CHƯƠNG I: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và phân loại hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm doanh nghiệp, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp a) Khái niệm doanh nghiệp và kinh doanh của doanh nghiệp Kinh doanh Theo khoản 2, điều 4 của bộ luật doanh nghiệp năm 2005, thì kinh doanh được định nghĩa như sau: “kinh doanh là việc thực hiên liên tục một, một số hoặc tát cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Doanh nghiệp Về bản chất, doanh nghiệp được hiểu dưới rất nhiều góc độ khác nhau: Trên cơ sở pháp lý, theo khoản 1, điều 4 của luật doanh nghiệp năm 2005 thì doanh nghiệp được định nghĩa: “doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh”.
Quan điểm của nhà tổ chức: “doanh nghiệp là một tổng thể các phương tiện, máy móc thiết bị và con người được tổ chức lại nhằm đạt một mục đích”. Quan điểm lợi nhuận: doanh nghiệp là một tổ chức sản xuất, thông qua đó, trong khuôn khổ một tài sản nhất định, người ta kết hợp nhiều yếu tố sản xuất khác nhau, nhằm tạo ra những sản phẩm và dịch vụ để bán trên thị trường và thu khoản chênh lệch giữa giá thành và giá bán sản phẩm. Quan điểm chức năng: doanh nghiệp là một đơn vị sản xuất kinh doanh nhằm thực hiện một, một số, hoặc tất cả các công đoạn trong quá trình đầu tư từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc thực hiện các dịch vụ nhằm mục đích sinh lợi. Quan điểm lý thuyết hệ thống: doanh nghiệp là một bộ phận hợp thành trong hệ thống kinh tế, mỗi đơn vị trong hệ thống đó phải chịu sự tác động tương hỗ lẫn nhau, phải tuân thủ những điều kiện hoạt động mà nhà nước đặt ra cho hệ thống kinh tế đó nhằm phục vụ cho mục đích tiêu dùng của xã hội.
Tóm lại, doanh nghiệp là: một đơn vị sản xuất kinh doanh được tổ chức, nhằm tạo ra sản phẩm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trên thị trường, thông qua đó để tối đa hóa lợi nhuận trên cơ sở tôn trọng luật pháp của nhà nước và quyền lợi chính đáng của người tiêu dung. b) Khái niệm hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Hiệu quả kinh doanh bao gồm hai mặt: hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội, với hiệu quả kinh tế mang vai trò quyết định tới sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Hiệu quả kinh tế là: một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực mà doanh nghiệp có được để đạt kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất. - Hiệu quả xã hội: phản ánh những lợi ích về mặt xã hội đạt được từ quá trình hoạt động kinh doanh.
Như vậy, từ hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội chúng ta có khái niệm chung về hiệu quả kinh doanh như sau: Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế cơ bản, biểu hiện tập trung của sự phát triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực đó trong quá trình tái sản xuất nhắm thực hiện mục tiêu kinh doanh. Nó là thước đo quan trọng tới sự phát triển và tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cơ bản để đánh giá mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp trong từng thời kỳ. Bản chất hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Bản chất của hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động sản xuất kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu cuối cùng là lợi nhuận. Bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh được thể hiện dưới hai góc độ sau: - Hiệu quả kinh doanh thực chất là mối quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra, mối quan hệ đó được thể hiện qua các công thức sau: Về mặt so sánh tương đối: H=K /C Về mặt so sánh tuyệt đối: H=K −C Trong đó: H: là hiệu quả sản xuất kinh doanh.
K: là kết quả đạt được. C: là chi phí bỏ ra để sử dụng các nguồn lực đầu vào. - Phải phân biệt được hiệu quả kinh tế xã hội và hiệu quả xã hội: hiệu quả kinh tế xã hội phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu cả về kinh tế xã hội trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân cũng như trên phạm vi từng vùng, từng khu vực kinh tế. Hiệu quả xã hội phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu về xã hội nhất định.
Ý nghĩa của hiệu quả kinh doanh a) Đôi với doanh nghiệp Hiệu quả kinh doanh phản ánh lợi nhuận thu được so với mức chi phí bỏ ra, chính vì vậy nó phản ánh được mức độ sử dụng hiệu quả các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp như thế nào, đã đạt hiệu quả hay chưa?. Giúp doanh nghiệp phát hiện được những yếu kém còn tồn tại, để từ đó đánh giá, phân tích và tìm ra các giải pháp tối ưu cho doanh nghiệp. Hiệu quả kinh doanh giúp cho doanh nghiệp khẳng định vị thế của mình trước các đối thủ, hiệu quả đi cùng với tiết kiệm chi phí sẽ góp phần nâng cao năng suất lao 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động, đồng thời giúp cho doanh nghiệp nâng cao được sức cạnh tranh, mở rộng quy mô và phát triển thị trường. b) Đối với xã hội Hiệu quả kinh doanh giúp giải quyết các mục tiêu về mặt xã hội, như: giải quyết công ăn việc làm cho người lao động trong phạm vi toàn xã hôi, hay từng khu vực, nâng cao trình độ văn hóa, nâng cao mức sống, đảm bảo vệ sinh môi trường,…góp phần tạo ra một xã hội lành mạnh và phát triển.
Phân loại hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Túy theo từng mục tiêu, đặc trưng nhghiên cứu khác nhau mà có các cách phân loại hiệu quả kinh doanh khác nhau. Việc phân loại hiệu quả kinh doanh theo các tieu thức có ý nghĩa thiết thực trong công tác thống kê và quản lý của doanh nghiệp. Là cơ sở để xác định các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh mới và xác định các biện pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh. a) Hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội - Hiệu quả kinh tế: là kết quả chỉ xét trên phương diện kinh tế của hoạt động kinh doanh, nó miêu tả mối tương quan giữa lợi ích kinh tế mà DN đạt được với chi phí đã bỏ ra để đạt được lợi ích đó.
- Hiệu quả xã hội: phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu xã hội nhất định, đó là giải quyết công ăn việc làm trong phạm vi toàn xã hội hoặc từng khu vực kinh tế, giảm số người thất nghiệp, nâng cao trình độ lành nghề, cải thiện đời sống văn hóa, tinh thần cho người lao động, đảm bảo mức sống tối thiểu cho người lao động, nâng cao mức sống cho các tầng lớp nhân dân Hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội có mối quan hệ hữu cơ với nhau, là hai mặt của một vẫn đề. Bởi vậy khi tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như khi đánh giá hiệu quả các hoạt động này cần xem xét cả hai mặt này một cách đồng bộ. Hiệu quả kinh tế không đơn thuần chỉ là các thành quả kinh tế, vì trong kết quả và chi phí kinh tế có các yếu tố nhằm đạt hiệu quả xã hội. Tương tự hiệu quả xã hội tồn tại phụ thuộc vào kết quả và chi phí này sinh trong hoạt động kinh tế.
Không thể có hiệu quả kinh tế mà không có hiệu quả xã hội, ngược lại hiệu quả kinh tế là cơ sở, là nền tảng của hiệu quả xã hội. b) Hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả so sánh - Hiệu quả tuyệt đối:là hiện tượng hiệu quả được tính toán cho từng phương án cụ thể bằng cách xác định mức lợi ích thu được hoặc so sánh kết quả thu được với chi phí bỏ ra. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Hiệu quả so sánh: được xác định bằng cách so sánh các chỉ tiêu hiệu quả tuyệt đối của các phương án khác nhau. Nói cách khác, hiệu quả so sánh chính là mức chênh lệch về hiệu quả tuyệt đối của các phương án.
Tác dụng của nó là để so sánh mức độ hiệu quả của các phương án. Từ đó cho phép ta lựa chọn một cách làm bảo đảm đem lại hiệu quả kinh doanh cao nhất. Giữa hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả so sánh có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, song chúng có tính độc lập tương đối, xác định hiệu quả tuyệt đối là cơ sở để xác định hiệu quả so sánh. Tuy vậy, có khi hiệu quả so sánh được xác định không phụ thuộc vào việc xác định hiệu quả tuyệt đối, như so sánh giữa các mức chi phí của các phương án khác nhau.
c) Hiệu quả bộ phận và hiệu quả tổng hợp - Hiệu quả kinh doanh tổng hợp: là phạm trù kinh tế biểu hiện sự phát triển kinh tế thep chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực đó trong quá trình tái sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu kinh doanh cảu doanh nghiệp. Hiệu quả kinh doanh tổng hợp:là thước đo hết sức quan trọng của sự tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cho việc đánh giá thực hiện các mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp trong từng thời kỳ. - Hiệu quả kinh doanh bộ phận: là sự thể hiện trình độ và khả năng sử dụng các yếu tố nguồn nhân lực, vốn,…trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nó là thước đo quan trọng của sự tăng trưởng từng yếu tố và cùng với hiệu quả kinh tế tổng hợp làm cơ sở để đánh giá việc thực hiện mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp.
Do đó: hiệu quả thành phần và hiệu quả tổng hợp có quan hệ mật thiết với nhau. Hiệu quả tổng hợp đạt được cao chỉ khi mà các yếu tố của quá trình sản xuất được sử dụng có hiệu quả. Nếu một trong các yếu tố sử dụng lãng phí sẽ làm giảm hiệu quả tổng hợp và có khi dẫn đến không đạt được hiệu quả tổng hợp.