phần mở đầu, kết luận - kiến nghị và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu; - Chƣơng 2: Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu; - Chƣơng 3: Xây dựng mô hình truyền thông về BĐKH cho các trƣờng THCS tại Hà Nội 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Truyền thông về BĐKH trên thế giới hiện nay đƣợc thực hiện bởi nhiều tổ chức khác nhau và cũng có nhiều giải pháp đƣợc áp dụng để thực hiện, tuy nhiên truyền thông về BĐKH đang đƣợc thực hiện chủ yếu theo hình thức cổ động và gộp chung cho mọi đối tƣợng mà chƣa đƣợc phân tầng, phân khúc để thực hiện truyền thông với các nội dung và hình thức phù hợp[1]. Trên thực tế, với mỗi tầng lớp trong xã hội, cần xây dựng các nội dung và nhóm phƣơng pháp riêng để truyền thông về BĐKH. Trên thế giới hiện nay mới chủ yếu đƣa giáo dục về BĐKH vào nhà trƣờng, còn truyền thông BĐKH cho đối tƣợng học sinh chƣa đƣợc chú ý. Ở Việt Nam việc đƣa giáo dục về BĐKH vào nhà trƣờng cũng mới đƣợc chú ý và đang trong quá trình thử nghiệm, chƣa có hoạt động truyền thông cũng nhƣ nghiên cứu về truyền thông BĐKH dành riêng cho học sinh THCS.
Các nghiên cứu ở nƣớc ngoài * Tại Canada: Chính phủ Canada đƣa các thông tin, chƣơng trình, báo cáo quốc gia và các sáng kiến về BĐKH lên trang thông tin của chính phủ và các phƣơng tiện thông tin đại chúng bao gồm cả: Twitter, Facebook và Flickr [16]. * Tại Hoa Kỳ: Có dự án truyền thông về BĐKH của Đại học Yale, tại trang web http://environment.edu/climate-communication/ các nhận thức về BĐKH của cộng đồng ngƣời Mỹ đƣợc khảo sát, sau đó thông qua trang web này, các thông tin về BĐKH và chính sách giảm nhẹ BĐKH đƣợc chuyển tải đến cộng đồng. Tuy nhiên các thông tin khảo sát và các nội dung truyền thông về BĐKH ở trang web này còn mạng nặng tính khoa học hàn lâm về BĐKH và không có các thông tin dành cho học sinh THCS [17]. * Tại Thụy Điển: Truyền thông về BĐKH tại Thụy Điển đƣợc thực hiện bởi các cơ quan chức năng, các tổ chức phi chính phủ và các hiệp hội nghiên cứu, thông qua các bản tin về BĐKH và giải pháp ứng phó.
Từ năm 2005, truyền thông BĐKH đƣợc mở rộng trên mạng Internet. Một chiến dịch truyền 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thông đã đƣợc thực hiện từ 2006 đến 2008 với mục đích nâng cao kiến thức cho cộng đồng về nguyên nhân và hậu quả của BĐKH [20]. * Tại Phần Lan: Truyền thông về biến đổi khí hậu đƣợc thực hiện bởi các bộ khác nhau. Kể từ năm 2008 các nhà báo đã đƣợc đào tạo về truyền thông BĐKH; Chƣơng trình Truyền thông biến đổi khí hậu (2002-2007) là một phần quan trọng của chiến lƣợc khí hậu quốc gia của Phần Lan.
Chƣơng trình đƣợc thực hiện nhằm mục đích nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu, tác động của nó và các giải pháp giảm nhẹ. Hàng năm vào tháng 10 có sự kiện “Tuần lễ Nhận thức về năng lƣợng” Một nửa số học sinh ở độ tuổi 8-9 tham gia “Tuần lễ” này bằng cách nghiên cứu năng lƣợng từ sản xuất và tiêu thụ tiết kiệm, sau đó thực hành hành động tiết kiệm năng lƣợng ở nhà và ở trƣờng [18]. * Tại New Zealand: Chính phủ New Zealand đẩy mạnh truyền thông về BĐKH thông qua các chiến dịch nhằm cung cấp cho công chúng thông tin để giúp họ đƣa ra quyết định giảm phát thải khí nhà kính và khuyến khích thay đổi hành vi lâu dài. Cụ thể nhƣ: Chiến dịch tiết kiệm năng lƣợng; Chứng nhận quản lí cacbon và giảm cacbon; Chƣơng trình chứng nhận môi trƣờng; giải thƣởng “Green Ribbon”.
Trang web truyền thông về BĐKH của Chính phủ đƣợc thành lập năm 2003 để cung cấp thông tin về nguyên nhân, các bằng chứng của BĐKH đồng thời công bố những chính sách của Chính phủ về giảm lƣợng khí thải và những thông tin giúp mọi ngƣời chuẩn bị, thích ứng với biến đổi khí hậu. Trang web này cũng hoạt động nhƣ một cổng thông tin liên kết với một số tổ chức chính phủ và phi chính phủ khác có các hoạt động liên quan đến biến đổi khí hậu [19]. * Tại Châu Phi: Có ba nƣớc áp dụng công nghệ thông tin trong truyền thông BĐKH đó là Uganda, Senegan và Malawi. Tại các quốc gia này, đối tƣợng chính hƣớng tới của truyền thông BĐKH là nông dân và các thông tin về thời tiết và khí hậu đƣợc truyền tải trực tiếp đến ngƣời dân qua các tin nhắn đến điện thoại di động [14].
* Tại Malaysia: Áp dụng công nghệ thông tin để truyền thông về 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BĐKH qua blog và Facebook. Ngoài ra, các tổ chức thực hiện truyền thông còn phối hợp với các nghệ sĩ, họa sĩ để sử dụng nghệ thuật biểu diễn, nghệ thuật hội họa nhằm truyền tải các thông tin về BĐKH hƣớng tới thay đổi nhận thức cộng đồng [15]. * Tại Nhật Bản: Đƣợc nhận định là thành công nhất trong truyền thông về BĐKH. Chiến dịch nâng cao nhận thức công chúng bao gồm các biện pháp liên ngành trong đó chính phủ hợp tác với các tổ chức phi chính phủ, các khu vực kinh tế, học viện… để phổ biến thông tin và nâng cao giáo dục môi trƣờng nhằm khuyến khích mọi công dân giảm phát thải khí nhà kính trong sinh hoạt hàng ngày của họ và tham gia vào các hoạt động ứng phó với sự nóng lên toàn cầu điển hình nhƣ: Chiến dịch "Cool Biz"; "Warm Biz"; "Uchi-Eco"; Phong trào "Tác giả tuyên bố giảm 1 kg CO2 /1 ngƣời/1 ngày".
Sự thành công của "Cool Biz" tại Nhật Bản đƣợc Trung Quốc, Hàn Quốc, Anh, Ý và Liên Hợp Quốc áp dụng để giảm tiêu thụ năng lƣợng và lƣợng khí thải carbon [21]. Nhƣ vậy có thể thấy vấn đề truyền thông BĐKH đang đƣợc các nƣớc trên thế giới quan tâm và sử dụng nhiều phƣơng tiện truyền thông công cộng (truyền thông gián tiếp) để thực hiện các tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về BĐKH. Tuy nhiên, các nội dung truyền thông lựa chọn chủ yếu là nguyên nhân, hậu quả và giải pháp về BĐKH một cách chung chung và đối tƣợng đƣợc truyền thông chƣa đƣợc phân khúc. Có thể nhìn thấy một khoảng trống lớn là truyền thông trong trƣờng học nói chung và các trƣờng THCS nói riêng chƣa đƣợc quan tâm thực hiện.
Đây là cơ sở cho việc lựa chọn đề tài luận văn của học viên. Đồng thời cũng là một khó khăn, thách thức không nhỏ đối với học viên khi nghiên cứu xây dựng mô hình truyền thông cho các trƣờng THCS. Các nghiên cứu ở trong nƣớc Truyền thông về BĐKH ở Việt Nam đƣợc thực hiện dƣới nhiều hình thức nhƣ: Phát thanh, truyền hình, báo mạng, báo giấy, các trang web của các Bộ, đó là: Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng, Bộ Công thƣơng; Bộ Thông tin và 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Truyền thông; Bộ Giáo dục và Đào tạo; Bộ Khoa học và Công nghệ. Bên cạnh đó còn có sự tham gia của T.Ƣ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (cấp hơn 5.000 cuốn cẩm nang, 50.000 tờ rơi và 23 bộ cam kết "Bảo vệ môi trƣờng và dòng sông quê hƣơng" cho Đoàn thanh niên 23 tỉnh, thành phố thuộc lƣu vực sông Cầu, sông Nhuệ, Đồng Nai và các tỉnh Bắc Trung Bộ, đã vận động ngƣời dân ký cam kết BVMT, bảo vệ dòng sông quê hƣơng.
Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức tập huấn cho cán bộ chủ chốt của cơ quan T.Ƣ Hội và các tỉnh, thành hội, các đơn vị trực thuộc về các kỹ năng và phƣơng pháp truyền thông, vận động trong công tác ứng phó với BĐKH, BVMT. Tính đến nay, đã có hơn 9.000 tuyên truyền viên đƣợc đào tạo, có khả năng thuyết trình, thuyết phục, vận động có hiệu quả trong lĩnh vực này. Các tuyên truyền viên tổ chức hàng chục nghìn cuộc họp nhóm, lồng ghép sinh hoạt hội viên, sinh hoạt câu lạc bộ phụ nữ thực hiện vệ sinh môi trƣờng. Đồng thời, triển khai tại các địa phƣơng nhiều mô hình nhƣ: "Tổ phụ nữ tự quản thu gom rác có hiệu quả"; mô hình "Hùn vốn trả góp mua bình lọc nƣớc" tại các tỉnh nhƣ Trà Vinh, Tiền Giang, Vĩnh Long, An Giang.
Mô hình "Hầm bi-ô-ga" ở các tỉnh Bắc Ninh, Hải Dƣơng, Đồng Tháp. Cấp ủy Đảng, chính quyền các địa phƣơng thƣờng xuyên tổ chức nhiều lớp tập huấn, phổ biến các chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc trong công tác BVMT, ứng phó với BĐKH cho các cán bộ, giáo viên, học sinh trên địa bàn. Ngoài ra, cũng có các trang web của các tổ chức của Liên Hợp Quốc và tổ chức phi Chính phủ đang hoạt động tại Việt Nam nhƣ: UNDP, PLAN, USAID, WWF, GIZ, CARE, MCD, Live & Learn… Hàng năm các cơ quan của Chính phủ kết hợp với các tổ chức phi Chính phủ thực hiện nhiều chƣơng trình, chiến dịch truyền thông lớn về môi trƣờng và BĐKH, cụ thể nhƣ: Chiến dịch 350, Giờ Trái đất, ngày Nƣớc Thế giới, ngày Khí tƣợng Thế giới, ngày Quốc tế Đa dạng sinh học, ngày Môi trƣờng Thế giới, ngày Đại dƣơng Thế giới, ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán, ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng ô-zôn. Về hình thức, các chƣơng trình, chiến dịch lớn vẫn mang nặng tính cổ động, hô hào, chƣa đi vào thực tế đời sống, chƣa nâng cao đƣợc nhận thức cũng nhƣ chƣa thể thay đổi 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đƣợc hành vi của cộng đồng trong hành động giảm phát thải khí nhà kính.
Sau khi kết thúc chƣơng trình, chiến dịch, các hoạt động cũng dừng lại. Về nội dung, mặc dù đã có sự phân khúc đối tƣợng nhƣ: Nhóm các nhà hoạch định chính sách, nhóm cộng đồng (dân cƣ), nhóm đối tƣợng thanh niên, thiếu nhi…Tuy nhiên truyền thông về BĐKH tại Việt Nam hiện nay vẫn đang tập trung vào các nội dung hàn lâm nhƣ: Định nghĩa BĐKH, Khí nhà kính, hiện tƣợng khí nhà kính, nguyên nhân nóng lên toàn cầu và các giải pháp ứng phó. Các biểu hiện của BĐKH chƣa đƣợc chỉ ra một cách rõ ràng nên ngƣời đọc, ngƣời nghe dễ bị nhầm lẫn giữa biểu hiện, nguyên nhân, tác động và hậu quả của các tác động do BĐKH gây ra. Chính vì vậy mà ngƣời dân còn lúng túng, thờ ơ với các hành động giảm phát thải khí nhà kính ngay trong đời sống hàng ngày của họ.