Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là quy luật khách quan và là động lực thúc đẩy các doanh nghiệp không ngừng cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, tối ưu hóa chi phí và hoàn thiện phương thức quản lý. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh sản phẩm công nghệ thông tin tại Việt Nam, đặc biệt là phân khúc phần mềm ứng dụng chuyên ngành, áp lực cạnh tranh diễn ra ngày càng quyết liệt giữa các đơn vị trong nước và các tổ chức quy mô lớn.
Công ty Cổ phần Công nghệ Hoàng Hà (tiền thân là Trung tâm tư vấn và phát triển phần mềm Quản lý và Hỗ trợ doanh nghiệp từ năm 2000, chính thức thành lập công ty cổ phần năm 2006) chuyên phát triển và cung cấp các sản phẩm phần mềm Dự toán - Dự thầu (tiêu biểu là dòng sản phẩm Dự toán G8) phục vụ các ngành xây dựng, giao thông, thủy lợi, viễn thông, điện lực và xây lắp. Mặc dù công ty đã từng bước mở rộng thị phần, hoạt động sản xuất kinh doanh vẫn đối mặt với nhiều thách thức: quy mô vốn nhỏ, khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng, năng lực xúc tiến bán hàng và nghiên cứu thị trường còn hạn chế, chi phí quản lý chưa được tối ưu hóa.
Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm 3 nhiệm vụ:
- Làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về cạnh tranh và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.
- Phân tích, đánh giá thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của Công ty Cổ phần Công nghệ Hoàng Hà trong giai đoạn 2010 - 2012.
- Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của công ty trong giai đoạn 2013 - 2015.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Khả năng cạnh tranh và các nhân tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
- Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực tế tại Công ty Cổ phần Công nghệ Hoàng Hà trên địa bàn Hà Nội cùng hệ thống chi nhánh, đại lý tại TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Nghệ An, Đà Nẵng.
- Phạm vi thời gian: Phân tích thực trạng hoạt động giai đoạn 2010 - 2012; định hướng giải pháp áp dụng cho giai đoạn 2013 - 2015.
- Phạm vi nội dung: Tập trung vào các công cụ cạnh tranh (sản phẩm, giá, phân phối, xúc tiến), chỉ tiêu tài chính - thị phần và các nguồn lực nội bộ tác động đến khả năng cạnh tranh của công ty.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các học thuyết và mô hình quản trị kinh trị chiến lược:
- Khái niệm cạnh tranh theo Các Mác (sự ganh đua giữa các nhà tư bản để thu lợi nhuận siêu ngạch thông qua hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân) và Michael Porter (bản chất cạnh tranh là giành lấy thị phần và tìm kiếm mức lợi nhuận cao hơn trung bình ngành).
- Khái niệm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp theo Michael Porter (gắn với năng suất lao động và lợi thế cạnh tranh bền vững) và Vũ Trọng Lâm (năng lực tạo dựng, duy trì, sử dụng và sáng tạo mới các lợi thế cạnh tranh).
- Phân loại cạnh tranh: Theo chủ thể (người mua - người bán, người mua - người mua, người bán - người bán); theo phạm vi ngành (nội bộ ngành, giữa các ngành); theo tính chất (cạnh tranh hoàn hảo, cạnh tranh không hoàn hảo, cạnh tranh độc quyền); theo thủ đoạn (lành mạnh và không lành mạnh).
- Các công cụ cạnh tranh chủ yếu: Giá cả (chính sách giá thấp, giá cao, giá phân biệt, bán phá giá); Chất lượng và đặc tính sản phẩm; Hệ thống kênh phân phối; Dịch vụ sau bán hàng, phương thức thanh toán và yếu tố thời gian.
- Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Thị phần tuyệt đối ($Q_{dn}/Q \times 100%$ hoặc $M_{dn}/M \times 100%$) và thị phần tương đối ($M_{dn}/M_{dt} \times 100%$); Lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận (tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, tỷ suất lợi nhuận trên vốn kinh doanh); Chi phí và tỷ suất chi phí kinh doanh ($F' = (F / M) \times 100%$).
- Khung phân tích môi trường:
- Môi trường vĩ mô (Kinh tế, Chính trị - Pháp luật, Văn hóa - Xã hội, Khoa học - Công nghệ).
- Môi trường ngành theo Mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Michael Porter (Đối thủ cạnh tranh hiện tại, Đối thủ mới tiềm ẩn, Khách hàng, Nhà cung ứng, Sản phẩm thay thế, Các bên liên quan khác).
- Môi trường nội bộ (Nguồn lực tài chính, Cơ sở vật chất kỹ thuật, Nguồn nhân lực, Bầu không khí doanh nghiệp).
Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu:
- Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp:
- Nguồn nội bộ: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2010 - 2012, báo cáo tài chính từ Phòng Tài chính - Kế toán, hồ sơ nhân sự từ Phòng Hành chính - Nhân sự, danh mục bảng giá sản phẩm và dữ liệu website công ty.
- Nguồn bên ngoài: Số liệu từ Tổng cục Thống kê, Báo Kinh tế Việt Nam và các trang tin chuyên ngành.
- Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp:
- Điều tra bằng bảng hỏi: Phát 25 phiếu thăm dò, thu về 22 phiếu, xử lý 20 phiếu hợp lệ (gồm 12 phiếu từ cấp quản lý/cán bộ công nhân viên công ty Hoàng Hà và 8 phiếu từ khách hàng).
- Phỏng vấn chuyên sâu: Phỏng vấn trực tiếp Giám đốc (ông Vũ Văn Khoát) và Trưởng phòng Kinh doanh (ông Trần Hoàng Anh) nhằm làm rõ thực trạng quản trị và định hướng kinh doanh.
- Phương pháp xử lý dữ liệu: Phương pháp thống kê mô tả, so sánh số liệu tuyệt đối và tương đối, phân tích cơ cấu tỷ trọng.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Những lý luận cơ bản về khả năng cạnh tranh của Doanh nghiệp
Chương này hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết kinh tế và quản trị chiến lược về cạnh tranh. Tác giả làm rõ bản chất của cạnh tranh trong cơ chế thị trường, phân biệt các loại hình cạnh tranh theo chủ thể, phạm vi ngành, tính chất cạnh tranh và tính lành mạnh của hành vi cạnh tranh. Khóa luận phân tích chi tiết bốn công cụ cạnh tranh cốt lõi (giá cả, chất lượng sản phẩm, mạng lưới phân phối, dịch vụ bổ trợ) và chuẩn hóa hệ thống công thức đo lường sức cạnh tranh thông qua ba nhóm chỉ tiêu: thị phần, tỷ suất sinh lời và tỷ suất chi phí kinh doanh. Đồng thời, chương 1 thiết lập khung nhân tố ảnh hưởng đa chiều gồm môi trường vĩ mô, cấu trúc ngành theo mô hình Porter và các nguồn lực nội tại của doanh nghiệp.
Chương 2: Phân tích và đánh giá thực trạng khả năng cạnh tranh của công ty cổ phần công nghệ Hoàng Hà
Chương 2 trình bày tổng quan về tổ chức, kết quả kinh doanh và thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Công nghệ Hoàng Hà giai đoạn 2010 - 2012:
| Chỉ tiêu tài chính (Đơn vị: Triệu đồng) |
Năm 2010 |
Năm 2011 |
Năm 2012 |
So sánh 2011/2010 (%) |
So sánh 2012/2011 (%) |
| Doanh thu bán hàng |
3.502 |
4.554 |
6.500 |
+30,05 |
+42,73 |
| Chi phí bán hàng và quản lý DN |
742 |
1.023 |
1.495 |
+37,87 |
+46,14 |
| Lợi nhuận trước thuế |
185 |
277 |
323 |
+49,73 |
+16,61 |
| Thuế thu nhập doanh nghiệp |
46,3 |
69,3 |
56,5 |
+49,68 |
-18,47 |
| Lợi nhuận sau thuế |
138,8 |
207,8 |
266,5 |
+49,71 |
+28,25 |
Kết quả điều tra 20 phiếu hợp lệ về mức độ ảnh hưởng của môi trường vĩ mô cho thấy: Kinh tế ảnh hưởng nhiều nhất (50% đánh giá nhiều, 33,3% trung bình, 16,7% ít), tiếp theo là Chính trị - Pháp luật (42% nhiều, 42% trung bình, 16% ít), Văn hóa - Xã hội (33,3% nhiều, 41,7% trung bình, 25% ít), Khoa học - Công nghệ (25% nhiều, 33,3% trung bình, 41,7% ít).
Về môi trường ngành: 100% đối tượng khảo sát nhận định áp lực từ đối thủ cạnh tranh là rất lớn; 75% đánh giá áp lực khách hàng rất lớn; 89% đánh giá tác động của nhà cung ứng ở mức bình thường do công ty tự chủ hoàn toàn khâu lập trình, thiết kế phần mềm.
Đánh giá thực trạng các công cụ cạnh tranh:
- Sản phẩm: Cung cấp 4 phiên bản phần mềm Dự toán - Dự thầu G8 (Amateur: 1.000.000 đ; Beginner: 2.000.000 đ; Professional: 3.000.000 đ; Enterprise: 4.000.000 đ). Sản phẩm có ưu thế giao diện tương thích Excel, xuất bản vẽ Autocad, thẩm định sai lệch khối lượng đơn giá và tích hợp dữ liệu định mức của 64 tỉnh, thành phố.
- Giá: Áp dụng phương pháp định giá theo đối thủ cạnh tranh (thấp hơn hoặc tương đương sản phẩm cùng loại của Công ty Tin học Duy Việt và Tin học Bạch Kim), kết hợp chính sách chiết khấu theo số lượng mua và duy trì giá đồng nhất trên toàn quốc.
- Kênh phân phối: Kênh loại 1 (trực tiếp qua website và văn phòng) chiếm 23% doanh thu; Kênh loại 2 (mạng lưới đại lý tại các tỉnh) chiếm 77% doanh thu.
| Chỉ tiêu đánh giá cạnh tranh |
Năm 2010 |
Năm 2011 |
Năm 2012 |
| Thị phần Hoàng Hà so với đối thủ (%) |
22,0 |
30,0 |
35,0 |
| Thị phần Công ty Duy Việt (%) |
27,0 |
27,0 |
25,0 |
| Thị phần Công ty Đại Kim (%) |
35,0 |
36,0 |
38,0 |
| Thị phần các đơn vị khác (%) |
16,0 |
7,0 |
2,0 |
| Tỷ suất Lợi nhuận / Doanh thu (%) |
19,0 |
16,7 |
19,8 |
| Tỷ suất Lợi nhuận / Chi phí (%) |
23,4 |
20,0 |
24,7 |
| Tỷ suất Chi phí / Doanh thu (%) |
81,1 |
83,3 |
80,2 |
| Mức tiết kiệm (+) / Lãng phí (-) chi phí (trđ) |
- |
-154 |
+228 |
| Tổng số lao động (người) |
37 |
33 |
35 |
| Năng suất lao động bình quân (trđ/người) |
190,5 |
202,9 |
210,1 |
| Thu nhập bình quân 1 nhân viên (trđ/năm) |
20,6 |
21,3 |
21,5 |
| Tổng nguồn vốn (triệu đồng) |
4.589 |
4.910 |
5.301 |
| Vốn chủ sở hữu (triệu đồng) |
1.216 |
1.450 |
1.689 |
Khóa luận chỉ ra điểm mạnh của Hoàng Hà là chất lượng sản phẩm ổn định, khả năng tự chủ công nghệ, bộ máy nội bộ gắn kết; điểm yếu là quy mô vốn mỏng (58,3% phiếu khảo sát đánh giá tài chính yếu), chưa có bộ phận chuyên trách nghiên cứu thị trường, hoạt động xúc tiến thương mại còn đơn điệu và nhân viên phải kiêm nhiệm nhiều vị trí.
Chương 3: Đề xuất và kiến nghị nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của công ty CPCN Hoàng Hà
Dựa trên mục tiêu mở rộng thị phần giai đoạn 2013 - 2015, tác giả đề xuất 8 nhóm giải pháp hoàn thiện khả năng cạnh tranh:
- Giải pháp về sản phẩm: Tiếp tục cập nhật cơ sở dữ liệu định mức đơn giá mới theo quy định của các bộ, ngành; nâng cấp tính năng tự động hóa và ổn định hệ thống.
- Giải pháp về giá: Xây dựng quy trình định giá linh hoạt theo phân đoạn khách hàng và giá trị dịch vụ gia tăng.
- Giải pháp về kênh phân phối: Chuẩn hóa quy chế quản lý đại lý, kiểm soát chính sách giá bán và tỷ lệ chiết khấu đồng bộ.
- Nâng cao chất lượng xúc tiến thương mại: Đẩy mạnh quảng cáo trực tuyến, tối ưu hóa công cụ tìm kiếm và tham gia các hội chợ triển lãm chuyên ngành xây dựng.
- Phát triển nguồn nhân lực: Đào tạo kỹ năng chuyên sâu về tư vấn giải pháp phần mềm, nâng cao trình độ ngoại ngữ và áp dụng cơ chế đãi ngộ gắn với hiệu quả bán hàng.
- Ứng dụng mô hình B2B, B2C: Khai thác giao dịch điện tử để phục vụ khách hàng tổ chức lẫn cá nhân trực tuyến.
- Hoàn thiện công tác nghiên cứu và đánh giá đối thủ cạnh tranh: Thiết lập hệ thống theo dõi động thái giá và chính sách khuyến mại của Duy Việt, Bạch Kim.
- Hoàn thiện nghiên cứu và chăm sóc khách hàng: Nâng cao chất lượng hỗ trợ kỹ thuật sau bán hàng qua đường dây nóng và email.
- Kiến nghị với Nhà nước: Đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý về sở hữu trí tuệ, chống vi phạm bản quyền phần mềm và tạo điều kiện hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho các doanh nghiệp công nghệ vừa và nhỏ.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã lượng hóa và phản ánh khách quan thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Công nghệ Hoàng Hà qua giai đoạn 3 năm (2010 - 2012):
- Doanh thu tăng trưởng liên tục từ 3.502 triệu đồng (2010) lên 6.500 triệu đồng (2012); lợi nhuận sau thuế tăng từ 138,8 triệu đồng lên 266,5 triệu đồng.
- Thị phần của công ty tại phân khúc phần mềm dự toán tăng từ 22% (2010) lên 35% (2012), thu hẹp khoảng cách với đối thủ dẫn đầu là Đại Kim (38%) và vượt qua Duy Việt (25%).
- Tác giả đề xuất hệ thống 8 giải pháp mang tính ứng dụng thực tế cao, bám sát các hạn chế nội tại của doanh nghiệp như tối ưu hóa tỷ suất chi phí (vốn từng bị lãng phí 154 triệu đồng năm 2011 trước khi tiết kiệm 228 triệu đồng năm 2012), cơ cấu lại 2 kênh phân phối và đào tạo nhân sự.
So với các công trình nghiên cứu đi trước tại Đại học Thương mại và Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (như đề tài của Trần Thu Trang năm 2003 về công ty VASC mang tính giải pháp chung chung; Nghiêm Thị Thu Anh năm 2003 chỉ thuần về marketing; Đinh Thị Kim Tuyến tập trung vào chất lượng mà bỏ qua công cụ giá), khóa luận của Lê Thị Hồng đã tiếp cận toàn diện cả về sản phẩm, giá bán, chi phí, thị phần và lực lượng nhân sự đặc thù của doanh nghiệp phần mềm.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế của đề tài: Quy mô khảo sát sơ cấp còn khiêm tốn (20 phiếu điều tra hợp lệ và phỏng vấn 2 cán bộ quản lý), phạm vi điều tra tập trung chủ yếu tại thị trường Hà Nội; phương pháp xử lý dữ liệu dừng lại ở thống kê mô tả, chưa áp dụng các mô hình định lượng phức tạp (như hồi quy đa biến hay kiểm định thang đo độ tin cậy Cronbach's Alpha).
- Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát khách hàng trên quy mô toàn quốc, nghiên cứu sâu hơn về tác động dài hạn của thương mại điện tử (B2B, B2C) và xây dựng hệ thống quản trị quan hệ khách hàng (CRM) chuyên biệt cho ngành phần mềm kỹ thuật.
Giá trị tham khảo
Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị chiến lược, Thương mại và Kinh tế doanh nghiệp khi thực hiện các đề tài về năng lực cạnh tranh trong ngành công nghệ thông tin. Các bảng số liệu phân tích tài chính - lao động (Bảng 2.1, Bảng 2.7, Bảng 2.8, Bảng 2.10) và khung phân tích công cụ cạnh tranh phần mềm chuyên ngành tại Chương 2 là nguồn tư liệu thực chứng có giá trị thực tiễn cao cho các nhà quản lý doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
1. Công ty Cổ phần Công nghệ Hoàng Hà kinh doanh dòng sản phẩm chủ lực nào?
Công ty chuyên lập trình và cung cấp dòng sản phẩm phần mềm Dự toán - Dự thầu G8 phục vụ các ngành xây dựng, giao thông, thủy lợi, viễn thông, điện lực và xây lắp, bao gồm 4 phiên bản: Amateur (1.000.000 đ), Beginner (2.000.000 đ), Professional (3.000.000 đ) và Enterprise (4.000.000 đ).
2. Thị phần của Công ty Hoàng Hà thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2010 - 2012 so với các đối thủ chính?
Thị phần của Hoàng Hà tăng liên tục từ 22% (2010) lên 30% (2011) và đạt 35% (2012). Cùng giai đoạn đó, đối thủ Duy Việt giảm từ 27% xuống 25%, đối thủ Đại Kim tăng từ 35% lên 38%, nhóm các đối thủ khác giảm mạnh từ 16% xuống 2%.
3. Cơ cấu kênh phân phối của Công ty Hoàng Hà mang lại tỷ trọng doanh thu như thế nào?
Công ty sử dụng 2 kênh: Kênh loại 1 (bán hàng trực tiếp qua website và văn phòng, chủ yếu phục vụ địa bàn Hà Nội) đóng góp 23% doanh thu; Kênh loại 2 (phân phối gián tiếp qua mạng lưới đại lý tại các tỉnh thành) đóng góp 77% doanh thu.
4. Thực trạng sử dụng chi phí kinh doanh của công ty trong 2 năm 2011 và 2012 có điểm gì đáng chú ý?
Năm 2011, tỷ suất chi phí tăng 2,3% (đạt 83,3%), dẫn đến tình trạng lãng phí chi phí 154 triệu đồng so với năm 2010. Đến năm 2012, công ty quản lý chi phí hiệu quả hơn, hạ tỷ suất chi phí xuống 80,2% (giảm 3,1%), giúp tiết kiệm được 228 triệu đồng.
5. Những điểm yếu cốt lõi trong nguồn lực nội bộ của Công ty Hoàng Hà được khóa luận chỉ ra là gì?
Nguồn vốn kinh doanh còn mỏng (58,3% ý kiến khảo sát đánh giá tài chính yếu), gặp khó khăn khi tiếp cận vốn vay ngân hàng; thiếu nhân sự chuyên trách nghiên cứu thị trường; hoạt động xúc tiến thương mại còn đơn điệu; nhân viên phải kiêm nhiệm nhiều công việc và năng lực ngoại ngữ chưa đáp ứng tốt giao dịch quốc tế.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Hồng đã phản ánh một cách có căn cứ thực trạng khả năng cạnh tranh của Công ty Cổ phần Công nghệ Hoàng Hà trong giai đoạn 2010 - 2012 thông qua hệ thống dữ liệu kinh doanh, tài chính và khảo sát thực tế. Nghiên cứu chỉ ra sự gia tăng về thị phần và doanh thu của sản phẩm phần mềm Dự toán G8, đồng thời làm rõ những nút thắt về quy mô vốn, quản trị chi phí và năng lực nghiên cứu thị trường. Hệ thống 8 giải pháp và các kiến nghị chính sách được đề xuất có tính khả thi, đóng góp thiết thực cho định hướng phát triển của doanh nghiệp trong giai đoạn 2013 - 2015.
