MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Sinh thời M.Gorki đã từng khẳng định “Nghệ sĩ là ngƣời biết khai thác những ấn tƣợng riêng chủ quan của mình, tìm thấy trong những ấn tƣợng có cái giá trị khái quát và biết làm cho những ấn tƣợng ấy có đƣợc hình thức riêng”. Có thể nói, tiêu chuẩn cao nhất để đánh giá một nghệ sĩ là ở chỗ anh ta có đem lại một cái gì mới mẻ, riêng biệt hay nói chính xác, là một phong cách độc đáo cho nền văn học dân tộc hay không? Quách Tấn (1910-1992) là nhà thơ khá nổ i tiế ng trong phong trào Thơ mới giai đoa ̣ n 1932-1945 nhƣng lại viết bằng một thể loại của văn học trung đại: thơ Đƣờng luật. Thơ ông đƣợc vinh dự lọt và o con mắt xanh củ a nhà phê bình Hoà i Thanh, đƣợc tuyể n vào Thi nhân Viê ̣t Nam (1941).
Tƣ̀ khi xuấ t hiê ̣n trên thi đàn cho đế n cuố i đời , Quách Tấn bình tĩnh , lă ̣ng lẽ chuyên sáng tác theo thể thơ luâ ̣t Đƣờng , mô ̣t thể thơ cũ mà đƣơng thời có cuô ̣c tranh luâ ̣n gay gắ t , thể thơ bị không ít nhà Thơ Mới dè bỉu, ấy thế mà thơ ông vẫn đƣợc công chúng mến mộ , còn các nhà Thơ mới thì mở cƣ̉a đón ông vào làng thơ. Đề tài này góp phầ n lý giải vì sao có hiê ̣n tƣơ ̣ng trên. Quách Tấn (1910-1992) là một thành viên của nhóm Bàn Thành tứ hữu , mô ̣t nhóm thơ ở Biǹ h Đinh ̣ khá nổ i tiế ng , đƣơ ̣c nhiề u công chúng đô ̣c giả lúc bấ y giờ biế t đế n. Đƣơng thời cũng nhƣ sau này , thơ của ông đƣơ ̣c nhiề u nhà nghiên cƣ́u phê bình, văn ho ̣c sƣ̉ giới thiê ̣u trong các công trình của ho ̣.
Điề u cầ n lƣu ý là trong nhóm Bàn Thành tứ hữu, thì Chế Lan Viên, Yế n Lan sáng tác theo thể thơ m ới, Hàn Mă ̣c Tƣ̉ ban đầ u viế t theo thể Đƣờng luâ ̣t (Lê ̣ Thanh thi tập ), sau lại sáng tác theo thể Thơ Mới (Gái quê, Thơ điên sau đổi tên là Đau thƣơng), chỉ riêng Quách Tấn , trƣớc sau ông đề u sáng tác theo thể thơ Đƣờng luâ ̣t. Điề u này góp phầ n ta ̣o nên nét đa da ̣ng, đô ̣c đáo cho nhóm thơ Bình Đinh ̣ nói riêng và cho phong trào Thơ mới nói chung. Sau khi Tản Đà ta ̣ thế thì Quách Tấ n la ̣i là ngƣời tiế p bƣớc. Trong khi giới yêu thích Thơ Mới ngày càng tỏ ra vui mƣ̀ng trƣớc thƣ̣c tế Thơ mới lấn át thơ cũ và ngƣời ta hƣởng ƣ́ng Thơ Mới, phụ rẫy thơ cũ, làm cho nhiều nhà thơ cũ nhụt chí, thì “chỉ mô ̣t ngƣời không chiụ khuấ t phu ̣c , can đảm gi ữ tiết tháo , không chiụ dố i lòng mình, không chiụ làm mấ t đi cái tính tƣ̣ chủ , cái truyền thống gia đình và cái hào khí của mì nh trƣớc sƣ̣ phát triể n mau mạnh của Thơ Mới, thì ngƣời ấy vẫn quyết 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giƣ̃ mô ̣t lòng thuỷ chung với nguồ n cảm hƣ́ng và lề lố i sáng ta ̣o của min ̀ h” [19,tr.
Ngƣời ấy là Quách Tấn , nhà thơ cổ điển đặc sắc , nhƣ̃ng vầ n thơ Đƣờng luật cổ điể n đó đƣơ ̣c ông khơi dâ ̣y cái rung đô ̣ng tô ̣t cùng của cảm xúc. Ông là nhà Thơ Mới sáng tác theo thể thơ cũ, tức có nghĩa thơ của ông mang tính hiện đại, thể hiện cái chất Thơ Mới trong cái vỏ hình thức của thơ cũ. Vì thế, Tản Đà tiên sinh trong bài “Bình thơ Quách Tấ n” không ngầ n nga ̣i đă ̣t Quách Tấ n bên ca ̣nh Hồ Xuân Hƣơng, Bà Huyê ̣n Thanh Quan , Yên Đổ … (Tiể u thuyế t thƣ́ Bảy , số 32, ngày 05-01-1935) [19]. Còn Chế Lan Viên thì đã thổ lộ một cách hài lòng rằng “Qua các cổ nhân đế n bây giờ , bạn trẻ chúng ta mới tìm thấy những bài thơ bát cú mà chúng ta yêu đƣơ ̣c hoàn toàn [19,tr.
Và Tam Ích thì đã tỏ ra vui sƣớng , không do dƣ̣ khi viế t “chỉ có mấy năm mà thơ cũ chỉ còn nhờ Quách Tấn để có mặt trong lòng ngƣời hâ ̣u sinh” [19,tr. Tƣ̀ khi Quách Tấ n xuấ t hiê ̣n trên thi đàn giai đoạn 1932-1945 đến nay đã hơn bảy mƣơi năm. Độ lùi thời gian ấy cũng có thể đủ cho thế hệ sau có những nghĩ suy, nhâ ̣n xét về chấ t lƣơ ̣ng nghê ̣ thuâ ̣t thơ Quách Tấ n , nhƣ̃ng đóng góp của ông đố i với phong trào Thơ mới nói riêng, thơ ca hiê ̣n đa ̣i nói chung. Có thể nói, đây là mô ̣t đề tài mới và khó ; mới vì tƣ̀ trƣớc đế n nay chƣa có nhà nghiên cứu nào tìm hiểu thơ Quách Tấn một cách gần nhƣ là đầy đủ và chuyên sâu nhƣ đề tài nà y; khó là vì đối tƣợng khảo sát là “mã nghệ thuật thơ Đƣờng luật của Quách Tấn”, bởi muố n hiể u thơ Quách Tấ n , bên ca ̣nh những tác phẩm thơ đã xuấ t bản , ngƣời viế t còn tim ̀ đo ̣c nhiề u thi phẩ m chƣa xuấ t bản nƣ̃a ; bên ca ̣nh thơ , Quách Tấ n còn viế t hồ i ký , thi thoại và biên khảo, và chính chúng đã góp phần đắc lƣ̣c giúp ngƣời đo ̣c hiể u đƣơ ̣c nhƣ̃ng sáng tác của ông nhiề u hơn.
Đồng thời, cần phải xác lập mã nghệ thuật thơ Đƣờng luật để thấy nét riêng trong thơ của Quách Tấn và cần phải đặt thơ ông trong dòng thơ Đƣờng luật Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, cụ thể là thơ Đƣờng luật đăng trên Nam Phong tạp chí và thơ Đƣờng luật trong phong trào Thơ Mới nhƣ thơ của Thái Can, Ngân Giang, v. Dù biế t min ̀ h còn ha ̣n chế nhiề u mă ̣t, nhƣng tôi đã cố gắ ng cho ̣n đề tài Xác lập mã nghệ thuật thơ Đƣờng luật của Quách Tấn để nghiên cứu cũng không ngoài mục đích góp thêm tiếng nói dù rất nhỏ về một nhà thơ sáng tác theo thể thơ cũ trong phong trào Thơ Mới. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ 2.
Nhƣ̃ng ý kiến đánh giá về thơ Quách Tấ n Tƣ̀ khi Quách Tấ n với những bài thơ Đƣờng luật in trên báo, xuất bản thành tập thơ thì đó cũng là lúc nhiều nhà phê bình , nhiề u văn thi si ̃ đã có nhƣ̃ng bài viế t về thơ của ông. Có thể điểm lại những nhận định , đánh giá về thơ của ông qua ba chă ̣ng đƣờng nhƣ sau: 2. Những bài viế t về thơ Quách Tấ n trước 1945 - Quách Tấn xuất hiện trên thi đàn từ 1932-1933, nhƣ̃ng bài thơ đầ u tay của ông lầ n đầ u tiên đƣơ ̣c đăng trên An Nam tạp chí , hồ i tờ báo này còn đă ̣t ta ̣i phố Hàng Khoai, Hàng Bông (Hà Nội), Phụ nữ tân văn (Sài Gòn), Tiế ng Dân (Huế ). Nhƣ̃ng bài thơ đó đƣợc in trong Một tấ m lòng (1939).
Trong lời Tƣ̣a cho tâ ̣p thơ viế t ngày 26 tháng 5 năm 1939, Tản Đà đã viết: “Ông Quách Tấ n , ngƣời Bình Đinh, ̣ tác giả tập thơ “Một tấ m lòng” đây, với tôi tuy chƣa tƣ̀ng gă ̣p mă ̣t nhau mà có thể coi nhau là cố nhân (…) thời ngƣời mới tra ̣c ba mƣơi tuổ i. Vâ ̣y nhƣ ông , kể là ngƣời trong tân học mà thơ ông phần nhiều làm theo thể thơ Đƣờng luật , nhấ t là nhƣ̃ng thơ tả cảnh , có nhiều vẻ hùng hậu , u ẩ n , nhã chí , tinh công (…) Thơ ông Quách Tấn rất là có công phu. Nế u không nhâ ̣n kỹ chỗ dụng công thời không thấy bổ n sắ c của tác giả ”; và: “Nhƣ cái thi tài ông Quách Tấn, mà lại có công với thơ, thời sau tập Một tấm lòng đây, ông hẳn còn cho chúng ta xem nhiều tập thơ có giá trị khác” [19,tr. - Hàn Mặc Tử đã viế t lời Bạt cho Một tấ m lòng, đã đánh giá cao tâ ̣p thơ, chẳ ng hạn: “Trí ta da ̣i khờ , mắ t ta no ánh sáng không đo ̣c nổ i nhƣ̃ng tờ thơ của tâ ̣p Một tấ m lòng mà ta đang cầm trên tay.
Chao ôi ! Cƣ́ mỗi tờ thơ là mỗi tờ trăng , thơm mát, dịu dàng , cơ hồ có tƣ̀ng bản nha ̣c reo lên ở mỗi trang giấ y. ( …) Nhƣng hồ n giai nhân không hiê ̣n lên với hàng chƣ̃ , mà khí vị thanh tao của văn chƣơng ửng lên mô ̣t màu sắ c phƣơng phi , đơm ra mô ̣t hồ n thơ hùng hâ ̣u” [19,tr. Và: “Những hàng chữ sang sáng rung rinh nhƣ bức tranh linh động, khiến hồn ta đắm mê tƣởng chừng đây là Hàn Sơn tự hay Hoàng Hạc lâu… nhƣng không đâu, đây là hồ Đà Lạt, bãi Quy Nhơn, chùa Cây Mai, đồng Lập Trận, là núi Nhạn, là sông Côn…, là anh linh tú khí của nƣớc non Nam Việt hun đúc lại, tạo thành những kỳ quan thắng tích”. Hàn Mặc Tử còn trân trọng và ca ngợi Quách Tấn: “Cũng nhƣ Đỗ Phủ đời 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đƣờng, thi nhân của ta đây là ngƣời trong vòng danh lợi.
Thế mà trí vẫn ung dung siêu thoát ra ngoài lề phú quý, lòng luôn luôn mơ ƣớc cảnh giang hồ mây nƣớc bốn phƣơng. Cho nên mỗi lần thấy chim bạch nhạn vỗ cánh tung trời mà bay, là thi nhân háo hức, bồn chồn, muốn vất bỏ cả vinh ba phú quý để làm ngƣời lãng tử. Nhƣng cánh hồng chƣa tiện gió, mà muốn hƣởng tự do trong bốn bể thi nhân tạm đành mộng hồn thả lỏng lúc đêm thanh. Tâm sự thi nhân, chí nguyện thi nhân, thi nhân vẫn tự phụ trong đời chƣa ngƣời hiểu.
Mắt thi nhân nhìn vào đâu cũng thấy toàn là sự tầm thƣờng!” [19,tr. Thích trên báo Vì Chúa số 147 ra ngày 30 tháng 11 năm 1939 đã viế t bài giới thiê ̣u tâ ̣p thơ đ ầu tay này của Quách Tấn [19,tr. Vân Sơn trên tờ báo Điê ̣n t ín ngày 13 tháng 01 năm 1940 đã có bài điể m sách , tác giả bài viết khen thơ tả cảnh của Quách Tấn hay , đă ̣c sắ c , tài tình; và thơ tả tình thì cũng k hông kém gì thơ tả cảnh… [19,tr.