Luận văn: Xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên trong kinh tế thị trường

Luận văn thạc sĩ triết học nghiên cứu thực trạng và giải pháp xây dựng nhân cách đạo đức cho sinh viên trong bối cảnh kinh tế thị trường tại Việt Nam hiện nay.

• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Vấn đề xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay (qua thực tế các trường đại học khối xã hội nhân văn ở miền Bắc Việt Nam)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên hiện nay

Xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên là nhiệm vụ nền tảng của giáo dục đại học Việt Nam. Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh chóng. Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao. Sinh viên không chỉ cần giỏi chuyên môn mà còn phải có phẩm chất đạo đức trong sáng. Nhân cách đạo đức tạo nên cơ chế tự điều chỉnh bên trong mỗi cá nhân. Yếu tố này thúc đẩy sự tự giác và tinh thần trách nhiệm xã hội. Triết học Mác - Lênin khẳng định con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội. Văn hóa tinh thần xã hội giữ vai trò then chốt trong định hình nhân cách. Môi trường giáo dục gián tiếp cung cấp tri thức, niềm tin và lý tưởng sống. Thế giới quan khoa học giúp sinh viên nhận thức đúng đắn vị thế bản thân trong cộng đồng. Việc nghiên cứu cơ sở lý luận triết học về đạo đức sinh viên là yêu cầu cấp thiết. Đề tài luận văn thạc sĩ làm rõ tính tất yếu khách quan của quá trình này. Nghiên cứu cung cấp cơ sở phương pháp luận vững chắc cho công tác quản lý giáo dục.

1.1. Khái niệm nhân cách đạo đức dưới góc độ triết học

Nhân cách đạo đức là sự tích hợp phẩm chất chính trị, chuẩn mực luân lý và hành vi thực tiễn. Khái niệm này phản ánh trình độ phát triển văn hóa tinh thần của mỗi cá nhân. Triết học xem nhân cách không phải là thực thể bẩm sinh. Cấu trúc nhân cách hình thành thông qua quá trình giao tiếp và hoạt động xã hội. Thế giới quan duy vật biện chứng giữ vị trí hạt nhân trong cấu trúc nhân cách. Yếu tố này bao gồm tri thức, niềm tin và lý tưởng cách mạng. Khi thế giới quan đúng đắn, cá nhân sẽ xác lập hành vi chuẩn mực. Đạo đức sinh viên thể hiện qua tinh thần cống hiến và ý thức tôn trọng pháp luật. Đây là thước đo giá trị tinh thần trong xã hội văn minh.

1.2. Tính tất yếu xây dựng đạo đức sinh viên trong thời kỳ mới

Kinh tế thị trường mang tính hai mặt đối với sự phát triển nhân cách. Cơ chế thị trường kích thích tính năng động, sáng tạo và tự chủ cá nhân. Tuy nhiên, mặt trái thị trường cũng nảy sinh tâm lý thực dụng và vị kỷ. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ bị xói mòn. Sinh viên là lực lượng trí thức tương lai của đất nước. Tầng lớp này dễ chịu tác động từ luồng văn hóa tiêu cực bên ngoài. Việc rèn luyện đạo đức giúp thanh niên xây dựng bộ lọc tư tưởng vững chắc. Giáo dục nhân cách tạo sự hài hòa giữa lợi ích cá nhân và cộng đồng. Xây dựng đạo đức là tiền đề đảm bảo phát triển bền vững quốc gia.

II. Phân tích thực trạng đạo đức sinh viên trong kinh tế thị trường

Thực trạng đạo đức sinh viên Việt Nam hiện nay xuất hiện nhiều chuyển biến phức tạp. Đa số sinh viên giữ vững lập trường chính trị và tin tưởng vào đường lối đổi mới. Tinh thần xung kích, khát vọng lập thân và ý thức cộng đồng được thể hiện rõ rệt. Tỷ lệ đoàn viên ưu tú phấn đấu gia nhập Đảng Cộng sản ngày càng tăng. Sinh viên tích cực tham gia các phong trào tình nguyện và hoạt động nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, kinh tế thị trường cũng làm phát sinh nhiều biểu hiện tiêu cực đáng lo ngại. Một bộ phận sinh viên phai nhạt lý tưởng, sống thực dụng và coi trọng vật chất. Hiện tượng lười lao động, gian lận học tập và thiếu hoài bão cống hiến vẫn diễn ra. Một số sinh viên sa vào lối sống buông thả, thờ ơ trước các vấn đề xã hội. Tác động của mạng xã hội và văn hóa độc hại làm xói mòn chuẩn mực đạo đức truyền thống. Những mâu thuẫn giữa nhu cầu cá nhân và trách nhiệm xã hội chưa được xử lý hài hòa. Thực trạng này đặt ra thách thức lớn đối với sự nghiệp giáo dục toàn diện.

2.1. Mặt tích cực trong tư tưởng và lối sống của sinh viên

Đại đa số sinh viên thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng và lòng yêu nước sâu sắc. Sinh viên chủ động tiếp thu tri thức khoa học hiện đại và làm chủ công nghệ mới. Ý thức tự lập, tinh thần khởi nghiệp và khả năng thích ứng với kinh tế thị trường nâng cao. Nhiều sinh viên hăng hái tham gia phong trào mùa hè xanh và hiến máu nhân đạo. Khát vọng cống hiến cho công cuộc hiện đại hóa đất nước trở thành động lực học tập. Số lượng sinh viên ưu tú phấn đấu đứng vào hàng ngũ của Đảng ngày càng tăng. Đây là minh chứng rõ nét cho niềm tin của thế hệ trẻ đối với tương lai dân tộc.

2.2. Những hạn chế và biểu hiện suy thoái đạo đức sinh viên

Mặt trái của kinh tế thị trường làm gia tăng lối sống thực dụng trong một bộ phận sinh viên. Tâm lý sùng bái tiền tài và chủ nghĩa cá nhân ích kỷ xuất hiện ngày càng rõ. Một số sinh viên giảm sút ý chí phấn đấu, lười rèn luyện và chạy theo danh vọng ảo. Hiện tượng gian lận trong thi cử và nghiên cứu khoa học làm giảm uy tín học thuật. Tình trạng nghiện mạng xã hội, game online và sa đà vào tệ nạn xã hội vẫn tiếp diễn. Sự du nhập thiếu chọn lọc của văn hóa ngoại lai đe dọa các giá trị thuần phong mỹ tục. Những hạn chế này đòi hỏi phải có biện pháp chấn chỉnh kịp thời và kiên quyết.

III. Giải pháp xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên thời kỳ đổi mới

Xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của nhiều giải pháp. Hệ thống giáo dục cần đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy lý luận chính trị. Việc truyền thụ tri thức phải gắn liền với giáo dục lý tưởng và rèn luyện đạo đức. Các trường đại học cần kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và toàn xã hội. Môi trường sư phạm lành mạnh tạo điều kiện thuận lợi để sinh viên phát triển toàn diện. Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên giữ vai trò hạt nhân định hướng phong trào hành động. Sinh viên cần được tạo điều kiện tham gia các hoạt động cộng đồng và nghiên cứu thực tiễn. Quá trình tự giáo dục và tự rèn luyện của bản thân sinh viên mang tính quyết định. Mỗi cá nhân cần tự giác trau dồi đạo đức và nâng cao tinh thần kỷ luật. Xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh giúp thanh niên phòng chống tác động tiêu cực từ không gian mạng. Thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ hình thành đội ngũ trí thức trẻ vừa hồng vừa chuyên.

3.1. Đổi mới giáo dục triết học và lý luận chính trị trong đại học

Giáo dục triết học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò cốt lõi. Phương pháp giảng dạy cần chuyển từ truyền thụ một chiều sang gợi mở tư duy phản biện. Nội dung bài giảng cần gắn kết chặt chẽ với các vấn đề thực tiễn của kinh tế thị trường. Giảng viên cần truyền cảm hứng và khơi dậy niềm tin khoa học nơi sinh viên. Việc đổi mới kiểm tra đánh giá giúp đo lường thực chất nhận thức đạo đức. Sinh viên cần vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng để phân tích đời sống xã hội. Giáo dục lý luận chính trị vững vàng giúp sinh viên nâng cao sức đề kháng trước quan điểm sai trái.

3.2. Phát huy vai trò tự rèn luyện và hoạt động thực tiễn sinh viên

Tự giáo dục là nhân tố quyết định trực tiếp đến sự hoàn thiện nhân cách đạo đức. Sinh viên cần chủ động xây dựng kế hoạch học tập và rèn luyện bản thân nghiêm túc. Tinh thần tự giác giúp cá nhân vượt qua cám dỗ vật chất và thói quen tiêu cực. Các phong trào thanh niên tình nguyện tạo môi trường thực tế phong phú để rèn luyện nhân cách. Hoạt động thực tiễn giúp sinh viên thấu hiểu đời sống nhân dân và nâng cao tinh thần trách nhiệm. Mối quan hệ tương trợ trong tập thể củng cố tình đoàn kết và lối sống nghĩa tình. Rèn luyện thực tiễn biến tri thức đạo đức thành thói quen hành vi hàng ngày.

IV. Kết luận nghiên cứu nhân cách đạo đức sinh viên trong thời đại mới

Xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên là vấn đề chiến lược trong sự nghiệp giáo dục. Đề tài luận văn thạc sĩ triết học làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề. Nghiên cứu khẳng định vai trò quyết định của thế giới quan khoa học trong định hình nhân cách. Bối cảnh kinh tế thị trường mang lại cơ hội phát triển nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức lớn. Việc hoàn thiện đạo đức sinh viên đòi hỏi sự chuyển biến từ nhận thức đến hành động cụ thể. Nhà trường, gia đình và các đoàn thể xã hội cần tạo lập môi trường giáo dục đồng bộ. Sinh viên phải luôn giữ vững bản lĩnh chính trị và đề cao tinh thần trách nhiệm với đất nước. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học có giá trị cho công tác quản lý đào tạo. Công trình đóng góp thiết thực vào việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho thời kỳ hội nhập.

4.1. Ý nghĩa học thuật của luận văn thạc sĩ triết học

Luận văn thạc sĩ triết học làm sâu sắc thêm lý luận về nhân cách và đạo đức con người. Đề tài hệ thống hóa quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin về quy luật phát triển ý thức xã hội. Công trình phân tích rõ tác động đa chiều của kinh tế thị trường đến chuẩn mực đạo đức. Kết quả nghiên cứu làm phong phú thêm kho tàng lý luận giáo dục đại học hiện đại. Đề tài mở ra các hướng tiếp cận liên ngành giữa triết học, đạo đức học và xã hội học. Đây là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành triết học.

4.2. Khả năng ứng dụng thực tiễn trong công tác quản lý giáo dục

Các giải pháp trong đề tài có khả năng ứng dụng thực tiễn cao tại các cơ sở giáo dục. Nghiên cứu hỗ trợ ban giám hiệu xây dựng quy chế đạo đức sinh viên phù hợp. Đề tài định hướng xây dựng các chương trình đào tạo kỹ năng mềm và hoạt động cộng đồng. Cán bộ quản lý có thêm căn cứ khoa học để hoàn thiện công tác tư tưởng chính trị. Mô hình phối hợp giữa nhà trường và đoàn thể giúp nâng cao hiệu quả rèn luyện nhân cách. Việc triển khai các khuyến nghị góp phần ngăn chặn kịp thời các biểu hiện tha hóa đạo đức. Đây là cơ sở thực tiễn để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Nhân cách đạo đức, tầm quan trọng của việc xây dựng nhân cách đạo đức cho sinh viên hiện nay 1. Nhân cách đạo đức và những nhân tố cơ bản qui định sự phát triển của nhân cách đạo đức của sinh viên 1. Nhân cách Tư tưởng về nhân cách xuất hiện từ Arixtôt (384 - 322 TCN) - nhà Triết học cổ đại Hy Lạp - khi ông cho rằng, con người là "sinh vật chính trị" (Joon poltikon). ở đây, bước đầu Arixtôt đã thấy được vai trò của tác động xã hội, của giáo dục đào tạo đối với sự phát triển con người như là một nhân cách.

Tuy nhiên, đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, lần đầu tiên, hai nhà tâm lý học người Đức Dilthey và Spranger mới đưa ra khái niệm nhân cách. Theo hai ông, nhân cách là cái "mặt nạ" có tính chất xã hội của cái tôi bên trong; khi nào cái "mặt nạ" đó trùng với cái tôi thì nhân cách phát triển chín muồi [24, tr. Đến nay, nhân cách được nghiên cứu, định nghĩa dưới nhiều góc độ khác nhau, những đại biểu nổi tiếng như: S.Freud với thuyết "Phân tâm học" coi bản chất nhân cách là thuộc tính sinh vật hay sinh vật hóa bản chất nhân cách, coi nó là bản năng tình dục; J.eysenck coi nhân cách là một dạng nào đó của ý thức trí tuệ và ý thức đạo đức thực hiện sự tự chủ trong bối cảnh tương tác; A.dler với thuyết "Siêu đẳng bù trừ", G.Allport với thuyết "đặc trưng" và năm 1949 ông đã đưa ra trên 50 định nghĩa khác nhau về nhân cách. Đại biểu nổi tiếng nhất của chủ nghĩa Nhân bản triết học tư sản thế kỷ XX là M.Sêlơ - một nhà triết học Đức - cho rằng: "Bản chất vốn có của con người không gắn với tồn tại của nó về mặt sinh vật và xã hội mà nằm trong tinh thần của nó, trong khả năng của con người trở thành nhân 7 cách" [7, tr.

Theo quan niệm của ông con người không tồn tại thực mà con người chỉ là một bộ phận của thực tại tinh thần. Nhìn chung, các học thuyết trên hoặc xem nhân cách như là sự đáp ứng nhu cầu sinh học thuần túy, hoặc xem nhân cách chỉ có tính chất thuần túy của cá nhân con người mà không thấy được tính quyết định của vai trò xã hội trong sự hình thành và phát triển nhân cách con người. Triết học Mác ra đời đánh dấu bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử tư tưởng của nhân loại. Theo đánh giá của V.

Lênin, triết học Mác đã khắc phục được những thiếu sót lớn nhất của lịch sử triết học: Chủ nghĩa duy tâm "không thấy được" điểm xuất phát là từ hiện thực khách quan, chủ nghĩa duy vật siêu hình "không thấy được" vai trò tích cực của chủ thể con người. Chủ nghĩa duy vật lịch sử khẳng định, con người là thực thể sinh học xã hội. Mặt sinh học và mặt xã hội có mối quan hệ bao chứa lẫn nhau, chế ước lẫn nhau. Mặt sinh học không thuần túy là sinh học mà là sinh học - xã hội.

Mặt xã hội không trừu tượng, trống rỗng, hư vô mà nó là sự phản ánh hiện thực của tồn tại sinh học - xã hội. Như vậy, con người không chỉ xuất hiện và tuân theo nhờ những qui luật tiến hóa hữu cơ mà nó còn chịu sự tác động của những qui luật xã hội. Sự hoàn thiện bản chất xã hội trong con người cũng đồng thời là quá trình hoàn thiện về nhân cách, trong quá trình này, cái sinh học ngày càng được xã hội hóa, nhân tính hóa nhiều hơn. Nhân cách được hình thành và phát triển trong quá trình sống, lao động, quan hệ giao tiếp.

Tuy nhiên, trên lập trường triết học mác xít, giữa các nhà khoa học cũng có nhiều định nghĩa khác nhau về nhân cách: Chẳng hạn "Nhân cách là hệ thống những phẩm giá xã hội của cá nhân thể hiện trong cá nhân, ngoài cá nhân, thông qua hoạt động giao tiếp của cá nhân ấy" [4, tr. 74]; "Nhân cách là toàn bộ những đặc điểm tâm lý của cá nhân đã hình thành và phát triển từ trong các quan hệ xã hội" [53, tr. 80] hoặc "Khái niệm nhân 8 cách được thể hiện là toàn bộ đời sống" tinh thần và xã hội của con người bao gồm "tầng" xã hội và "tầng" tâm lý trong con người. Khái niệm này cho phép hiểu bản chất Người ở mỗi cá nhân, cái tư cách làm Người của nó, cái phân biệt nó với giống loài động vật.

Tuy nhiên, nhân cách là một khái niệm phức tạp, cần được tiếp cận từ nhiều phía. 28] và có hàng trăm định nghĩa khác nhau về nhân cách và mỗi ngành khoa học lại tiếp cận nhân cách từ góc độ nghiên cứu đặc thù của mình, đi sâu vào mặt này, hoặc mặt khác của nhân cách, tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu của ngành đó. Tuy nhiên, có thể nhận thấy rằng, các quan điểm đó tập hợp thành hai khuynh hướng cơ bản: - Một là: Coi nhân cách như là đặc trưng, chức năng, vai trò, vị trí của con người trong xã hội. - Hai là: Coi nhân cách là đặc trưng bản chất của con người [48, tr.

Chúng tôi thống nhất với khuynh hướng thứ hai coi nhân cách là đặc trưng bản chất của con người. Khi bàn về vấn đề con người, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đặc biệt chú ý tới bản chất xã hội của con người, lý giải các quan hệ xã hội tham gia vào sự hình thành bản chất ấy cũng như vai trò của thực tiễn và hoạt động thực tiễn đối với sự bộc lộ những sức mạnh bản chất Người, tới sự hình thành, phát triển và hoàn thiện nhân cách Người. Mác đưa ra nhận xét bản chất con người đặc thù không phải là râu của nó, không phải là máu của nó, không phải là bản chất thể xác trừu tượng của nó mà chính là phẩm chất xã hội của nó. "Mỗi quan hệ của anh ta đối với con người và đối với giới tự nhiên phải là một biểu hiện của đời sống cá nhân hiện thực" [34, tr.

Như vậy, con người là một thực thể sinh học - xã hội mang bản chất xã hội, còn nhân cách phản ánh trình độ phát triển về mặt xã hội, phản ánh mức độ cá thể hóa, tính độc đáo trong mỗi cá nhân con người. Nhân cách là 9 sự thống nhất biện chứng giữa yếu tố xã hội và cá nhân trong mỗi con người. Sự thống nhất này tạo điều kiện cho quá trình hình thành và phát triển nhân cách. Triết học Mác - Lênin xem nhân cách như là một chỉnh thể cá nhân, có tính lịch sử - cụ thể.

Nó tham gia vào hoạt động thực tiễn, đóng vai trò chủ thể của nhận thức và của sự phát triển xã hội [7, tr. 33] Nói đến nhân cách, trước hết là nói tới nhân cách của con người hiện thực, gắn liền với bản chất xã hội của nó, là sản phẩm của những hoàn cảnh xã hội, hoàn cảnh lịch sử - cụ thể. Nó là kết quả của hoạt động người trong quá trình họ tiếp nhận sự giáo dục của xã hội và quá trình tự giáo dục của bản thân. Quá trình này không chỉ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong sự phát triển nhân cách mà còn là phương diện chủ yếu để tạo ra diện mạo nhân cách đạo đức con người.

ở đây, các nhân tố sinh vật di truyền, tâm sinh lý và xã hội xoắn xuýt với nhau. Đối với sự phát triển nhân cách, cải tạo sinh vật di truyền và tâm sinh lý là cơ sở sinh vật, là những điều kiện tự nhiên, mà trên cơ sở đó hình thành nên những đặc điểm lịch sử - xã hội của con người. Mặt khác, nhân cách là nhân cách của từng cá nhân riêng biệt, cụ thể có mối quan hệ mật thiết với điều kiện tự nhiên, xã hội xung quanh. Mỗi cá nhân mang nhân cách này vừa có khả năng tự đánh giá những hành vi của bản thân mình, vừa có khả năng đánh giá hành vi của cá nhân mang nhân cách khác.

Quá trình tự đánh giá và được đánh giá đó là quá trình cá nhân thực hiện những hành vi cho mình và cho người khác theo yêu cầu chung của nhân cách xã hội. Nói cách khác, nhân cách là những phẩm chất bên trong của mỗi cá nhân trước những đòi hỏi của xã hội và của bản thân cá nhân để cá nhân đó tồn tại và làm tròn trách nhiệm của mình với bản thân, với xã hội. Do đó, nhân cách cá nhân bị chi phối bởi nhân cách xã hội, 10 phản ánh nhân cách xã hội, đồng thời nhân cách xã hội tìm thấy mình qua những hình ảnh, diện mạo riêng rất đa dạng của mỗi nhân cách cá nhân. Nhân cách đạo đức, nhân cách đạo đức của sinh viên Nhân cách đạo đức: Là tổng thể những phẩm chất đạo đức của nhân cách (nhu cầu, tình cảm, niềm tin, tri thức, lý tưởng, năng lực đạo đức .) được hình thành một cách lịch sử - cụ thể, được thể hiện, thực hiện trong toàn bộ hoạt động sống của mình như một cá nhân.

Nếu nhân cách là một chỉnh thể thống nhất giữa đức và tài, của những thuộc tính, phẩm chất, xu hướng. bên trong, riêng biệt của mỗi cá nhân, dùng để phân biệt cá nhân này và cá nhân khác thì nhân cách đạo đức lại thể hiện năng lực đạo đức cá nhân, là ý thức, tình cảm, lý tưởng đạo đức cá nhân. Nhân cách là một khái niệm rộng bao hàm trong nó phương diện đạo đức, phương diện thẩm mỹ, phương diện nhận thức. hoặc nói cách khác nhân cách bao gồm những phẩm chất đạo đức, phẩm chất thẩm mỹ, phẩm chất nhận thức.

tức là những phẩm chất xã hội của con người. Những phẩm chất xã hội ấy được hình thành trong quá trình hoạt động thực tiễn, hoạt động xã hội của con người chứ không phải do thiên phú hay là những phẩm chất bẩm sinh. Vì vậy, tất yếu trong cấu trúc của nhân cách phải bao gồm phẩm chất thẩm mỹ, phẩm chất nhận thức và phẩm chất đạo đức của cá nhân. Tuy nhiên, sự tham gia của nhân cách đạo đức trong cấu trúc của nhân cách không chỉ được hiểu đơn giản chỉ là yếu tố cấu thành lên nhân cách, dù là yếu tố nền tảng.

Sự tham gia đó biểu hiện mối quan hệ biện chứng giữa nhân cách và nhân cách đạo đức, nhân cách đạo đức phát triển sẽ là "chất men" kích thích sự phát triển của trí tuệ, của tư duy sáng tạo và năng lực thực tiễn của nhân cách.