Xây Dựng Mô Hình Hiệu Quả Kết Hợp Nghiên Cứu Khoa Học và Đào Tạo Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ ussh trình bày mô hình kết hợp hiệu quả giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo tại viện khoa học và công nghệ Việt Nam.

• Tác giả: Bùi Việt Nga
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Văn Điệp
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Xây dựng mô hình hiệu quả cho sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo (Nghiên cứu trường hợp Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Đại học Quốc gia Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO
• 1.1. Nghiên cứu khoa học
• 1.2. Năng lực nghiên cứu khoa học
• 1.3. Hoạt động đào tạo
• 1.4. Năng lực đào tạo
• 1.4.1. Nguồn nhân lực
• 1.4.2. Vật lực
• 1.5. Quan hệ giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo
• 2. CHƯƠNG 2: XU THẾ PHÁT TRIỂN CỦA HỆ THỐNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO VÀ CÁC MÔ HÌNH LIÊN KẾT GIỮA NGHIÊN CỨU VÀ ĐÀO TẠO ĐANG CÓ TẠI VIỆT NAM VÀ TRÊN THẾ GIỚI
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ĐỂ MÔ HÌNH LIÊN KẾT NGHIÊN CỨU - ĐÀO TẠO GIỮA VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VÀ ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI HOẠT ĐỘNG HIỆU QUẢ
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình kết hợp nghiên cứu khoa học và đào tạo tại Việt Nam

Mô hình kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng hổi trong bối cảnh nền giáo dục đang chuyển mình mạnh mẽ. Sự kết hợp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc xây dựng một mô hình hiệu quả cho sự kết hợp này là rất cần thiết.

1.1. Định nghĩa mô hình kết hợp nghiên cứu và đào tạo

Mô hình kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo được hiểu là sự liên kết chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu và các trường đại học. Mô hình này không chỉ giúp sinh viên tiếp cận với kiến thức mới mà còn tạo cơ hội cho các nhà nghiên cứu truyền đạt kinh nghiệm thực tiễn cho sinh viên.

1.2. Lợi ích của mô hình kết hợp này

Việc kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo mang lại nhiều lợi ích, bao gồm nâng cao chất lượng giảng dạy, tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế tri thức. Hơn nữa, mô hình này còn giúp các trường đại học và viện nghiên cứu tối ưu hóa nguồn lực và tăng cường khả năng cạnh tranh.

II. Những thách thức trong việc kết hợp nghiên cứu khoa học và đào tạo

Mặc dù mô hình kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu sự phối hợp giữa các viện nghiên cứu và trường đại học, cũng như sự thiếu hụt về nguồn lực và chính sách hỗ trợ là những rào cản lớn.

2.1. Thiếu sự phối hợp giữa các bên liên quan

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu phối hợp giữa các viện nghiên cứu và trường đại học. Điều này dẫn đến việc lãng phí nguồn lực và không tận dụng được tiềm năng của cả hai bên trong việc phát triển khoa học và công nghệ.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực và chính sách hỗ trợ

Nhiều trường đại học và viện nghiên cứu gặp khó khăn trong việc huy động nguồn lực cho các hoạt động nghiên cứu khoa học. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước cũng chưa đủ mạnh để khuyến khích sự kết hợp này, dẫn đến việc nhiều ý tưởng và dự án tiềm năng không được triển khai.

III. Phương pháp xây dựng mô hình kết hợp hiệu quả

Để xây dựng một mô hình kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo hiệu quả, cần có những phương pháp cụ thể. Việc áp dụng các mô hình quốc tế thành công và điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh Việt Nam là rất quan trọng.

3.1. Áp dụng mô hình quốc tế thành công

Nghiên cứu các mô hình kết hợp thành công ở các nước phát triển có thể giúp Việt Nam rút ra bài học kinh nghiệm. Các mô hình này thường có sự phối hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo, với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ và các tổ chức quốc tế.

3.2. Tạo ra cơ chế phối hợp hiệu quả

Cần thiết lập các cơ chế phối hợp giữa các viện nghiên cứu và trường đại học, bao gồm việc chia sẻ thông tin, tài nguyên và nhân lực. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa quy trình nghiên cứu khoa học và nâng cao chất lượng đào tạo.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình kết hợp

Mô hình kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo đã được áp dụng tại một số trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam, mang lại nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ.

4.1. Các trường hợp thành công điển hình

Một số trường đại học tại Việt Nam đã áp dụng mô hình kết hợp này thành công, tạo ra nhiều sản phẩm nghiên cứu có giá trị. Những trường hợp này có thể được xem là mô hình mẫu cho các cơ sở khác học hỏi.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đào tạo

Kết quả từ việc kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo đã cho thấy sự gia tăng đáng kể về chất lượng sinh viên và sản phẩm nghiên cứu. Điều này không chỉ giúp nâng cao uy tín của các trường đại học mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình kết hợp

Mô hình kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo tại Việt Nam đang có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai. Với sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức quốc tế, mô hình này có thể trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển giáo dục và khoa học công nghệ.

5.1. Triển vọng phát triển mô hình kết hợp

Với xu hướng toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, mô hình kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Các trường đại học cần chủ động hơn trong việc xây dựng các chương trình hợp tác với các viện nghiên cứu.

5.2. Khuyến nghị cho các bên liên quan

Các bên liên quan cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để thúc đẩy sự kết hợp này. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và chính sách khuyến khích sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công của mô hình kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự bùng nổ của nền kinh tế tri thức, sự liên kết giữa nghiên cứu khoa học và giáo dục đại học trở thành động lực then chốt quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy sự phân tách lịch sử giữa các viện nghiên cứu độc lập và hệ thống trường đại học đang tạo ra rào cản lớn, dẫn đến sự lãng phí nghiêm trọng về cơ sở vật chất, tài chính và nguồn nhân lực chất lượng cao. Giảng viên đại học phải chịu áp lực giảng dạy nặng nề khi tỷ lệ sinh viên trên một giảng viên lên tới mức 30/1, cao gấp đôi so với chuẩn mực thế giới từ 10/1 đến 15/1. Đồng thời, các nhà khoa học hàng đầu tại viện nghiên cứu lại thiếu môi trường truyền thụ tri thức cho thế hệ trẻ. Sự chia cắt này thể hiện rõ qua năng lực công bố quốc tế: trong giai đoạn 2000 đến 2004, tổng số bài báo công bố trên các tạp chí quốc tế do nội lực giữa khối trường và khối viện chỉ đạt 179 trên tổng số 271 bài, tương đương khoảng 66%.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ của tác giả Bùi Việt Nga tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Thiết lập cơ chế liên kết hữu cơ nào nhằm tối ưu hóa hiệu quả hoạt động giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của công trình là phân tích toàn diện thực trạng phối hợp giữa viện và trường trong nước cũng như quốc tế, từ đó xây dựng mô hình liên kết hiệu quả áp dụng trực tiếp cho Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Đại học Quốc gia Hà Nội. Phạm vi nghiên cứu dữ liệu tập trung chủ yếu từ năm 2003 đến năm 2007, kết hợp khảo sát thực địa kéo dài đến tháng 9 năm 2008. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giúp các nhà hoạch định chính sách tái cơ cấu hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ thời gian nghiên cứu của giảng viên đại học và gia tăng chỉ số công bố khoa học quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý khoa học và công nghệ hiện đại cùng mô hình Đại học nghiên cứu (Research University). Triết lý phát triển của đại học nghiên cứu nhấn mạnh sự giao thoa mật thiết giữa hai sứ mệnh: truyền tải tri thức và sáng tạo tri thức, trong đó đào tạo qua nghiên cứu và đào tạo cho nghiên cứu giữ vai trò hạt nhân. Tại các đại học nghiên cứu tiên tiến trên thế giới, cơ cấu phân bổ thời gian của cán bộ khoa học dành cho đào tạo, nghiên cứu khoa học và dịch vụ cộng đồng đạt tỷ lệ chuẩn là 2/6/2, hoặc phổ biến là 5/4/1 ở các trường đại học đa ngành. Ngược lại, tại Việt Nam, cơ cấu thời gian này đang mất cân đối nghiêm trọng ở mức 7/2/1, khiến hoạt động nghiên cứu bị đẩy xuống hàng thứ yếu.

Khung lý thuyết của luận văn vận dụng hệ thống khái niệm chuyên ngành từ các công trình nghiên cứu về phương pháp luận khoa học:

• Nghiên cứu khoa học: Hoạt động xã hội khám phá bản chất sự vật, phát triển nhận thức và kiến tạo giải pháp công nghệ mới.
• Năng lực nghiên cứu: Kỹ năng phát hiện mâu thuẫn thực tiễn, đặt vấn đề khoa học, hình thành và chứng minh luận điểm thông qua hệ thống luận cứ logic.
• Đơn vị nghiên cứu phối thuộc: Thiết chế tổ chức hỗn hợp chia sẻ nguồn lực giữa viện nghiên cứu và trường đại học nhằm thực hiện mục tiêu song hành.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả đã kết hợp phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp và phương pháp điều tra xã hội học định tính chuyên sâu. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo tài chính, số liệu thống kê nhân lực và các chương trình đề tài khoa học giai đoạn 2003-2007 của Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội và Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp.

Về phương pháp định tính, tác giả thực hiện 30 cuộc phỏng vấn sâu trong khoảng thời gian từ tháng 7 năm 2007 đến tháng 9 năm 2008. Mẫu phỏng vấn được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu chuyên gia có chủ đích (purposive sampling), bao gồm 3 nhóm đối tượng chính: cán bộ nghiên cứu kiêm nhiệm giảng dạy, cán bộ quản trị học thuật và giảng viên đại học trực tiếp đứng lớp. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ tính chất phức tạp của các rào cản thể chế, đòi hỏi việc thu thập góc nhìn đa chiều từ các chuyên gia đầu ngành để xác định những điều kiện cốt lõi vận hành mô hình phối thuộc hiệu quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, thực trạng phân bổ nguồn lực và năng lực nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Hà Nội cho thấy sự quá tải về đào tạo. Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2006, trường sở hữu lực lượng cán bộ hùng hậu với 2.387 người, bao gồm 1.418 cán bộ giảng dạy (41 Giáo sư, 225 Phó Giáo sư, 25 Tiến sĩ Khoa học, 530 Tiến sĩ và 700 Thạc sĩ). Tuy nhiên, quy mô đào tạo lên tới 49.921 người vào tháng 1 năm 2007 (trong đó sinh viên đại học chiếm 42.012 người) đã đẩy tỷ lệ sinh viên trên giảng viên lên mức 23/1. Hệ sinh thái nghiên cứu của trường khi đó mới chỉ có 2 viện và 6 trung tâm nghiên cứu trực thuộc, chưa tương xứng với tiềm năng học thuật.

Thứ hai, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam sở hữu tiềm lực nghiên cứu vượt trội nhưng chưa được tối ưu hóa cho công tác giảng dạy đại học. Đến cuối năm 2007, Viện có hơn 3.000 cán bộ với 197 Giáo sư và Phó Giáo sư, cùng 623 Tiến sĩ và Tiến sĩ Khoa học làm việc tại 24 viện chuyên ngành. Kinh phí ngân sách sự nghiệp khoa học năm 2008 đạt 339 tỷ đồng, chủ trì hàng trăm đề tài trọng điểm với tổng kinh phí nghiên cứu cơ bản giai đoạn 2003-2008 luôn duy trì từ 15,49 tỷ đến 30,87 tỷ đồng mỗi năm. Dù vậy, hoạt động đào tạo sau đại học vẫn còn mang tính cục bộ tại một số đơn vị như Viện Hóa học với 103 nghiên cứu sinh và 118 học viên cao học.

Thứ ba, bài học quốc tế từ Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp chứng minh hiệu quả vượt trội của mô hình đơn vị hỗn hợp. Năm 2007, trong tổng số 1.121 đơn vị nghiên cứu của cơ quan này, hơn 90% là các đơn vị hỗn hợp phối thuộc với các trường đại học (chiếm 88% tổng số đơn vị phối thuộc), hợp tác cùng 130 trường đại học lớn. Đội ngũ nhân sự tại các đơn vị hỗn hợp gồm 49% giảng viên đại học và 19% cán bộ nghiên cứu của viện. Về đào tạo tiến sĩ, 259 trong tổng số 293 trường đào tạo tiến sĩ tại Pháp (tương đương khoảng 88%) có sự tham gia trực tiếp của các đơn vị nghiên cứu thuộc viện hàn lâm.

Thứ tư, mô hình Viện - Trường trong nước tại Trường Đại học Y Hà Nội là minh chứng thành công điển hình. Trường đã thiết lập mạng lưới liên kết với 27 bệnh viện và viện nghiên cứu lớn, trong đó 100% cán bộ bộ môn trực tiếp tham gia công tác chuyên môn tại bệnh viện và nhiều lãnh đạo bệnh viện kiêm nhiệm lãnh đạo bộ môn, mang lại hiệu quả kép trong giảng dạy và nghiên cứu lâm sàng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự tách rời giữa viện và trường tại Việt Nam bắt nguồn từ cơ chế quản lý hành chính kế thừa từ mô hình Đông Âu cũ, nơi các viện nghiên cứu trực thuộc Chính phủ hoạt động độc lập hoàn toàn với hệ thống giáo dục đại học thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo. Sự thiếu vắng khung pháp lý về chức danh kiêm nhiệm và cơ chế tài chính liên thông đã ngăn cản sự lưu chuyển cán bộ.

Khi so sánh với kinh nghiệm của Pháp, ngân sách năm 2008 của Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp đạt 3.277 triệu Euro (khoảng 80.000 tỷ đồng), được vận hành thông qua Ban Liên kết chuyên trách để quản lý hợp đồng định kỳ 4 năm một lần. Sự tương phản này cho thấy Việt Nam cần sớm chuẩn hóa quy trình ký kết hợp đồng liên kết tổ chức. Dữ liệu thực nghiệm của luận văn có thể được trực quan hóa thông qua bảng ma trận so sánh nhân lực học hàm học vị giữa hai cơ quan và biểu đồ đường thể hiện biến động ngân sách nghiên cứu cơ bản của 7 khối ngành từ năm 2003 đến năm 2008, phản ánh rõ nhu cầu cấp thiết phải tích hợp nguồn lực để tối ưu hóa hiệu quả đầu tư công.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, thành lập hệ thống các Phòng thí nghiệm hỗn hợp và Đơn vị nghiên cứu phối thuộc giữa Đại học Quốc gia Hà Nội và Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Mục tiêu hành động là xây dựng từ 5 đến 10 đơn vị nghiên cứu hỗn hợp trong giai đoạn 2008-2012 tại các lĩnh vực trọng điểm như Công nghệ sinh học, Khoa học vật liệu và Công nghệ thông tin. Ban Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cùng Lãnh đạo Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam chịu trách nhiệm phê duyệt quy chế tổ chức và đầu tư cơ sở hạ tầng dùng chung.

Thứ hai, xây dựng và ban hành quy chế bổ nhiệm chức danh kiêm nhiệm hai chiều. Cơ chế này cho phép các nghiên cứu viên có học hàm Giáo sư, Phó Giáo sư tại Viện được công nhận giảng viên kiêm nhiệm và giao chỉ tiêu hướng dẫn sau đại học tại trường, đồng thời giảng viên đại học được tham gia chủ trì các đề tài khoa học cấp viện. Mục tiêu là chuyển dịch tỷ lệ thời gian nghiên cứu của giảng viên từ mức 20% hiện nay lên tối thiểu 40%, hướng tới tỷ lệ chuẩn 5/4/1 vào năm 2015.

Thứ ba, đổi mới mô hình tổ chức đào tạo sau đại học theo hướng xây dựng các Trường Tiến sĩ liên kết. Lấy hạt nhân là các viện chuyên ngành và các trường đại học thành viên, phấn đấu nâng quy mô đào tạo nghiên cứu sinh đạt trên 1.000 học viên mỗi năm, áp dụng chương trình liên kết quốc tế tương tự các chương trình đào tạo theo Đề án 322 của Viện Hóa học phối hợp với Pháp và Đức.

Thứ tư, tái cơ cấu cơ chế phân bổ ngân sách khoa học công nghệ theo hướng ưu tiên các nhiệm vụ hợp tác liên ngành. Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Tài chính cần thiết lập dòng ngân sách riêng cho các đề tài phối thuộc, nâng mức kinh phí nghiên cứu phối hợp giữa viện và trường vượt mốc 50 tỷ đồng mỗi năm, kèm theo chu kỳ đánh giá định kỳ 4 năm một lần theo tiêu chuẩn quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Các nhà quản lý giáo dục và hoạch định chính sách khoa học công nghệ tại Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực và luận cứ thực tiễn để xây dựng các thông tư liên tịch, tháo gỡ điểm nghẽn cơ chế kiêm nhiệm và cơ chế tự chủ tài chính cho các cơ sở nghiên cứu - đào tạo công lập.

Nhóm 2: Lãnh đạo Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các đại học trọng điểm quốc gia. Luận văn cung cấp mô hình tham chiếu chi tiết về cơ cấu tổ chức đơn vị hỗn hợp, giúp lãnh đạo các cơ sở này thiết lập thỏa thuận khung hợp tác chiến lược, tối ưu hóa nguồn lực cho hơn 60 ngành cử nhân và hơn 120 ngành sau đại học.

Nhóm 3: Giảng viên đại học, nghiên cứu viên và chủ nhiệm phòng thí nghiệm. Công trình gợi mở phương pháp tiếp cận mô hình viện - trường, tạo cơ hội mở rộng không gian nghiên cứu, tăng chỉ số công bố quốc tế và nâng cao hiệu quả giảng dạy chuyên ngành.

Nhóm 4: Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Quản lý Giáo dục. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu định tính, phương pháp xử lý dữ liệu và cách tiếp cận liên ngành trong quản trị học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình đơn vị nghiên cứu hỗn hợp phối thuộc mang lại lợi ích cốt lõi gì cho các bên? Mô hình này giúp trường đại học giải quyết bài toán thiếu hụt phòng thí nghiệm chuẩn quốc tế và giảm tải áp lực giảng dạy, đồng thời giúp viện nghiên cứu tận dụng nguồn nhân lực trẻ tài năng từ học viên sau đại học. Minh chứng từ Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp cho thấy hơn 90% đơn vị hoạt động theo hình thức này đã tạo ra sức mạnh học thuật hàng đầu châu Âu.

Tại sao tỷ lệ sinh viên trên giảng viên lại ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng nghiên cứu khoa học? Khi tỷ lệ sinh viên trên giảng viên ở mức cao từ 23/1 đến 30/1, giảng viên phải dành hơn 70% thời gian cho việc đứng lớp và đánh giá học phần. Điều này làm triệt tiêu thời gian dành cho nghiên cứu thực nghiệm, khiến tỷ lệ công bố bài báo quốc tế của Việt Nam giai đoạn 2000-2004 đạt mức khiêm tốn với 179 bài do nội lực viện - trường phối hợp.

Mô hình Viện - Trường của ngành Y tế có thể áp dụng cho khối khoa học tự nhiên không? Hoàn toàn khả thi. Thành công của Trường Đại học Y Hà Nội với mạng lưới 27 bệnh viện và 100% cán bộ chuyên môn kiêm nhiệm cho thấy khi có cơ chế chia sẻ quyền lợi và trách nhiệm rõ ràng, các viện nghiên cứu khoa học tự nhiên hoàn toàn có thể trở thành cơ sở thực hành, nghiên cứu chuẩn mực cho sinh viên đại học.

Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam có vai trò như thế nào trong hệ thống đào tạo sau đại học? Viện sở hữu lực lượng khoa học tinh hoa với hơn 600 Tiến sĩ, Tiến sĩ Khoa học và gần 200 Giáo sư, Phó Giáo sư. Điển hình như Viện Hóa học đã đào tạo thành công 54 Tiến sĩ và 83 Thạc sĩ, đóng vai trò là cái nôi đào tạo nhân lực khoa học công nghệ đầu ngành cho đất nước.

Lộ trình thiết lập đơn vị nghiên cứu hỗn hợp nên kéo dài bao lâu để đảm bảo tính khả thi? Theo chuẩn mực đánh giá quốc tế của Ban Liên kết thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp, chu kỳ hợp đồng hợp tác hiệu quả nhất là 4 năm một lần. Đây là khoảng thời gian đủ để hình thành nhóm nghiên cứu, triển khai đề tài cơ bản và đánh giá sản phẩm đào tạo tiến sĩ trước khi tiến hành tái ký kết.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mối quan hệ hữu cơ giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo, khẳng định phát triển đại học nghiên cứu là xu thế tất yếu của giáo dục hiện đại.
• Công trình chỉ ra thực trạng mất cân đối nghiêm trọng trong phân bổ nguồn lực tại Việt Nam khi tỷ lệ thời gian đào tạo/nghiên cứu/dịch vụ ở mức 7/2/1 và tỷ lệ sinh viên/giảng viên lên tới 30/1.
• Phân tích sâu sắc bài học kinh nghiệm quốc tế từ mô hình đơn vị hỗn hợp chiếm hơn 90% của Pháp và mô hình Viện - Trường với 27 bệnh viện thực hành của Đại học Y Hà Nội.
• Luận chứng thành công mô hình phối thuộc là giải pháp tối ưu nhằm gắn kết năng lực của hơn 3.000 cán bộ Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam với quy mô đào tạo gần 50.000 người của Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về thể chế kiêm nhiệm, thành lập phòng thí nghiệm hỗn hợp, trường tiến sĩ và cơ chế tài chính cho giai đoạn 2008-2012.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã đặt nền móng lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc chuyển đổi mô hình quản trị khoa học công nghệ tại Việt Nam từ trạng thái chia cắt sang tích hợp liên thông nguồn lực. Quý độc giả, các nhà quản lý và cộng đồng nghiên cứu quan tâm đến mô hình quản trị học thuật hãy khai thác toàn văn tài liệu để nghiên cứu chi tiết phương pháp luận và các biểu mẫu khảo sát chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề nghiên cứu, hình dung rất rõ sẽ phải trả lời câu hỏi nào trong nghiên cứu.  Biết đưa ra luận điểm khoa học của mình, chính là luận điểm về giải quyết vấn đề đã đặt ra ở trên.  Biết đưa ra nhiều loại luận cứ để chứng minh luận điểm của mình. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Biết sử dụng nhiều phương pháp thích hợp khác nhau để tìm kiếm và chứng minh luận cứ và sử dụng hệ thống luận cứ để chứng minh luận điểm khoa học của mình.

Hoạt động đào tạo Trên thế giới hiện nay, khi nhiều nước chuyển sang nền kinh tế dịch vụ hậu công nghiệp, giáo dục đại học càng trở nên quan trọng khi nó được coi là nền móng của kinh tế tri thức thế kỷ XXI. Vai trò của giáo dục đại học vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế này cũng như đối với những biến đổi xã hội. Các trường đại học là những cơ quan trọng yếu nối kết thông tin, đào tạo và nghiên cứu. Hơn nữa, trường đại học là nơi giao tiếp về khoa học và công nghệ giữa các quốc gia khác nhau và các nền học thuật trên thế giới đang có mối liên hệ ngày càng tăng với các nền kinh tế.

Giáo dục đại học đang thực hiện những chức năng cụ thể sau: [22] Đào tạo: Các nền kinh tế tri thức cần nhân sự có kỹ năng ở mọi trình độ và với số lượng ngày càng nhiều. Công nghệ đòi hỏi những kiến thức chuyên sâu, và điều này quan trọng không kém, kỹ năng thích nghi với những thay đổi công nghệ đang diễn ra với tốc độ rất nhanh. Trường đại học và các trường nghề sau trung học cung cấp dịch vụ giáo dục và đào tạo này. Các trường đại học có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo ra những nhà khoa học hàng đầu trong lực lượng nghiên cứu, cũng như trong việc tạo ra những người lao động trình độ cao vô cùng cần thiết đối với nền kinh tế mới.

Nghiên cứu: Trường đại học cung cấp những nghiên cứu cơ bản và ứng dụng cần thiết cho nền kinh tế tri thức. Mối liên hệ giữa trường đại học và công nghiệp sản xuất cũng như những liên quan về mặt khoa học trong lĩnh vực công nghệ sinh học và những lĩnh vực khác đã cho thấy giá trị và 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sự liên quan mật thiết giữa nghiên cứu và đời sống. Sản phẩm mà các trường đại học tạo ra đã làm tăng một cách đáng kể những phương tiện cải thiện nền kinh tế. Truyền thông: Đối với cộng đồng học thuật, các trường đại học không chỉ liên quan đến truyền thông tri thức, mà còn là những mắt xích trọng yếu đối với việc tiếp thu và truyền đạt tri thức, đồng thời tiếp nhận chuyển giao tri thức từ cộng động khoa học quốc tế.

Cải cách: Trường đại học tập hợp các nhà khoa học trên nhiều lĩnh vực chuyên môn trong một môi trường ngày càng nhấn mạnh tư duy liên ngành. Những trường đại học tốt nhất bao giờ cũng khuyến khích những hoạt động nghiên cứu và triển khai có tính chất liên ngành và đổi mới. Diễn đàn văn hoá và xã hội: Vai trò của trường đại học như một diễn đàn thảo luận về đời sống trí tuệ, chính trị và văn hoá thường là chưa được coi trọng ngang bằng vai trò của nó trong khoa học ở thế kỷ XXI. Là nơi lưu trữ tri thức cho toàn xã hội: Trường đại học, thông qua các thư viện, bảo tàng, cùng các khoa và chương trình đào tạo, đóng góp to lớn vào việc sáng tạo và diễn giải các nền văn hoá cũng như lưu giữ các thành tựu của loài người.

Một số nơi trên thế giới, như ở các nước đang phát triển, khi các nhà văn hoá, nhà bảo tàng còn ít ỏi, vai trò của trường đại học trong vấn đề này càng đặc biệt quan trọng. Để thực hiện tốt các chức năng trên, hệ thống giáo dục đại học phát triển theo những đặc trưng đa dạng, thực tiễn và chất lượng cao. Theo xu hướng xã hội hoá giáo dục này, hệ thống giáo dục đại học có những đặc trưng sau: [10] 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Số lượng các trường đại học và cao đẳng nhiều và đa dạng.

Các trường đại học khác nhau về nhiều tiêu chí: Cơ quan trợ cấp (Chính phủ, tư nhân,.); Loại bằng cấp đào tạo (Tiến sĩ, Thạc sĩ, cử nhân, cao đẳng); Tính đa ngành của Chương trình (đơn ngành, đa ngành, đa lĩnh vực); Chức năng (giáo dục, nghiên cứu, dịch vụ). Các trường đại học cũng rất khác nhau về sứ mệnh, mục tiêu và qui mô để đáp ứng nhu cầu rất đa dạng và ngày càng cao của xã hội học tập về nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài. Các trường đại học toàn diện có qui mô lớn (hàng vạn sinh viên, hàng trăm mã ngành đào tạo), các trường đơn ngành thường có qui mô nhỏ; về bậc đào tạo: có trường chỉ đào tạo bậc đại học, có trường đào tạo bậc thạc sĩ và có trường đào tạo cả bậc tiến sĩ; có trường tập trung tại một địa điểm, có trường gồm nhiều địa điểm khác nhau. Tuy nhiên bao giờ cũng có một tỷ lệ nhất định các đại học nghiên cứu chất lượng cao để đào tạo tinh hoa, tài năng (nguồn nhân lực chất lượng cao cho nền kinh tế tri thức).

Các trường đại học có tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao, các trường gần như tự quyết định mọi hoạt động của nhà trường. Các trường đại học là nơi giao thoa của ba chức năng: Đào tạo, Nghiên cứu khoa học và phục vụ xã hội, sự kết hợp chặt chẽ ba chức năng này hiện nay cũng là xu hướng cơ bản trong chiến lược phát triển giáo dục đại học của các nước trên thế giới. Các trường đại học không chỉ là trung tâm đào tạo mà thực sự trở thành các trung tâm nghiên cứu khoa học, sản xuất, sử dụng, phân phối, xuất khẩu tri thức và chuyển giao công nghệ mới hiện đại. Trong đó, nghiên cứu khoa học và phục vụ thực tiễn vừa là phương tiện (học qua nghiên cứu), vừa là mục đích (học cho nghiên cứu) vừa là động lực để đào tạo, nhất là đào 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tạo chất lượng cao.

Nói một cách khác, nghiên cứu khoa học và phục vụ xã hội là yếu tố quyết định nhất tới chất lượng đào tạo. Vì vậy, liên kết với các doanh nghiệp, với sản xuất (theo công thức: Nhà nước - Đại học – Cộng đồng – Doanh nghiệp) là xu hướng ngày một phát triển. Các trường đại học có vai trò rất quan trọng trong các hoạt động khoa học và công nghệ của đất nước với ba thế mạnh: Tiềm năng to lớn về chất xám của đội ngũ cán bộ; Lực lượng hùng hậu sẵn sàng triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học; Tạo ra hiệu quả kép (sản phẩm khoa học và công nghệ và sản phẩm đào tạo). Các trường đại học có giải pháp phù hợp để hạ thấp quy mô đào tạo đại học, nâng cao dần quy mô đào tạo sau đại học; giảm dần tỷ lệ giữa sinh viên và giảng viên để đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu trong đội ngũ giảng viên (tỷ lệ này ở các trường đại học của nước ta là 2530/1; ở Đại học Quốc gia Hà Nội là 23/1; trên thế giới tỷ lệ này là 10-15 sinh viên/1 giáo viên).

Các trường Đại học là nơi tập hợp đội ngũ các nhà khoa học, các giáo sư đầu ngành. Đối với các cán bộ giảng dạy đại học, bên cạnh hoạt động đào tạo, hoạt động nghiên cứu khoa học – dịch vụ là hoạt động bắt buộc. Thông qua hoạt động nghiên cứu khoa học, đội ngũ cán bộ giảng dạy luôn cập nhật kiến thức và nâng cao trình độ, cũng như học vị, học hàm. Tỷ lệ thời gian dành cho các hoạt động này khác nhau tùy loại trường.

Hiện nay, ở nước ta tỷ lệ giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học và dịch vụ là 7/2/1; trong khi đó, tại các trường đại học trên thế giới tỷ lệ 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] này phổ biến là 5/4/1; còn đối với các trường Đại học nghiên cứu, tỷ lệ này là 2/6/2. Kinh phí dành cho hoạt động nghiên cứu khoa học của các trường đại học là tương đối lớn và đa dạng. Năng lực đào tạo 4. Nguồn nhân lực Đó là đội ngũ giảng viên có đủ năng lực để truyền đạt, trang bị cho sinh viên những tri thức cơ bản và cập nhật.

Vật lực Các đơn vị đào tạo có đủ cơ sở các phòng thí nghiệm được trang bị máy móc, thiết bị hiện đại, cùng với tiềm lực tài chính, kết cấu cơ sở hạ tầng và tiềm lực về thông tin. Quan hệ giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo Đào tạo và nghiên cứu khoa học là hai hoạt động hết sức cơ bản trong trường đại học, hai hoạt động này luôn có mối quan hệ tương hỗ trong công tác đào tạo tại trường đại học. Sự kết hợp giữa đào tạo và nghiên cứu khoa học là tiền đề nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Nghiên cứu khoa học được quan niệm là một chức năng đặc trưng của hệ thống giáo dục đào tạo.

Một văn bằng đại học ở nước ngoài được định nghĩa khái quát như sau: Văn bằng đại học là cái được cấp để công nhận việc hoàn thành một chương trình học có trình độ cao: được giảng dạy chủ yếu bởi những người có nghiên cứu khoa học và được trang bị những 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nguyên lý chung và kiến thức cơ bản, là cơ sở để làm việc và học tập một cách chủ động. [9] Hiện nay, trên thực tế, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam có chức năng chủ yếu là đào tạo. Chức năng nghiên cứu nằm ở hệ thống các viện thuộc hai Trung tâm Khoa học Quốc gia. Vị trí của nghiên cứu khoa học trong các trường đại học ở nước ta hầu như được đặt ở mức rất khiêm tốn so với các viện nghiên cứu.

Rất nhiều nhà khoa học Việt Nam đang làm việc ở các trường đại học ở nước ngoài, khi về làm việc ở trong nước cũng đều có nhận xét chung như vậy. Có thể kể đến, giáo sư Bùi Trọng Liễu (Đại học Paris V), giáo sư Trần Văn Thọ (Đại học Ohio) và gần đây là giáo sư Vũ Quốc Phóng (Đại học Ohio), các tác giả có nhiều bài đăng trên báo chí trong nước đóng góp ý kiến về chính sách đối với hoạt động nghiên cứu khoa học của các trường đại học.