoặc là hình thức bán trả góp mang tính chất cho thuê. Cho thuê hợp tác Loại cho thuê này xuất phát từ thực tế các công ty CTTC gặp hạn chế về nguồn vốn không đủ khả năng tài trợ cho khách hàng có nhu cầu đầu tư tài Luan van 11 sản có giá trị lớn, giới hạn cho thuê đối với một khách hàng của các công ty CTTC.
Trong loại này có sự tham gia của bốn bên: Bên cho thuê, bên thuê, nhà cung cấp và nhà cho thuê. Theo đó, bên cho thuê sẽ đi vay để mua tài sản cho thuê. Vật thế chấp là quyền sở hữu tài sản cho thuê và các khoản tiền mà bên thuê trả trong tương lai. Người cho thuê sẽ được trả hoàn trả từ các khoản tiền thuê mà bên thuê trả.
Thường thì bên cho thuê yêu cầu bên thuê trả trực tiếp cho người cho thuê. Sau khi trả hết nợ vay, những khoản tiền thuê còn lại sẽ được trả cho bên cho thuê.