Chương 1: SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN VỀ MẶT TỔ CHỨC CỦA LỰC LƯỢNG TNXP TRUNG ƯƠNG (1950 – 1954) 1. Bối cảnh lịch sử Cuối năm 1949, đầu năm 1950, tình hình trong nước và thế giới có nhiều biến chuyển, ảnh hưởng to lớn đến cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta. Về phía thực dân Pháp, sau thất bại của cuộc tiến công lên Việt Bắc (Thu – Đông 1947), khi âm mưu nhanh chóng kết thúc chiến tranh bằng chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh” bị phá sản, chúng buộc phải chuyển sang kế hoạch “đánh kéo dài” bằng cách ráo riết thực hiện chính sách “dùng người Việt đánh người Việt, lấy chiến tranh nuôi chiến tranh”, thực hiện chiến lược “chiến tranh tổng lực” trên các mặt chính trị, quân sự và cả việc triệt phá các cơ sở kinh tế của ta. Trong khi đó, phong trào đấu tranh phản đối cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam của các tầng lớp nhân dân Pháp ngày càng dâng cao, dưới nhiều hình thức phong phú như lấy chữ ký, gửi đơn kiến nghị đòi hoà bình ở Việt Nam, đấu tranh chống đưa lính sang Việt Nam…Tình hình đó ngày càng khoét sâu thêm những mâu thuẫn trong giới cầm quyền Pháp.
Những khó khăn về kinh tế, tài chính cũng ngày càng tăng lên. Lợi dụng lúc thực dân Pháp gặp phải những khó khăn như vậy, đế quốc Mỹ ngày càng can thiệp sâu vào cuộc chiến tranh Đông Dương, nhất là khi Mỹ vừa chịu thất bại nặng nề khi chính phủ Quốc dân Đảng Tưởng Giới Thạch được Mỹ ủng hộ, giúp đỡ đã sụp đổ hoàn toàn ở Trung Quốc, nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa ra đời (tháng 10/1949). Nhờ sự giúp đỡ đắc lực của Mỹ (thông qua kế hoạch Rơve), thực dân Pháp nhanh chóng triển khai âm mưu “khoá chặt biên giới Việt – Trung”. Địch tăng cường xây dựng hệ thống phòng ngự dọc theo đường số 4 (giáp biên giới); đồng thời thiết lập 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “hành lang Đông – Tây” (Hải Phòng – Hà Nội – Hoà Bình – Sơn La) nhằm cắt đứt sự liên lạc giữa căn cứ Việt Bắc của ta với đồng bằng Liên khu III và Liên khu IV.
Chúng đang tích cực chuẩn bị mọi mặt để mở cuộc tiến công quy mô lớn lên Việt Bắc lần thứ hai nhằm kết thúc chiến tranh. Để chống lại âm mưu “dùng người Việt đánh người Việt, lấy chiến tranh nuôi chiến tranh” của thực dân Pháp, quân và dân ta đã phát huy sức mạnh tổng hợp của cuộc chiến tranh cách mạng, tích cực phát triển chiến tranh du kích khắp nơi, từ vùng địch hậu đến chiến trường chính làm cho địch sa lầy trên mọi địa bàn. Bên cạnh việc phát triển chiến tranh du kích, coi du kích chiến là chính, từ năm 1948 đến giữa năm 1950 bộ đội ta đã mở hàng chục chiến dịch và đợt hoạt động quy mô nhỏ trên các chiến trường toàn quốc. Ngày 18/3/1948, ta mở chiến dịch Nghĩa Lộ (Tây Bắc) giải phóng thị trấn Nghĩa Lộ, bức địch phải rút 7 vị trí khác, có 163 địch ra hàng.
Ngày 1/6/1948, ta mở chiến dịch Yên Bình tiêu diệt vị trí Phố Ràng và 300 tên địch. Từ 1949 – 1950, quân ta lại liên tiếp mở các chiến dịch tiến công địch: chiến dịch Lao – Hà (cuối tháng 2/1949) xoá bỏ vị trí Phố Lu và Bản Lầu buộc địch phải rút 22 vị trí khác, giải phóng một vùng rộng lớn 22,789Km2; chiến dịch Đông Bắc (từ tháng 3 đến tháng 5/1949) phá huỷ 53 xe quân sự của địch ở Lũng Phầy. Phối hợp chặt chẽ với đấu tranh quân sự, phong trào đấu tranh chính trị ở các thành phố, các khu công nghiệp cũng có bước phát triển mới, góp phần thúc đẩy cuộc kháng chiến tiến lên. Đó là một bước tiến quan trọng của quân đội ta trên con đường đẩy mạnh “vận động chiến”, từ du kích tiến dần lên chính quy, kết hợp chiến tranh du kích với chiến tranh chính quy.
Thông qua đó lực lượng kháng chiến của ta đã trưởng thành về mọi mặt. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong bối cảnh đó, trên bình diện quốc tế cũng có nhiều biến chuyển có lợi cho sự nghiệp cách mạng ở nước ta. Đó là cách mạng Trung Quốc thành công, nước Cộng hòa Nhân dân Trung hoa ra đời; Liên Xô cùng các nước dân chủ nhân dân ở Đông Âu đạt nhiều thành tựu to lớn trong xây dựng kinh tế - xã hội và đã chính thức công nhận Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; sự phát triển mạnh mẽ của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc và đấu tranh vì hòa bình thế giới ở châu Á, Phi, Mỹ La tinh…Với điều kiện thuận lợi đó, Đảng ta quyết định đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tiến lên bước phát triển cao hơn. Tại Hội nghị lần thứ III của Đảng (từ 21/1 đến 3/2 năm 1950), Đảng đã khẳng định “ta cần phải nhân đà tiến bộ của bản thân ta, dựa vào sự giúp đỡ của các lực lượng bạn, lợi dụng sự lúng túng của địch, trông trước mưu mô của đế quốc Mỹ - Anh mà gấp rút hoàn thành nhiệm vụ chuẩn bị chuyển mạnh sang tổng phản công trong năm 1950 này” [25, tr.
Để đảm bảo thực hiện được những kế hoạch Đảng ta đã vạch ra, công tác hậu cần phục vụ chiến đấu trở nên cấp bách, có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Chính vì lẽ đó, ngay từ đầu năm 1950, trong chỉ thị về việc chuẩn bị chiến trường Đông Bắc, Đảng đã vạch rõ: “Chuẩn bị chiến trường Đông Bắc cho thật đầy đủ để khi có đủ điều kiện sẽ mở một chiến dịch lớn quét địch ra khỏi đường số 4 và một đoạn bờ bể, đánh bại quân địch trong vùng Đông Bắc” [25, tr. Tháng 5 năm 1950, Trung ương lại chỉ thị cho Liên khu ủy Việt Bắc về việc sửa đường và vận tải. Chỉ thị nêu rõ: “hiện nay việc giao thông liên lạc giữa nước ta với nước ngoài, đặc biệt với Trung Quốc là rất cần thiết.
Trung ương quyết nghị sửa gấp những con đường lớn trong Liên khu Việt Bắc từ biên giới vào…Tổ chức những đội xung phong công tác “brigade de 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com choc” trong các đoàn thể nhân dân. Chọn những đoàn viên hăng hái khoẻ mạnh nhất là thanh niên tổ chức thành từng đội chữa đường để làm động cơ thúc đẩy nhân dân. Cho đến tháng 6 năm 1950, trước âm mưu của thực dân Pháp muốn tiếp tục tấn công lên Việt Bắc lần thứ 2 nhằm khóa chặt biên giới Việt – Trung, thiết lập hành lang Đông – Tây, Trung ương Đảng ta đã quyết định mở chiến dịch Biên giới. Yêu cầu của chiến dịch là tiêu diệt một phần quan trọng sinh lực địch, giải phóng vùng biên giới phía Bắc nước ta; thu hẹp phạm vi chiếm đóng của địch và mở rộng, củng cố căn cứ địa Việt Bắc, tiến tới giành thế chủ động trên chiến trường chính.
Như vậy, chiến dịch Biên giới có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với cục diện chiến tranh giữa ta và địch. Do đó, công tác phục vụ chiến đấu trong chiến dịch này càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các cấp bộ Đảng, chính quyền và Đoàn thanh niên cũng đã vận động được hàng vạn dân công lên đường làm nhiệm vụ phục vụ tiền tuyến, sửa cầu đường, vận chuyển súng đạn, lương thực, thuốc men cho bộ đội với tinh thần sẵn sàng hy sinh, chịu đựng gian khổ hoàn thành mọi nhiệm vụ. Tuy nhiên, lực lượng dân công có những hạn chế nhất định.
Trước hết, thời gian đi dân công phục vụ cho các chiến dịch thường chỉ vài chục ngày đến một, hai tháng. Với thời gian ngắn, đối tượng rộng rãi, các cấp lãnh đạo không thể làm tốt công tác tổ chức, giáo dục chu đáo và cũng không thế đảm đương được những nhiệm vụ đột xuất và những nhiệm vụ đòi hỏi thời gian dài. Để đáp ứng yêu cầu to lớn của cuộc kháng chiến, vấn đề đặt ra cho cách mạng chúng ta lúc này là không những phải huy động đông đảo dân công, mà còn phải tổ chức thêm một lực lượng mới, trẻ, khoẻ, được giáo dục 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và tổ chức chặt chẽ, thực sự là đội quân chủ lực trong dân công để có thể mở hàng trăm kilômét đường, vận chuyển hàng vạn tấn lương thực, đạn dược trong bất kỳ tình huống nào của cuộc kháng chiến. Chỉ có như thế, bộ đội ta mới có đủ điều kiện để đẩy mạnh tác chiến theo hướng mở các chiến dịch lớn, dài ngày.
Đội TNXP công tác Trung ương ra đời Trước yêu cầu cấp bách của cuộc kháng chiến, Trung ương Đảng và Hồ Chủ tịch nhận thấy cần thiết phải tổ chức các Đội thanh niên xung phong để bổ khuyết những hạn chế của dân công đảm bảo cho công tác hậu cần, đáp ứng kịp thời yêu cầu to lớn của chiến dịch. Hồ Chủ tịch đã trực tiếp chỉ thị cho đồng chí Nguyễn Chí Thanh - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Liên đoàn thanh niên Việt Nam phải truyền đạt ý kiến của Người với Trung ương Đoàn Thanh niên Cứu quốc về việc thành lập những đội thanh niên xung phong công tác cho phù hợp đặc điểm của thanh niên là luôn đi đầu trong mọi nhiệm vụ. Tháng 6 năm 1950, trong một Hội nghị quan trọng do Đại tướng Võ Nguyên Giáp chủ trì, nhằm quán triệt đường lối quân sự trong giai đoạn mới của Trung ương, đặc biệt là chủ trương đánh lớn, đồng chí Nguyễn Chí Thanh đã truyền đạt chỉ thị của Hồ Chí Minh với đồng chí Nguyễn Lam – Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam, người cũng có mặt trong Hội nghị. Trên tinh thần đó, ngày 15 tháng 7 năm 1950, Đảng Đoàn Thanh vận Trung ương đã họp Hội nghị mở rộng và giao cho Ban Thường vụ Trung ương Đoàn ra quyết định thành lập Đội Thanh niên xung phong công tác Trung ương đầu tiên.
Đây là thời điểm có ý nghĩa lịch sử đối với sự ra đời của một đội hình thanh niên mang tính đặc thù từ sáng kiến của Hồ Chủ tịch. Các đội TNXP chính là một hình thức mới để tập hợp lực lượng thanh niên tham gia chiến đấu, là trường học để tuổi trẻ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việt Nam rèn luyện, cống hiến và trưởng thành trong suốt hơn nửa thế kỷ qua. Các đồng chí Nguyễn Chí Thanh, Nguyễn Lam cùng Ban Thường vụ Trung ương Đoàn đã trực tiếp lựa chọn bộ máy lãnh đạo cho Đội TNXP công tác Trung ương đầu tiên này.