Nhu Cầu Xây Dựng Mô Hình Thực Hành Nghề Công Tác Xã Hội Tại Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội

Luận văn thạc sĩ USSH nghiên cứu mô hình thực hành nghề công tác xã hội tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

• Tác giả: Đặng Thị Huyền Oanh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Công tác xã hội
• Đề tài: Nhu Cầu Xây Dựng Mô Hình Thực Hành Nghề Công Tác Xã Hội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Khách thể nghiên cứu
• 1.5.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.8. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8.1. Phương pháp phân tích tài liệu
• 1.8.2. Phương pháp thảo luận nhóm
• 1.8.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 1.8.4. Phương pháp quan sát
• 1.8.5. Phương pháp trưng cầu ý kiến
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các khái niệm công cụ
• 2.2. Mô hình thực hành thực tập công tác xã hội
• 2.3. Sinh viên ngành Công tác xã hội trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• 2.4. Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu
• 2.4.1. Lý thuyết nhu cầu
• 2.4.2. Lý thuyết hệ thống
• 2.4.3. Lý thuyết vai trò
• 2.5. Thực hành, thực tập trong đào tạo nghề CTXH hiện nay
• 2.6. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.7. Đặc điểm hoạt động thực hành, thực tập của sinh viên khoa Công tác xã hội trường ĐHSP HN
• 3. CÁC VẤN ĐỀ KHÓ KHĂN THƯỜNG GẶP CỦA SINH VIÊN TRONG HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH, THỰC TẬP CÔNG TÁC XÃ HỘI
• 3.1. Cách thức tổ chức các hoạt động thực hành, thực tập cho sinh viên trường ĐHSP HN
• 3.2. Kế hoạch triển khai thực hành, thực tập tại trường ĐHSP HN
• 3.3. Kế hoạch triển khai các phương pháp thực hành, thực tập
• 3.4. Thực trạng các vấn đề khó khăn
• 3.4.1. Khó khăn trong thực hành, thực tập
• 3.4.2. Khó khăn trong các mối quan hệ xã hội
• 3.4.3. Khó khăn từ phía bản thân sinh viên
• 3.4.4. Cách ứng phó của bản thân sinh viên khi gặp khó khăn
• 3.5. Đánh giá các hoạt động thực hành, thực tập
• 4. SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG CÁC HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH, THỰC TẬP CÔNG TÁC XÃ HỘI CHUYÊN NGHIỆP CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI HIỆN NAY
• 4.1. Nhu cầu về hoạt động thực hành, thực tập CTXH
• 4.1.1. Nhu cầu hoạt động thực hành phương pháp công tác xã hội cá nhân
• 4.1.2. Nhu cầu hoạt động thực hành phương pháp công tác xã hội nhóm
• 4.1.3. Nhu cầu của hoạt động thực hành phương pháp phát triển cộng đồng
• 4.2. Mô hình thử nghiệm thực hành thực tập đối với sinh viên CTXH ở trường ĐHSP HN
• 4.2.1. Mô hình thực hành, thực tập tập trung
• 4.2.2. Mô hình thực hành thực tập không tập trung
• 4.2.3. Mô hình thực hành theo dự án
• 4.3. Nhiệm vụ cụ thể của các nguồn lực trong các mô hình thực hành thực tập CTXH
• 4.3.1. Nhiệm vụ của nhà trường
• 4.3.2. Nhiệm vụ của cơ sở thực hành, thực tập CTXH
• 4.3.3. Nhiệm vụ của giáo viên thực hành
• 4.3.4. Nhiệm vụ của kiểm huấn viên - cán bộ hướng dẫn tại cơ sở thực tập
• 4.3.5. Nhiệm vụ của sinh viên
• 5. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình thực hành nghề công tác xã hội tại ĐH Sư Phạm Hà Nội

Mô hình thực hành nghề công tác xã hội tại Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo sinh viên. Mô hình này không chỉ giúp sinh viên áp dụng lý thuyết vào thực tiễn mà còn phát triển kỹ năng nghề nghiệp cần thiết. Thực hành nghề công tác xã hội giúp sinh viên hiểu rõ hơn về vai trò của mình trong xã hội và cách thức tương tác với cộng đồng.

1.1. Ý nghĩa của mô hình thực hành nghề công tác xã hội

Mô hình thực hành nghề công tác xã hội mang lại nhiều lợi ích cho sinh viên. Nó giúp sinh viên phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tế.

1.2. Các yếu tố cấu thành mô hình thực hành tại ĐH Sư Phạm Hà Nội

Mô hình thực hành bao gồm các yếu tố như chương trình đào tạo, cơ sở thực hành và đội ngũ giảng viên. Những yếu tố này cần được phối hợp chặt chẽ để đảm bảo chất lượng đào tạo.

II. Những thách thức trong thực hành nghề công tác xã hội hiện nay

Sinh viên ngành công tác xã hội tại ĐH Sư Phạm Hà Nội đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình thực hành. Những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và sự phát triển nghề nghiệp của sinh viên.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận cơ sở thực hành

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm cơ sở thực hành phù hợp. Điều này dẫn đến việc thiếu cơ hội trải nghiệm thực tế và áp dụng kiến thức đã học.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ các giảng viên

Sự hỗ trợ từ giảng viên trong quá trình thực hành là rất quan trọng. Tuy nhiên, nhiều sinh viên cảm thấy thiếu sự hướng dẫn và hỗ trợ cần thiết từ phía giảng viên.

III. Phương pháp cải thiện mô hình thực hành nghề công tác xã hội

Để nâng cao chất lượng mô hình thực hành nghề công tác xã hội, cần áp dụng các phương pháp cải tiến. Những phương pháp này sẽ giúp sinh viên có cơ hội học hỏi và phát triển kỹ năng một cách hiệu quả hơn.

3.1. Tăng cường hợp tác với các cơ sở thực hành

Việc tăng cường hợp tác với các cơ sở thực hành sẽ giúp sinh viên có nhiều cơ hội trải nghiệm thực tế hơn. Điều này cũng giúp các cơ sở thực hành nhận được nguồn nhân lực chất lượng.

3.2. Đào tạo giảng viên về phương pháp hướng dẫn thực hành

Đào tạo giảng viên về các phương pháp hướng dẫn thực hành sẽ giúp họ có khả năng hỗ trợ sinh viên tốt hơn. Giảng viên cần nắm vững các kỹ năng cần thiết để hướng dẫn sinh viên trong quá trình thực hành.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình thực hành nghề công tác xã hội

Mô hình thực hành nghề công tác xã hội tại ĐH Sư Phạm Hà Nội đã được áp dụng thành công trong nhiều dự án thực tế. Những ứng dụng này không chỉ giúp sinh viên phát triển kỹ năng mà còn góp phần giải quyết các vấn đề xã hội.

4.1. Các dự án thực tế mà sinh viên tham gia

Sinh viên đã tham gia vào nhiều dự án thực tế, từ việc hỗ trợ cộng đồng đến các chương trình phát triển xã hội. Những dự án này giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

4.2. Đánh giá hiệu quả của mô hình thực hành

Đánh giá hiệu quả của mô hình thực hành là cần thiết để cải tiến và phát triển. Các kết quả từ việc thực hành sẽ giúp nhà trường điều chỉnh chương trình đào tạo cho phù hợp.

V. Kết luận và hướng phát triển mô hình thực hành nghề công tác xã hội

Mô hình thực hành nghề công tác xã hội tại ĐH Sư Phạm Hà Nội cần được tiếp tục phát triển và cải tiến. Việc này không chỉ giúp sinh viên nâng cao kỹ năng mà còn đáp ứng nhu cầu của xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải tiến mô hình

Cải tiến mô hình thực hành là cần thiết để đảm bảo chất lượng đào tạo. Điều này sẽ giúp sinh viên tự tin hơn khi bước vào nghề.

5.2. Định hướng tương lai cho mô hình thực hành

Định hướng tương lai cho mô hình thực hành cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng và mở rộng cơ hội thực hành cho sinh viên. Điều này sẽ giúp sinh viên phát triển toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, cả nước có hơn 162.000 cán bộ, nhân viên và cộng tác viên làm việc trong hệ thống bảo trợ xã hội và chăm sóc trẻ em. Tuy nhiên, phần lớn đội ngũ này chưa qua đào tạo bài bản về công tác xã hội chuyên nghiệp. Nhằm đáp ứng nhu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực chất lượng cao, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành mã ngành đào tạo Công tác xã hội theo Quyết định số 08-QĐ/BGDĐT-ĐH&SĐH vào tháng 1/2004. Là một trong những đơn vị tiên phong, Khoa Công tác xã hội thuộc Trường Đại học Sư phạm Hà Nội chính thức thành lập năm 2011, giữ vai trò trọng điểm trong hệ thống giáo dục đại học. Dù vậy, chương trình đào tạo cử nhân hiện hành phân bổ 210 tiết thực hành trên tổng số 1.950 tiết toàn khóa, chỉ chiếm khoảng 10,7% tổng thời lượng. Thực trạng này tạo ra khoảng cách đáng kể giữa lý luận hàn lâm và kỹ năng tác nghiệp thực tế của sinh viên khi bước vào môi trường nghề nghiệp.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là nhận diện những rào cản, khó khăn mà người học đối mặt trong các kỳ thực địa, đồng thời xác định nhu cầu thiết lập mô hình thực hành chuyên nghiệp. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: đánh giá thực trạng tổ chức 4 học phần thực hành thực tập; phân tích khó khăn về kỹ năng, tâm lý và tương tác xã hội của sinh viên; đo lường kỳ vọng đối với các hình thức thực tập; và đề xuất mô hình thử nghiệm gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và cơ sở tiếp nhận. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trực tiếp tại Khoa Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội từ tháng 6/2014 đến tháng 12/2014. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần chuẩn hóa năng lực nghề nghiệp cho hơn 325 sinh viên chính quy tại khoa, nâng cao tỷ lệ sinh viên làm việc đúng chuyên ngành sau tốt nghiệp lên trên 80% và hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của Đề án 32 về phát triển nghề Công tác xã hội tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng tích hợp 3 hệ thống lý thuyết then chốt trong khoa học xã hội và công tác xã hội chuyên nghiệp:

Thuyết nhu cầu của Abraham Maslow đóng vai trò định hướng phân tích các tầng bậc kỳ vọng của sinh viên. Mô hình phân cấp từ nhu cầu an toàn (môi trường thực tập thuận lợi, không bị áp lực tiêu cực), nhu cầu xã hội (sự chấp nhận, hỗ trợ từ kiểm huấn viên và nhân sự tại cơ sở), nhu cầu được tôn trọng (được ghi nhận năng lực chuyên môn) đến nhu cầu tự thể hiện (vận dụng sáng tạo kỹ năng can thiệp trị liệu). Việc thỏa mãn các nhu cầu này là động lực thúc đẩy tính tích cực học tập của sinh viên.

Thuyết hệ thống sinh thái cung cấp lăng kính toàn diện để xem xét mối tương tác đa chiều giữa cá nhân sinh viên với các tiểu hệ thống xung quanh: hệ thống vi mô (thân chủ, gia đình thân chủ), hệ thống trung mô (nhà trường, giảng viên hướng dẫn, cơ sở bảo trợ xã hội, kiểm huấn viên) và hệ thống vĩ mô (chính sách an sinh xã hội, khung pháp lý đào tạo).

Thuyết vị trí - vai trò xã hội làm sáng tỏ những kỳ vọng hành vi gắn liền với vị thế của người nhân viên xã hội tập sự. Sinh viên cần chuyển hóa linh hoạt giữa nhiều vai trò như người kết nối nguồn lực, người biện hộ quyền lợi, người giáo dục kỹ năng và người điều phối can thiệp.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm công cụ cơ bản: Mô hình thực hành thực tập công tác xã hội, Công tác xã hội chuyên nghiệp, Kiểm huấn viên cơ sở, và Năng lực hành nghề của sinh viên đại học.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học, nghiên cứu kết hợp hài hòa phương pháp định lượng và định tính:

Nguồn dữ liệu định lượng được thu thập thông qua kỹ thuật trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi cấu trúc trên cỡ mẫu 150 sinh viên, phân bổ đồng đều 50 phiếu cho mỗi khóa K60 (năm thứ tư), K61 (năm thứ ba) và K62 (năm thứ hai). Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm thu thập đầy đủ góc nhìn từ sinh viên đang trải nghiệm các học phần thực hành chuyên môn khác nhau.

Nguồn dữ liệu định tính gồm 3 cuộc thảo luận nhóm tập trung (mỗi nhóm từ 4 đến 6 thành viên đại diện cho sinh viên, giảng viên và kiểm huấn viên) cùng 21 cuộc phỏng vấn sâu. Danh sách phỏng vấn sâu bao gồm: 15 sinh viên thuộc cả 3 khóa, 5 giảng viên hướng dẫn thực hành của khoa, 3 kiểm huấn viên tại Làng Hữu Nghị và 3 kiểm huấn viên tại Trung tâm Bảo trợ Xã hội Hà Nội. Ngoài ra, phương pháp quan sát tham dự được thực hiện trực tiếp tại các buổi giao ban và các buổi sinh hoạt chuyên môn ở cơ sở.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả và phân tích định tính là nhằm lượng hóa chính xác tỷ lệ các nhóm khó khăn, đồng thời đào sâu bản chất các nguyên nhân tâm lý, xã hội và thể chế chi phối hoạt động thực tập. Toàn bộ tiến trình điều tra thực địa được triển khai chặt chẽ từ tháng 6/2014 đến tháng 12/2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về hoạt động thực hành thực tập của sinh viên:

Thứ nhất, sinh viên đối mặt với áp lực lớn trong thực hành kỹ năng can thiệp chuyên môn. Khoảng 68,0% sinh viên thừa nhận gặp lúng túng khi thực hiện tiến trình can thiệp 7 giai đoạn trong công tác xã hội cá nhân, đặc biệt là khâu thu thập thông tin và chẩn đoán vấn đề của thân chủ. Đối với học phần công tác xã hội nhóm, hơn 54,7% sinh viên gặp trở ngại trong việc xử lý các xung đột nội bộ nhóm và duy trì tính tích cực tham gia của các thành viên.

Thứ hai, rào cản trong thiết lập mối quan hệ xã hội tại địa bàn thực tập diễn ra phổ biến. Có tới 58,7% sinh viên phản ánh khó khăn khi tạo dựng niềm tin ban đầu với đối tượng yếu thế và 64,0% sinh viên gặp trở ngại trong việc trao đổi chuyên môn với cán bộ hướng dẫn tại cơ sở. Nguyên nhân chủ yếu do sự thiếu đồng bộ về phương pháp làm việc giữa nhà trường và trung tâm thực tập.

Thứ ba, sự mất cân đối nghiêm trọng về cơ cấu thời lượng đào tạo. Khung chương trình hiện hành gồm 67 học phần tương đương 130 tín chỉ, nhưng toàn bộ 4 học phần thực hành thực tập chỉ chiếm 17 tín chỉ (13,07% tổng dung lượng). Tổng số giờ thực địa tối đa chỉ đạt 210 tiết, quá khiêm tốn so với chuẩn đào tạo quốc tế như Trường Công tác xã hội Silver thuộc Đại học New York (Mỹ) với 900 tiết thực hành tại cơ sở ngay từ năm học đầu tiên.

Thứ tư, nhu cầu cấp thiết về việc đa dạng hóa mô hình thực tập. Hơn 82,0% sinh viên mong muốn nhà trường áp dụng linh hoạt mô hình thực hành không tập trung và mô hình thực hành theo dự án xã hội, thay vì chỉ áp dụng hình thức thực tập tập trung truyền thống kéo dài từ 4 đến 6 tuần vào cuối kỳ.

Các dữ liệu nghiên cứu này có thể được biểu diễn trực quan thông qua Bảng cơ cấu phân bổ tín chỉ đào tạo và Biểu đồ cột thể hiện mức độ kỳ vọng của sinh viên đối với các mô hình thử nghiệm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những khó khăn trên xuất phát từ sự hạn chế của mạng lưới cơ sở thực hành chuyên nghiệp và năng lực đội ngũ kiểm huấn viên. Báo cáo của UNICEF và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chỉ ra rằng trong số cán bộ tự nhận đã qua đào tạo công tác xã hội, có tới 60,0% chỉ tham gia các khóa tập huấn ngắn hạn, chỉ khoảng 15,0% đến 20,0% có bằng đại học chuyên ngành. Do đó, phần lớn cán bộ cơ sở hướng dẫn sinh viên dựa trên kinh nghiệm hành chính thay vì kỹ năng can thiệp trị liệu chuẩn mực.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu của Mai Thị Kim Thanh và Tô Phương Oanh khi nhận định các cơ sở bảo trợ xã hội thường giao sinh viên làm công việc chăm sóc sinh hoạt hoặc dạy văn hóa đơn thuần cho trẻ em dưới 18 tuổi, hạn chế cơ hội tiếp cận nhóm thân chủ người trưởng thành hoặc quản lý ca phức tạp. Nghiên cứu khẳng định rằng việc tái cấu trúc chương trình thực hành không chỉ giải quyết nhu cầu nâng cao kỹ năng cho sinh viên Khoa Công tác xã hội Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, mà còn cung cấp luận cứ khoa học quan trọng để hoàn thiện mô hình đào tạo nhân lực an sinh xã hội trên phạm vi toàn quốc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, tác giả đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Tái cấu trúc khung chương trình đào tạo cử nhân theo hướng chuẩn hóa năng lực hành nghề. Ban Chủ nhiệm Khoa phối hợp cùng Phòng Đào tạo tăng tỷ trọng học phần thực hành từ 17 tín chỉ (210 tiết) lên tối thiểu 30 tín chỉ (tương đương 450 đến 500 tiết thực địa), nâng tỷ lệ thời lượng thực hành lên mức 25,0% toàn khóa học. Lộ trình thực hiện hoàn thành trước quý 3 năm 2015.

Xây dựng mạng lưới 15 cơ sở thực hành vệ tinh đạt chuẩn chuyên môn. Nhà trường cần ký kết văn bản hợp tác chính thức với các cơ sở xã hội như Làng Hữu Nghị, Làng trẻ em SOS, các trung tâm bảo trợ xã hội và hệ thống trường phổ thông trên địa bàn Hà Nội. Mục tiêu bảo đảm 100% sinh viên từ năm thứ hai được phân công địa bàn thực hành cố định với sự giám sát chặt chẽ, triển khai liên tục trong giai đoạn 2015-2016.

Chuẩn hóa chức danh và nâng cao năng lực cho đội ngũ kiểm huấn viên cơ sở. Tổ chức các khóa đào tạo kiểm huấn định kỳ 6 tháng một lần do giảng viên đại học và chuyên gia quốc tế trực tiếp giảng dạy. Mục tiêu phấn đấu đạt trên 80,0% cán bộ hướng dẫn tại cơ sở có chứng chỉ nghiệp vụ kiểm huấn công tác xã hội trước năm 2016.

Triển khai thí điểm đồng bộ 3 mô hình thực hành bổ trợ: mô hình tập trung theo đợt, mô hình thực hành không tập trung (bố trí 1 đến 2 ngày cố định mỗi tuần) và mô hình can thiệp theo dự án phát triển cộng đồng. Giảng viên thực hành và kiểm huấn viên áp dụng bộ công cụ lượng giá 7 giai đoạn để theo dõi tiến độ, phấn đấu nâng tỷ lệ báo cáo thực tập đạt loại giỏi và xuất sắc lên trên 75,0% vào cuối năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

Ban giám hiệu, Phòng đào tạo và Khoa chuyên môn tại các trường đại học, cao đẳng: Sử dụng khung phân tích 130 tín chỉ và mô hình phối hợp 4 chủ thể (Nhà trường, Giảng viên, Cơ sở, Sinh viên) để thiết kế, điều chỉnh chương trình đào tạo cử nhân Công tác xã hội đáp ứng chuẩn kiểm định chất lượng.

Cán bộ quản lý và kiểm huấn viên tại các cơ sở trợ giúp xã hội, trung tâm bảo trợ, tổ chức phi chính phủ: Ứng dụng quy trình tiếp nhận sinh viên 3 giai đoạn và các tiêu chuẩn đánh giá thực địa để tối ưu hóa việc phối hợp nhân lực, nâng cao chất lượng dịch vụ trợ giúp thân chủ tại đơn vị.

Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên các ngành Công tác xã hội, Xã hội học, Tâm lý học ứng dụng: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu kết hợp định lượng - định tính, đồng thời sử dụng tài liệu như một cẩm nang hướng dẫn nhận diện và vượt qua các rào cản kỹ năng khi đi thực tế tại cộng đồng.

Các nhà hoạch định chính sách thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội: Tham khảo nguồn số liệu thực chứng về thực trạng đào tạo để hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý, quy chế chứng chỉ hành nghề và chính sách hỗ trợ phát triển mạng lưới an sinh xã hội theo tinh thần Đề án 32.

Câu hỏi thường gặp

Học phần thực hành của sinh viên ngành Công tác xã hội tại trường hiện nay chiếm bao nhiêu thời lượng? Chương trình đào tạo cử nhân gồm 67 học phần với 130 tín chỉ, trong đó có 4 học phần thực hành thực tập chiếm 17 tín chỉ (khoảng 210 tiết thực địa). Thời lượng này chỉ chiếm khoảng 10,7% tổng số tiết học, còn khá khiêm tốn so với chuẩn quốc tế như tại Đại học New York với 900 tiết thực hành trực tiếp.

Những khó khăn lớn nhất mà sinh viên thường gặp phải trong các kỳ thực tập là gì? Khảo sát chỉ ra 3 nhóm khó khăn chính: kỹ năng vận dụng tiến trình 7 bước can thiệp cá nhân và điều phối nhóm (chiếm 68,0%), trở ngại trong giao tiếp và kết nối với cán bộ kiểm huấn viên cơ sở (chiếm 64,0%), cùng các áp lực tâm lý cá nhân khi tiếp xúc với các ca bệnh lý hoặc hoàn cảnh xã hội phức tạp.

Đội ngũ cán bộ kiểm huấn viên tại các cơ sở thực hành hiện nay có thực trạng ra sao? Phần lớn cán bộ tại cơ sở chưa được đào tạo cử nhân chuyên ngành công tác xã hội (khoảng 60,0% chỉ tham gia các khóa bồi dưỡng ngắn hạn). Do đó, hoạt động hướng dẫn sinh viên chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tế, thiếu sự gắn kết chặt chẽ với hệ thống lý thuyết can thiệp khoa học được giảng dạy trong nhà trường.

Luận văn đề xuất những mô hình thực hành thực tập cụ thể nào cho sinh viên? Tác giả đề xuất kết hợp linh hoạt 3 mô hình: mô hình thực hành tập trung tại cơ sở bảo trợ xã hội, mô hình thực hành không tập trung linh hoạt theo tuần, và mô hình thực hành theo dự án can thiệp cộng đồng. Sự phối hợp này giúp hơn 80,0% sinh viên chủ động bố trí thời gian và nâng cao năng lực giải quyết vấn đề.

Khung lý thuyết nào được sử dụng làm nền tảng phân tích trong toàn bộ công trình? Nghiên cứu tích hợp 3 lý thuyết nền tảng gồm Thuyết nhu cầu của Abraham Maslow để phân tích động lực người học, Thuyết hệ thống sinh thái để đánh giá mối liên kết đa chiều giữa nhà trường với cơ sở xã hội, và Thuyết vị trí - vai trò nhằm chuẩn hóa hành vi tác nghiệp của nhân viên xã hội.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện thực trạng đào tạo nghề Công tác xã hội tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chỉ ra sự mất cân đối khi thời lượng thực hành thực tế mới chỉ đạt 210 tiết trên tổng số 1.950 tiết toàn khóa.
• Nhận diện chính xác 3 nhóm khó khăn cốt lõi của sinh viên gồm: kỹ năng chuyên môn can thiệp ca, năng lực thiết lập mối quan hệ xã hội tại cơ sở và các rào cản tâm lý bản thân.
• Vận dụng sáng tạo hệ thống Thuyết nhu cầu, Thuyết hệ thống sinh thái và Thuyết vai trò xã hội để thiết lập cơ sở khoa học vững chắc cho việc đổi mới phương thức đào tạo thực địa.
• Đề xuất mô hình thử nghiệm đa dạng gồm hình thức tập trung, linh hoạt và theo dự án xã hội, gắn liền với bản mô tả nhiệm vụ chi tiết của 4 chủ thể liên quan.
• Xác lập lộ trình giải pháp khả thi nhằm tăng thời lượng thực hành lên 30 tín chỉ và chuẩn hóa trên 80,0% chứng chỉ nghiệp vụ cho kiểm huấn viên trước năm 2016.

Đóng góp quan trọng nhất của công trình là cung cấp cơ sở lý luận và thực chứng vững chắc để chuyển đổi mô hình đào tạo công tác xã hội từ lý thuyết hàn lâm sang thực hành ứng dụng chuẩn mực. Các cơ sở đào tạo đại học và đơn vị trợ giúp xã hội cần nhanh chóng phối hợp thử nghiệm các mô hình đề xuất trong giai đoạn 2015-2016 để nâng cao chất lượng đầu ra cho sinh viên. Hãy chủ động liên hệ và ứng dụng ngay các kết quả nghiên cứu này vào công tác giảng dạy nhằm xây dựng đội ngũ nhân viên xã hội chuyên nghiệp, đóng góp tích cực vào sự nghiệp an sinh và công bằng xã hội tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thực hành, thực tập Công tác xã hội là một trong những hoạt động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sinh viên theo học chuyên ngành Công tác xã hội. Thông qua thực hành giúp sinh viên có cơ hội để tích hợp kiến thức, kĩ năng và các giá trị học được ở trên lớp vào các tình huống thực hành trên thực tế. Trải qua các học phần thực hành, thực tập sinh viên thấy được những điểm mạnh và hạn chế của mình về khả năng thực hành như: kiến thức, kỹ năng đồng thời định hướng công việc của mình trong tương lai.

Sinh viên áp dụng những lý thuyết đã được lĩnh hội ở trên lớp và sử dụng vào làm việc thực tế thông qua việc sử dụng các kỹ năng, kinh nghiệm vận dụng các phương pháp Công tác xã hội để trợ giúp thân chủ có vấn đề, nhóm đối tượng, tiếp cận với cộng đồng còn kém phát triển. Đồng thời trong quá trình triển khai thực hành, thực tập, cơ sở đào tạo và cơ sở thực hành sẽ đánh giá chính xác về những mặt tích cực và những điểm còn hạn chế cần điều chỉnh và bổ sung nhằm đáp ứng nhu cầu của thực tiễn xã hội. Thực hành, thực tập Công tác xã hội sẽ góp phần gắn lý thuyết vào thực tiễn, biến những kiến thức sách vở thành kỹ năng nghề giúp sinh viên tự tin và trở thành nhân viên Công tác xã hội chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu của xã hội. Trường ĐHSP HN là trung tâm nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn lực chất lượng cao, giữ vai trò trọng điểm, đầu ngành trong hệ trong hệ thống các trường sư phạm trong cả nước.

Đồng thời trường cũng là một cơ sở đào tạo đa ngành có uy tín trong hệ thống giáo dục quốc dân và là một trong những trường đã đào tạo hệ Cử nhân ngành Công tác xã hội sớm nhất Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành mã ngành đào tạo Công tác xã hội vào tháng 10/2004, giao nhiệm vụ đào tạo trình độ cử nhân khoa học ngành Công tác xã hội theo Quyết định số 08-QĐ/BGDĐT-ĐH&SĐH, ngày 6/1/2004. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương trình đào tạo của Khoa Công tác xã hội trường ĐHSP HN chú trọng đến hoạt động thực hành, rèn luyện kỹ năng nghề cho sinh viên với thời lượng từ 20% đến 40% thời gian mỗi môn học để thực hiện hoạt động thực hành ở trên lớp. Với mong muốn nâng cao chất lượng thực hành, thực tập hiện nay cho sinh viên ngành Công tác xã hội, tác giả đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: Nhu cầu xây dựng mô hình thực hành, thực tập nghề Công tác xã hội (Qua nghiên cứu tại Trường ĐHSP HN) làm luận văn Thạc sỹ của mình. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2.

Các nghiên cứu về thực hành, thực tập nghề Công tác xã hội trên thế giới Trong hệ thống giáo dục tại Mỹ, ngành Công tác xã hội được coi là một ngành ứng dụng/thực hành (giống các ngành y, luật, báo chí, y tá, kinh doanh, khách sạn, vv…) và phân biệt với các ngành thuộc về hàn lâm như xã hội học, kinh tế học, triết học, tâm lý học. Tính ứng dụng của Công tác xã hội nằm ở chỗ chuyên môn của người có bằng Công tác xã hội là một chuyên môn cụ thể, trực tiếp, có thể chuyển giao và lặp lại, và có tính chuyên sâu cao mà người ngoài ngành, nếu không được đào tạo, sẽ không thể tự có được. Cụ thể hơn, người có chuyên môn về Công tác xã hội sẽ làm việc trực tiếp với các “thân chủ” theo nghĩa rộng (có thể là cá nhân, gia đình, cộng đồng) để lượng giá, chuẩn đoán, lên kế hoạch, và giải quyết khó khăn cho thân chủ bằng các kỹ năng nghề trực tiếp (các ngành như xã hội học không có kỹ năng nghề tiêu biểu, mà chỉ có kiến thức). Để có được các kỹ năng này, ngoài việc học các kiến thức hàn lâm giống như với các ngành hàn lâm khác, người học ngành Công tác xã hội phải được thực tập chuyên môn và vai trò của thực hành, thực tập cũng quan trọng ngang với học các kiến thức lý thuyết hàn lâm.

Như vậy, với đào tạo Công tác xã hội, đào tạo kỹ năng, tay nghề là phần 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hết sức quan trọng; và mục đích của đào tạo là hướng sinh viên tới việc thực hành nghề trực tiếp chứ không chỉ trang bị lí luận hoặc nhân sinh quan, thế giới quan của ngành mình. Công tác xã hội có mục đích thăng tiến chức năng xã hội của con người qua ba lĩnh vực: phục hồi khả năng đã bị thương tổn, giúp con người tận dụng được những tài nguyên có sẵn, và phòng ngừa tình trạng mất khả năng sống bình thường trong xã hội (Werner Boehm - nhà giáo dục Công tác xã hội người Mỹ gốc Đức). Điều đó chứng tỏ vai trò quan trọng của Công tác xã hội và giải thích tại sao Công tác xã hội càng trở nên thiết yếu hơn trong tất cả các quốc gia. Khoa học và nghề Công tác xã hội đã được hình thành tại Mỹ và Châu Âu từ thế kỷ XIX.

Từ thập niên 70 đến nay, ngành Công tác xã hội đã tiến xa đã hướng đến việc giải quyết những nhu cầu phức tạp và đa dạng không phải chỉ của người nghèo mà của tất cả mọi thành phần trong xã hội. Và những bước tiến quan trọng của Công tác xã hội hiện đại so với Công tác xã hội của thập niên 60 và 70 là việc thay thế phương pháp “chuẩn đoán” bằng phương pháp “lượng định” thực hành coi người nhận Công tác xã hội như một bệnh nhân mang một chứng bệnh cần được chữa trị. Để làm việc hiệu quả nhân viên Công tác xã hội không phải chỉ cần trái tim mà khối óc còn quan trọng hơn gấp bội. Ngoài ra, Công tác xã hội còn đòi hỏi những kỹ năng riêng biệt và sinh viên học chuyên ngành này phải có một số kiến thức cơ bản về lý thuyết và kỹ năng thực hành vô cùng quan trọng nhằm giúp ứng dụng những lý thuyết đó đi vào thực tiễn hàng ngày thông qua cách tiếp cận với khách hàng - thân chủ.

Ở các nước phát triển (Mỹ, Úc, Canada, Anh…) Hội những người làm nghề Công tác xã hội có vai trò quan trọng. Hội đưa ra các quy định về tiêu chuẩn và đạo đức của người hành nghề Công tác xã hội. Hội đứng ra tổ chức 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kiểm tra, thi tuyển và cấp chứng chỉ hành nghề cho những người muốn vào nghề Công tác xã hội. Ở Mỹ, để trở thành nhân viên Công tác xã hội chuyên nghiệp tất cả sinh viên Công tác xã hội cần tốt nghiệp cử nhân ngành Công tác xã hội và phải trải qua thời gian thực tập tại các cơ sở cung cấp dịch vụ Công tác xã hội và phải có chứng chỉnh hành nghề do Hiệp hội Công tác xã hội cấp.

Những nhân viên Công tác xã hội muốn hành nghề trong lĩnh vực y tế cần có bằng thạc sỹ về Công tác xã hội và có ít nhất 2 năm tập sự tại các cơ sở y tế. Quy trình kiểm huấn và đánh giá sinh viên Công tác xã hội thực tập cũng rất chặt chẽ và khoa học. Các nghiên cứu về thực hành, thực tập nghề Công tác xã hội ở Việt Nam Hiện nay, Công tác xã hội với sự hành nghề chuyên nghiệp của các nhân viên xã hội được xem là công cụ hiệu quả trong việc thúc đẩy công bằng xã hội, an sinh xã hội để một quốc gia phát triển hài hoà. Là một trong những nước Đông Nam Á đầu tiên mở trường đào tạo Công tác xã hội chuyên nghiệp, nhưng mãi đến thời gian gần đây ngành khoa học, nghề chuyên môn này mới được “đánh thức’ tại Việt Nam.

Hiện nay, trên cả nước đã có hơn 40 trường đại học và cao đẳng tham gia ngành Công tác xã hội. Nhu cầu xã hội đối với ngành Công tác xã hội là rất lớn, đòi hỏi phải sớm có đội ngũ cán bộ, chuyên viên Công tác xã hội tác nghiệp chuyên nghiệp đủ về số lượng đáp ứng được yêu cầu trình độ năng lực, phẩm chất chuyên môn ở nước ta. Theo thông báo của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, số cán bộ, nhân viên trực tiếp làm việc ở các cơ sở bảo trợ xã hội, trung tâm xã hội và đội ngũ cộng tác viên làm công tác dân số, bảo vệ chăm sóc trẻ em ở các thôn bản lên tới 162. Và bên cạnh đó chỉ có một số ít cán bộ được đào tạo trình độ đại học và cao đẳng còn lại hầu hết chưa qua đào tạo cơ bản, đa số tác nghiệp dựa trên lòng nhiệt tình, kinh 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghiệm hoặc chỉ được tập huấn những khóa ngắn hạn về những kiến thức và kỹ năng Công tác xã hội.

Nghiên cứu về nâng cao chất lượng thực hành, thực tập Công tác xã hội hiện nay ở Việt Nam các tác giả đều có nhận định chung rằng Công tác xã hội là một ngành nghề mới tuy nhiên các hoạt động của Công tác xã hội cũng đã bước đầu đạt được những hiệu quả nhất định và là một nhu cầu thiết yếu trong xã hội hiện nay. Nghiên cứu “Nguồn nhân lực và nhu cầu đào tạo và nhu cầu đào tạo Công tác xã hội ở Việt Nam” tiến hành trên địa bàn 4 tỉnh, thành phố (Hà Nội, Lạng Sơn, Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Tháp) với sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính của Unicef năm 2005 đã đưa ra những số liệu định lượng về thực trạng phát triển Công tác xã hội. Đồng thời, phân tích bối cảnh phát triển Công tác xã hội ở nước ta gắn liền với mục tiêu xoá đói giảm nghèo, công bằng trong tiếp nhận những lợi ích từ sự phát triển kinh tế. Việc phát triển Công tác xã hội như một nghề được xem như việc giải quyết sự gia tăng của các vấn đề xã hội đi kèm theo sự phát triển kinh tế và đáp ứng đòi hỏi phải có cách tiếp cận mang tính khoa học và có hệ thống.