Luận văn: Chính sách phát triển du lịch sinh thái tại huyện Châu Phú, An Giang

Luận văn phân tích thực hiện chính sách phát triển du lịch sinh thái huyện Châu Phú, An Giang. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả, bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Chí Thiện
• Người hướng dẫn: TS. Lại Lâm Anh
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Thực Hiện Chính Sách Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Trên Địa Bàn Huyện Châu Phú, Tỉnh An Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan chính sách du lịch sinh thái huyện Châu Phú

Việc nghiên cứu và triển khai chính sách phát triển du lịch sinh thái trên địa bàn huyện Châu Phú, tỉnh An Giang là một yêu cầu cấp thiết, mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Trong bối cảnh du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn, xu hướng du lịch gần gũi với thiên nhiên ngày càng được ưa chuộng. Huyện Châu Phú, với vị trí địa lý chiến lược nằm giữa hai thành phố lớn là Long Xuyên và Châu Đốc, sở hữu tiềm năng to lớn để phát triển loại hình này. Chính sách công đóng vai trò định hướng, tạo hành lang pháp lý và nguồn lực để biến tiềm năng thành hiện thực. Một chính sách hiệu quả cần được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận vững chắc về du lịch sinh thái và phát triển bền vững. Theo định nghĩa trong Luật Du lịch Việt Nam năm 2017, du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hóa địa phương, có sự tham gia của cộng đồng dân cư và kết hợp giáo dục về bảo vệ môi trường. Do đó, việc thực thi chính sách không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế mà còn phải đảm bảo hài hòa các yếu tố xã hội và môi trường. Luận văn nghiên cứu giai đoạn 2015-2020, định hướng đến 2030, nhằm phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển du lịch sinh thái tại địa phương, góp phần tạo sự đột phá, nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững.

1.1. Cơ sở lý luận về du lịch sinh thái và phát triển bền vững

Cơ sở lý luận của chính sách phát triển du lịch sinh thái được xây dựng trên nền tảng các khái niệm về chính sách công, du lịch, và đặc biệt là du lịch sinh thái. Du lịch sinh thái (Ecotourism) được định nghĩa là du lịch có trách nhiệm tại các khu vực tự nhiên, nhằm bảo tồn môi trường và cải thiện phúc lợi cho cộng đồng địa phương. Nguyên tắc cốt lõi của loại hình này bao gồm: giáo dục nâng cao nhận thức môi trường, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa bản địa, và tạo lợi ích kinh tế cho người dân. Phát triển bền vững trong du lịch đòi hỏi sự cân bằng giữa ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường. Một chính sách được xem là bền vững khi nó tạo ra việc làm và thu nhập ổn định (kinh tế), nâng cao phúc lợi xã hội và gìn giữ văn hóa (xã hội), đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực và bảo vệ tài nguyên du lịch (môi trường). Các nghiên cứu quốc tế và trong nước đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp các nguyên tắc này vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách.

1.2. Vai trò của chính sách công trong thúc đẩy du lịch địa phương

Chính sách công là công cụ quan trọng của nhà nước để định hướng và điều tiết các hoạt động kinh tế - xã hội. Trong lĩnh vực du lịch, chính sách công giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt sự phát triển. Cụ thể, chính sách phát triển du lịch sinh thái tại huyện Châu Phú bao gồm một hệ thống các quan điểm, mục tiêu, và giải pháp do chính quyền ban hành. Quá trình thực hiện chính sách này là một chu trình phức tạp, bao gồm các bước: xây dựng kế hoạch, ban hành văn bản, phổ biến tuyên truyền, phân công phối hợp, duy trì và điều chỉnh, kiểm tra đôn đốc, và cuối cùng là đánh giá, tổng kết. Sự thành công của chính sách phụ thuộc vào nhiều yếu tố như năng lực của chủ thể thực thi (chính quyền, cán bộ), sự đồng thuận của đối tượng thực hiện (doanh nghiệp, người dân), và nguồn lực tài chính. Một chính sách được xây dựng khoa học và thực thi hiệu quả sẽ tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi, huy động được nguồn lực xã hội và khai thác tối ưu tiềm năng sẵn có của địa phương.

II. Phân tích thực trạng và thách thức phát triển du lịch Châu Phú

Mặc dù sở hữu nhiều tiềm năng, việc thực hiện chính sách phát triển du lịch sinh thái trên địa bàn huyện Châu Phú, tỉnh An Giang vẫn đối mặt với không ít thách thức. Thực tế cho thấy, hoạt động du lịch tại An Giang chủ yếu tập trung vào du lịch tâm linh tại khu vực Núi Sam (Châu Đốc), trong khi các sản phẩm du lịch vệ tinh như ở Châu Phú chưa phát triển tương xứng. Huyện chưa khai thác hết lợi thế về vị trí cửa ngõ, hệ thống vườn cây ăn trái đa dạng và văn hóa bản địa phong phú để giữ chân du khách. Các sản phẩm du lịch còn manh mún, thiếu sự kết nối và chưa tạo được thương hiệu riêng. Công tác quy hoạch và đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch tuy đã được quan tâm nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp nhu cầu. Nhận thức của một bộ phận người dân và doanh nghiệp về du lịch sinh thái và du lịch bền vững còn hạn chế, dẫn đến việc khai thác tự phát, thiếu chuyên nghiệp. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực du lịch tại chỗ còn thiếu và yếu, chưa qua đào tạo bài bản. Việc huy động nguồn vốn đầu tư từ khu vực tư nhân vào các dự án du lịch sinh thái còn gặp nhiều khó khăn. Những thách thức này đòi hỏi chính quyền địa phương phải có những giải pháp đồng bộ và quyết liệt hơn trong việc thực thi chính sách.

2.1. Hiện trạng khai thác tài nguyên du lịch và các hạn chế

Tài nguyên du lịch của huyện Châu Phú rất đa dạng, bao gồm tài nguyên tự nhiên và nhân văn. Về tự nhiên, huyện có địa hình đồng bằng, đất đai phù sa màu mỡ ven sông Hậu, khí hậu ôn hòa, thuận lợi cho phát triển vườn cây ăn trái (Nhãn xuồng Khánh Hòa, Táo Mỹ Phú) và nông nghiệp công nghệ cao. Về nhân văn, đây là nơi hội tụ văn hóa của bốn dân tộc Kinh, Chăm, Khmer, Hoa với nhiều lễ hội đặc sắc như lễ hội Quản cơ Trần Văn Thành. Tuy nhiên, việc khai thác các tài nguyên này còn nhiều hạn chế. Các sản phẩm du lịch chủ yếu là các điểm tham quan nhỏ lẻ như khu du lịch Vạn Hương Mai, Homestay Châu Đốc mà chưa hình thành được các tour, tuyến kết nối chặt chẽ. Hoạt động du lịch vườn cây còn mang tính tự phát, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều. Các di tích lịch sử - văn hóa chưa được đầu tư đúng mức để trở thành điểm đến hấp dẫn.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực thi chính sách tại địa phương

Hiệu quả thực thi chính sách phát triển du lịch sinh thái tại Châu Phú chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Về chủ thể, năng lực hoạch định và điều hành của đội ngũ cán bộ chuyên trách còn cần được nâng cao. Sự phối hợp giữa các phòng, ban chuyên môn và chính quyền cấp xã đôi khi chưa đồng bộ. Về nguồn lực, ngân sách nhà nước đầu tư cho hạ tầng và xúc tiến du lịch còn hạn hẹp. Việc thu hút vốn xã hội hóa gặp khó khăn do các dự án du lịch sinh thái thường có thời gian thu hồi vốn dài. Về môi trường chính sách, mặc dù đã có các kế hoạch và nghị quyết, nhưng việc cụ thể hóa thành các cơ chế, quy định hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp và cộng đồng địa phương vẫn chưa đủ mạnh. Môi trường kinh tế - xã hội với nền tảng nông nghiệp là chủ đạo cũng tạo ra thách thức trong việc chuyển đổi tư duy sản xuất sang tư duy dịch vụ du lịch.

III. Phương pháp xây dựng và thực thi chính sách du lịch Châu Phú

Để vượt qua thách thức, việc xây dựng và thực thi chính sách phát triển du lịch sinh thái trên địa bàn huyện Châu Phú được tiến hành một cách bài bản, dựa trên cơ sở phân tích khoa học và thực tiễn. UBND huyện đã ban hành các văn bản quan trọng như Kế hoạch số 57/KH-UBND và Kế hoạch số 58/KH-UBND, định hướng phát triển du lịch thành ngành kinh tế quan trọng. Phương pháp tiếp cận là quy hoạch tổng thể, xác định các khu vực trọng điểm, các sản phẩm chủ lực và lộ trình thực hiện rõ ràng. Quá trình này bắt đầu bằng việc đánh giá toàn diện tiềm năng, lợi thế so sánh của huyện. Sau đó, các mục tiêu cụ thể được xác lập, từ việc đa dạng hóa sản phẩm, xây dựng thương hiệu, đến đào tạo nguồn nhân lực và thu hút đầu tư. Một yếu tố cốt lõi trong phương pháp thực thi là tăng cường sự phối hợp liên ngành và huy động sự tham gia của toàn xã hội. Chính quyền đóng vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là động lực, và cộng đồng địa phương là chủ thể tham gia và hưởng lợi. Việc triển khai được thực hiện thông qua các chương trình, dự án cụ thể, có sự giám sát, đánh giá định kỳ để kịp thời điều chỉnh cho phù hợp với thực tế, đảm bảo mục tiêu du lịch bền vững.

3.1. Quy trình xây dựng kế hoạch và ban hành văn bản chỉ đạo

Quy trình xây dựng chính sách phát triển du lịch sinh thái tại huyện Châu Phú được thực hiện dựa trên các chỉ đạo của cấp tỉnh và tình hình thực tế địa phương. Trên cơ sở Nghị quyết của Tỉnh ủy và Quyết định của UBND tỉnh An Giang, UBND huyện đã xây dựng các kế hoạch phát triển du lịch giai đoạn 2015-2020. Các kế hoạch này xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp trên nhiều lĩnh vực: phát triển sản phẩm, xúc tiến quảng bá, đầu tư hạ tầng, và đào tạo nguồn nhân lực. Phòng Văn hóa và Thông tin là cơ quan chủ trì tham mưu, phối hợp với các ngành liên quan như kinh tế, tài nguyên môi trường, nông nghiệp để xây dựng nội dung. Việc ban hành các văn bản này là cơ sở pháp lý quan trọng để các cấp, các ngành tổ chức triển khai, phân bổ nguồn lực và kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện.

3.2. Phân công phối hợp và phổ biến chính sách đến các đối tượng

Để chính sách đi vào cuộc sống, công tác phân công, phối hợp và tuyên truyền được đặc biệt chú trọng. UBND huyện chịu trách nhiệm chỉ đạo chung, trong khi các phòng ban chuyên môn và UBND các xã, thị trấn được giao nhiệm vụ cụ thể. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị đảm bảo tính đồng bộ trong triển khai. Công tác phổ biến, tuyên truyền được thực hiện đa dạng qua các hội nghị, tập huấn, hệ thống truyền thanh và cổng thông tin điện tử. Mục tiêu là nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên, doanh nghiệp và người dân về vai trò, lợi ích của du lịch sinh thái, qua đó tạo sự đồng thuận và khuyến khích sự tham gia tích cực. Đặc biệt, các chương trình tập huấn về du lịch cộng đồng được tổ chức nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng cho người dân địa phương, giúp họ trở thành những người làm du lịch chuyên nghiệp.

IV. Giải pháp đột phá thúc đẩy du lịch sinh thái huyện Châu Phú

Để hiện thực hóa mục tiêu, chính sách phát triển du lịch sinh thái trên địa bàn huyện Châu Phú, tỉnh An Giang cần tập trung vào các giải pháp mang tính đột phá và đồng bộ. Trọng tâm là xây dựng những sản phẩm du lịch đặc thù, có chất lượng cao và mang đậm dấu ấn địa phương. Thay vì cạnh tranh trực tiếp, Châu Phú cần định vị mình là một điểm đến bổ trợ, làm phong phú thêm hành trình của du khách khi đến với An Giang. Giải pháp hàng đầu là phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn gắn với các vườn cây ăn trái đặc sản và mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Bên cạnh đó, cần đầu tư nâng cấp, khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa - lịch sử, đặc biệt là khu di tích Quản cơ Trần Văn Thành. Việc tăng cường xúc tiến, quảng bá hình ảnh du lịch Châu Phú một cách chuyên nghiệp là vô cùng quan trọng. Chính quyền cần có cơ chế, chính sách ưu đãi hấp dẫn hơn nữa để thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Cuối cùng, yếu tố con người là then chốt. Cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, đặc biệt là nâng cao vai trò và năng lực của cộng đồng địa phương trong chuỗi giá trị du lịch.

4.1. Xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù và kết nối các điểm đến

Giải pháp cốt lõi là tập trung nguồn lực xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù. Cần quy hoạch và hỗ trợ phát triển các mô hình du lịch vườn cây ăn trái tại xã Khánh Hòa, Ô Long Vĩ theo hướng chuyên nghiệp, có dịch vụ đi kèm. Dự án trồng Nhãn xuồng cơm vàng kết hợp du lịch là một hướng đi tiêu biểu. Cần phát triển thêm các dịch vụ tại khu du lịch Vạn Hương Mai và Homestay Châu Đốc để tăng trải nghiệm cho du khách. Quan trọng hơn, phải tạo ra sự kết nối giữa các điểm đến này với các di tích lịch sử, làng nghề và các điểm dừng chân trên Quốc lộ 91. Việc thiết kế các tour du lịch trong ngày hoặc nửa ngày, kết hợp tham quan vườn cây, tìm hiểu văn hóa và thưởng thức ẩm thực địa phương sẽ là một sản phẩm hấp dẫn, giúp giữ chân du khách lâu hơn tại huyện Châu Phú.

4.2. Tăng cường xúc tiến quảng bá và thu hút nguồn lực đầu tư

Công tác quảng bá cần được đổi mới, ứng dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội để tiếp cận du khách hiệu quả hơn. Cần xây dựng bộ nhận diện thương hiệu cho du lịch Châu Phú, sản xuất các ấn phẩm, video clip giới thiệu về cảnh quan, văn hóa, con người. Đồng thời, chính quyền cần cải thiện môi trường đầu tư, công khai các quy hoạch, danh mục dự án kêu gọi đầu tư. Cần có chính sách cụ thể về ưu đãi thuế, tiền thuê đất, hỗ trợ giải phóng mặt bằng cho các nhà đầu tư vào lĩnh vực du lịch, đặc biệt là các dự án du lịch sinh thái quy mô lớn. Việc tổ chức các hội nghị xúc tiến đầu tư, kết nối doanh nghiệp lữ hành với các cơ sở kinh doanh du lịch tại địa phương cũng là một giải pháp cần được thực hiện thường xuyên để thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.

V. Đánh giá hiệu quả chính sách và kết quả thực tiễn đạt được

Giai đoạn 2015-2020 ghi nhận những kết quả ban đầu quan trọng trong việc thực thi chính sách phát triển du lịch sinh thái trên địa bàn huyện Châu Phú, tỉnh An Giang. Về mặt nhận thức, chủ trương phát triển du lịch đã được quán triệt trong hệ thống chính trị và lan tỏa đến người dân, doanh nghiệp. Hệ thống văn bản chỉ đạo, kế hoạch đã được ban hành tương đối đầy đủ, tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai. Một số dự án và mô hình du lịch đã hình thành và đi vào hoạt động, tiêu biểu là khu du lịch Vạn Hương Mai và Homestay Châu Đốc, bước đầu thu hút được một lượng khách nhất định. Hàng năm, huyện đón trên 100.000 lượt khách tham quan, chủ yếu gắn với các lễ hội. Cơ sở hạ tầng, đặc biệt là giao thông, đã được quan tâm đầu tư, nâng cấp, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc đi lại. Các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng như Nhãn xuồng Khánh Hòa đã được đăng ký thương hiệu, tạo tiền đề để kết hợp với du lịch. Dù kết quả còn khiêm tốn, những bước đi đầu tiên này đã khẳng định hướng đi đúng đắn của chính sách, là nền tảng để Châu Phú tiếp tục phát triển du lịch trong giai đoạn tiếp theo.

5.1. Phân tích hiệu quả kinh tế xã hội từ hoạt động du lịch

Đánh giá hiệu quả kinh tế cho thấy du lịch đã bắt đầu có những đóng góp tích cực. Hoạt động của các cơ sở kinh doanh du lịch, dịch vụ đã tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho một bộ phận người lao động địa phương. Việc phát triển các vùng cây ăn trái chuyên canh không chỉ mang lại giá trị nông nghiệp cao mà còn mở ra cơ hội kinh doanh dịch vụ du lịch cho các nhà vườn. Về mặt xã hội, chính sách phát triển du lịch sinh thái đã góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa bản địa. Việc trùng tu, tôn tạo các di tích như đình làng, đền thờ Quản cơ Trần Văn Thành không chỉ phục vụ du khách mà còn nâng cao đời sống tinh thần cho cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, mức độ đóng góp vào cơ cấu kinh tế chung của huyện vẫn còn thấp, hiệu quả lan tỏa chưa thực sự rõ rệt.

5.2. Đánh giá tác động đến môi trường và bảo tồn tài nguyên

Một trong những mục tiêu quan trọng của du lịch sinh thái là bảo vệ môi trường. Các chính sách tại huyện Châu Phú đã bước đầu chú trọng đến yếu tố này. Công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên du lịch được lồng ghép trong các hoạt động. Chính quyền địa phương đã tăng cường kiểm tra, xử lý các vi phạm về môi trường, đặc biệt là trong khai thác khoáng sản và hoạt động sản xuất kinh doanh ven sông Hậu. Tuy nhiên, do du lịch mới ở giai đoạn đầu phát triển, các tác động tiêu cực đến môi trường chưa biểu hiện rõ. Đây là thời điểm quan trọng để xây dựng các quy định chặt chẽ về quản lý rác thải, nước thải tại các khu, điểm du lịch, đảm bảo sự phát triển hài hòa và bền vững, tránh đi vào vết xe đổ của các địa phương khác.

VI. Định hướng và tầm nhìn cho du lịch sinh thái Châu Phú 2030

Dựa trên những kết quả đã đạt được và bài học kinh nghiệm, định hướng phát triển du lịch của huyện trong giai đoạn tới là tiếp tục thực thi hiệu quả chính sách phát triển du lịch sinh thái, đưa du lịch trở thành một ngành kinh tế có đóng góp quan trọng. Tầm nhìn đến năm 2030, Châu Phú sẽ trở thành một điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch tỉnh An Giang, được biết đến với các sản phẩm du lịch nông nghiệp, sinh thái và văn hóa đặc sắc. Để đạt được điều đó, huyện cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, đặc biệt là các chính sách hỗ trợ đầu tư và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương. Cần tập trung nguồn lực để hoàn thiện hạ tầng, xây dựng các sản phẩm du lịch chủ lực có sức cạnh tranh cao. Đẩy mạnh liên kết vùng với thành phố Châu Đốc và các địa phương lân cận để tạo thành chuỗi sản phẩm du lịch đa dạng. Công tác đào tạo nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ trong quảng bá, quản lý du lịch phải được xem là nhiệm vụ đột phá. Với sự quyết tâm của chính quyền và sự chung tay của toàn xã hội, du lịch sinh thái huyện Châu Phú hoàn toàn có thể cất cánh, góp phần vào sự phát triển chung của địa phương theo hướng du lịch bền vững.

6.1. Mục tiêu chiến lược và các giải pháp then chốt giai đoạn mới

Giai đoạn 2021-2025 và tầm nhìn đến 2030, mục tiêu chiến lược là cơ cấu lại ngành du lịch theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững. Các giải pháp then chốt bao gồm: (1) Hoàn thiện quy hoạch du lịch, tích hợp vào quy hoạch chung của huyện. (2) Tập trung đầu tư cho các sản phẩm cốt lõi: du lịch vườn cây ăn trái công nghệ cao, du lịch văn hóa lịch sử gắn với di tích Quản cơ Trần Văn Thành, du lịch nghỉ dưỡng ven sông Hậu. (3) Xây dựng cơ chế đột phá thu hút đầu tư tư nhân, đặc biệt là các dự án khu du lịch sinh thái phức hợp. (4) Đẩy mạnh chuyển đổi số trong du lịch, từ quảng bá marketing đến quản lý điểm đến. (5) Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua các chương trình đào tạo liên kết.

6.2. Bài học kinh nghiệm trong hoạch định và triển khai chính sách

Quá trình thực thi chính sách phát triển du lịch sinh thái giai đoạn vừa qua đã để lại nhiều bài học quý báu. Thứ nhất, chính sách phải xuất phát từ thực tiễn và khai thác được lợi thế so sánh độc đáo của địa phương. Thứ hai, sự thành công của chính sách đòi hỏi quyết tâm chính trị cao và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống. Thứ ba, vai trò của cộng đồng địa phương phải được đặt ở vị trí trung tâm; họ vừa là người thực hiện, vừa là người giám sát và hưởng lợi. Cuối cùng, phát triển du lịch là một quá trình lâu dài, cần có sự kiên trì, tầm nhìn và khả năng điều chỉnh chính sách linh hoạt để thích ứng với những thay đổi của thị trường và bối cảnh xã hội. Những bài học này là kim chỉ nam quan trọng để huyện Châu Phú tiếp tục hoàn thiện và thực hiện hiệu quả chính sách trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu thuận lợi cho các bước tiếp theo trong quá trình phát triển của DLST ở Việt Nam. - Theo Luật Du lịch Việt Nam năm 2017: “Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hóa địa phương, có sự tham gia của cộng đồng dân cư, kết hợp giáo dục về bảo vệ môi trường”. Chính sách phát triển du lịch sinh thái Khó có thể đưa ra một khái niệm chính xác về chính sách phát triển DLST nhưng có thể khái quát chính sách phát triển DLST là gì thông qua hiểu các khái niệm khác. Chính sách phát triển du lịch sinh thái là một hình thức của chính sách kinh tế - xã hội.

Do đó, có thể hiểu “chính sách phát triển du lịch sinh thái là 18 tổng hòa các quan điểm, mục tiêu, định hướng, các công cụ, biện pháp mà nhà nước sử dụng để phát triển hoạt động du lịch sinh thái trong một khoảng thời gian nhất định”. Mối quan hệ giữa du lịch sinh thái và các loại hình du lịch khác DLST là loại hình du lịch gắn bó với thiên nhiên (Nature - Based tourism). Tuy nhiên, trong hoạt động của loại hình DLST bao gồm cả tìm hiểu, nghiên cứu văn hóa bản địa của cộng đồng địa phương. Các loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, nghỉ dưỡng, mạo hiểm, tham quan,.chủ yếu đưa con người về với thiên nhiên, còn việc giáo dục, nâng cao nhận thức cho khách du lịch về bảo vệ môi trường sinh thái, văn hóa cộng đồng địa phương là rất hạn chế.

Tuy nhiên, nếu như trong hoạt động của loại hình du lịch này có gắn với thực hiện các nguyên tắc của DLST, bao gồm việc nâng cao nhận thức để du khách có trách nhiệm với việc bảo tồn các giá trị tự nhiên và văn hóa cộng đồng, tạo việc làm và lợi ích cho người dân địa phương thì đã chuyển hóa thành một dạng của DLST. 19 Nguồn gốc Các loại hình du lịch - Nghỉ dưỡng - Tham quan - Giáo dục Du lịch dựa nâng cao vào thiên - Mạo hiểm nhận thức nhiên (nature Sinh - Thể thao - Có trách - based thái nhiệm tourism) - Thắng cảnh bảo tồn - Vui chơi, giải trí - v. - Tham quan nghiên cứu Du lịch dựa vào văn hóa - Hành hương lễ hội (culture- based - Vui chơi giải trí tourism) - v. - Hội nghị, hội thảo - Hội chợ Công cụ - Tìm cơ hội đầu tư - Quá cảnh - v.

Nguồn: Phạm Trung Lương (2002), “Du lịch sinh thái - Những vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển ở Việt Nam”, NXB Giáo dục. Vị trí của loại hình du lịch sinh thái 1. Các đặc trương cơ bản của du lịch sinh thái Hoạt động phát triển du lịch nói chung, DLST nói riêng đều được thực hiện trên cơ sở khai thác tài nguyên du lịch tự nhiên, văn hóa, lịch sử kèm 20 theo các điều kiện về kết cấu hạ tầng và dịch vụ du lịch. Kết quả là sự hình thành những sản phẩm du lịch từ các tiềm năng về tài nguyên, mang lại nhiều lợi ích cho xã hội.

Điều quan trọng là những lợi ích về kinh tế - xã hội, tạo việc làm cho người lao động, nâng cao mưc sống cho cộng đồng địa phương thông qua các dịch vụ du lịch, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử và sự đa dạng của thiên nhiên nơi có hoạt động DLST phát triển. Sau đó là những lợi ích mang lại cho khách du lịch trong việc hưởng thụ các cảnh quan thiên nhiên mới lạ, độc đáo, các truyền thống văn hóa lịch sử, những đặc trưng của dân tộc, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm về bảo tồn sự toàn vẹn của các giá trị thiên nhiên, văn hóa, lịch sử của nơi họ đến nói riêng và của thế giới tự nhiên nói chung. * DLST là một lĩnh vực của hoạt động du lịch, vì vậy nó cũng bao gồm những đặc trưng cơ bản của hoạt động du lịch nói chung như: - Tính đa ngành: tính đa ngành thể hiện ở đối tượng được khai thác để phục vụ du lịch (sự hấp dẫn về cảnh quan thiên nhiên, các giá trị lịch sử, văn hóa, kết cấu hạ tầng và các dịch vụ kèm theo,. Thu nhập từ du lịch cũng mang lại nguồn thu cho nhiều ngành kinh tế khác nhau thông qua các sản phẩm dịch vụ cung cấp cho khách du lịch (điện, nước, nông sản, hàng hóa,.

- Tính đa thành phần: thể hiện ở tính đa dạng, phong phú trong thành phần khách du lịch, người phục vụ du lịch, cộng đồng địa phương, các tổ chức trong dân tham gia vào hoạt động du lịch,. - Tính đa mục tiêu: thể hiện ở những lợi ích đa dạng về bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan lịch sử - văn hóa, nâng cao chất lượng cuộc sống của khách du lịch và người tham gia hoạt động dịch vụ du lịch, mở rộng sự giao lưu văn hóa, kinh tế và nâng cao ý thức trách nhiệm của mọi thành viên trong xã hội. 21 - Tính liên vùng: thể hiện thông qua sự kết nối các điểm du lịch trong một khu vực, một quốc gia hay nhiều quốc gia thành những tuyến dụ lịch. - Tính mùa vụ: thể hiện ở thời gian diễn ra hoạt động du lịch ở từng thời điểm trong năm.

Tính mùa vụ thể hiện rõ nhất ở các loại hình du lịch biển, thể thao theo mùa,.(theo diễn biến của khí hậu, thời tiết) hoặc loại hình du lịch nghỉ cuối tuần, vui chơi giải trí,. - Tính chi phí: thể hiện ở chỗ đi du lịch là hưởng thụ các sản phẩm du lịch chứ không phải vì mục tiêu thu nhập. - Tính xã hội hóa: du lịch thu hút nhiều thành phần trong xã hội tham gia. * Ngoài các đặc trưng của du lịch nói chung, DLST cũng có những đặc trưng riêng như sau: - Tính giáo dục cao về môi trường: DLST hướng con người tiếp cận gần hơn với các vùng tự nhiên và các khu bảo tồn, nơi có giá trị cao về đa dạng sinh học và rất nhạy cảm về mặt môi trường.

Hoạt động du lịch tạo nên những áp lực lớn đối với môi trường, nên DLST được xem như là một giải pháp quan trọng để cân bằng giữa mục tiêu phát triển du lịch với việc bảo vệ môi trường sinh thái. - Góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và duy trì đa dạng sinh học, giáo dục con người bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường, hình thành ý thức bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên cũng như thúc đẩy các hoạt động bảo tồn để phát triển bền vững. - Thu hút sự tham gia của cộng đồng, là những người chủ sở hữu các nguồn tài nguyên thiên nhiên tại địa phương mình. Phát triển DLST hướng con người đến các vùng tự nhiên hoang sơ, có giá trị cao về đa dạng sinh học, 22 điều này đòi hỏi cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương tại khu vực đó, bởi vì chính những người dân địa phương tại đây hiểu rõ nhất về các nguồn tài nguyên của mình.

Sự tham gia của cộng đồng địa phương có tác dụng to lớn trong việc giáo dục du khách bảo vệ môi trường sinh thái, đồng thời cũng góp phần nâng cao hơn nữa nhận thức cho cộng đồng, tăng các nguồn thu nhập cho cộng đồng. Các nguyên tắc cơ bản của hoạt động du lịch sinh thái Hoạt động DLST cần tuân thủ các nguyên tắc sau: 1. Có hoạt động giáo dục nhằm nâng cao kiến thức về môi trường, góp phần tạo ý thức tham gia bảo tồn thiên nhiên Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng của hoạt động DLST, là sự khác biệt giữa DLST với các loại hình du lịch dựa vào tự nhiên khác. Khách du lịch khi rời khỏi điểm tham quan phải có sự hiểu biết và ý thức cao hơn về giá trị của môi trường tự nhiên, về những đặc điểm sinh thái khu vực và văn hóa nơi đến.

Từ đó, nhận thức và thái độ ứng xử của du khách sẽ thay đổi theo chiều hướng tích cực hơn. Bảo vệ môi trường và duy trì hệ sinh thái Cũng như các hoạt động của các loại hình du lịch khác, hoạt động DLST tiềm ẩn những tác động tiêu cực đối với môi trường và tự nhiên. Nếu như đối với những loại hình du lịch khác, vấn đề bảo vệ môi trường, duy trì hệ sinh thái chưa phải là những ưu tiên hàng đầu thì ngược lại, DLST xem đây là một trong những nguyên tắc cơ bản, quan trọng cần tuân thủ, bởi vì: - Việc bảo vệ môi trường và bảo tồn các hệ sinh thái chính là mục tiêu hoạt động của DLST. 23 - Sự tồn tại và phát triển DLST gắn liền với môi trường tự nhiên và các hệ sinh thái.

Ô nhiễm môi trường, suy thoái các hệ sinh thái sẽ tác động tiêu cực đến hoạt động DLST. Vì thế, mọi hoạt động DLST phải được quản lý chặt chẽ để ít tác động tới môi trường, đồng thời phải trích một phần thu nhập từ hoạt động DLST để đầu tư thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường và duy trì sự phát triển các thế hệ sinh thái. Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa cộng đồng Đây là nguyên tắc quan trọng đối với DLST, bởi các giá trị văn hóa bản địa là một yếu tố không thể tách rời các giá trị môi trường của hệ sinh thái ở một khu vực cụ thể. Sự xuống cấp hoặc thay đổi tập tục, sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng địa phương sẽ làm mất đi sự cân bằng sinh thái tự nhiên vốn có của khu vực, sẽ làm thay đổi hệ sinh thái đó.

Hậu quả của quá trình này sẽ tác động trực tiếp đến DLST. Vì thế, việc bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa cộng đồng địa phương có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động của DLST. Tạo cơ hội có việc làm và mang lại lợi ích cho người dân bản địa Đây là nguyên tắc vừa là mục tiêu hướng tới của DLST. Nếu như các loại hình du lịch thiên nhiên khác ít quan tâm đến vấn đề này, phần lớn lợi nhuận thuộc về các công ty điều hành thì ngược lại, DLST dành một phần đáng kể lợi nhuận từ hoạt động của mình để đóng góp nhằm cải thiện môi trường sống của cộng đồng địa phương.

Ngoài ra, DLST luôn hướng tới việc huy động tối đa sự tham gia của người dân bản địa, như đảm nhiệm vai trò hướng dẫn viên, đáp ứng chỗ nghỉ cho khách, cung ứng các nhu cầu về thực phẩm, hàng lưu niệm cho 24 khách,.thông qua đó sẽ tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho cộng đồng địa phương.