CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Khái niệm hiệu quả Hiệu quả là khả năng tạo ra kết quả mong muốn hoặc khả năng sản xuất ra sản lượng mong muốn. Khi cái gì đó được gọi là có kết quả, nó có nghĩa là có một kết quả mong muốn hoặc mong đợi, hoặc tạo ra một ấn tượng sâu sắc, sinh động.
Nhà kinh tế học người Anh, Adam Smith cho rằng: “ Hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hóa” ( Kinh tế thương mại dịch vụ - Nhà xuất bản Thống kê, 1998). Theo quan điểm này của Adam Smith đã đồng nhất hiệu quả với chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh. Ngoài ra hiệu quả được xác định bởi tỉ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Hiệu quả được xác định bởi công thức: H = K/C Trong đó: H: Hiệu quả hoạt động SXKD K: Kết quả đạt được từ hoạt động SXKD C: Chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó 1.
Khái niệm hiệu quả sản xuất kinh doanh Hiệu quả sản xuất kinh doanh là phạm trù kinh tế, gắn với cơ chế thị trường có quan hệ với tất cả các yếu tố trong quá trình sản xuất kinh doanh như: lao động, vốn, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu…nên doanh nghiệp chỉ có thể đạt hiệu quả cao khi việc sử dụng các yếu tố cơ bản của quá trình kinh doanh có hiệu quả. Đối với các doanh nghiệp, hiệu quả kinh doanh không những là thước đo chất lượng phản ánh trình độ tổ chức, quản lý kinh doanh mà còn là vấn đề sống còn. Trong điều kiện kinh tế thị trường ngày càng phát triển, cùng với quá trình hội nhập của nền kinh tế, doanh nghiệp muốn tồn tại phát triển thì trước hết kinh doanh phải có hiệu quả. Hiệu quả càng cao thì doanh nghiệp càng có điều kiện để đầu tư, mua sắm máy móc thiết bị, phương tiện hiện đại cho kinh doanh, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mới, cải thiện và nâng cao đời sống người lao động, thực hiện nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước.
Khi đề cập đến hiệu quả sản xuất kinh doanh các nhà kinh tế dựa vào từng góc độ xem xét để đưa ra các định nghĩa khác nhau. Dưới đây là các quan điểm khác nhau về hiệu quả sản xuất kinh doanh: Theo GS.TS Đỗ Hoàng Toàn cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế - xã hội tổng hợp để lựa chọn các phương án hoặc các quyết định trong quá trình hoạt động thực tiễn ở mọi lĩnh vực kinh doanh và tại mọi thời điểm. Bất kỳ các quyết định 5 Luan van cần đạt được phương án tốt nhất trong điều kiện cho phép, giải pháp thực hiện có tính cân nhắc, tính toán chính xác phù hợp với sự tất yếu của quy luật khách quan trong từn điều kiện cụ thể” ( GS Đỗ Hoàng Toàn – Những vấn đề cơ bản của quản trị doanh nghiệp – Nhà Xuất Bản Thống Kê, 1994). Theo Chính trị gia Nguyễn Văn Công (2009) cho rằng: “ Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp để đạt kết quả cao nhất trong kinh doanh với chi phí thấp nhất.
Như vậy, hiệu quả sản xuất kinh doanh khác với kết quả kinh doanh và có mối quan hệ chặt chẽ với kết quả kinh doanh”. Từ các quan điểm trên có thể thấy đối với các doanh nghiệp để đạt được mục tiêu sản xuất kinh doanh cần phải chú trọng đến điều kiện nội tại, phát huy năng lực hiệu quả của các yếu tố sản xuất và tiết kiệm mọi chi phí. Yêu cầu của việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là phải sử dụng các yếu tố đầu vào hợp lý nhằm đạt được kết quả tối đa và với chi phí sử dụng là tối thiểu. Ta có thể rút ra khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh như sau: “Hiệu quả là chi tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực, tài chính của doanh nghiệp để đạt hiệu quả cao nhất.” Như vậy, hiệu quả sản xuất kinh doanh phải là một đại lượng so sánh: so sánh giữa đầu ra vào đầu vào, so sánh giữa chi phí bỏ ra với kết quả kinh doanh.
Sự so sánh ở đây có thể là sự so sánh tương đối và so sánh tuyệt đối. Kết quả đầu ra thường được biểu hiện bằng giá trị tổng sản lượng, doanh thu, lợi nhuận. Yếu tố nguồn lực đầu vào là lao động, máy móc, thiết bị, tiền vốn và các yếu tố khác. Chỉ tiêu hiệu quả tuyệt đối được xác định như sau: H=K–C Trong đó: H: Hiệu quả sản xuất kinh doanh K: Kết quả đạt được từ hoạt động SXKD C: Chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó Nếu H > 0, cho thấy doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả vì kết quả đạt được từ hoạt động SXKD lớn hơn chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó Nếu H ≤ 0, cho thấy doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh không hiệu quả, thậm chí thua lỗ vì kết quả đạt được từ hoạt động SXKD nhỏ hơn chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó Chỉ tiêu hiệu quả tương đối được xác định như sau: H = K/C Chỉ tiêu trên cho ta thấy mối quan hệ tương quan giữa chi phí bỏ ra và kết quả đạt được, cụ thể: Nếu H < 1 cho thấy doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh không hiệu quả 6 Luan van Nếu H ≥ 1 cho thấy doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh hiệu quả 1.
Khái niệm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh Nâng cao hiệu quả kinh doanh là làm tăng thêm năng suất lao động xã hội và tiết kiệm nguồn lực lao động xã hội. Để làm được điều đó thì có thể xảy ra các trường hợp sau: Cố định các yếu tố đầu vào của sản xuất nhưng làm tăng thêm về doanh thu, thị phần; hoặc là sử dụng tiết kiệm các yếu tố đầu vào, giảm thiểu chi phí nhưng vẫn làm tăng thêm về kết quả kinh doanh; hoặc thực hiện các biện pháp để làm cho tốc độ tăng của doanh thu nhanh hơn so với chi phí đầu vào. Như vậy có thể hiểu, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là nâng cao trình độ sử dụng các nguồn lực để đạt được kết quả cao nhất với tổng chi phí thấp nhất. Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là một trong những biện pháp cực kỳ quan trọng của các doanh nghiệp nhằm thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng cao một cách bền vững, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay.
Con đường cơ bản để nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là tìm mọi biện pháp để tăng doanh thu hoặc giảm chi phí, hoặc làm cho tốc độ tăng doanh thu hoặc giảm chi phí , hoặc làm cho tốc độ tăng doanh thu phải nhanh hơn tốc độ giảm chi phí. Các biện pháp để thực hiện rất khác nhau, tùy thuộc vào tình hình cụ thể ở từng doanh nghiệp. Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là cơ sở để nâng cao thu nhập cho chủ sở hữu và cho người lao động trong doanh nghiệp, trên cơ sở đó góp phần nâng cao mức sống người dân nói chung 1. Một số lý thuyết về nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Bản chất của việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh Theo nghĩa tổng quát thì hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế phản ánh trình độ quản lý, đảm bảo thực hiện có hiệu quả cao về nhiệm vụ kinh tế xã hội đặt ra với chi phí thấp nhất. Thực chất của nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực vào sản xuất kinh doanh để tiết kiệm chi phí các nguồn lực đó nhằm đạt được mục đích sản xuất kinh doanh đề ra. Đó là hai mặt của vấn đề đánh giá hiệu quả. Nói cách khác, bản chất của nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là nâng cao năng suất lao động xã hội và tiết kiệm lao động xã hội, đóng góp vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp nói riêng và của xã hộ nói chung.
Đây là hai mặt có mối quan hệ mật thiết của vấn đề hiệu quả kinh doanh gắn liền với hai quy luật tương ứng của nền sản xuất xã hội là quy luật năng suất lao động và quy luật tiết kiệm thời gian. Chính việc khan hiếm nguồn lực và việc sử dụng chúng có tính chất cạnh tranh nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của xã hội đặt ra yêu cầu phải khai thác, tận dụng triệt để và tiết kiệm các nguồn lực. Để đạt được mục tiêu kinh doanh buộc phải chú 7 Luan van trọng các điều kiện nội tại phát huy năng lực của các yếu tố sản xuất và tiết kiệm chi phí. Như vậy, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là phải đặt kết quả tối đa với một chi phí tối thiểu, hay là phải đạt kết quả tối đa với chi phí nhất định hoặc ngược lại phải đạt kết quả nhất định với một chi phí tối thiểu.
Chi phí ở đây được hiểu theo nghĩa rộng là chi phí tạo ra nguồn lực và chi phí sử dụng nguồn nhân lực trong đó bao gồm cả chi phí cơ hội. Sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh đối với các doanh nghiệp Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là cơ sở cơ bản để đảm bảo tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Sự tồn tại của doanh nghiệp được xác định bởi sự có mặt của doanh nghiệp trên thị trường mà hiệu quả sản xuất kinh doanh là nhân tố trực tiếp đảm bảo sự tồn tại đó. Do vậy, việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là một đòi hỏi tất yếu khách quan đối với tất cả các doanh nghiệp hoạt động trong cơ chế thị trường hiện nay.
Do yêu cầu của sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp đòi hỏi nguồn thu nhập của doanh nghiệp phải không ngừng tăng lên. Nhưng trong điều kiện nguồn vốn và các yếu tố cũng như các yếu tố khác của quá trình sản xuất chỉ thay đổi trong khuôn khổ nhất định thì để tăng lợi nhuận đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.