Luận án về Hồi giáo: Liên kết và sự đồng cảm trong tiểu thuyết Nam Á đương đại

Khám phá mối liên kết và sự đồng cảm trong tiểu thuyết Nam Á, nhìn nhận Hồi giáo qua lăng kính văn học. Tìm hiểu cách các tác phẩm phản ánh đời sống, văn hóa

• Tác giả: Madeline Amelia Clements
• Trường học: University of East London
• Chuyên ngành: South Asian Fiction
• Đề tài: Orienting Muslims: Mapping Global Spheres of Affiliation and Affinity in Contemporary South Asian Fiction
• Loại tài liệu: Doctor of Philosophy
• Năm xuất bản: 2013

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối liên kết Hồi giáo trong tiểu thuyết Nam Á

Hồi giáo đóng vai trò trung tâm trong văn hóa và xã hội Nam Á, đặc biệt trong tiểu thuyết đương đại. Sau sự kiện 11/9, các tác giả Nam Á gốc Hồi giáo phải đối mặt áp lực giải thích mối liên kết tôn giáo của mình trước dư luận toàn cầu. Tiểu thuyết gia như Salman Rushdie, Mohsin Hamid, Nadeem Aslam và Kamila Shamsie đã phản ánh những thách thức này thông qua tác phẩm. Họ khám phá cách nhân vật Hồi giáo tìm kiếm sự đồng cảm giữa đa dạng dòng Hồi giáo và cộng đồng phi Hồi giáo. Những tác phẩm này không chỉ tái hiện niềm tin tôn giáo mà còn thể hiện sự đa dạng văn hóa trong cộng đồng Hồi giáo Nam Á. Việc sử dụng ngôn ngữ Anh và cấu trúc toàn cầu giúp lan tỏa thông điệp về sự kết nối vượt biên giới.

1.1. Tiểu thuyết Nam Á hậu 11 9 Thay đổi quan điểm tôn giáo

Sau vụ tấn công 11/9, tiểu thuyết gia Nam Á gốc Hồi giáo phải đối diện với kỳ vọng giải thích quan điểm tôn giáo trước công chúng phương Tây. Rushdie, Hamid và các tác giả khác đã chuyển hướng từ chủ nghĩa hiện đại sang phản ánh đa dạng trong Hồi giáo. Họ nhấn mạnh vào sự đa dạng văn hóa và tôn giáo thay vì hình ảnh thống nhất. Những tác phẩm này thách thức quan niệm sai lầm về Hồi giáo như một khối đồng nhất. Đồng thời, họ thể hiện sự phức tạp của cộng đồng Hồi giáo trong bối cảnh toàn cầu hóa.

1.2. Ảnh hưởng của toàn cầu hóa đến tiểu thuyết Hồi giáo

Toàn cầu hóa đã thay đổi cách tiểu thuyết gia Nam Á trình bày mối liên kết Hồi giáo. Những tác phẩm như của Hamid trong The Reluctant Fundamentalist thể hiện sự căng thẳng giữa bản sắc địa phương và ảnh hưởng toàn cầu. Tác giả sử dụng cấu trúc phi tuyến tính và đa giọng điệu để thể hiện sự đa dạng trong cộng đồng Hồi giáo. Những câu chuyện này không chỉ là văn học mà còn là công cụ phản biện xã hội. Chúng thách thức quan niệm về Hồi giáo như một thực thể thuần nhất, thay vào đó là sự đa dạng phong phú.

II. Phân tích sự đồng cảm trong tiểu thuyết Hồi giáo Nam Á

Sự đồng cảm trong tiểu thuyết Hồi giáo Nam Á thể hiện qua cách nhân vật vượt qua rào cản tôn giáo và văn hóa. Các tác giả khám phá mối liên kết giữa nhân vật Hồi giáo và phi Hồi giáo thông qua trải nghiệm chung. Rushdie trong Shalimar the Clown thể hiện sự đồng cảm thông qua mối tình giữa hai cộng đồng. Aslam trong The Wasted Vigil khai thác sự đồng cảm thông qua những nhân vật bị mất mát chung. Những câu chuyện này không chỉ là tiểu thuyết mà còn là cầu nối giữa các cộng đồng. Chúng nhấn mạnh vào sự tương đồng hơn là khác biệt, thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau.

2.1. Nhân vật Hồi giáo trong tiểu thuyết đương đại

Nhân vật Hồi giáo trong tiểu thuyết Nam Á thường mang nét phức tạp, không chỉ đơn thuần là đại diện cho tôn giáo. Họ là những cá nhân có ước mơ, khát vọng và xung đột nội tâm. Trong tác phẩm của Kamila Shamsie, nhân vật như trong Burnt Shadows thể hiện sự đấu tranh giữa bản sắc cá nhân và cộng đồng. Những nhân vật này không bị giới hạn bởi tôn giáo mà còn bị ảnh hưởng bởi lịch sử, chính trị và xã hội. Sự đa dạng này giúp độc giả nhìn nhận Hồi giáo không chỉ như một tôn giáo mà còn như một nền văn hóa sống động.

2.2. Sự tương tác giữa Hồi giáo và phi Hồi giáo

Tiểu thuyết Nam Á hậu 11/9 thể hiện sự tương tác phức tạp giữa cộng đồng Hồi giáo và phi Hồi giáo. Những tác phẩm như The Reluctant Fundamentalist của Mohsin Hamid khám phá cách nhân vật phi Hồi giáo nhìn nhận Hồi giáo sau sự kiện 11/9. Tác giả sử dụng đối thoại và độc thoại để thể hiện sự hiểu lầm và nỗ lực vượt qua rào cản. Những câu chuyện này không chỉ phản ánh thực tế xã hội mà còn thúc đẩy đối thoại giữa các cộng đồng. Chúng nhấn mạnh vào sự tương đồng hơn là khác biệt, từ đó xây dựng sự đồng cảm.

III. Giải pháp thấu hiểu Hồi giáo qua tiểu thuyết Nam Á

Tiểu thuyết Nam Á cung cấp giải pháp thấu hiểu Hồi giáo thông qua việc xây dựng nhân vật đa chiều và cốt truyện phức tạp. Các tác giả sử dụng nghệ thuật kể chuyện để phá vỡ định kiến về Hồi giáo. Rushdie và Shamsie thể hiện sự đa dạng trong cộng đồng Hồi giáo thông qua những nhân vật không tuân theo khuôn mẫu. Những tác phẩm này không chỉ giải trí mà còn giáo dục độc giả về sự phong phú của Hồi giáo. Chúng thúc đẩy sự thấu hiểu thông qua việc khám phá những trải nghiệm chung giữa các cộng đồng.

3.1. Nghệ thuật kể chuyện như công cụ phản biện xã hội

Nghệ thuật kể chuyện trong tiểu thuyết Hồi giáo Nam Á đóng vai trò quan trọng trong việc phản biện những định kiến xã hội. Những tác phẩm như Midnight’s Children của Rushdie thể hiện sự đa dạng văn hóa và tôn giáo thông qua cấu trúc phi tuyến tính. Tác giả sử dụng phép ẩn dụ và biểu tượng để thể hiện sự phức tạp của cộng đồng Hồi giáo. Những câu chuyện này không chỉ là tiểu thuyết mà còn là công cụ giáo dục, giúp độc giả hiểu rõ hơn về Hồi giáo. Chúng thách thức những quan niệm đơn giản về tôn giáo và văn hóa.

3.2. Tiểu thuyết như cầu nối giữa các cộng đồng

Tiểu thuyết Nam Á đóng vai trò như cầu nối giữa cộng đồng Hồi giáo và phi Hồi giáo thông qua việc chia sẻ những trải nghiệm chung. Những tác phẩm như The Wasted Vigil của Aslam thể hiện sự mất mát và hy vọng chung giữa các cộng đồng. Tác giả sử dụng ngôn ngữ thơ mộng và hình ảnh giàu cảm xúc để thúc đẩy sự đồng cảm. Những câu chuyện này không chỉ giải trí mà còn thúc đẩy đối thoại giữa các cộng đồng. Chúng nhấn mạnh vào sự kết nối hơn là chia rẽ, từ đó xây dựng nền tảng cho sự hiểu biết lẫn nhau.

IV. Kết luận và ứng dụng trong nghiên cứu Hồi giáo

Tiểu thuyết Hồi giáo Nam Á hậu 11/9 đã mở ra hướng nghiên cứu mới về mối liên kết tôn giáo và sự đồng cảm. Những tác phẩm này không chỉ là văn học mà còn là tài liệu phản ánh xã hội. Chúng thách thức những quan niệm đơn giản về Hồi giáo và thúc đẩy sự đa dạng trong cách hiểu về tôn giáo. Các nhà nghiên cứu có thể sử dụng những tác phẩm này để phân tích sự tiến hóa của Hồi giáo trong bối cảnh toàn cầu. Những câu chuyện này cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách con người tìm kiếm sự kết nối vượt qua biên giới tôn giáo và văn hóa.

4.1. Tầm quan trọng của tiểu thuyết trong nghiên cứu tôn giáo

Tiểu thuyết đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu tôn giáo bằng cách cung cấp những cái nhìn sâu sắc từ góc độ cá nhân. Những tác phẩm như của Rushdie và Shamsie thể hiện sự đa dạng trong cộng đồng Hồi giáo thông qua những trải nghiệm cá nhân. Những câu chuyện này không chỉ là tiểu thuyết mà còn là tài liệu phản ánh xã hội. Chúng giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về cách con người tìm kiếm sự kết nối trong bối cảnh tôn giáo phức tạp.

4.2. Hướng nghiên cứu tương lai về Hồi giáo trong văn học

Nghiên cứu tương lai về Hồi giáo trong văn học Nam Á có thể tập trung vào cách tiểu thuyết phản ánh những thay đổi xã hội. Những tác phẩm đương đại có thể cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách cộng đồng Hồi giáo thích nghi với toàn cầu hóa. Các nhà nghiên cứu có thể phân tích cách những câu chuyện này thách thức những định kiến và thúc đẩy sự đa dạng. Những nghiên cứu này không chỉ giới hạn trong lĩnh vực văn học mà còn có thể mở rộng sang nghiên cứu xã hội học và nhân học.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ mang tên "Orienting Muslims: Mapping Global Spheres of Affiliation and Affinity in Contemporary South Asian Fiction" do nghiên cứu sinh Madeline Amelia Clements thực hiện, được bảo vệ tại Đại học East London (University of East London) vào tháng 12 năm 2013. Công trình thuộc chuyên ngành Nghiên cứu Văn học (Văn học Nam Á viết bằng tiếng Anh, Văn học Hậu thực dân và Lý thuyết Văn học thế giới).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau sự kiện ngày 11 tháng 9 năm 2001 tại New York và các vụ đánh bom ngày 7 tháng 7 năm 2005 tại Luân Đôn, bối cảnh "cuộc chiến chống khủng bố" (war on terror) đã định hình một diễn ngôn công cộng phương Tây mang tính nhị nguyên và tổng thể hóa đối với người Hồi giáo. Theo Edward Said (1997), các quy kết ác ý về Hồi giáo đã trở thành hình thức bài xích văn hóa nước ngoài phổ biến tại phương Tây. Truyền thông và các nhà bình luận phương Tây (như Martin Amis, Christopher Hitchens, Ian McEwan, John Updike) có xu hướng mô tả một "sự va chạm giữa các nền văn minh" (Huntington 1992; Werbner 2002), đóng khung người Hồi giáo vào thế đối lập nhị nguyên: hiện đại, lý tính của phương Tây đối đầu với sự phi lý tính, tiền hiện đại và bạo lực của chủ nghĩa chính thống Hồi giáo.

Trong môi trường đó, các nhà văn và trí thức có nguồn gốc Hồi giáo chịu sức ép nặng nề phải "giải trình" về các mối ràng buộc đức tin và "tiết lộ tâm điểm trong vũ trụ chủ quan của họ nằm ở đâu" (Werbner 2002: 1). Khoảng trống nghiên cứu mà tác giả luận án chỉ ra là: chưa có một công trình học thuật nào khảo sát toàn diện và có hệ thống về cách các tiểu thuyết gia Hồi giáo Nam Á đương đại sử dụng hình thức "văn học thế giới" (world literature) viết bằng tiếng Anh để tái định vị, lập bản đồ và chất vấn các phạm vi liên kết (affiliation) và cảm thông (affinity) của người Hồi giáo trong mối tương quan với các diễn ngôn địa chính trị toàn cầu sau ngày 11/9.

Mục tiêu, câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

Luận án kiểm chứng giả thuyết rằng: các tiểu thuyết phát hành quốc tế của bốn tác giả Nadeem Aslam, Mohsin Hamid, Salman Rushdie và Kamila Shamsie cấu thành một nỗ lực thời hậu 11/9 nhằm xét lại "tri thức" hiện đại về thế giới Hồi giáo, sử dụng văn học được truyền bá toàn cầu để tái định hình tiềm năng kết nối của người Hồi giáo với các cộng đồng Hồi giáo khác cũng như với thế giới phi Hồi giáo.

Luận án triển khai bốn câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Các tác phẩm "văn học thế giới" của bốn tác giả trên định vị và lập bản đồ các phạm vi liên kết (affiliation) và cảm thông (affinity) Hồi giáo như thế nào, và đối tượng tiếp nhận tìm kiếm cảm thức kết nối hoặc định danh ở đâu, vì lý do gì?
2. Những nhận diện hoặc cam kết về mặt thẩm mỹ, lịch sử, chính trị và tâm linh nào đã chi phối các nỗ lực thiết lập liên kết liên văn hóa (inter-cultural) và nội văn hóa (intra-cultural) của các nhân vật trong tác phẩm?
3. Các tác giả giải trình ra sao trong các bài viết phi hư cấu, tiểu luận và bài phỏng vấn về việc ưu tiên, chất vấn hoặc phản đối một mối liên kết/cảm thông Hồi giáo cụ thể; và họ bị các lực lượng chính trị, văn hóa áp đảo tiếp nhận như những người phát ngôn (spokespeople) có thẩm quyền như thế nào?
4. Với tư cách là các tác giả gốc Ấn Độ và Pakistan, Aslam, Hamid, Rushdie và Shamsie đã thương lượng bản sắc cá nhân và sự căng thẳng khi bị gán vai trò người phát ngôn cho Hồi giáo ra sao trong bối cảnh địa chính trị quốc tế?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các tác phẩm tiểu thuyết quốc tế xuất bản sau ngày 11/9/2001 của bốn tiểu thuyết gia Nam Á viết bằng tiếng Anh: Salman Rushdie, Mohsin Hamid, Nadeem Aslam, Kamila Shamsie; đi kèm các văn bản phi hư cấu, tiểu luận, phỏng vấn và các diễn ngôn phê bình liên quan.
• Phạm vi không gian: Không gian bối cảnh trong tác phẩm trải rộng từ Nam Á (Ấn Độ, Pakistan, thung lũng Kashmir, Lahore, Karachi), Trung Á (Afghanistan), Nhật Bản, cho đến các đô thị phương Tây (New York, Luân Đôn, Florence, Strasbourg, Los Angeles).
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm là giai đoạn từ sau sự kiện 11/9/2001 đến năm 2013, có đối chiếu với các giai đoạn lịch sử được tái hiện trong tác phẩm (đế quốc Mughal, thời kỳ phân chia Ấn Độ - Pakistan 1947, Chiến tranh Lạnh).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật và đặt vị trí của mình trong mối tương quan với các nhánh nghiên cứu tiền nhiệm:

Nhóm tác giả & Công trình	Luận điểm chính	Giới hạn mà luận án chỉ ra
Edward Said (1978, 1983, 1997)	Phân tích diễn ngôn Phương Đông luận (Orientalism), phê phán truyền thông phương Tây định kiến về Hồi giáo (Covering Islam); đưa ra khái niệm filiation và affiliation.	Tập trung vào bối cảnh thế kỷ XX và thế giới Ả Rập, chưa phân tích chi tiết làn sóng tiểu thuyết Nam Á hậu 11/9.
Amin Malak (2004) Muslim Narratives and the Discourse of English	Tiếp cận liên Hồi giáo (pan-Islamic), khẳng định văn học Anh ngữ của người Hồi giáo là không gian đối thoại bình đẳng, giải trừ sự tha hóa của Hồi giáo.	Quá tập trung vào mô hình văn hóa Ả Rập; loại bỏ các tiếng nói bất đồng/cực đoan ra ngoài truyền thống văn học; lý tưởng hóa khái niệm "Hồi giáo tiến bộ/tốt đẹp".
Mahmood Mamdani (2004) Good Muslim, Bad Muslim	Phê phán "Đàm luận Văn hóa" (Culture Talk) của phương Tây phân chia giả tạo giữa người Hồi giáo "tốt" (hiện đại, ôn hòa) và "xấu" (cuồng tín, khủng bố).	Nghiên cứu về mặt khoa học chính trị và lịch sử, chưa đi sâu vào cơ chế cấu trúc tự sự và mỹ học của tiểu thuyết.
Graham Huggan (2001) & Timothy Brennan (1997)	Phê phán "tính ngoại lai hậu thực dân" (Postcolonial Exotic) và chủ nghĩa thế giới mang tính thỏa hiệp thương mại với thị trường xuất bản phương Tây.	Luận án kế thừa sự cảnh giác này nhưng chứng minh các tác giả Nam Á vừa đáp ứng vừa chủ động lật đổ các định kiến ngoại lai của phương Tây.
Tariq Rahman (1991) A History of Pakistani Literature in English	Tách biệt tiêu chí thẩm mỹ văn học với tiêu chí chính trị/tôn giáo; cho rằng văn học tiếng Anh Pakistan thiếu tính can dự lịch sử sâu sắc.	Đã trở nên lỗi thời trước sự bùng nổ của làn sóng tiểu thuyết tiếng Anh giàu tính chính trị và can dự lịch sử sau 11/9.
Muneeza Shamsie (2006, 2008), Cara Cilano (2011), Claire Chambers (2012)	Ghi nhận sự chuyển hướng chính trị và vấn đề bản sắc Hồi giáo trong văn học Anh ngữ Pakistan và Nam Á hậu 11/9.	Các nghiên cứu trước phần lớn ở dạng bài viết tổng quan, tuyển tập truyện ngắn hoặc bài phỏng vấn, chưa có khung lý thuyết bao quát theo trục affiliation - affinity.

Luận án của Clements lấp đầy khoảng trống này bằng cách khảo sát toàn diện khía cạnh căn tính trong văn học thế giới viết bằng tiếng Anh của các tác giả Hồi giáo Nam Á, không né tránh việc mô tả các không gian xung đột phức tạp và sự trỗi dậy của chủ nghĩa chiến binh Hồi giáo.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm cốt lõi

1. Khái niệm Affiliation (Sự liên kết/ràng buộc chủ động): Được tiếp thu từ Edward Said (1983) và Paul Gilroy (2004), chỉ phương thức kết nối chủ động, có tính lựa chọn và phê phán của cá nhân khi hướng tới một thể chế, tổ chức, hệ thống văn hóa - chính trị hoặc xã hội nhằm thay thế cho sự ràng buộc tự nhiên/huyết thống (filiation) đã mất hoặc lỗi thời.
2. Khái niệm Affinity (Cảm thông/Thu hút tự nhiên): Được định nghĩa theo Jan Nederveen Pieterse (2007) và Từ điển OED, chỉ mối quan hệ thân tộc, sự thu hút tự phát về mặt tâm linh, thẩm mỹ hoặc cảm xúc giữa các cá nhân, nhóm cộng đồng hay không gian văn hóa, vượt qua ranh giới giáo điều và giai cấp.
3. Chủ nghĩa thế giới thông tục (Demotic / Vulgar Cosmopolitanism): Tiếp thu từ Paul Gilroy (2004, After Empire), là chủ nghĩa thế giới phi tinh hoa, mang tính nhân văn, khởi phát từ bên dưới thông qua các trải nghiệm thường nhật ("sống chung với sự khác biệt mà không sợ hãi hay bạo lực"), đối lập với "Chủ nghĩa thế giới bọc thép" (armored cosmopolitanism) hay chủ nghĩa đế quốc đạo đức được phương Tây sử dụng để can thiệp chính trị.
4. Chủ nghĩa thế giới Hồi giáo (Islamic Cosmopolitanism): Dựa trên khảo cứu của Nederveen Pieterse (2007) và Hopkins & Marsden (2011), nhấn mạnh nền tảng kinh điển của Hồi giáo về nhân loại chung (ummatan wasatan - cộng đồng trung dung) và vai trò lịch sử của văn hóa Hồi giáo như một cầu nối Đông - Tây, đồng thời nhận diện các biểu hiện phân nhánh phức tạp của nó trong thời hiện đại.
5. Khung lý thuyết Văn học thế giới (World Literature): Tiếp thu quan điểm của David Damrosch (2003) về văn học thế giới như một không gian đàm phán giữa hai nền văn hóa; lý thuyết về sự thỏa hiệp hình thức của Franco Moretti (2000); và quan niệm về ý thức phê phán "toàn cầu" (global critical consciousness) của Peter Morey (2012).
6. Các chòm sao hậu quốc gia (Postnational constellations): Dựa trên luận điểm của Jürgen Habermas (2001) và Benedict Anderson (2006) để phân tích các không gian định danh đức tin và văn hóa vượt ra ngoài ranh giới của nhà nước - dân tộc hậu thực dân.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp định tính thuần túy trong nghiên cứu văn học:

• Phân tích văn bản chuyên sâu (Close reading / Textual analysis): Tiếp cận các tiểu thuyết như những thực thể văn bản độc lập (discrete textual entities), giải mã cấu trúc tự sự, biểu tượng, xây dựng nhân vật và không gian nghệ thuật.
• Phân tích diễn ngôn (Discourse analysis): Đối chiếu văn bản hư cấu với các văn bản phi hư cấu của chính tác giả (tiểu luận, phỏng vấn, thư ngỏ) và các diễn ngôn truyền thông, chính trị phương Tây thời hậu 11/9.
• Phương pháp so sánh liên văn bản và bối cảnh hóa lịch sử - địa chính trị: Đặt các tác phẩm trong tương quan với văn học thuộc địa tiền nhiệm (Conrad, Forster, Ahmed Ali, Graham Greene) và văn học hậu thực dân thập niên 1980-1990 (Rushdie, Zadie Smith), đồng thời gắn liền với các biến cố địa chính trị thực tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chapter 1. Writing, Islam and Faith in Anglophone South Asian Fiction after 9/11

Chương mở đầu xác lập bối cảnh lịch sử và cơ sở lý luận của toàn bộ luận án:

• Phân tích bối cảnh truyền thông và chính trị hậu 11/9 và 7/7, chỉ ra cách các tác giả phương Tây (Martin Amis, Christopher Hitchens, Ian McEwan, John Updike) dựng lên các biểu tượng nhị nguyên về mối đe dọa Hồi giáo.
• Phân tích sự chuyển biến từ "sự tự im lặng" (self-silencing) của cộng đồng Hồi giáo sang làn sóng phản hồi trực tiếp qua báo chí, hồi ký (Sarfraz Manzoor 2008) và văn học hư cấu.
• Xác lập khung khái niệm Affiliation, Affinity, Islamic Cosmopolitanism và định vị bốn tác giả (Rushdie, Hamid, Aslam, Shamsie) trong dòng chảy văn học thế giới có nguồn gốc Nam Á.

Chapter 2. Enchanted Realms, Sceptical Perspectives – Salman Rushdie’s Post-9/11 Fiction

Chương này tập trung khảo sát hai tiểu thuyết hậu 11/9 của Salman Rushdie: Shalimar the Clown (2005) và The Enchantress of Florence (2008):

• Khảo cứu vị thế kép của Rushdie: vừa là tiểu thuyết gia, vừa là nhà bình luận công chúng (pundit) có xu hướng thế tục, hoài nghi tôn giáo và từng ký tên vào tuyên ngôn chống chủ nghĩa toàn trị Hồi giáo (2006).
• Phân tích Shalimar the Clown: Tác phẩm mở rộng không gian từ Los Angeles, Strasbourg, Delhi đến thung lũng Kashmir. Luận án chỉ ra sự tan vỡ của truyền thống hòa hợp văn hóa (Kashmiriyat) trước sự can thiệp của chính trị địa phương và chủ nghĩa thánh chiến toàn cầu, biến nhân vật Shalimar từ một nghệ sĩ biểu diễn thành một sát thủ khủng bố.
• Phân tích The Enchantress of Florence: Khảo sát sự quay trở lại của Rushdie với không gian thế kỷ XVI tại triều đình Mughal của Akbar Đại đế và thành Florence thời Phục Hưng. Tác phẩm thiết lập một không gian chủ nghĩa thế giới Hồi giáo lịch sử dựa trên sự cởi mở tư tưởng và thẩm mỹ, đối lập với sự cuồng tín tôn giáo.
• Đánh giá các vùng không gian mà Rushdie "bỏ ngỏ không lập bản đồ" (areas left unmapped), phản ánh giới hạn trong cái nhìn duy lý của tác giả đối với trải nghiệm đức tin Hồi giáo.

Chapter 3. ‘A Devilishly Difficult Ball to Play’ – Mohsin Hamid’s The Reluctant Fundamentalist

Chương này phân tích tiểu thuyết The Reluctant Fundamentalist (2007) trong sự so sánh với tác phẩm đầu tay Moth Smoke (2000) và các truyện ngắn gần đây của Mohsin Hamid:

• Làm rõ bản sắc cá nhân đa chiều của Hamid (sinh tại Lahore, học tập và làm việc tại New York và Luân Đôn).
• Phân tích cấu trúc tự sự độc thoại đơn phương (dramatic monologue) tại khu phố cổ Lahore giữa nhân vật Changez và một người Mỹ giấu tên.
• Khảo sát quá trình chuyển biến tâm lý của Changez: từ một người theo đuổi "giấc mơ Mỹ" và chủ nghĩa tư bản tài chính toàn cầu tại tập đoàn Underwood Samson, đến sự thức tỉnh ý thức chính trị và văn hóa sau biến cố 11/9.
• Luận án phân tích cách Hamid khéo léo làm mờ ranh giới giữa sự thức tỉnh bản sắc văn hóa/chính trị và sự quy kết "chủ nghĩa chính thống" (fundamentalism), biến Changez thành một trường hợp nghiên cứu tâm lý phức tạp nhằm thách thức các định kiến nhị nguyên của độc giả phương Tây.

Chapter 4. Re-culturing Islam in Nadeem Aslam’s Mausoleum Fiction – Maps for Lost Lovers and The Wasted Vigil

Chương này nghiên cứu hai tiểu thuyết của Nadeem Aslam: Maps for Lost Lovers (2004) và The Wasted Vigil (2008):

• Phân tích cam kết của Aslam đối với chủ nghĩa hiện thực và việc tái hiện "toàn bộ quang phổ Hồi giáo" (Islamic spectrum).
• Khảo sát Maps for Lost Lovers: Khắc họa cộng đồng di dân Pakistan tại một thị trấn miền bắc nước Anh (được đặt tên biểu tượng là Dasht-e-Tanhai). Tác phẩm làm rõ sự xung đột giữa các ràng buộc giáo điều áp đặt (prescribed affiliations) của chủ nghĩa truyền thống với sự cảm thông tự do (elective affinities) và niềm an ủi từ truyền thống tâm linh Sufi.
• Khảo sát The Wasted Vigil: Lấy bối cảnh Afghanistan sau năm 2001, ngôi nhà của bác sĩ người Anh Marcus Caldwell chứa đựng những di sản văn hóa, hội họa và thư pháp bị tàn phá bởi các cuộc chiến tranh liên tiếp. Luận án phân tích nỗ lực "tái văn hóa Hồi giáo" (re-culturing Islam) và cứu vãn nghệ thuật trước sự hủy diệt của cả chủ nghĩa đế quốc phương Tây lẫn chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan.

Chapter 5. Stranger Intimacies: Global Un-knowing and the Suspension of Judgement in Kamila Shamsie’s Kartography, Broken Verses and Burnt Shadows

Chương này phân tích ba tác phẩm của Kamila Shamsie: Kartography (2002), Broken Verses (2005) và Burnt Shadows (2009):

• Khảo cứu quan điểm của Shamsie về sự định kiến ngoại lai (the exotic) và sự phản kháng lại kỳ vọng của thị trường xuất bản phương Tây đối với nhà văn nữ Hồi giáo.
• Phân tích Kartography và Broken Verses: Khám phá các mối liên kết phức tạp xoay quanh lịch sử đô thị Karachi, ký ức bạo lực sắc tộc và sự phản kháng chế độ độc tài tôn giáo.
• Phân tích Burnt Shadows: Tác phẩm có quy mô sử thi toàn cầu trải dài qua bốn giai đoạn lịch sử và không gian địa lý: Nagasaki năm 1945 (ném bom nguyên tử), Delhi năm 1947 (chia cắt đất nước), Pakistan những năm 1980 (Chiến tranh Lạnh và phiến quân Mujahideen), và New York / Afghanistan sau ngày 11/9.
• Luận án chỉ ra chiến lược "vô tri toàn cầu" (global un-knowing) và "đình chỉ phán xét" (suspension of judgement) của Shamsie, thiết lập sự gắn kết thân mật giữa những người xa lạ (stranger intimacies), vượt qua các ranh giới quốc gia và sắc tộc để đưa ra cái nhìn nhân bản sâu sắc.

Chapter 6. Conclusion: Orientations toward a Coherent Narrative?

Chương kết luận tổng hợp các luận điểm:

• Đánh giá khả năng của bốn tác giả trong việc xây dựng một tự sự mạch lạc về căn tính Hồi giáo Nam Á trong bối cảnh toàn cầu hóa.
• Khẳng định rằng văn học thế giới của các tác giả này không đưa ra một câu trả lời đơn nhất hay một bức tranh thuần nhất, mà mở ra nhiều chiều kích phức tạp, phơi bày các vết rạn nứt chính trị và đồng thời nuôi dưỡng những khả năng kết nối nhân văn mới.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Xây dựng khung phân tích khái niệm Affiliation và Affinity trong nghiên cứu văn học Hồi giáo: Luận án đã hệ thống hóa và áp dụng thành công cặp khái niệm này để phân biệt giữa các hình thức kết nối tôn giáo - chính trị mang tính chủ động, thể chế hóa (affiliation) với các mối liên kết mang tính trực giác, thẩm mỹ và tâm linh (affinity).
2. Xét lại và mở rộng khái niệm Chủ nghĩa thế giới Hồi giáo (Islamic Cosmopolitanism): Luận án chứng minh rằng chủ nghĩa thế giới không phải là đặc quyền của tư tưởng khai sáng phương Tây, mà tồn tại trong các truyền thống văn hóa, thẩm mỹ và kinh điển Hồi giáo (như tư tưởng ummatan wasatan và văn hóa Sufi), đồng thời chỉ ra tính chất đa dạng, phân nhánh của nó trong thực tiễn đương đại.
3. Định nghĩa lại vị trí của Văn học Nam Á viết bằng tiếng Anh trong Văn học thế giới: Luận án khẳng định dòng văn học này không thuần túy là sản phẩm hàng hóa phục vụ thị hiếu phương Tây, mà là một không gian có "ý thức phê phán toàn cầu" (global critical consciousness), chủ động can dự và giải cấu trúc các diễn ngôn bá quyền.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp một công trình khảo cứu văn bản học chi tiết và sâu sắc về các tiểu thuyết tiêu biểu giai đoạn hậu 11/9 của bốn tác giả trụ cột: Salman Rushdie, Mohsin Hamid, Nadeem Aslam và Kamila Shamsie.
• Vạch rõ mối quan hệ tương tác phức tạp giữa sáng tác hư cấu và phát ngôn công chúng của các nhà văn di dân/xuyên quốc gia khi đối diện với kỳ vọng của xã hội phương Tây.

Đề xuất và hàm ý

• Luận án đề xuất một cách tiếp cận đọc hiểu văn học phi nhị nguyên, từ bỏ khuôn mẫu phân loại "Hồi giáo tốt" đối lập "Hồi giáo xấu", hướng tới việc thấu hiểu các mâu thuẫn nội tại và tính đa thanh của các chủ thể Hồi giáo trong thế giới đương đại.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Về phạm vi tác giả: Luận án tập trung sâu vào bốn tác giả nổi bật có vị thế quốc tế vững chắc; các tác giả tiềm năng khác của làn sóng văn học Pakistan mới (như Mohammed Hanif, Uzma Aslam Khan, Moni Mohsin, H. Naqvi) mới chỉ được đề cập khái quát, chưa được phân tích văn bản chuyên sâu.
• Về ngôn ngữ tư liệu: Luận án tập trung vào các tác phẩm viết bằng tiếng Anh (Anglophone literature); mối liên hệ giữa văn học tiếng Anh và các sáng tác bằng ngôn ngữ bản địa (đặc biệt là tiếng Urdu) trong việc tái hiện bối cảnh hậu 11/9 là một hướng mở cần được đào sâu trong các nghiên cứu tương lai.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao đối với:

1. Nghiên cứu sinh và Giảng viên ngành Văn học: Đặc biệt trong các chuyên ngành Văn học so sánh, Văn học hậu thực dân, Văn học Nam Á và Nghiên cứu Văn học thế giới.
2. Nhà nghiên cứu Xã hội học và Tôn giáo học: Cung cấp khung lý thuyết và dẫn chứng thực chứng về sự biến đổi của bản sắc Hồi giáo, mối quan hệ giữa tôn giáo, di dân và toàn cầu hóa sau biến cố 11/9.
3. Nhà nghiên cứu Văn hóa và Truyền thông: Phục vụ việc phân tích cơ chế kiến tạo hình ảnh "kẻ khác" (Othering) và phương thức văn học phản kháng lại các định kiến truyền thông phương Tây.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thuật ngữ "Affiliation" và "Affinity" được định nghĩa và phân biệt như thế nào trong luận án?

Trong luận án, Affiliation (tiếp thu từ Edward Said 1983) dùng để chỉ phương thức kết nối chủ động, có tính lựa chọn và phê phán của cá nhân đối với các thể chế, đảng phái, trật tự văn hóa hoặc xã hội nhằm thay thế cho sự gắn kết huyết thống (filiation). Ngược lại, Affinity (tiếp thu từ Nederveen Pieterse 2007) biểu thị sự đồng cảm tự nhiên, không toan tính, hoặc sức hút tâm linh, thẩm mỹ và quan hệ thân tộc tự phát giữa các cá nhân thuộc các tầng lớp, giáo phái khác nhau khi cùng chia sẻ di sản văn hóa hoặc thực hành nghi lễ.

2. Luận án chỉ ra điểm hạn chế nào trong công trình của Amin Malak (2004)?

Luận án ghi nhận công trình Muslim Narratives and the Discourse of English của Amin Malak là bước đi quan trọng trong việc nghiên cứu văn học Hồi giáo viết bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, tác giả luận án chỉ ra hai hạn chế lớn: thứ nhất, Malak để cho các mô hình và phạm trù văn hóa Ả Rập chi phối phân tích, làm lu mờ đặc trưng Nam Á; thứ hai, Malak có xu hướng loại bỏ các tiếng nói bất đồng, cực đoan ra ngoài truyền thống văn học để chỉ tôn vinh một "Hồi giáo tiến bộ, hòa hợp", vô tình làm đơn giản hóa thực tế địa chính trị phức tạp thời hậu 11/9.

3. Khái niệm "Chủ nghĩa thế giới thông tục" (Demotic Cosmopolitanism) của Paul Gilroy được vận dụng ra sao?

Paul Gilroy (2004) đưa ra khái niệm "Chủ nghĩa thế giới thông tục" để chỉ khả năng chung sống hòa bình với sự khác biệt khởi phát từ cấp cơ sở qua các trải nghiệm đời thường (lắng nghe, tình bạn, sự thấu cảm). Luận án chỉ ra rằng các nhân vật trong tiểu thuyết của Aslam, Hamid và Shamsie thể hiện tinh thần này khi vượt qua các rào cản sắc tộc/tôn giáo để kết nối nhân văn, đồng thời luận án mở rộng phân tích tới các nhân vật yếu thế, cận biên (subaltern) - những người chịu nhiều bạo lực và thiệt thòi trong bối cảnh chiến tranh.

4. Áp lực "người phát ngôn" (spokesmanship) tác động thế nào đến các tác giả Hồi giáo Nam Á?

Sau ngày 11/9/2001 và 7/7/2005, truyền thông và công chúng phương Tây có xu hướng xóa nhòa ranh giới giữa hư cấu và tự truyện, đòi hỏi các nhà văn gốc Hồi giáo phải đóng vai trò "tiếng nói nội bộ" để giải thích căn nguyên của chủ nghĩa khủng bố và bộc lộ lòng trung thành. Luận án phân tích cách Aslam, Hamid, Rushdie và Shamsie vừa chịu sức ép từ vai trò này, vừa khéo léo sử dụng các thủ pháp nghệ thuật để lật đổ kỳ vọng ngoại lai hóa của phương Tây và phê phán các chính sách can thiệp bá quyền.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Madeline Amelia Clements (2013) là một công trình nghiên cứu hệ thống về sự chuyển biến của tiểu thuyết Nam Á viết bằng tiếng Anh trong giai đoạn hậu 11/9. Thông qua việc phân tích sâu sắc các tác phẩm của Salman Rushdie, Mohsin Hamid, Nadeem Aslam và Kamila Shamsie, tác giả đã làm sáng tỏ cách thức văn học tái định vị các mối liên kết và cảm thông Hồi giáo trong không gian toàn cầu. Công trình đóng góp khung lý thuyết vững chắc, kết hợp hài hòa giữa phê bình văn bản học và phân tích địa chính trị văn hóa, góp phần giải trừ các diễn ngôn nhị nguyên về thế giới Hồi giáo trong thế kỷ XXI.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ORIENTING MUSLIMS: MAPPING GLOBAL SPHERES OF AFFILIATION AND AFFINITY IN CONTEMPORARY SOUTH ASIAN FICTION M. 2013 ORIENTING MUSLIMS: MAPPING GLOBAL SPHERES OF AFFILIATION AND AFFINITY IN CONTEMPORARY SOUTH ASIAN FICTION MADELINE AMELIA CLEMENTS A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements of the University of East London for the degree of Doctor of Philosophy December 2013 i Abstract This thesis asks how four South Asian Muslim novelists have responded to the challenge of writing about Islamic faith ties in the aftermath of the 11 September 2001 attacks on New York’s World Trade Centre and the ensuing “war on terror”. This is a period when Muslim writers and commentators have come under increasing pressure to “explain” Islamic affiliations and affinities, and – as Pnina Werbner (2002: 1) has put it – to ‘disclose where. the centres of their subjective universe lie’.

Focussing on the international novels of Nadeem Aslam, Mohsin Hamid, Salman Rushdie, and Kamila Shamsie, this thesis explores the hypothesis that they can be read as part of a post-9/11 attempt to revise modern “knowledge” of the Islamic world, using globally-disseminated literature to reframe Muslims’ potential to connect with others, whether Muslims who subscribe to other versions of Islam, or non-Muslims. It considers how the “world literature” these authors create and shape maps spheres of Islamic affiliation and affinity, questioning where their subjects turn in seeking a sense of connection or identification, and why. It provides a detailed examination of the inter-cultural and intra-cultural affiliations and affinities the characters pursue in these texts, asking what aesthetic, historical, political and spiritual identifications or commitments could influence such connective attempts. It also analyses popular discourses and critical discussions surrounding the novels, offering a critical examination of the explanations offered by their authors in their non- fiction writing and commentary for privileging, problematising or prohibiting one (Islamic) affiliation or affinity instead of another, and scrutinising how the writers are appropriated as authentic and hence authoritative spokespeople by dominant political and cultural forces.

Finally, it explores how, as authors of ii Indian and Pakistani origin, Aslam, Hamid, Rushdie and Shamsie negotiate their identities and the tensions of being seen to act as Muslim spokespeople in (conscious) relation to the complex international and geopolitical context in which they write. iii Contents Chapter 1. Writing, Islam and Faith in Anglophone South Asian Fiction after 9/11 1 Introduction 1 After 9/11: Muslims in the Frame 4 Global Orientations in South Asian Muslim Fiction 13 Points of Reference 27 Emerging Visions 36 Authors, Texts and Terminology 40 Globally-Oriented Texts as Discrete Textual Entities 54 Chapter 2. Enchanted Realms, Sceptical Perspectives – Salman Rushdie’s Post-9/11 Fiction 62 Introduction 62 Rushdie Today: Writer and Pundit 63 The Post-9/11 Fictions: 69 Shalimar the Clown 69 The Enchantress of Florence 89 Areas Left Unmapped 101 Chapter 3.

‘A Devilishly Difficult Ball to Play’ – Mohsin Hamid’s The Reluctant Fundamentalist 103 Introduction 103 Hamid’s Ambiguous Personal Affiliations 104 Moth Smoke and The Reluctant Fundamentalist: Contemporary Readings 114 Changez as Psychological Case Study 129 Dead Ends? Hamid’s Recent Short Fiction 134 Conclusion 139 Chapter 4. Re-culturing Islam in Nadeem Aslam’s Mausoleum Fiction – Maps for Lost Lovers and The Wasted Vigil 141 Introduction 141 ‘All the Colours?’ Aslam’s Islamic Spectrum and Commitment to Realism 145 Aslam’s Post-9/11 Fiction: 156 Maps: Prescribed Affiliations, Elective Affinities and the Solace of “Sufism” 156 The Wasted Vigil: Re-culturing Islam – Salvaging Art 169 Conclusions: Archived Hopes 191 Chapter 5. Stranger Intimacies: Global Un-knowing and the Suspension of Judgement in Kamila Shamsie’s Kartography, Broken Verses and Burnt Shadows 194 Prologue: ‘Do Not Feel Safe. The Poet Remembers’ 194 Introduction 196 The Author, Kamila Shamsie 196 iv Knowing: Shamsie’s Take on the Exotic and its Expectations 200 Questioning: Shamsie’s Complex Affiliations 211 Un-knowing: Shamsie’s Global, Decentring Perspectives 223 Conclusion: Rendering Forgiveness Redundant 239 Chapter 6.

Conclusion: Orientations toward a Coherent Narrative? 241 Bibliography 248 List of Illustrations 268 Acknowledgements 269 Dedication 271 v Chapter 1. Writing, Islam and Faith in Anglophone South Asian Fiction after 9/11 Introduction In the introduction to the revised edition of Covering Islam: How the Media and the Experts Determine How We See the Rest of the World, first published in 1981, Edward Said (1997: xii) expressed increased concern that ‘malicious generalisations about Islam have become the last acceptable form of denigration of foreign culture in the West’. He went on to describe his disturbance on being asked, Untitled Sajid Khan (2012) presumably because of Middle Eastern [Figure 1] – and mistaken Muslim – identity, to provide the media with an insider’s insight into the bomb attack in Oklahoma City in April 1995: I must have received twenty-five phonecalls. The entirely facetious connection between Arabs, Muslims, and terrorism was never more forcefully made evident to me; the sense of guilty involvement which, despite myself, I was made to feel struck me (xiv).1 1 The perpetrator of the Oklahoma City bombings was in fact Timothy McVeigh, an American Gulf War veteran and agnostic, whose protest was anti- government.

1 These late twentieth-century observations point to a totalising trend in Anglo- American discussions of Islam, and highlight its potentially unsettling impact on those actual and assumed Muslim writers who might be called upon to comment in the western public sphere. They provide a means of entry into this study, which asks how four South Asian Muslim authors have responded to the challenge of writing about Islamic faith ties in the aftermath of the attacks on New York of 11 September 2001, which replaced the Oklahoma City bombings as the most destructive on US soil to date. This thesis explores the hypothesis that the international novels of Nadeem Aslam, Mohsin Hamid, Salman Rushdie and Kamila Shamsie can be read as part of a post-9/11 attempt to revise modern “knowledge” of the Islamic world, using globally-disseminated literature to reframe Muslims’ potential to connect with others, whether Muslims who subscribe to other versions of Islam, or non- Muslims. It considers how the “world literature” they create and shape maps spheres of Islamic affiliation and affinity, questioning where their subjects turn in seeking a sense of connection or identification, and why.

It provides a detailed examination of the inter-cultural and intra-cultural affiliations and affinities the characters pursue in these texts, asking what aesthetic, historical, political and spiritual identifications or commitments could influence such connective attempts. It also analyses popular discourses and critical discussions surrounding these texts, offering a critical examination of the explanations offered by the authors in their non-fiction writing and commentary for privileging, problematising or prohibiting one (Islamic) affiliation or affinity instead of another, and scrutinising how the writers are appropriated as authentic and hence authoritative spokespeople by dominant political and cultural forces. Finally, it explores how, as authors of Indian and Pakistani origin, Aslam, 2 Hamid, Rushdie and Shamsie negotiate their identities and the tensions of being seen to act as Muslim spokespeople in (conscious) relation to the complex international and geopolitical context in which they write. For the purposes of this study, I use ‘affiliation’ to describe more active and selective of the modes of Islamic connection which may be traced in the novels.

According to the OED Online (2013a, ‘affiliate, v.’) the would-be ‘affiliate’, an adoptive son, seeks to attach himself to an institution, organisation, political group, or society, expressing in his choice a desire to belong. In Edward Said’s (1983: 18-19) conception, this may constitute what he describes as a ‘turn’ from a lost or outmoded natural familial ‘filiation’ to a critically created and ‘compensatory’ cultural and societal system of ‘affiliation’. Further, it may demonstrate an individual’s desire to become an ‘agent’ or ‘bearer’ of a particular notion of ‘civilisation’ or ‘culture’ (Gilroy 2004: 65). The term ‘affinity’, in contrast, variously defined in the OED (2013b, ‘affinity’, n.’) ‘by position’ as a ‘relationship of kinship generally between individuals or races’, and ‘by inclination’ as a ‘voluntary social.

companionship [or] alliance’ and ‘psychical or spiritual attraction’, may point to a more natural, unplanned or even involuntary sense of being drawn to a particular community grouping, geographical area or imaginative realm. Nederveen Pieterse (2007: 186-8) uses the term to describe the ‘multiple circuits of [cultural] identification and integration’ within which migrant communities participate in a global multicultural context. However, the term need not be confined solely to this usage. ‘Affinitive’ may also refer, for example, to the kind of feelings ignited between Muslims of radically different social, educational and doctrinal backgrounds when engaging in Islamic rituals or contemplating a common heritage or culture in their South and Central Asian homelands.

3 In drawing attention to different ways in which contemporary Muslim connections are established and experienced, the South Asian literature I examine begins to take leave of the colourful, hybrid, and darkly comic multicultural visions offered in the popular postcolonial writing of the 1980s and 1990s. This was a period bookended in the UK by Salman Rushdie’s Midnight’s Children (1981) and Zadie Smith’s White Teeth (2000), which perhaps did more to juxtapose the religious and secular than to explore their interrelationship. Yet the twenty-first century fictions I consider remain in dialogue with these novels, with works of world literature like Michael Ondaatje’s The English Patient (1992), and such colonial antecedents as Joseph Conrad’s Heart of Darkness (1902), E. Forster’s A Passage to India (1924), Ahmed Ali’s Twilight in Delhi (1940), and Graham Greene’s The Quiet American (1955).

After 9/11: Muslims in the Frame The “terror” attacks of 9/11 and, later, 7/7, brought a militant “jihadist” Islam sharply into world view. Racing to decode the ‘message’ of 11 September 2001, commentators and critics in the British press such as Martin Amis (2008: 3) interpreted the launching in Afghanistan of this ‘Intercontinental Ballistic Missile’ as an alien culture’s wake-up call to the innocent, unassuming West.2 As Amis put it, ‘America, it is time you learned how implacably you are hated’ (3). Social anthropologist Pnina Werbner (2002: 1) would later observe that it seemed to parties on both sides of the proposed ideological divide ‘that the clash of 2 This quotation is taken from ‘The Second Plane’, an article first published in The Guardian on 18 September 2001 and subsequently collected in The Second Plane (2008). 4 civilizations predicted by Huntington.

between Islam and the West had finally materialised’. The language used to narrate the violent historical events of 9/11 and defend the invasion of Muslim nation states in the weeks and months following the collapse of New York’s twin towers, both reflects and sustains this assumption. The ‘rhetoric of “evil”’ deployed by George W Bush in his State of the Union Address in January 2002 (Kellner 2002: 344), and the ‘moral’ pronouncements of British Prime Minister Tony Blair in anticipation of the renewed war with Afghanistan (Gilroy 2004: 67-8), are typical. For, as Werbner (2002: 2) went on to note, in the immediate aftermath of 9/11, it seemed the civilisational ‘ “clash” – or its denial – had become the jargon of politicians and the media’: an evolving ‘newspeak’ (Hobsbawm 2007: 163) of ‘ideological shortcuts’ (Nederveen Pieterse 2007: 179) that could potentially be manipulated in the interests of revised geopolitical agendas, and ultimately therefore in support of the ensuing “war on terror”.

Since that time, this discourse has continued to penetrate discussions of globalisation and culture in America and in Europe (179), tending to separate individuals of different faiths into opposing categories of “us” and “them”; position Muslims and Arabs as pre-modern or, as Salaita (2008) puts it, ‘uncultured’ in relation to the West; and perhaps even, as Bayoumi (2008: 4-5) proposes, to ‘degrade the language’ to such an extent that it ‘structure[s] the thinking [of American citizens] about the Muslims living among [them]’.