CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐANH GIA TÍN NHIỆM ĐÔI VƠI DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm đánh giá tín nhiệm Theo từ điên thuât ngư bach khoa toan thư mở Wikipedia1 đ inh nghia như sau: "Đanh gia tin nhiêm la viêc xac đinh mưc đô tin nhiêm cua môt cac nhân, doanh nghiêp, hay thâm chi la môt quôc gia. Đanh gia tin nhiêm đươc tinh toan từ lich sư tai chinh va hiên trang vê tai san đang co va cac nghia vu nơ (A credit rating assesses the credit worthiness of an individual, corporation, or even a country. Credit ratings are calculated from financial history and current assets and liabilities)".
Hiêp hôi Thi Trường Vôn Hông Kông2 đư a ra đinh nghia đanh gia tin nhiêm như sau: Đanh gia tin nhiêm la môt chi sô đươc đưa ra bởi nhưng tô chưc đanh gia nhăm xem xet môt cach toan diên vê năng lưc đap ưng cac nghia vu nơ cua đôi tương đươc đanh gia (Credit Ratings is an indication set by rating agencies to assess the overall ability of the issuer to repay its debt obligation). Theo từ điên trưc tuyên The Free Dictionary3: Đanh gia tin nhiêm la viêc dưa vao nhưng ưng xư trong qua khư đê ươc lương kha năng cua môt ca nhân hoặc cua môt tô chưc co thê đap ưng hoan toan cac cam kêt tai chinh cua minh hay không (Credit rating - an estimate, based on previous dealings, of a person's or an organization's ability to fulfill their financial commitments).org 2 The Hong Kong Capital Markets Association 3 http://www.com LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -6- Môt cach tông quat nhât, co thê đinh nghia đanh gia tin nhiêm như sau: Đanh gia tin nhiêm la viêc môt tô chưc tiên hanh thưc hiên đanh gia năng lưc đap ưng cac nghia vu tai chinh cua môt ca nhân, doanh nghiêp hoặc co thê la môt quôc gia. Từ khai niêm tông quat ở trên, co thê đinh nghia đanh gia tin nhiêm doanh nghiêp như sau: Đanh gia tin nhiêm doanh nghiêp la viêc môt tô chưc tiên hanh thưc hiên đanh gia năng lưc đap ưng cac nghia vu tai chinh cua môt doanh nghiêp. Các tổ chức đánh giá tín nhiệm có thể là các công ty chuyên về đánh giá tín nhiệm (CRA-Credit Rating Agency), các tổ chức tài chính… Các tổ chức này sẽ đưa ra quan điêm, đanh gia cua ho vê mưc tin nhiêm cua đôi tương đươc đanh gia.
Đanh gia tin nhiêm xuât hiên từ đâu thê kỷ XX tai My do nhu câu đanh gia năng lưc tai chinh cua cac doanh nghiêp nganh đường sắt. Vao năm 1914, công ty Moody’s - tổ chức đánh giá tín nhiệm đầu tiên trên thế giới được thành lập bởi ông John Moody dựa vào một công ty được ông thành lập trước đó vào năm 1909. Ngày nay, Moody's vẫn là một tổ chức đánh giá tín nhiệm lớn, có uy tín trên thế giới và có hệ thống chi nhánh rộng lớn với khoảng 2.500 nhân viên làm việc trên mạng lưới công ty ở gần 20 quốc gia lớn nhỏ trên toàn cầu. Ngoài Moody's, thế giới cũng chứng kiến sự ra đời và hoạt động thành công của nhiều tập đoàn nổi tiếng khác trên thế giới như Standard & Poors, Fitch’s hay Duff & Phelps.
Hiện tại trên thế giới có một số tổ chức đánh giá tín nhiệm được quốc tế công nhận, cũng như một số dành tổ chức được quốc gia của họ công nhận. Tuy vậy 3 tổ chức Moody’s, Standard and Poor’s và Pitch Ratings là 3 tổ chức được công nhận rộng rãi, có uy tín và thị phần cao nhất trên thế giới. Riêng khu vực Đông Nam Á cũng được biết đến như khu vực tham gia khá sớm vào lĩnh vực này. Từ năm 1982, Philippines đã thành lập trung tâm đánh giá tín nhiệm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- của mình.
Tiếp sau đó năm 1991 là Malaysia, 1993 là Thái Lan và năm 1995 là Indonesia.2 Vai trò và ý nghĩa đánh giá tin nhiêm đôi vơi doanh nghiêp Đanh gia tin nhiêm đôi vơi doanh nghiêp la môt đanh gia tông thê vê kha năng đap ưng cac nghia vu tai chinh, la chi sô đo lường năng lưc tai chinh cua doanh nghiêp. Thông tin đanh gia tin nhiêm đôi vơi doanh nghiêp rât cân thiêt không chi đôi vơi các nhà đầu tư tổ chức, cá nhân, các định chế tài chính hay các cơ quan quản lý nhà nước mà còn rất quan trọng đối với bản thân doanh nghiệp được đánh giá. Đối với nhà đầu tư Trên phương diên nha đâu tư, viêc đanh gia tin nhiêm đôi vơi doanh nghiêp giúp nha đâu tư xac đinh mưc đô rui ro khi đâu tư vao doanh nghiêp, từ đo yêu câu suât sinh lợi phù hợp. Nêu điêm sô tin nhiêm cua doanh nghiêp thâp đông nghia vơi kha năng rui ro cang cao, do vây nha đâu tư se yêu câu lai suât/ suât sinh lơi yêu câu phai cao, hoặc không đâu tư vao doanh nghiêp.
Đối với các định chế tài chính (Financial Institutions)4 Đanh gia tin nhiêm noi chung va đanh gia tin nhiêm đôi vơi doanh nghiêp la môt nội dung không thể thiếu trong công tác quản lý rủi ro tại các định chế tài chính. Trong quá trình thẩm định năng lực doanh nghiệp, kết quả đánh giá tín nhiệm là căn cứ rất quan trọng để ra quyết định đầu tư/ tài trợ vốn vào doanh nghiệp đó hay không. Xét trên góc độ quản lý toàn bộ danh mục đầu tư, hệ thống đánh giá tín nhiệm còn nhằm: 4 Bao gôm cac ngân hang, công ty bao hiêm, quy đâu tư… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- - Phân loại rủi ro theo từng nhóm doanh nghiệp, giảm thiểu rủi ro đầu tư. Trên cơ sở kêt qua đanh gia tin nhiêm doanh nghiêp, cac đinh chê tai chinh co thê hoạch định cơ cấu danh mục đầu tư thích hợp - Đối với các tổ chức tín dụng, kết quả đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp là cơ sở để đưa ra chính sách tín dụng, từ đó làm căn cứ xây dựng chính sách khách hàng, nâng cao chất lượng dịch vụ cho đối tượng doanh nghiệp, phù hợp với mục tiêu hoạt động trong từng giai đoạn.
Ngoài ra còn giúp phân loai cơ câu nơ đê trich lâp dư phong rui ro tin dung, môt phân không thê thiếu trong công tác quản trị rủi ro của các ngân hàng thương mại. Đối với cơ quan quản lý nhà nước Trên phương diện quản lý nhà nước, việc yêu cầu đánh giá tín nhiệm đối với các doanh nghiêp ma nha nươc đâu tư giúp nha nươc quan ly vôn va tai san cua nha nước tại các doanh nghiệp được hiệu quả hơn. Ngoai ra, kêt qua đanh gia tin nhiêm đôi vơi cac doanh nghiêp trong nên kinh tê la môt tin hiêu quan trong đê nhân dang rui ro nganh, từ đo cac cơ quan quan ly co nhưng chinh sach nhăm han chê cac rui ro cho nên kinh tê. Tai nhiêu quôc gia co quy đinh bắt buôc cac công ty khi muôn huy đông vôn từ cac nha đâu tư nhât thiêt phai đươc đanh gia bởi môt tô chưc chuyên nganh.
Đối với doanh nghiệp Riêng đôi vơi ban thân cac doanh nghiêp, kêt qua đanh gia tin nhiêm cua doanh nghiêp đươc đanh gia bởi môt tô chưc uy tin la căn cư rât quan trong đê vay vôn tai các ngân hàng thương mại cũng như huy động vốn trên thị trường chứng khoán. Ngoài ra, kết quả đánh giá tín nhiệm giúp cho các doanh nghiệp xây dựng chính sách đầu tư, cơ cấu tài chính để phòng tránh rủi ro về khả năng thanh toán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ sơ đánh giá tin nhiêm Đê thưc hiên đanh gia tin nhiêm doanh nghiêp, trươc hêt cân xây dưng cac chuẩn mực đánh giá nhất định.
Các chuẩn mực này là các thang đo được thiết kế và xây dưng dưa trên cac nhân tô anh hưởng đên kha năng đap ưng cac nghia vu tai chinh cua doanh nghiêp. Bên canh co con xet đên cac đặc điêm riêng cua từng nhom khách hàng/ ngành hàng trong một điều kiện cụ thể. Mỗi tổ chức có thể thiết lập các tiêu chuẩn đánh giá riêng của mình. Người đánh giá dựa trên các tiêu chuẩn này sẽ thu thập các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính như: tình hình tài chính hiện tại, lịch sử vay nợ, yếu tố quản lý, yếu tố môi trường… để thực hiện đánh giá.
Nguồn thu thập thông qua các kênh như sau: - Thông tin từ các ban quản trị/ người đại diện của doanh nghiệp; - Các thông tin điều tra trực tiếp những bạn hàng, đối tác, nhân viên, các đối tượng có liên quan khác bằng các nghiệp vụ chuyên môn; - Thông tin từ các cơ quan quản lý; báo chí, website của doanh nghiệp… Sau khi thu thập đầy đủ thông tin, người đánh giá sẽ dựa vào các chuẩn mực đánh giá đã được xây dựng sẵn để cho ra kết quả cụ thể. Các nhân tố ảnh hưởng đến mức tín nhiệm của doanh nghiệp Các chỉ số tài chính sẽ được sử dụng để xem xét đánh giá tín nhiệm của doanh nghiệp. Chúng ta có thể kể ra rất nhiều các chỉ số tài chính được sử dụng để đánh gia tinh hinh hoat đông cua doanh nghiêp. Đê co đươc môt chi sô tai chinh, đơn giản là chúng ta chỉ cần chia một đại lượng tài chính này cho một đại lượng khác, nhưng vân đê la ở chô chi sô đo co y nghia như thê nao mơi la quan trong.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 10 - Mỗi một chỉ số cung cấp cho chúng ta một khía cạnh nào đó về tình trạng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp tại một thời điểm cụ thể. Tuy nhiên không phải chỉ số nào cũng thể hiện một cách rõ ràng mối liên hệ với năng lực đáp ứng các nghĩa vụ tài chính. Để làm được điều này, chúng ta phải sử dụng một phương pháp thích hợp nhằm xác định mối liên hệ trên và giải quyết được yêu cầu bài toán đặt ra. Để xác định những chỉ số tài chính được sử dụng để đánh giá tín nhiệm, chúng ta có thể dựa vào những nghiên cứu trước đó để xem những chỉ số nào đã từng được sử dụng.
Chúng ta sẽ thu thập những chỉ số đó để chạy các mô hình dựa trên các tập dữ liệu hiện có. Trong quá trình xử lý sẽ loại trừ dần những chỉ số không hoặc ít liên quan để chọn ra những nhân tố quan trọng thực sự ảnh hưởng đến tín nhiệm. Theo các kết quả nghiên cứu có uy tín trên thế giới về đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp, các chỉ tiêu tài chính có mối liên hệ với mức tín nhiệm doanh nghiệp gồm các chỉ số sau: Bang 1. Các nhân tô anh hương đến mức tin nhiêm của doanh nghiêp Phân nhom TT Tên nhân tố nhân tô 1.