Các Mô Hình Tăng Trưởng Kinh Tế: Tìm Hiểu và Ứng Dụng

Tài liệu nghiên cứu Các mô hình tăng trưởng kinh tế phần 1, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Tác giả: PGS. Trần Thọ Đạt
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Văn Thường
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Mô Hình Tăng Trưởng Kinh Tế: Khám Phá và Ứng Dụng
• Loại tài liệu: Sách
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• LỜI NÓI ĐẦU
• GIỚI THIỆU NỘI DUNG
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TRUYỀN THỐNG
• 2. CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5
• 6. CHƯƠNG 6

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Tăng Trưởng Kinh Tế Khái Niệm Và Ý Nghĩa

Mô hình tăng trưởng kinh tế là một công cụ quan trọng trong việc phân tích và dự đoán sự phát triển của nền kinh tế. Các mô hình này giúp các nhà kinh tế học hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng, từ đó đưa ra các chính sách phù hợp. Mô hình tăng trưởng không chỉ đơn thuần là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc hoạch định chính sách kinh tế. Việc nắm vững các mô hình này sẽ giúp các nhà quản lý và hoạch định chính sách có cái nhìn tổng quan hơn về sự phát triển kinh tế.

1.1. Mô Hình Tăng Trưởng Kinh Tế Định Nghĩa Và Phân Loại

Mô hình tăng trưởng kinh tế được chia thành nhiều loại khác nhau, bao gồm mô hình tăng trưởng cổ điển, mô hình tân cổ điển và mô hình tăng trưởng nội sinh. Mỗi loại mô hình có những đặc điểm riêng, phù hợp với từng bối cảnh kinh tế cụ thể. Việc phân loại này giúp các nhà nghiên cứu dễ dàng hơn trong việc áp dụng và phân tích.

1.2. Vai Trò Của Mô Hình Tăng Trưởng Trong Kinh Tế Học

Mô hình tăng trưởng kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích các hiện tượng kinh tế. Nó giúp các nhà kinh tế học phân tích các yếu tố như vốn, lao động và công nghệ ảnh hưởng đến tăng trưởng. Hơn nữa, mô hình này còn giúp dự đoán xu hướng phát triển của nền kinh tế trong tương lai.

II. Các Vấn Đề Và Thách Thức Trong Mô Hình Tăng Trưởng Kinh Tế

Mặc dù mô hình tăng trưởng kinh tế đã được phát triển và ứng dụng rộng rãi, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Một trong những thách thức lớn nhất là việc xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến tăng trưởng. Ngoài ra, sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh tế toàn cầu cũng đặt ra nhiều khó khăn cho việc áp dụng các mô hình này.

2.1. Những Hạn Chế Của Các Mô Hình Tăng Trưởng Hiện Tại

Các mô hình tăng trưởng hiện tại thường gặp khó khăn trong việc giải thích các biến động kinh tế bất thường. Chúng có thể không phản ánh chính xác các yếu tố như khủng hoảng tài chính hay biến đổi khí hậu, dẫn đến những dự đoán sai lệch.

2.2. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Tăng Trưởng Kinh Tế

Biến đổi khí hậu đang trở thành một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Các mô hình hiện tại cần được điều chỉnh để tính đến tác động của biến đổi khí hậu, từ đó đưa ra các giải pháp bền vững cho sự phát triển kinh tế.

III. Phương Pháp Phân Tích Mô Hình Tăng Trưởng Kinh Tế Hiện Đại

Để phân tích mô hình tăng trưởng kinh tế, các nhà nghiên cứu thường sử dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm phân tích định lượng, mô phỏng và nghiên cứu thực nghiệm. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, phù hợp với từng mục tiêu nghiên cứu.

3.1. Phân Tích Định Lượng Trong Mô Hình Tăng Trưởng

Phân tích định lượng là phương pháp phổ biến trong nghiên cứu mô hình tăng trưởng. Nó cho phép các nhà nghiên cứu sử dụng dữ liệu thống kê để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố và tăng trưởng kinh tế. Phương pháp này giúp đưa ra các kết luận chính xác và có cơ sở khoa học.

3.2. Mô Phỏng Trong Nghiên Cứu Tăng Trưởng Kinh Tế

Mô phỏng là một công cụ hữu ích trong việc nghiên cứu mô hình tăng trưởng. Nó cho phép các nhà nghiên cứu thử nghiệm các kịch bản khác nhau và đánh giá tác động của các chính sách kinh tế. Mô phỏng giúp hình dung rõ hơn về các biến động trong nền kinh tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Tăng Trưởng Kinh Tế

Mô hình tăng trưởng kinh tế không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng các mô hình này để thiết kế các chính sách kinh tế hiệu quả, nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững.

4.1. Ứng Dụng Trong Hoạch Định Chính Sách Kinh Tế

Các mô hình tăng trưởng giúp các nhà hoạch định chính sách xác định các yếu tố cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng. Bằng cách áp dụng các mô hình này, chính phủ có thể đưa ra các quyết định đúng đắn hơn trong việc đầu tư và phát triển kinh tế.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tăng Trưởng Kinh Tế

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các mô hình tăng trưởng kinh tế có thể mang lại kết quả tích cực cho nền kinh tế. Các nghiên cứu này cung cấp bằng chứng cho thấy các chính sách dựa trên mô hình có thể thúc đẩy tăng trưởng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

V. Kết Luận Tương Lai Của Mô Hình Tăng Trưởng Kinh Tế

Mô hình tăng trưởng kinh tế sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích và dự đoán sự phát triển của nền kinh tế. Tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh và cải tiến để phù hợp với những thay đổi trong môi trường kinh tế toàn cầu. Việc nghiên cứu và phát triển các mô hình mới sẽ giúp nâng cao khả năng dự đoán và ứng dụng trong thực tiễn.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Mô Hình Tăng Trưởng Trong Tương Lai

Trong tương lai, các mô hình tăng trưởng sẽ cần được cải tiến để phản ánh chính xác hơn các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng. Sự phát triển của công nghệ và biến đổi khí hậu sẽ là những yếu tố quan trọng cần được xem xét.

5.2. Vai Trò Của Công Nghệ Trong Mô Hình Tăng Trưởng Kinh Tế

Công nghệ sẽ tiếp tục là một yếu tố quyết định trong mô hình tăng trưởng kinh tế. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp nâng cao năng suất và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Các mô hình cần tích hợp các yếu tố công nghệ để phản ánh đúng thực tế.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Các mô hình tăng trưởng kinh tế do PGS. Trần Thọ Đạt chủ biên, với sự cộng tác của ThS. Đỗ Tuyết Nhung, được Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân ấn hành. Trong chương trình đào tạo khối ngành kinh tế cấp đại học và sau đại học, tài liệu này giữ vị trí học liệu chuyên sâu thuộc khối kiến thức Kinh tế học vĩ mô nâng cao và Kinh tế học phát triển.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học khung lý thuyết hoàn chỉnh về tăng trưởng kinh tế; phương pháp mô hình hóa các biến số vĩ mô như vốn, lao động, công nghệ và thể chế; cùng kỹ năng phân tích các nguồn gốc thúc đẩy tăng trưởng dài hạn. Kết quả học tập kỳ vọng là người học có khả năng giải thích cơ chế tích lũy tư bản, vận hành các mô hình toán kinh tế từ cổ điển đến hiện đại, và ứng dụng phương pháp hạch toán tăng trưởng vào thực tiễn chính sách kinh tế.

Giáo trình được cấu trúc theo tiến trình lịch sử phát triển của các trường phái kinh tế học, kết hợp chặt chẽ giữa phân tích lý thuyết định tính và công cụ lượng hóa toán học. Điểm đặc thù của tài liệu là việc tái cấu trúc các lý thuyết kinh tế truyền thống thế kỷ XVIII–XIX bằng ngôn ngữ toán kinh tế hiện đại, đồng thời kết nối lý thuyết tăng trưởng nội sinh với thực tiễn tăng trưởng kinh tế Việt Nam kể từ công cuộc Đổi mới năm 1986.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                    TIẾN TRÌNH CÁC MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG                         |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Cổ điển (Thế kỷ XVIII-XIX)    : Adam Smith, David Ricardo, Karl Marx       |
| 2. Trường phái Keynes (1940s)    : Mô hình Harrod - Domar                     |
| 3. Tân cổ điển chuẩn (1950s)     : Mô hình Solow - Swan                       |
| 4. Tân cổ điển mở rộng           : Nới lỏng các giả thiết của Solow           |
| 5. Tăng trưởng nội sinh (1980s)  : Arrow, Romer, Lucas, Mankiw-Weil, Rebelo   |
| 6. Nghiên cứu thực nghiệm        : Hạch toán tăng trưởng (Growth Accounting)  |
+-------------------------------------------------------------------------------+

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 6 chương theo trật tự logic chặt chẽ:

• Chương I - Lý thuyết tăng trưởng kinh tế truyền thống: Trình bày lý thuyết tăng trưởng của Adam Smith (Của cải của các quốc gia, 1776) với trọng tâm là tích lũy tư bản và phân công lao động (điển hình qua ví dụ 18 công đoạn sản xuất đinh ghim); lý thuyết giới hạn đất đai và quy luật lợi tức giảm dần của David Ricardo (Những nguyên lý của kinh tế chính trị và thuế khóa, 1817) dẫn tới "trạng thái dừng" và "cái bẫy Ricardo"; lý thuyết của Karl Marx về tích lũy tư bản cố định, cấu tạo hữu cơ của tư bản ($c/v$), tỷ suất lợi nhuận ($p$) và "đội quân hậu bị công nghiệp".
• Chương II - Mô hình tăng trưởng của trường phái Keynes - Mô hình Harrod-Domar: Khảo sát công trình của Roy Harrod (1939) và Evsey Domar (1947). Thiết lập đồng nhất thức tiết kiệm - đầu tư ($S=I$), tỷ lệ vốn - sản lượng ($c = K/Y$), từ đó xác định tốc độ tăng trưởng bảo đảm ($G_w = s / c_p$) và tốc độ tăng trưởng thực tế ($G_a = s / c_a$), làm rõ tính bất ổn định của trạng thái cân bằng trong nền kinh tế đóng.
• Chương III - Mô hình tăng trưởng Tân cổ điển của Solow và Swan: Trình bày mô hình chuẩn (1956) với giả thiết lợi tức không đổi theo quy mô, năng suất cận biên của vốn giảm dần, tỷ lệ thay thế vốn - lao động linh hoạt; phân tích động thái hội tụ về trạng thái dừng và vai trò của tiến bộ công nghệ ngoại sinh.
• Chương IV - Mô hình tăng trưởng Tân cổ điển mở rộng: Đi sâu phân tích việc nới lỏng các giả thiết ban đầu của mô hình Solow, xem xét tác động của các yếu tố ngoại sinh và chính sách vĩ mô đến trạng thái dừng.
• Chương V - Các mô hình tăng trưởng nội sinh: Trình bày cơ chế nội sinh hóa tiến bộ kỹ thuật thông qua mô hình học qua làm (learning by doing của Arrow, 1962), mô hình R&D (Romer, 1990), mô hình tích lũy vốn con người (Lucas, 1988; Mankiw - Romer - Weil, 1992), và mô hình AK (Rebelo) với giả định năng suất cận biên của vốn không giảm dần.
• Chương VI - Nghiên cứu thực nghiệm về các nguồn tăng trưởng kinh tế: Giới thiệu phương pháp luận hạch toán tăng trưởng (growth accounting), tổng hợp các tranh luận thực nghiệm giữa trường phái nhấn mạnh tích lũy vốn (Young, Kim & Lau, Bosworth & Collins) và trường phái ủng hộ nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (Nelson & Pack, Clare, Easterly & Levine), đồng thời phân tích số liệu thực tế tại Việt Nam.

                                 HÀM SẢN XUẤT VĨ MÔ
                                   Y = F(K, L, A)
                                         │
                 ┌───────────────────────┴───────────────────────┐
                 ▼                                               ▼
       TÂN CỔ ĐIỂN (SOLOW-SWAN)                        TĂNG TRƯỞNG NỘI SINH
 ─────────────────────────────────────         ─────────────────────────────────────
 • Tiến bộ công nghệ A: Ngoại sinh             • Tiến bộ công nghệ A: Nội sinh
 • Năng suất cận biên vốn giảm dần             • Năng suất cận biên vốn không giảm (AK)
 • Tăng trưởng dài hạn phụ thuộc A             • Đầu tư R&D, vốn con người, ngoại ứng
 • Tự động hội tụ về trạng thái dừng          • Chính sách vĩ mô tác động tăng trưởng

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hình thành nền tảng lý thuyết thông qua các cấu trúc giải tích:

• Hệ thống hàm sản xuất: Phân tích mối quan hệ giữa các biến đầu vào (vốn $K$, lao động $L$, công nghệ $A$) và sản lượng đầu ra ($Y$).
• Quy luật năng suất cận biên và lợi tức quy mô: Đối chiếu giữa giả định năng suất cận biên giảm dần trong mô hình cổ điển/tân cổ điển với giả định năng suất cận biên không đổi trong mô hình $AK$.
• Cân bằng động và trạng thái dừng: Xác định điều kiện tồn tại trạng thái cân bằng dài hạn của nền kinh tế khi các tỷ lệ vốn/lao động đạt mức ổn định.
• Ngoại ứng và vai trò của Nhà nước: Thiết lập cơ sở lý thuyết chứng minh lợi tức xã hội từ giáo dục, đào tạo và nghiên cứu - phát triển (R&D) vượt trội so với lợi tức tư nhân, khẳng định sự cần thiết của sự can thiệp chính sách.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Giải các phương trình vi phân/sai phân mô tả chuyển động kinh tế; thiết lập và biến đổi các phương trình tăng trưởng cơ bản; tính toán tỷ lệ vốn - sản lượng và năng suất lao động.
• Kỹ năng phân tích: Đánh giá định lượng tác động của chính sách tiết kiệm, đầu tư công và thuế khóa đối với sản lượng bình quân đầu người và tốc độ tăng trưởng dài hạn.
• Kỹ năng thực nghiệm: Vận dụng phương pháp hạch toán tăng trưởng để phân rã tỷ phần đóng góp của vốn, lao động và năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GDP.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm diễn tiến lịch sử kết hợp hình thức hóa toán học. Quá trình giảng dạy và học tập được triển khai qua các phương thức:

• Tiếp cận mô hình hóa (Formal Modeling): Mỗi học thuyết kinh tế được phân tích bắt đầu từ hệ thống giả thiết tiên nghiệm, chuyển hóa thành hệ phương trình đại số/vi phân, và minh họa trực quan bằng hệ trục tọa độ thị trường (cung - cầu lao động, cân bằng vốn - sản lượng).
• Phân tích tình huống lịch sử và chính sách: Sử dụng các dẫn chứng thực tế như sự kiện bãi bỏ Luật Ngũ cốc năm 1840 tại Anh, mô hình tổ chức nông nghiệp trang trại thương mại, cuộc Đại suy thoái 1930, hiện tượng "thần kỳ châu Á", và số liệu phát triển kinh tế của Việt Nam giai đoạn sau 1986.
• Bài tập thực hành và tính toán định lượng: Người học thực hiện các bài toán xác định tốc độ tăng trưởng bảo đảm $G_w$, tính toán sự thay đổi của tỷ suất lợi nhuận $p = \frac{m/v}{1 + c/v}$ theo biến động của cấu tạo hữu cơ $c/v$, và phân tích độ dốc đường cầu lao động khi công nghệ thay đổi.
• Phương pháp đánh giá học phần: Kết hợp kiểm tra tự luận giải bài toán cân bằng động, bài tập lớn phân tích dữ liệu tăng trưởng kinh tế vĩ mô, và thi kết thúc học phần về hệ thống hóa các trường phái lý thuyết.
• Hướng dẫn tự học: Sinh viên cần đọc trước các giả thiết của từng mô hình, chủ động vẽ lại đồ thị dịch chuyển cân bằng cục bộ và cân bằng tổng thể, đối chiếu kết quả dự báo lý thuyết với các số liệu thống kê vĩ mô thực tế.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính hệ thống toàn diện: Giáo trình xâu chuỗi liên tục các giai đoạn phát triển của lý thuyết tăng trưởng trải dài từ thế kỷ XVIII đến cuối thế kỷ XX (Cổ điển $\rightarrow$ Marx $\rightarrow$ Keynes/Harrod-Domar $\rightarrow$ Tân cổ điển $\rightarrow$ Nội sinh).
• Hình thức hóa các lý thuyết cổ điển: Tái hiện các luận điểm định tính của David Ricardo và Karl Marx dưới dạng các mô hình kinh tế học hiện đại với hệ thống đồ thị cung - cầu lao động rõ ràng, giúp người học dễ dàng so sánh với lý thuyết tân cổ điển.
• Tích hợp lý thuyết tăng trưởng nội sinh hiện đại: Phản ánh các bước tiến lý thuyết từ cuối những năm 1980 của Arrow, Lucas, Romer và Rebelo, giải quyết triệt để "hộp đen" công nghệ trong mô hình Solow truyền thống.
• Gắn kết thực tiễn thực nghiệm tại Việt Nam: Không chỉ dừng lại ở lý thuyết thuần túy, giáo trình cung cấp phương pháp luận và các kết quả nghiên cứu thực nghiệm nhằm giải thích nguồn gốc tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam, đóng góp cơ sở khoa học cho công tác hoạch định chính sách vĩ mô.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Phục vụ sinh viên năm thứ ba và năm thứ tư thuộc các chuyên ngành Kinh tế học, Kinh tế phát triển, Kinh tế đầu tư, Kinh tế quốc tế và Quản lý kinh tế.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo nghiên cứu chuyên sâu, xây dựng khung lý thuyết và phương pháp luận cho các luận văn thạc sĩ và luận án tiến sĩ kinh tế.
• Điều kiện tiên quyết: Người học cần hoàn thành học phần Kinh tế học vĩ mô cơ sở và môn Toán kinh tế (đặc biệt là giải tích vi phân, đại số tuyến tính và phương trình sai phân).
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Cung cấp tài liệu giảng dạy chuẩn mực và nguồn tài liệu tham khảo chuyên ngành cho các cán bộ nghiên cứu, chuyên viên phân tích và nhà hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý kinh tế vĩ mô.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế cho sinh viên đại học năm cuối, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành kinh tế, giảng viên đại học, cùng các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô.

2. Cần kiến thức nền tảng nào để học tốt giáo trình?

Người học bắt buộc phải nắm vững kiến thức Kinh tế học vĩ mô trung cấp và Toán kinh tế (bao gồm phép tính vi phân, tích phân, ma trận và phương trình vi phân cơ bản).

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với các giáo trình kinh tế vĩ mô thông thường là gì?

Tài liệu tập trung chuyên biệt vào các mô hình tăng trưởng dài hạn, giải thích chi tiết các bước toán học hóa học thuyết kinh tế từ cổ điển đến nội sinh, và dành riêng một chương cho phương pháp hạch toán tăng trưởng thực nghiệm.

4. Làm thế nào để tự học và tiếp thu tốt nội dung giáo trình?

Người học nên học tuần tự theo tiến trình thời gian của các mô hình, tự chứng minh lại các công thức toán học, vẽ lại các biểu đồ phân tích cân bằng thị trường, và làm các bài tập phân tích dữ liệu thực tế.

5. Có tài liệu bổ trợ nào được đề cập trong giáo trình?

Giáo trình dẫn chiếu trực tiếp đến các công trình kinh điển của Adam Smith (1776), David Ricardo (1817), Karl Marx, John Maynard Keynes (1936), Roy Harrod (1939), Evsey Domar (1947), Robert Solow (1956), Paul Romer (1990), Robert Lucas (1988), cùng các nghiên cứu thực nghiệm về hạch toán tăng trưởng tại châu Á và Việt Nam.

---

Kết luận

Giáo trình Các mô hình tăng trưởng kinh tế của PGS. Trần Thọ Đạt là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, cung cấp hệ thống tri thức chuẩn xác về các mô hình toán kinh tế vĩ mô phục vụ phân tích tăng trưởng dài hạn. Lộ trình học tập hiệu quả nhất là tiếp cận tuần tự từ các lý thuyết tăng trưởng truyền thống ở Chương I, nắm vững các mô hình ngoại sinh và nội sinh ở các chương giữa, trước khi thực hành phương pháp hạch toán tăng trưởng tại Chương VI. Tài liệu là học liệu tham khảo quan trọng phục vụ công tác đào tạo và nghiên cứu kinh tế học vĩ mô tại các cơ sở giáo dục đại học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I nói riêng và cả cuốn sách này nói chung không phái là một báng hệ thống đầy đú những lý thuyết liên quan đến tăng trưởng kinh tế từ trước đến n ay. Lý thuyêt tăng trưởng kinh tê của Adam Smith A dam Smith (1723-1790), người sáng lập ra khoa kinh tế học, là nhà phát m inh đầu tiên của lý thuyết tăng trường. Tác phấm " ĩìùỉỉ vê bàn chất và nguồn gốc giàu cỏ của các quốc gia" (An Inquiry into N ature and C auses of the W ealth o f Nations), hay được gọi tắt là C ủa cải của các quốc gia, xuất bản nãm 1776, đã nêu bật nội dung và mối quan tâm của ông về sự tăng trướng kinh tế. Tác phấm này đã nhấn m ạnh không chi tích luỹ vốn m à cả tiến bộ công nghệ cùng các nhân tô' xã hội và thể chế đều đóng m ột vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của m ột nước.

Theo A dam Smith, những nước như Trung Q uốc và Thổ N hĩ Kỳ thời bấy giờ đang rơi vào “cái bẫy cán bằng thấp” bới “chính phủ yếu kém ” và các vấn đề nhàn quvền và tự do hay quyển sớ hữu đéu không được coi trọng. Đó là do sự lạc hậu về vãn hoá và thể ch ế của những nước này. Các quốc çia đi đầu trong thời đại của ông là Anh và Bắc Mỹ có môi trường “ tự do” và nhờ đó có tãng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, khi giải thích cơ ch ế tạo nên sự tăng trưởng kinh tế A dam Smith đã dựa trên quá trình tích lũy tư bản, với tư : Bạn đọc quan tàm đến một đánh giá dẩy đủ hơn về hệ [hống này, xin mời tìm đọc Barber, w.

H istory o f Economic Thought. The Evolution o f E conoilic Ideas (Cambridge. 17 tướng úng hộ tự do cạnh tranh và các chính phủ nhỏ. Khi lâp luận rầng điểu kiện cùa tãng trưởng kinh tế là tãng đáu tư nhờ giảm tiêu dùng, ông là người đầu tiên đưa ra mô hình phát triến tư bản chủ nghĩa dựa trẽn tiết kiệm và đầu tu cao.

Tích luỹ tư bản trong lý thuyết tăng trưởng kinh tê của Adam Smith Một truyền thống trong kinh tế học từ thời Adam Smith là xác định tích luỹ tư bản như là nguồn gốc của tãng trướng kinh tế. Các nhà kinh tế truyền thông cho rằng nhờ cơ chế tích luỹ tư bản cao độ mà các nền kinh tế tư bản có thể đạt được tăng trưởng kinh tế cao. Cuốn Của cải của các quốc gia là một nghiên cứu toàn diện về cách thức tổ chức các hệ thống kinh tẽ - xã hội phằm tối đa hoá của cải (thu nhâp) của nước Anh trước Cách m ạng Công nghiệp. Theo lý thuyết của Adam Smilli, chinh lao động được sử dụng trong những công việc hữu ích và hiẹu quả là nguồn gốc tạo ra giá trị cho xã hội.

Sô' công nhân “hữu ích và hiệu quả” cũng như nãng suất của họ phụ thuộc vào lượng tư bản tích luỹ. Adam Smith coi sự gia tăng tư bản đóng vai trò chù yếu trong việc nâng cao năng suất lao động, thông qua thúc đẩy phân công lao động. Trong ví dụ nổi tiếng của ông về sản xuất đinh ghim , òng cho rằng một công nhân không thể sản xuất hơn 20 chiếc đinh ghim trong m ột ngày nếu một mình anh ta phải thực hiện toàn bộ quá trình sản xuất. Tuy nhiên, nếu quá trình sản xuất được chia nhỏ ra làm 18 công đoạn, mỗi công đoạn được thực hiện bới m ột công nhân chuyên môn, chắng hạn như một người kéo dài dây thép, một người khác kéo thẳng dây thép ra, người thứ ba cắt nhỏ dây thép, người thứ tư vót nhọn đoạn dây thép được cắt ra, người thứ nãm mài dũa đầu nhọn cùa nó.

18 thì mỗi công nhan có thế sản xuất ra hơn 4000 chiéc đinh ghim m ỗi ngày. Đế có thể tiến hành phân công lao động, trước khi sản xuất và bán được đinh ghim , m ột nhà tư bản phải có đù tiền để mua công xướng, dụng cụ, nguyên liệu và đương nhiên là một quỹ lương trả cho người lao động. Adam Smith gọi tổng số tiền đó là tư bán. Khi lượng tư bản cùa nhà tư bản tãng lên, thì sự phân công lao động càng được thúc đẩy, vì nhà tư bản có thể thuê thêm lao động cho những công đoạn sản xuất riêng biệt hơn.

Theo Adam Smith, trong xã hội, lượng tư bản này chi được tích luỹ thông qua sự tiết kiệm và tính toán chi li cùa các chủ tư bản công nghiệp, còn sự hoang phí và kém cỏi của tầng lớp quý tộc, địa chu và thương nhân chỉ khiến tư bản hao mòn dần. Vì thế, đế tránh sự giảm sút của tư bản dành cho sản xuất, cần phải giám thu nhập của những người chí biết ăn tiêu hoang phí (tức là cắt giảm bổng lộc cua giới quý tộc, đánh thuế vào tầng lớp địa chủ, bãi bỏ ch ế độ độc qưyền thương mại của thương nhân). M ật khác, có thể thúc đấy tích luỹ tư ban bằng cách bãi bỏ những quy định và thuê đối với các nhà tư bản. Sử dụng lý thuyết của A dam Sm ith trong các vấn đề chính sách kinh tẻ Việc bãi bò sự điều tiết cứa chính phủ đối với các hoạt động sản xuất và thị trường không chí góp phần làm tăng thu nhập cùa tầng lớp chu tư bàn (và qua đó làm tăng lỷ lệ tiết kiệm xã hội) m à nó còn góp phần m ớ rộng thị trường.

Cùng với lượng tư bản tích luỹ quy m ô thị trường là yếu tố quan trọng để thúc đẩy phân công lao động. V í dụ, cho dù m ỏi ngày, một nhà m áy có thế sản xuất ra hàng trăm nghìn chiếc đinh ghim nhờ phân công lao động, nhưng nền kinh tế cũng không thể áp dụng hệ thòng 19 sản xuất này nếu như cầu thị trường quá nhỏ bé để tiêu thụ hết lượng sản phẩm lớn này. Vì thế, thông qua bãi bỏ các loại luật lệ đối với giao dịch m ua bán trong nước, việc hợp nhất các thị trường địa phương thành một thị trường quốc gia sẽ đẩy mạnh sự phân công lao động. Ngoài ra, nếu phá vỡ độc quyển thương mại và các biện pháp bảo hộ, thì thị trường trong nước sẽ được hội nhập với một thị trường quốc tế rộng lớn, khi đó phân cõng lao động có thể đạt tới tầm cao nhất của nó.

Bởi vì “sự phân công lao động nảy sinh từ một khuynh hướng vốn có trong bản chát con người: khuynh hướng trao đổi thứ này để lấy một thứ khác” (Smith, 1776), nên việc tạo ra một thị trường tự do và rộng lớn thông qua phá bỏ những luật lệ thương mại khắc nghiệt sẽ là điều kiện đủ để thúc đẩy phân cóng lao động, đảm bảo sự tăng trường bền vững của các quốc gia. M ặc dù Adam Smith ủng hộ m ạnh mẽ cho sự cạnh tranh tự do, nhưng ông vẫn nhận thức được tầm quan trọng của hàng hoá công cộng nhằm phục vụ cho cơ ch ế thị trường, bao gồm quốc phòng, cảnh sát, hệ thống luật pháp, toà án, xây dựng cơ sờ hạ tầng và giáo dục. Tuy nhiên, Adam Smith cho rằng việc cung ứng hàng hoá công cộng cần được tư nhân hoá càng nhiều càng tốt (ví dụ như các trường học tư thục, đường thu lệ phí .)• Dù sao, phái nhận thấy rằng k ế hoạch về một chính phủ quy mô nhó của ông đã được thực hiện sau khi nước Anh (Britain) được hợp nhất thành một quốc gia - gồm Anh (England), Scotland, xứ W ales và Ireland - có thị trường trong nước khá lớn. Nói chung các kết luận của Adam Smith được các nhà kinh tế học chấp nhận cho đến thế kỷ XX, khi mà sự phát triển lý luận kinh tế đã làm thay đổi quan niệm truyền thống và đưa các nhà kinh tế học đến chỗ ủng hộ kê hoạch hoá tập trung và sư kiểm soát của chính phũ, coi đó là cách tốt hơn để thúc đẩv tãng 20 trướng kinh tế, đậc biệt ớ những nước đang phát triển.

Vào cuối thẽ kỷ XX, dường như các nhà kinh tẽ học lại quay trở về với ý tướng cùa Adam Smith. Đ iều đó là lẽ đương nhiên sau sự sụp đổ của các nền kinh tế k ế hoạch hoá tập trung. Tuy nhiên, với những lý thuyết trừu tượng đó, vẫn còn một thách thức đỏi với ý tướng cho rằng các chính sách thúc đẩy thị trường tự do sẽ thúc đẩy tăng trướng kinh tế m ột cách tốt nhất. Lý thuyết tăng trưởng kinh tê của David Ricardo C ó thê nhận thấy sự phát triển cùa xã hội loài người là thông qua sự phát triển của công nghệ và các thê ch ế tạo điều kiện cho việc thay th ế các nguồn tài nguyên thiên nhiên bằng các nguồn lực do con người làm ra.

Nhưng trước đó, chính David R icardo (1772-1823) là người tìm ra sự giới hạn đôi với tăng trưởng kinh tế bởi các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Tác phẩm Nhữìig nguyên lý của kinh t ế chinh trị vờ thuê khoá (Principles of Political E conom y and T axation) của ông được xuất bản năm 1817, khi cuộc C ách m ạng Công nghiệp ở nước Anh sắp hoàn thành. Nó cũng là giai đoạn tăng trướng dân số nước Anh đạt đến đỉnh điểm. Lý thuyết về giới hạn nguồn lực đói với tăng trưởng kinh tê C ũng như A dain Smith.

lý thuyết tăng trướng của Ricardo cho rằng sự tích luỹ tư bản trong các ngành công nghiệp hiện đại chính là đọng lực dẫn đến tăng trướng kinh tế, tư tường này nảy sinh từ cuộc C ách m ạng Còng nghiệp. Theo cách nhìn cùa ỏng, “tư bán" là m ột quỹ tiền, được xác định bằng tổng tiền lương phái trá cho người lao động trước khi bán hàng hoá mà người lao động sán xuất ra, cộng với phần tiền phái bỏ ra để m ua m áy m óc nguyên liệu. phục vụ cho sàn xuất. Do vậy, cầu về lao đông tăng tỷ lệ thuận với sự gia tàng cùa quỹ tiền lương.

cung lao động được xác định bằng số người lao động sán àng làm việc đù thời gian, bất kế mức lương là bao nhiêu. Điều ày hàm ý ràng cung lao động là cô' định trong “ngắn hạn" áược định nghĩa là khoảng thời gian mà dân sỏ' không thay đổi), n thế, khi đầu tư mới được bổ sung vào quỹ tiền lương, làm ing mức tiền lương, thì cầu lao động tãng lên dọc theo đường ung không co giãn trong ngắn hạn.