Nghiên cứu về miễn hình phạt trong luật hình sự Việt Nam tại Hà Tĩnh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu miễn hình phạt trong luật hình sự việt nam trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh hà tĩnh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Phan Ngọc Thùy Chi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Mai Bộ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Miễn hình phạt trong luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MIỄN HÌNH PHẠT
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của miễn hình phạt và ý nghĩa của việc miễn hình phạt
• 1.2. Phân biệt miễn hình phạt với miễn trách nhiệm hình sự, miễn chấp hành hình phạt, án treo
• 1.3. Quy định của pháp luật hình sự một số nước về miễn hình phạt
• 1.3.1. Quy định của pháp luật hình sự Liên bang Nga về miễn hình phạt
• 1.3.2. Quy định của pháp luật hình sự Nhật Bản về miễn hình phạt
• 1.3.3. Quy định của pháp luật hình sự Cộng hòa Pháp về miễn hình phạt
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ MIỄN HÌNH PHẠT
• 2.1. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về miễn hình phạt từ thời kỳ nhà nước phong kiến đến trước khi pháp điển hóa Bộ luật Hình sự 1985
• 2.2. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về miễn hình phạt từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước năm 1999
• 2.3. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về miễn hình phạt tại Bộ luật hình sự năm 1999
• 2.3.1. Miễn hình phạt chung (Điều 54 BLHS năm 1999)
• 2.3.2. Miễn hình phạt cho người chưa thành niên phạm tội (khoản 4 Điều 69 Bộ luật hình sự 1999)
• 2.3.3. Miễn hình phạt đối với người phạm tội không tố giác tội phạm (khoản 3 Điều 314 Bộ luật hình sự năm 1999)
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ TĨNH VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN, NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ MIỄN HÌNH PHẠT
• 3.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật về miễn hình phạt trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, chính trị – xã hội và hệ thống tổ chức Tòa án nhân dân tại tỉnh Hà Tĩnh
• 3.3. Thực tiễn áp dụng trong hoạt động xét xử án sơ thẩm của Tòa án nhân dân ở tỉnh Hà Tĩnh
• 3.4. Một số hạn chế, bất cập và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong thực tiễn áp dụng pháp luật về miễn hình phạt trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân ở tỉnh Hà Tĩnh
• 3.5. Một số giải pháp hoàn thiện quy định của BLHS Việt Nam, nâng cao hiệu quả áp dụng quy định về miễn hình phạt
• 3.5.1. Một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về miễn hình phạt
• 3.5.2. Một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về miễn hình phạt
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về miễn hình phạt trong luật hình sự Việt Nam

Miễn hình phạt là một trong những biện pháp quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Nó không chỉ thể hiện tính nhân đạo của pháp luật mà còn phản ánh chính sách khoan hồng của Nhà nước đối với người phạm tội. Việc áp dụng miễn hình phạt giúp giảm bớt gánh nặng cho hệ thống tư pháp và tạo điều kiện cho người phạm tội có cơ hội cải tạo, hòa nhập với xã hội.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của miễn hình phạt

Miễn hình phạt được hiểu là trường hợp người phạm tội không phải chịu hình phạt mặc dù đã bị kết án. Điều này thể hiện sự khoan hồng của pháp luật, giúp người phạm tội có cơ hội sửa chữa sai lầm. Đặc điểm của miễn hình phạt bao gồm: chỉ áp dụng cho những người đã bị kết án, quyết định miễn hình phạt phải được Tòa án thực hiện và không làm mất đi bản chất của việc xử lý tội phạm.

1.2. Ý nghĩa của việc miễn hình phạt trong xã hội

Việc miễn hình phạt không chỉ mang lại lợi ích cho người phạm tội mà còn có ý nghĩa lớn đối với xã hội. Nó giúp giảm thiểu tình trạng tái phạm tội, khuyến khích người phạm tội cải tạo và hòa nhập với cộng đồng. Đồng thời, miễn hình phạt cũng thể hiện sự nhân đạo của pháp luật, góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

II. Các quy định pháp luật về miễn hình phạt tại Việt Nam

Luật hình sự Việt Nam quy định rõ ràng về các trường hợp miễn hình phạt. Những quy định này được cập nhật và điều chỉnh qua các thời kỳ, phản ánh sự thay đổi trong tư duy pháp lý và chính sách hình sự của Nhà nước. Các quy định này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người phạm tội mà còn đảm bảo tính công bằng trong việc áp dụng pháp luật.

2.1. Quy định về miễn hình phạt trong Bộ luật hình sự 2015

Bộ luật hình sự 2015 đã có những quy định mới về miễn hình phạt, trong đó nhấn mạnh đến tính nhân đạo và khoan hồng của pháp luật. Các điều khoản liên quan đến miễn hình phạt được quy định rõ ràng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng trong thực tiễn.

2.2. So sánh quy định miễn hình phạt giữa các Bộ luật hình sự

Việc so sánh quy định về miễn hình phạt giữa các Bộ luật hình sự 1985, 1999 và 2015 cho thấy sự tiến bộ trong tư duy pháp lý. Các quy định mới không chỉ mở rộng đối tượng áp dụng mà còn nâng cao tính linh hoạt trong việc xử lý các trường hợp cụ thể.

III. Thách thức trong việc áp dụng miễn hình phạt tại Việt Nam

Mặc dù có những quy định rõ ràng về miễn hình phạt, nhưng việc áp dụng trong thực tiễn vẫn gặp nhiều thách thức. Các cơ quan tư pháp đôi khi chưa đánh giá đúng mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, dẫn đến việc áp dụng miễn hình phạt không đồng đều.

3.1. Hạn chế trong nhận thức về miễn hình phạt

Nhiều cán bộ tư pháp vẫn còn thiếu hiểu biết về quy định miễn hình phạt, dẫn đến việc áp dụng không nhất quán. Điều này cần được khắc phục thông qua việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho các cán bộ tư pháp.

3.2. Tình trạng áp dụng miễn hình phạt không đồng đều

Việc áp dụng miễn hình phạt còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như địa bàn, loại tội phạm và nhân thân người phạm tội. Điều này dẫn đến sự bất công trong việc xử lý các trường hợp tương tự.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng miễn hình phạt

Để nâng cao hiệu quả áp dụng miễn hình phạt, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện quy định pháp luật đến việc nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp. Các giải pháp này sẽ giúp đảm bảo tính công bằng và nhân đạo trong việc xử lý người phạm tội.

4.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về miễn hình phạt

Cần xem xét và điều chỉnh các quy định về miễn hình phạt để phù hợp với thực tiễn và xu thế phát triển của xã hội. Việc này sẽ giúp tạo ra khung pháp lý rõ ràng hơn cho việc áp dụng miễn hình phạt.

4.2. Đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp họ hiểu rõ hơn về quy định pháp luật mà còn giúp họ có khả năng đánh giá đúng mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

V. Ứng dụng thực tiễn của miễn hình phạt tại tỉnh Hà Tĩnh

Tại tỉnh Hà Tĩnh, việc áp dụng miễn hình phạt đã có những kết quả tích cực, nhưng cũng còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Thực tiễn áp dụng miễn hình phạt tại đây cần được nghiên cứu và đánh giá để có những điều chỉnh phù hợp.

5.1. Thực trạng áp dụng miễn hình phạt tại Hà Tĩnh

Thực trạng áp dụng miễn hình phạt tại Hà Tĩnh cho thấy có sự khác biệt trong cách thức áp dụng giữa các cơ quan tư pháp. Cần có sự đồng bộ trong việc áp dụng quy định này để đảm bảo tính công bằng.

5.2. Kết quả và bài học từ thực tiễn áp dụng

Kết quả từ việc áp dụng miễn hình phạt tại Hà Tĩnh cho thấy rằng, nếu được áp dụng đúng cách, miễn hình phạt có thể giúp người phạm tội cải tạo tốt hơn và giảm thiểu tình trạng tái phạm.

VI. Kết luận và hướng phát triển tương lai về miễn hình phạt

Kết luận về miễn hình phạt trong luật hình sự Việt Nam cho thấy đây là một chế định quan trọng, cần được nghiên cứu và hoàn thiện hơn nữa. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả áp dụng và đảm bảo tính công bằng trong xử lý người phạm tội.

6.1. Tầm quan trọng của miễn hình phạt trong chính sách hình sự

Miễn hình phạt không chỉ là một biện pháp pháp lý mà còn là một phần quan trọng trong chính sách hình sự của Nhà nước. Nó thể hiện sự nhân đạo và khoan hồng trong việc xử lý người phạm tội.

6.2. Định hướng phát triển chính sách miễn hình phạt trong tương lai

Định hướng phát triển chính sách miễn hình phạt trong tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp và đảm bảo tính công bằng trong áp dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển, tình hình tội phạm gia tăng đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện pháp luật hình sự, trong đó có chế định miễn hình phạt. Theo ước tính, việc áp dụng hình phạt nghiêm khắc không phải lúc nào cũng đạt được mục tiêu giáo dục, cải tạo và phòng ngừa tội phạm. Luận văn tập trung nghiên cứu chế định miễn hình phạt trong luật hình sự Việt Nam, dựa trên thực tiễn xét xử tại tỉnh Hà Tĩnh từ trước năm 1985 đến năm 2017. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các quy định pháp luật về miễn hình phạt, đánh giá thực trạng áp dụng tại địa phương, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm chính sách khoan hồng, nhân đạo của pháp luật hình sự, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ quyền con người và quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết pháp lý và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết chính sách hình sự nhân đạo: Nhấn mạnh nguyên tắc “nghiêm trị kết hợp với khoan hồng”, “trừng trị kết hợp với giáo dục cải tạo” nhằm phân hóa tội phạm và người phạm tội.
• Mô hình phân tích pháp luật hình sự so sánh quốc tế: So sánh quy định miễn hình phạt của Việt Nam với các nước như Liên bang Nga, Nhật Bản, Cộng hòa Pháp để rút ra bài học hoàn thiện.
• Khái niệm miễn hình phạt: Là biện pháp tha miễn hình phạt đối với người bị kết án có bản án có hiệu lực pháp luật, khi có đầy đủ căn cứ và điều kiện theo quy định của Bộ luật Hình sự.
• Phân biệt miễn hình phạt với các chế định liên quan: Miễn trách nhiệm hình sự, miễn chấp hành hình phạt, án treo.
• Khái niệm và đặc điểm pháp lý của miễn hình phạt: Thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo, chỉ áp dụng khi có nhiều tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nhưng chưa đến mức miễn trách nhiệm hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp số liệu xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Hà Tĩnh, các văn bản pháp luật, tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp biện chứng duy vật kết hợp thống kê, so sánh, tổng hợp và phân tích để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu xét xử sơ thẩm tổng hợp từ 13 huyện, thành phố, thị xã của tỉnh Hà Tĩnh, đảm bảo tính đại diện cho thực tiễn địa phương.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích các quy định pháp luật từ thời kỳ phong kiến đến Bộ luật Hình sự năm 2015, đồng thời khảo sát thực tiễn áp dụng từ năm 1985 đến 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khái niệm và đặc điểm miễn hình phạt: Miễn hình phạt là biện pháp tha miễn hình phạt nghiêm khắc nhất đối với người bị kết án, thể hiện chính sách khoan hồng của Nhà nước. Người được miễn hình phạt vẫn bị kết án nhưng không phải chịu hình phạt, đồng thời có thể chịu các biện pháp tư pháp khác. Khoảng 70% trường hợp miễn hình phạt tại Hà Tĩnh dựa trên nhiều tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

2. Phân biệt miễn hình phạt với các chế định khác: Miễn trách nhiệm hình sự áp dụng khi không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn chấp hành hình phạt là miễn thi hành hình phạt đã tuyên, án treo là miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện. Tỷ lệ nhầm lẫn trong áp dụng các chế định này chiếm khoảng 15-20% trong thực tiễn xét xử tại Hà Tĩnh.

3. Quy định pháp luật Việt Nam về miễn hình phạt: Bộ luật Hình sự năm 1985, 1999 và 2015 đều có quy định về miễn hình phạt, trong đó BLHS 1999 quy định rõ người phạm tội có nhiều tình tiết giảm nhẹ đáng được khoan hồng đặc biệt nhưng chưa đến mức miễn trách nhiệm hình sự thì được miễn hình phạt. Tuy nhiên, các quy định còn chung chung, chưa cụ thể hóa đầy đủ điều kiện áp dụng.

4. Thực tiễn áp dụng tại tỉnh Hà Tĩnh: Qua thống kê xét xử sơ thẩm tại 13 huyện, thành phố, thị xã, tỷ lệ áp dụng miễn hình phạt còn thấp, khoảng 5-7% tổng số vụ án xét xử. Nguyên nhân chính là do nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ tư pháp, thiếu hướng dẫn cụ thể và sự nhầm lẫn với các chế định miễn trách nhiệm hình sự, án treo.

Thảo luận kết quả

Việc miễn hình phạt thể hiện chính sách nhân đạo, khoan hồng của pháp luật hình sự Việt Nam, góp phần giáo dục, cải tạo người phạm tội và giảm tải cho hệ thống thi hành án. Tuy nhiên, sự thiếu rõ ràng trong quy định pháp luật và nhận thức chưa đồng bộ của các cơ quan tư pháp dẫn đến việc áp dụng còn hạn chế và chưa phát huy hết hiệu quả. So sánh với các nước như Liên bang Nga, Nhật Bản, Cộng hòa Pháp cho thấy Việt Nam cần hoàn thiện quy định về điều kiện, thẩm quyền và trình tự áp dụng miễn hình phạt để phù hợp với xu thế quốc tế và thực tiễn trong nước. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ áp dụng miễn hình phạt theo từng năm và bảng so sánh các điều kiện áp dụng miễn hình phạt giữa Việt Nam và một số quốc gia.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về miễn hình phạt: Cần bổ sung, làm rõ các điều kiện áp dụng miễn hình phạt trong Bộ luật Hình sự, phân biệt rõ với miễn trách nhiệm hình sự, án treo và miễn chấp hành hình phạt. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường đào tạo, tập huấn cho cán bộ tư pháp: Nâng cao nhận thức, kỹ năng áp dụng miễn hình phạt cho thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên tại các địa phương, đặc biệt là tỉnh Hà Tĩnh. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

3. Xây dựng hướng dẫn áp dụng miễn hình phạt chi tiết: Ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng miễn hình phạt, bao gồm các tình huống cụ thể, tiêu chí đánh giá và thủ tục áp dụng. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Bộ Tư pháp phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao.

4. Tăng cường giám sát, kiểm tra việc áp dụng miễn hình phạt: Thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá định kỳ việc áp dụng miễn hình phạt tại các địa phương để kịp thời phát hiện, xử lý sai phạm, nâng cao hiệu quả. Thời gian: hàng năm. Chủ thể: Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ tư pháp và pháp luật: Thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên có thể sử dụng luận văn để nâng cao hiểu biết và kỹ năng áp dụng miễn hình phạt trong xét xử và điều tra.

2. Nhà lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Các cơ quan soạn thảo, ban hành pháp luật có thể tham khảo để hoàn thiện quy định pháp luật về miễn hình phạt phù hợp với thực tiễn và xu hướng quốc tế.

3. Giảng viên, sinh viên ngành luật: Luận văn cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về chế định miễn hình phạt, phục vụ giảng dạy và học tập trong lĩnh vực luật hình sự.

4. Các tổ chức nghiên cứu pháp luật và xã hội học pháp luật: Có thể sử dụng luận văn làm cơ sở để nghiên cứu sâu hơn về chính sách hình sự nhân đạo và thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Miễn hình phạt khác gì với miễn trách nhiệm hình sự?
   Miễn hình phạt áp dụng khi người phạm tội bị kết án nhưng không phải chịu hình phạt do có nhiều tình tiết giảm nhẹ, còn miễn trách nhiệm hình sự là không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội. Ví dụ, người phạm tội có thể được miễn hình phạt nhưng vẫn bị kết án, còn miễn trách nhiệm hình sự thì không bị kết án.

2. Ai có thẩm quyền quyết định miễn hình phạt?
   Chỉ có Tòa án mới có thẩm quyền quyết định miễn hình phạt trong giai đoạn xét xử. Các cơ quan khác như Viện kiểm sát, cơ quan điều tra không có quyền này.

3. Điều kiện để được miễn hình phạt là gì?
   Người phạm tội phải có nhiều tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, đáng được khoan hồng đặc biệt nhưng chưa đến mức miễn trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, còn phải xem xét tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và nhân thân người phạm tội.

4. Miễn hình phạt có ảnh hưởng đến việc xóa án tích không?
   Người được miễn hình phạt được xóa án tích theo quy định của pháp luật, giúp họ không bị gánh chịu hậu quả pháp lý lâu dài như người bị kết án có hình phạt.

5. Tại sao việc áp dụng miễn hình phạt còn hạn chế ở địa phương?
   Nguyên nhân chính là do nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ tư pháp, thiếu hướng dẫn cụ thể, và sự nhầm lẫn giữa miễn hình phạt với các chế định khác như án treo, miễn trách nhiệm hình sự. Việc này dẫn đến tỷ lệ áp dụng miễn hình phạt còn thấp.

Kết luận

• Miễn hình phạt là chế định nhân đạo, thể hiện chính sách khoan hồng của pháp luật hình sự Việt Nam, góp phần giáo dục, cải tạo người phạm tội.
• Quy định pháp luật về miễn hình phạt đã có từ thời phong kiến đến nay, nhưng còn nhiều điểm chưa rõ ràng, gây khó khăn trong áp dụng thực tiễn.
• Thực tiễn xét xử tại tỉnh Hà Tĩnh cho thấy tỷ lệ áp dụng miễn hình phạt còn thấp, do nhận thức và hướng dẫn chưa đầy đủ.
• So sánh với pháp luật một số nước cho thấy Việt Nam cần hoàn thiện quy định và nâng cao hiệu quả áp dụng miễn hình phạt.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, đào tạo cán bộ tư pháp, xây dựng hướng dẫn áp dụng và tăng cường giám sát nhằm nâng cao hiệu quả chế định miễn hình phạt trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để đảm bảo chế định miễn hình phạt phát huy tối đa giá trị nhân đạo và hiệu quả trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MIỄN HÌNH PHẠT 1. Khái niệm, đặc điểm của miễn hin ̀ h pha ̣t và ý nghĩa c ủa viêc̣ miễn hình phạt 1. Khái niệm, đặc điểm của miễn hình phạt Hình phạt là một biễn pháp cưỡng chế về hình sự nghiêm khắc nhất của Nhà nước áp dụng đối với người đã thực hiện tội phạm đ ể tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của người phạm tội. Tuy nhiên, trong nhiề u trường hơ ̣p , tính nghiêm khắc của hình phạt chỉ giúp nó đạt được mục đích trừng trị mà không đạt được các mục đích qu an trọng khác như : giáo dục, cải tạo người p hạm tội , ngăn ngừa tội phạm mới; nâng cao ý thức pháp luâ ̣t, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh phòng, chố ng tô ̣i pha ̣m như Lênin đã từng nói : Điề u quan tro ̣ng không phải ở chỗ là tô ̣i phạm bị trừng phạt nặng , mà ở chỗ là không một tội phạm n ào không bị phát hiê ̣n ra [54, tr.

Do đó , viê ̣c áp du ̣ng chế tài hình sự vào vu ̣ án cu ̣ thể cầ n phải có sự cân nhắc căn cứ vào tính chất , mức đô ̣ nguy hiể m cho xã hô ̣i của tô ̣i pha ̣m; nhân thân người pha ̣m tô ̣i ; các tình ti ết tăng nặng , giảm nhẹ trách nhiê ̣m hình sự…để quyế t đinh ̣ người pha ̣m tô ̣i sẽ bi ̣áp du ̣ng hình pha ̣t hay đươ ̣c hưởng sự khoan hồ ng của pháp luâ ̣t thông qua viê ̣c áp du ̣ng các biê ̣n pháp miễn , giảm hình phạt đối với họ như : miễn hiǹ h pha ̣t , miễn chấ p hành hình phạt, hoãn chấp hành hình phạt, hoă ̣c án treo…. Dưới góc độ khoa học pháp lý hình sự , vấ n đề khái ni ệm miễn hình phạt còn tồ n ta ̣i nhi ều quan điểm. Tại Từ điển Tiếng Việt : “Miễn hình phạt là trường hợp phạm tội và phải chịu trách nhiệm hình sự nhưng được Tòa án cho hưởng khoan hồng đặc biệt, không phải chịu hình phạt” [22, tr. Điề u này có nghĩa là mô ̣t người tuy đã thực hiê ̣n tô ̣i pha ̣m , đươ ̣c xác đinh ̣ là người 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phạm tội tại bả n án kế t tô ̣i của Tòa án có hi ệu lực pháp luật nhưng đươ ̣c hưởng sự khoan hồ ng đă ̣c b iê ̣t của Nhà nước là không phải chịu hình phạt mà lẽ ra họ phải chịu.

Đối với GS. Lê Cảm: “Miễn hình phạt là hủy bỏ biện pháp cưỡng chế về hình sự nghiêm khắc nhất cho người bị kết án mà lẽ ra Tòa án phải tuyên trong bản án k ết tội có hiệu lực pháp luật đối với người này” [7, tr. Theo quan điể m này , miễn hin ̀ h pha ̣t sẽ có mô ̣t số đă ̣c điể m cơ bản như sau : 1) Đối tươ ̣ng áp du ̣ng quy đinh ̣ về miễn hiǹ h pha ̣t là những người bi ̣kế t án bằ ng bản án kết tội có hiệu lực pháp luật của Tòa án ; 2) Cơ quan duy nhấ t có thẩ m quyề n quyế t đinh ̣ áp du ̣ng miễn hiǹ h pha ̣t đố i với người bi ̣kế t án là Tòa án , hình thức thể hiện việc miễn hình phạt là phần quyết định của bản án; 3) Miễn hình phạt là h ủy bỏ biện pháp về cưỡng chế hình sự nghiêm khắc nhất cho người bị kết án mà lẽ ra Tòa án phải tuyên trong bản án có hiệu lực pháp luật đối với người này. Đối với GS.

Đào Trí Ú c thì : "Miễn hình phạt có nghĩa là Tòa án tuyên một bản án buộc tội người đã phạm tội sau khi đã xác định tội của người đó, nhưng sau đó quyết định không thực hiện hình phạt" [53, tr. Ở đây, miễn hình pha ̣t đươ ̣c lý giải là sự quyết định không thực hiện hình phạt đố i với người đã bi ̣buô ̣c tô ̣i bằ ng bản án của Tòa án sau khi đã xác đinh ̣ đươ ̣c tô ̣i danh của ho ̣. Tương tự như quan điể m trên , đố i tươ ̣ng áp dụng miễn hình phạt là người bị kết án bởi bán án của Tòa án , cơ quan có thẩ m quyề n quyế t đinh ̣ áp du ṇ g miễn hình pha ̣t là Tòa án. Tuy nhiên, dưới góc đô ̣ quan điể m cá nhân, chúng tôi cho rằ ng, quan điể m này có thể đươ ̣c hoàn th iê ̣n hơn khi tác giả bổ sun yế u tố về căn cứ pháp luâ ̣t hình sự (có thể nói khái quát hoặc chi tiế t) để Tòa án quyết định người phạm tội không phải chịu hình phạt.

Bên ca ̣nh đó , có một số quan điểm khi đề cập tới vấn đề khái niệm của miễn hình pha ̣t thì các tác giả đi theo hướng mở rô ̣ng hơn khi nêu cả điề u kiê ̣n 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] để một người phạm tội được áp dụng quy định về miễn hình phạt cũng như ý nghĩa của chế định này trong pháp luật hình sự. Trịnh Tiến Việt: Miễn hình phạt là việc Tòa án không buộc người phạm tội phải chịu hình phạt về tội phạm mà người đó đã thực hiện bằng bản án kết tội đã có hiệu lực pháp lực pháp luật khi có nhiều tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy đinh ̣ ta ̣i khoản 1 Điề u 46 Bô ̣ luâ ̣t hình sự nên đáng được khoan hồng đặc biệt , nhưng chưa đế n mức miễn trách nhiê ̣m hiǹ h sự [60, tr. Tác giả nhấ n ma ̣nh bản chấ t pháp lý của miễn hiǹ h pha ̣t là viê ̣c Tòa án không buộc người phạm tội phải chịu hình phạt mà đáng lẽ ra người đó sẽ phải chịu. Đồng thời, tác giả cũng kh ẳng định điề u kiê ̣n để mô ̣t người pha ̣m tô ̣i đươ ̣c miễn hin ̀ h pha ̣t khi ho ̣ có nhiề u tiǹ h tiế t giảm nhe ̣ trách nhiê ̣m hiǹ h sự được quy định tại BLHS mà không phải là văn bản pháp lý nào khác.

Ngoài ra , với quan điể m này thì người pha ̣m tô ̣i tuy đươ ̣ c miễn hiǹ h pha ̣t nhưng chưa đế n mức đươ ̣c miễn hoàn toàn trách nhiê ̣ m hiǹ h sự , họ có thể phải chịu áp du ̣ng mô ̣t hoă ̣c nhiề u biê ̣n pháp tư pháp hình sự khác. Theo quan điể m này các đặc điểm cơ bản của miễn hình phạt bao gồm : 1) Đối tượng áp dụng quy định về miễn hình phạt là những người phạm tội ; 2) Cơ quan duy nhấ t có thẩ m quyề n quyế t đinh ̣ áp du ̣ng miễn hình pha ̣t đố i với người bi ̣kế t án là Tòa án và được thể hiện tại bản án của Tòa án có hiệu lực pháp luật ; 3) Tòa án sẽ không buộc người phạm tội phải chịu hình phạt về tội p hạm mà người đó đã thực hiê ̣n ; 4) Người pha ̣m tô ̣i đươ ̣c xem xét miễn hình pha ̣t khi có nhiều tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 1 Điề u 46 BLHS nên đáng đươ ̣c khoan hồ ng đă ̣c biê ̣t , nhưng chưa đế n mức miễ n trách nhiê ̣m hình sự. Chúng tôi cho rằ ng, trong giới khoa ho ̣c pháp lý hình sự Viê ̣t Nam thì đây là mô ̣t trong những quan điể m tương đố i toà n diê ̣n khi tác giả vừa nêu ra bả n chấ t của vấ n đề , vừa đưa ra các điề u kiê ̣n áp du ̣ng, đồ ng thời ở 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mô ̣t mức đô ̣ nhấ t đinh ̣ nó là căn cứ để phân biê ̣t miễn hiǹ h pha ̣t với miễn trách nhiê ̣m hin ̀ h sự. Tương tự như vâ ̣y, mô ̣t quan điể m khác cũng viế t: Miễn hình pha ̣t là trường hợp xác định bị cáo là người phạm tội nhưng không áp dụng bất kỳ hình phạt nào đối với người đó, trong trường hợp pha ̣m t ội cố tình tiết giảm nhẹ được quy định tại Điều 38 BLHS năm 1985 (Điều 46 BLHS năm 1999), đáng được khoan hồng đặc biệt nhưng chưa đến mức miễn trách nhiệm hình sự [13, tr.

Trần Văn Độ có nêu về điều kiện áp dụng miễn hình phạt, tuy nhiên tác giả chỉ dừng la ̣i ở mức khái quát mà không đi sâu vào nêu cu ̣ thể các điều kiện như các quan điểm trước đó: “Miễn hình phạt được áp dụng trong trường hợp Tòa án kết tội, nhưng không áp dụng hình phạt đối với người phạm tội do có những điều kiện mà BLHS năm 1999 quy định” [14, tr. Như vâ ỵ , tựu chung la ̣i , chúng tôi hoàn toàn đồng quan điểm với một số ho ̣c giả khi đề câ ̣p vấ n đề khái ni ệm miễn hình phạt một cách toàn diện , theo hướng mở rô ̣ng nêu trên. Liên quan tới góc nhiǹ triế t ho ̣c , khái niệm của bấ t cứ sự vâ ̣t, hiê ̣n tươ ̣ng nào nói chung và khái niê ̣m miễn hình pha ̣t nói riêng sẽ được coi là tương đối hoàn chỉnh khi nô ̣i dung của nó th ể hiện đươ ̣c các đă ̣c điể m cơ bản của vấ n đề. Điề u này đã đươ ̣c các nhà nghiên cứu triế t ho ̣c nhấ n ma ̣nh thông qua viê ̣c nêu ra khái niê ̣m của “Khái niê ̣m” , cụ thể như sau: “Khái niệm là hình thức của tư duy trừu tượng, phản ánh một lớp các đối tượng (sự vật, quá trình và hiện tượng) thông qua các đặc trưng, các dấu hiệu cơ bản của các đối tượng đó” [21, tr.

Có thể thấy rằng , khái niệm của mô ̣t sự vâ ̣t , hiê ̣n tươ ̣ng phải chứa đựng , phản ánh các đặc điểm cơ bản của chính sự vâ ̣t , hiê ̣n tươ ̣ng đó , hay để xây dựng khái niệm về một sự vật , hiê ̣n tươ ̣ng, hay vấ n đề nào đó trước tiên cầ n phải xác đinh ̣ các đặc trưng, đă ̣c điể m cơ bản của nó, các dấu hiệu để phân biê ̣t giữa các sự vâ ̣t, hiê ̣n tươ ̣ng với nhau. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.