Chương 1. Cơ sở khoa học về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Thực trạng thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Buôn Đôn, tỉnh tỉnh Đắk Lắk. Phương hướng, giải pháp bảo đảm thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
9 Ch°¢ng 1 C¡ Sè KHOA HèC VÀ THĀC HIâN CHÍNH SÁCH BàI TH¯æNG, Hà TRþ VÀ TÁI ĐæNH C¯ KHI NHÀ N¯äC THU HàI ĐÀT 1. Mãt sß khái niãm c¢ b¿n vÁ thu hái đÁt, bái th°çng, há trÿ và tái đçnh c°; chính sách bái th°çng, há trÿ và tái đçnh c° khi Nhà n°åc thu hái đÁt 1. Khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ 1. Khái niệm thu hồi đất Theo khoÁn 11 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013, Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước thu l¿i quyền sử dÿng đất cāa người được Nhà nước trao quyền sử dÿng đất hoặc thu l¿i quyền sử dÿng đất vi ph¿m pháp luật đất đai.
Khái niệm bồi thường Theo Từ điển Tiếng Việt thông dÿng: <Bồi thường: Là đền bù những tổn h¿i đã gây ra. Theo khoÁn 12 Điều 3, Luật Đất đai 2013: <Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trÁ l¿i giá trị quyền sử dÿng đất đối với diện tích đất bị thu hôi cho người bị thu hồi đất. <Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trÁ l¿i giá trị quyền sử dÿng đất đối với diện tích đất bị thu hỏi cho người bị thu hồi đất= [14]. Bồi thường thiệt h¿i có nghĩa là trÁ l¿i tương xứng giá trị hoặc công lao động cho một chā thể nào đó bị thiệt h¿i vì một hành vì cāa chā thể khác.
Bồi thường thiệt h¿i khi Nhà nước thu hồi đất thực chất là việc giÁi quyết mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước, người được giao đất, thuê đất và người bị thu hồi đất. Bồi thường thiệt h¿i về đất phÁi được thực hiện theo quy định cāa Nhà nước về giá đất, về phương thức thu hồi và h¿ch toán. Việc bồi thường 10 thiệt h¿i về đất không giống với việc trao đổi, mua bán tài sÁn, hàng hoá trên thị trường. Nó vừa phÁi đÁm bÁo lợi ích cāa người bị thu hồi đất, nhưng đồng thời phÁi đÁm bÁo lợi ích cāa Nhà nước, cāa người nhận quyền sử dÿng đất thu hồi, có nghĩa là phÁi giÁi quyết một cách hài hoà giữa các đối tượng tham gia.
Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trÁ l¿i giá trị quyền sử dÿng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất. Đặc điểm cāa quá trình bồi thường Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các công trình mang tính đa d¿ng và phức t¿p. - Tính đa d¿ng thể hiện: mỗi dự án được tiến hành trên một địa điểm khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, dân cư khác nhau. Đối với khu vực nội thành, mật độ dân cư cao, các ngành nghề đa d¿ng, giá trị đất và tài sÁn trên đất lớn; khu vực vùng ven đô thị, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức t¿p, ho¿t động sÁn xuất, kinh doanh đa d¿ng: công nghiệp, tiểu thā công nghiệp, thương m¿i, buôn bán nhỏ; khu vực ngo¿i thành, ho¿t động sÁn xuất chā yếu cāa người dân là sÁn xuất nông nghiệp.
Do đó mỗi khu vực bồi thường, hỗ trợ và tái định cư có những đặc trưng riêng và được tiến hành với những giÁi pháp riêng phù hợp với từng khu vực và từng dự án cÿ thể, đÁm bÁo nơi ở mới đẹp hơn, đáng sống hơn, an toàn hơn. - Tính phức t¿p: Đất đai là tài sÁn có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân. Đối với khu vực nông thôn, người dân ho¿t động kinh tế chā yếu là làm nông nghiệp, trong khi đó đất đai l¿i là tư liệu sÁn xuất quan trọng, trình độ sÁn xuất cāa nông dân thấp, khÁ năng thích nghi, chuyển đổi nghề nghiệp khi bị thu hồi đất gặp nhiều khó khăn, do đó tâm lý người dân là giữ được đất để sÁn xuất, thậm chí họ chỉ ra rằng cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn làm nông nghiệp, nhưng họ vẫn 11 không cho thuê. Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa d¿ng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đÁm bÁo đời sống dân cư sau này.
Khái niệm hỗ trợ Theo Từ điển Tiếng Việt thông dÿng: Hỗ trợ: Giúp đỡ nhau giúp thêm vào. Theo KhoÁn 14, Điều 3, Luật đất đai năm 2013 quy định: Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sÁn xuất và phát triển. Các chính sách cāa hỗ trợ cāa Nhà nước khi thu hồi đất gồm: hỗ trợ di chuyển đến địa điểm mới, hỗ trợ tái định cư, hỗ trợ ổn định sÁn xuất và đời sống, hỗ trợ t¿o việc làm mới và chuyển đổi nghề nghiệp. Khái niệm tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Theo quy định cāa Luật Đất đai hiện hành, ta có thể đưa ra quan niệm về tái định cư: Tái định cư là việc cơ quan nhà nước có thêm quyền phÁi đā các điều kiện do pháp luật quy định chỗ ở để giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống chuẩn bị nơi ở mới đáp ứng người bị Nhà nước thu hồi.
Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn. Tái định cư là không thể tái tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách bồi thường, hỗ trợ. Theo Điều 22, Hiến pháp năm 2013 quy định quyền có nơi ở hợp pháp là một trong những quyền cơ bÁn cāa công dân. Do đó, khi Nhà nước thu hồi đất ở cāa người sử dÿng đất thì Nhà nước phÁi có trách nhiệm thực hiện việc tái định cư cho họ.
12 Luật Đất Đai năm 2013 và trong các văn bÁn hướng dẫn thi hành. Luật Đất Đai năm 2013 chỉ quy định: <Tổ chức làm nhiệm vÿ bồi thường, giÁi phóng mặt bằng được Āy ban nhân dân cấp tỉnh, Āy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phÁi thông báo cho người có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phÁi di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố trí tái định cư. Nội dung thông báo gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư; dự kiến bố trí tái định cư cho người có đất thu hồi= (khoÁn 1, Điều 86); 1. Khái niệm, nội dung chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 1.
Khái niệm chính sách công <Chính sách công= là một cÿm từ được sử dÿng phổ biến trong các tài liệu và trên các phương tiện truyền thông, tuy nhiên nó là một thuật ngữ khó có thể định nghĩa một cách rõ ràng. Cho đến nay, có nhiều quan niệm khác nhau về chính sách công, tuy nhiên có thể hiểu: Chính sách công là một tập hợp các quyết định liên quan với nhau do nhà nước ban hành, bao gồm các mÿc tiêu và giÁi pháp để giÁi quyết một vấn đề công nhằm đ¿t được các mÿc tiêu phát triển. Khái niệm về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Để việc thu hồi đất vừa đ¿t được mÿc đích cāa nhà nước, vừa bÁo đÁm lợi ích cāa những người sử dÿng đất, nhà nước đã ban hành các chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với những người sử dÿng đất. Mÿc tiêu cāa các chính sách này là bÁo đÁm lợi ích cho những người sử dÿng đất, bao gồm bồi thường (trÁ l¿i giá trị quyền sử dÿng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dÿng đất), hỗ trợ (trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sÁn xuất và phát triển), và bÁo đÁm an cư (tái định cư cho những người bị thu hồi đất).
Như vậy, có thể hiểu: Chính sách bồi thường, hỗ trợ và 13 tái định cư là một tập hợp các quyết định do nhà nước ban hành để bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người sử dÿng đất bị Nhà nước thu hồi đất nhằm phÿc vÿ lợi ích cāa nhà nước và xã hội. Nội dung chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Nội dung cāa các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được quy định trong các văn bÁn quy ph¿m pháp luật dưới đây: Luật đất đai năm 2013; Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 cāa Chính phā quy định chi tiết thi hành một số điều cāa Luật Đất đai; Nghị định số 01/2017/NĐ-CP cāa Chính phā sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật đất đai; Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 cāa Chính Phā về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 cāa Chính phā Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 10/11/2014 cāa UBND tỉnh Đắk Lắk về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk; Quyết định số 27/2019/QĐ-UBND ngày 19/12/2019 cāa UBND tỉnh Đắk Lắk Sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh t¿i các Quyết định cāa UBND tỉnh Đắk Lắk.