Luận văn về côn trùng hại kho và sinh học của mọt khuẩn đen Alphitobius diaperinus

Nghiên cứu thành phần côn trùng hại kho và đặc điểm sinh học của loài mọt khuẩn đen Alphitobius diaperinus trong bảo quản thức ăn chăn nuôi.

• Tác giả: Vũ Quang Huy
• Người hướng dẫn: TS. Lê Ngọc Anh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Thành phần côn trùng hại kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi; đặc điểm sinh học, sinh thái của loài mọt khuẩn đen Alphitobius diaperinus (Panzer) (Coleoptera: Tenebrionidae) năm 2017 tại Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 7. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 8. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 9. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 9.1. Những đóng góp mới
• 9.2. Ý nghĩa khoa học
• 9.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 10. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 10.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mọt Khuẩn Đen và Côn Trùng Hại Kho

Trong lĩnh vực bảo quản nông sản, côn trùng hại kho luôn là một thách thức lớn, gây ra những tổn thất đáng kể về số lượng và chất lượng. Theo FAO, thiệt hại do côn trùng gây ra có thể lên đến 10% tổng sản lượng ngũ cốc toàn cầu. Đặc biệt, ở các vùng nhiệt đới và bán nhiệt đới, con số này còn cao hơn nhiều. Tại Việt Nam, đã có hơn 100 loài côn trùng hại kho được ghi nhận, trong đó bộ Cánh cứng chiếm ưu thế. Một trong những loài gây hại phổ biến và nguy hiểm là mọt khuẩn đen Alphitobius diaperinus. Việc nghiên cứu về thành phần côn trùng hại kho và đặc điểm sinh học của mọt khuẩn đen là vô cùng quan trọng để đưa ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại cho ngành nông nghiệp và chăn nuôi.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Côn Trùng Hại Kho

Nghiên cứu về côn trùng hại kho giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thành phần loài, đặc điểm sinh học, sinh thái của chúng. Từ đó, có thể dự đoán được nguy cơ gây hại và đưa ra các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát kịp thời. Việc này không chỉ giúp bảo vệ nông sản mà còn góp phần đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp. Theo Bùi Công Hiển (1995), thiệt hại do côn trùng kho gây ra có thể lên đến hơn 50% sản lượng ngũ cốc ở Đông Nam Á.

1.2. Giới Thiệu Về Mọt Khuẩn Đen Alphitobius diaperinus

Mọt khuẩn đen Alphitobius diaperinus là một loài côn trùng gây hại phổ biến trong các kho bảo quản nông sản và các trang trại chăn nuôi gia cầm. Chúng có khả năng thích nghi cao với nhiều loại môi trường và thức ăn khác nhau, gây khó khăn cho việc kiểm soát. Mọt khuẩn đen không chỉ gây hại trực tiếp bằng cách ăn nông sản mà còn có thể lây lan các bệnh tật cho vật nuôi. Do đó, việc nghiên cứu sâu về loài mọt này là rất cần thiết.

II. Thách Thức Từ Mọt Khuẩn Đen Thiệt Hại và Phòng Trừ

Mọt khuẩn đen Alphitobius diaperinus gây ra nhiều thiệt hại đáng kể trong quá trình bảo quản nông sản và chăn nuôi. Chúng không chỉ làm giảm chất lượng và số lượng nông sản mà còn có thể lây lan các bệnh tật cho vật nuôi, gây ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả kinh tế. Việc phòng trừ mọt khuẩn đen gặp nhiều khó khăn do chúng có khả năng kháng thuốc cao và thích nghi tốt với các điều kiện môi trường khác nhau. Do đó, cần có những nghiên cứu chuyên sâu để tìm ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả và bền vững.

2.1. Thiệt Hại Do Mọt Khuẩn Đen Gây Ra Trong Kho Nông Sản

Mọt khuẩn đen gây hại bằng cách ăn các loại ngũ cốc, hạt, bột và các sản phẩm chế biến từ nông sản. Chúng làm giảm chất lượng dinh dưỡng, gây mùi hôi khó chịu và tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển. Ngoài ra, mọt khuẩn đen còn có thể làm hỏng bao bì và các vật liệu khác trong kho, gây khó khăn cho việc bảo quản và vận chuyển nông sản. Theo Alltech (2014), sản lượng thức ăn chăn nuôi ở Việt Nam năm 2013 đạt 12,03 triệu tấn, việc bảo vệ nguồn thức ăn này khỏi côn trùng là vô cùng quan trọng.

2.2. Khó Khăn Trong Phòng Trừ Mọt Khuẩn Đen Hiệu Quả

Việc phòng trừ mọt khuẩn đen gặp nhiều khó khăn do chúng có khả năng kháng thuốc cao với nhiều loại thuốc trừ sâu thông thường. Ngoài ra, mọt khuẩn đen còn có thể ẩn náu trong các khe nứt, kẽ hở và các khu vực khó tiếp cận, khiến cho việc phun thuốc không hiệu quả. Do đó, cần có những biện pháp phòng trừ tổng hợp, kết hợp giữa các phương pháp hóa học, sinh học và vật lý để đạt hiệu quả cao nhất.

III. Đặc Điểm Sinh Học và Sinh Thái Của Mọt Khuẩn Đen

Để phòng trừ mọt khuẩn đen hiệu quả, cần hiểu rõ về đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng. Mọt khuẩn đen có vòng đời phức tạp, bao gồm các giai đoạn trứng, ấu trùng, nhộng và trưởng thành. Mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng biệt về hình thái, tập tính và khả năng gây hại. Môi trường sống và thức ăn cũng ảnh hưởng lớn đến sự phát triển và sinh sản của mọt khuẩn đen. Việc nắm vững những thông tin này sẽ giúp chúng ta đưa ra các biện pháp phòng trừ phù hợp và hiệu quả.

3.1. Vòng Đời Mọt Khuẩn Đen Các Giai Đoạn Phát Triển

Vòng đời mọt khuẩn đen bao gồm bốn giai đoạn chính: trứng, ấu trùng, nhộng và trưởng thành. Trứng có kích thước rất nhỏ, khó phát hiện. Ấu trùng có hình dạng giống sâu, trải qua nhiều lần lột xác trước khi hóa nhộng. Nhộng là giai đoạn nghỉ ngơi, không ăn uống. Trưởng thành là giai đoạn sinh sản, có khả năng bay và di chuyển để tìm kiếm thức ăn và nơi sinh sản. Thời gian phát triển của mỗi giai đoạn phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ và độ ẩm.

3.2. Tập Tính Sinh Học và Môi Trường Sống Của Mọt Khuẩn Đen

Mọt khuẩn đen có tập tính sinh học đa dạng, chúng có thể ăn nhiều loại thức ăn khác nhau, từ ngũ cốc, hạt, bột đến các chất hữu cơ phân hủy. Môi trường sống của mọt khuẩn đen thường là những nơi ẩm thấp, tối tăm và có nhiều thức ăn. Chúng có thể sống trong các kho bảo quản nông sản, các trang trại chăn nuôi gia cầm, các nhà máy chế biến thực phẩm và các khu vực xung quanh. Việc hiểu rõ tập tính và môi trường sống của mọt khuẩn đen sẽ giúp chúng ta tìm ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

IV. Biện Pháp Phòng Trừ Mọt Khuẩn Đen Hiệu Quả và Bền Vững

Để phòng trừ mọt khuẩn đen hiệu quả và bền vững, cần áp dụng các biện pháp tổng hợp, kết hợp giữa các phương pháp hóa học, sinh học và vật lý. Các biện pháp hóa học bao gồm sử dụng các loại thuốc trừ sâu có hiệu lực cao và an toàn cho người sử dụng. Các biện pháp sinh học bao gồm sử dụng các loài thiên địch của mọt khuẩn đen và các chế phẩm sinh học có khả năng kiểm soát mọt khuẩn đen. Các biện pháp vật lý bao gồm vệ sinh kho sạch sẽ, thông thoáng và sử dụng các biện pháp cách ly để ngăn chặn sự xâm nhập của mọt khuẩn đen.

4.1. Sử Dụng Thuốc Diệt Côn Trùng An Toàn và Hiệu Quả

Việc sử dụng thuốc diệt côn trùng là một trong những biện pháp phòng trừ mọt khuẩn đen hiệu quả. Tuy nhiên, cần lựa chọn các loại thuốc có hiệu lực cao, an toàn cho người sử dụng và không gây ô nhiễm môi trường. Cần tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất để đảm bảo hiệu quả và an toàn. Ngoài ra, cần luân phiên sử dụng các loại thuốc khác nhau để tránh tình trạng mọt khuẩn đen kháng thuốc.

4.2. Biện Pháp Sinh Học Trong Phòng Trừ Mọt Khuẩn Đen

Biện pháp sinh học là một trong những giải pháp phòng trừ mọt khuẩn đen bền vững và thân thiện với môi trường. Có thể sử dụng các loài thiên địch của mọt khuẩn đen, như các loài ong ký sinh, bọ ăn thịt và nấm ký sinh, để kiểm soát số lượng mọt khuẩn đen. Ngoài ra, có thể sử dụng các chế phẩm sinh học có chứa vi khuẩn Bacillus thuringiensis hoặc các loại tinh dầu thực vật có khả năng xua đuổi và tiêu diệt mọt khuẩn đen.

V. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Nhiệt Độ và Độ Ẩm Lên Mọt Khuẩn Đen

Nhiệt độ và độ ẩm là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh sản của mọt khuẩn đen. Nhiệt độ thích hợp cho sự phát triển của mọt khuẩn đen là từ 25°C đến 30°C. Độ ẩm thích hợp là từ 70% đến 80%. Khi nhiệt độ và độ ẩm không phù hợp, mọt khuẩn đen sẽ phát triển chậm hơn, sinh sản ít hơn và dễ bị chết hơn. Việc kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm trong kho bảo quản là một trong những biện pháp quan trọng để phòng trừ mọt khuẩn đen.

5.1. Ảnh Hưởng Của Nhiệt Độ Đến Vòng Đời Mọt Khuẩn Đen

Nhiệt độ có ảnh hưởng lớn đến vòng đời mọt khuẩn đen. Ở nhiệt độ cao (30°C), mọt khuẩn đen phát triển nhanh hơn, vòng đời ngắn hơn và sinh sản nhiều hơn. Ở nhiệt độ thấp (dưới 20°C), mọt khuẩn đen phát triển chậm hơn, vòng đời dài hơn và sinh sản ít hơn. Ở nhiệt độ quá cao (trên 35°C) hoặc quá thấp (dưới 15°C), mọt khuẩn đen có thể bị chết.

5.2. Ảnh Hưởng Của Độ Ẩm Đến Khả Năng Sinh Sản Của Mọt

Độ ẩm cũng có ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh sản của mọt khuẩn đen. Ở độ ẩm cao (trên 80%), mọt khuẩn đen sinh sản nhiều hơn và tỷ lệ trứng nở cao hơn. Ở độ ẩm thấp (dưới 60%), mọt khuẩn đen sinh sản ít hơn và tỷ lệ trứng nở thấp hơn. Độ ẩm quá cao cũng có thể tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển, gây hại cho nông sản và ảnh hưởng đến sức khỏe của mọt khuẩn đen.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về Mọt Khuẩn Đen

Nghiên cứu về mọt khuẩn đen Alphitobius diaperinus và các côn trùng hại kho khác là vô cùng quan trọng để bảo vệ nông sản và đảm bảo an ninh lương thực. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học, sinh thái và khả năng kháng thuốc của mọt khuẩn đen để tìm ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả và bền vững. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, tập huấn cho người dân và cán bộ kỹ thuật về các biện pháp phòng trừ côn trùng hại kho để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ thực vật.

6.1. Tổng Kết Các Kết Quả Nghiên Cứu Về Mọt Khuẩn Đen

Các kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng mọt khuẩn đen là một loài côn trùng gây hại nguy hiểm trong kho bảo quản nông sản và các trang trại chăn nuôi gia cầm. Chúng có khả năng thích nghi cao với nhiều loại môi trường và thức ăn khác nhau, gây khó khăn cho việc kiểm soát. Việc phòng trừ mọt khuẩn đen cần áp dụng các biện pháp tổng hợp, kết hợp giữa các phương pháp hóa học, sinh học và vật lý.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Phòng Trừ Côn Trùng Hại Kho

Trong tương lai, cần tập trung nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ côn trùng hại kho thân thiện với môi trường, như sử dụng các chế phẩm sinh học, các loại tinh dầu thực vật và các biện pháp vật lý. Đồng thời, cần nghiên cứu về khả năng kháng thuốc của côn trùng để đưa ra các giải pháp quản lý kháng thuốc hiệu quả. Ngoài ra, cần tăng cường công tác giám sát và dự báo dịch hại để có thể đưa ra các biện pháp phòng trừ kịp thời và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thất thoát sau thu hoạch do côn trùng hại kho là thách thức nghiêm trọng đối với ngành nông nghiệp toàn cầu. Theo đánh giá từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, tổn thất ngũ cốc dự trữ hàng năm do dịch hại kho chiếm khoảng 10%, riêng tại khu vực Đông Nam Á con số này có thể vượt mức 50%. Tại Việt Nam, ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi đạt quy mô 12,03 triệu tấn, trong đó thành phố Hải Phòng đóng góp 443,75 ngàn tấn với hệ thống kho bãi lưu trữ rộng hơn 48.000 m2. Sự xâm nhiễm của các loài dịch hại không chỉ làm suy giảm khối lượng nguyên liệu mà còn phá hủy phẩm chất dinh dưỡng và tiềm ẩn nguy cơ truyền nhiễm mầm bệnh cho vật nuôi.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định cấu trúc thành phần côn trùng gây hại kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi tại khu vực Hải Phòng, phân tích chi tiết đặc điểm sinh học và sinh thái học của loài mọt khuẩn đen Alphitobius diaperinus thuộc bộ Coleoptera, họ Tenebrionidae. Trên cơ sở đó, đề tài đánh giá hiệu lực phòng trừ của thuốc xông hơi phosphine nhằm xây dựng quy trình kiểm soát dịch hại tối ưu.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai từ tháng 6 năm 2016 đến tháng 7 năm 2017 tại ba doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi trọng điểm gồm Công ty Cổ phần Việt Pháp Proconco, Công ty TNHH New Hope Hải Phòng và Nhà máy thức ăn gia súc Con Heo Vàng. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng giúp giảm thiểu tỷ lệ hao hụt nguyên liệu từ mức nguy cơ 26,20% đến 48,13% xuống dưới ngưỡng gây hại kinh tế, đồng thời nâng cao hiệu lực khử trùng đạt mức tuyệt đối 100%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp trong kho bảo quản kết hợp với lý thuyết Sinh thái học quần thể côn trùng. Khung lý thuyết tập trung vào tác động tương hỗ giữa các nhân tố sinh thái vô sinh như nhiệt độ, ẩm độ không khí với các chỉ số sinh học của dịch hại bao gồm thời gian phát dục, tỷ lệ tử vong các pha trước trưởng thành, sức đẻ trứng và khả năng tiêu thụ cơ chất. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp lý thuyết Động học độc chất học trong xông hơi khử trùng để giải thích cơ chế tác động của hoạt chất phosphine đối với hệ thần kinh và chuỗi hô hấp tế bào của côn trùng hại kho.

Các khái niệm chính được sử dụng xuyên suốt bao gồm: Vòng đời sinh học của côn trùng biến thái hoàn toàn, Mức độ phổ biến của loài xác định theo tần suất xuất hiện, Tỷ lệ hao hụt khối lượng chất khô của nông sản, và Hiệu lực diệt trừ hiệu chỉnh theo công thức Abbott.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua quá trình điều tra thực địa định kỳ vào ngày 01 và ngày 15 hàng tháng từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2017 tại các kho lưu trữ nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Phương pháp lấy mẫu kiểm dịch thực vật tuân thủ nghiêm ngặt theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-141:2013/BNNPTNT. Tại mỗi ngăn kho có sức chứa 230 tấn hàng đổ rời, tiến hành lấy mẫu ngẫu nhiên tại 12 điểm ở độ sâu 40 đến 50 cm so với bề mặt, thu 1 kg hàng hóa mỗi điểm rồi phối trộn và chia mẫu theo phương pháp góc đối diện để thu mẫu đại diện phân tích.

Các thí nghiệm sinh học được bố trí trong tủ định ôn ở hai ngưỡng nhiệt độ 25°C và 30°C với ẩm độ ổn định 70% trên hai loại thức ăn là bột ngô và bột gạo đã được sấy khử trùng ở 60°C trong 2 giờ. Mỗi nghiệm thức theo dõi cá thể có dung lượng mẫu tối thiểu 30 cá thể cho mỗi pha phát dục nhằm đảm bảo tính đại diện thống kê. Thí nghiệm khảo sát hiệu lực thuốc xông hơi Quickphos 56% chứa hoạt chất phosphine được tiến hành theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-19:2010/BNNPTNT, bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn gồm 4 công thức với 3 lần lặp lại, mỗi lần lặp gồm 100 trưởng thành mọt khuẩn đen.

Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phần mềm IRRISTAT 5.0 và Microsoft Excel 2013, sử dụng kiểm định Student-Fisher ở độ tin cậy 95% để so sánh sai khác có ý nghĩa giữa các giá trị trung bình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, điều tra đã xác định được 20 loài côn trùng gây hại thuộc 14 họ và 3 bộ chính trong các kho nguyên liệu thức ăn chăn nuôi tại Hải Phòng. Bộ Cánh cứng chiếm tỷ lệ vượt trội với 17 loài thuộc 11 họ, tương đương 85% tổng số loài thu thập; bộ Cánh vảy ghi nhận 2 loài thuộc 2 họ chiếm 10%; bộ Nhạy sách ghi nhận 1 loài chiếm 5%. Họ Tenebrionidae có mức độ đa dạng cao nhất với 4 loài, chiếm 20% tổng thành phần loài.

Thứ hai, hình thức bảo quản ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ xuất hiện của dịch hại. Hình thức lưu trữ đổ rời ghi nhận 20 loài với 4 loài có mức độ phổ biến trên 50% gồm mọt đục hạt, mọt gạo, mọt khuẩn đen và mọt thóc Thái Lan. Hình thức đóng bao truyền thống có 20 loài nhưng chỉ 1 loài đạt mức độ phổ biến trên 50%. Ngược lại, hình thức đóng bao lớn chỉ xuất hiện 17 loài với 75% số loài có tần suất bắt gặp dưới 25%.

Thứ ba, các chỉ tiêu sinh học của mọt khuẩn đen chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi nhiệt độ. Vòng đời trung bình của loài ở 30°C dao động từ 38,31 đến 41,50 ngày, rút ngắn đáng kể so với mức 63,85 đến 72,00 ngày ở 25°C. Tỷ lệ chết của các pha trước trưởng thành ở 30°C thấp hơn rõ rệt so với ở 25°C, cụ thể pha trứng dao động từ 11,38% đến 22,90% so với 19,68% đến 26,65%, tổng pha sâu non từ 28,95% đến 35,32% so với 34,39% đến 36,24%. Tỷ lệ trứng nở ở 30°C đạt từ 77,10% đến 88,62%, cao hơn ngưỡng 73,35% đến 80,32% ở 25°C. Khi mật độ quần thể tăng cao, sức đẻ trứng và tỷ lệ nở của trứng giảm đi rõ rệt do tác động cạnh tranh không gian sống.

Thứ tư, khả năng gây hại của mọt khuẩn đen gia tăng theo thời gian lưu kho và nhiệt độ môi trường. Sau 120 ngày gây hại, tỷ lệ hao hụt khối lượng ở 30°C đạt 48,13% đối với bột ngô và 38,73% đối với bột gạo, cao hơn nhiều so với điều kiện 25°C với mức hao hụt lần lượt là 28,40% và 26,20%. Đánh giá hiệu lực xông hơi Quickphos 56% cho thấy liều lượng 3 gam hoạt chất trên một mét khối đạt hiệu lực diệt trừ 91,67% sau 1 ngày và 95,32% sau 5 ngày xử lý. Sau 10 ngày xử lý, tất cả các dải liều lượng từ 1 đến 3 gam hoạt chất trên một mét khối đều đạt hiệu lực diệt trừ tuyệt đối 100%.

Thảo luận kết quả

Nhiệt độ môi trường tăng cao từ 22°C lên 33°C trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6 là nguyên nhân chính thúc đẩy gia tăng mật độ quần thể côn trùng trong kho. Nhiệt độ tối ưu 30°C đẩy nhanh tốc độ trao đổi chất, rút ngắn chu kỳ sống và gia tăng sức ăn phá của sâu non cũng như trưởng thành. Cơ chất bột ngô cung cấp hàm lượng dinh dưỡng phù hợp hơn bột gạo, dẫn đến tốc độ tích lũy sinh khối và tỷ lệ hao hụt vật chất cao hơn.

Khi so sánh với các công bố học thuật trước đây, kết quả vòng đời của mọt khuẩn đen ở 30°C hoàn toàn tương đồng với ghi nhận của các nghiên cứu côn trùng học tại miền Bắc khi công bố vòng đời trung bình khoảng 38,46 ngày. Sự sụt giảm số lượng thành phần loài từ 43 loài ở các nghiên cứu tại vùng lân cận xuống 20 loài tại Hải Phòng phản ánh đặc thù quản lý của các nhà máy công nghiệp quy mô lớn với quy trình kiểm soát nguyên liệu chặt chẽ hơn.

Dữ liệu nghiên cứu được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ đường biểu diễn sự gia tăng mật độ mọt khuẩn đen theo từng tháng, kết hợp cùng bảng ma trận tương quan phân tích mối liên hệ giữa nhiệt độ, loại thức ăn và tỷ lệ hao hụt nông sản, làm nổi bật bức tranh tổng thể về động thái dịch hại trong môi trường kho kín.

Đề xuất và khuyến nghị

Chuyển đổi hình thức lưu trữ nguyên liệu từ phương pháp đổ rời truyền thống sang hình thức đóng bao lớn có lớp lót chống ẩm. Giải pháp này giúp giảm tần suất xuất hiện của các loài mọt hại chính từ mức trên 50% xuống dưới 20%, triển khai thực hiện ngay trong vòng 3 tháng bởi bộ phận quản lý kho vận tại các nhà máy chế biến.

Áp dụng quy trình xông hơi khử trùng định kỳ bằng chế phẩm Quickphos 56% với liều lượng chuẩn hóa từ 2 đến 3 gam hoạt chất trên một mét khối không gian kín. Thời gian ủ thuốc cần duy trì tối thiểu từ 7 đến 10 ngày để bảo đảm hiệu lực tiêu diệt 100% tất cả các pha phát dục của côn trùng, thực hiện định kỳ 3 tháng một lần bởi đội ngũ kỹ thuật viên bảo vệ thực vật chuyên nghiệp.

Lắp đặt và vận hành hệ thống thông gió công nghiệp kết hợp thiết bị đo nhiệt ẩm tự động nhằm duy trì nền nhiệt độ kho bãi dưới 24°C và ẩm độ hạt dưới 13%. Biện pháp này giúp kéo dài vòng đời của dịch hại lên trên 65 ngày và làm chậm tốc độ tăng trưởng quần thể khoảng 35%, giao trách nhiệm giám sát hàng ngày cho phòng kỹ thuật bảo quản.

Thực hiện nghiêm ngặt quy chế vệ sinh công nghiệp và thu gom triệt để nguyên liệu rơi vãi tại sàn kho với tần suất 2 tuần một lần. Việc triệt tiêu nguồn thức ăn dư thừa giúp giới hạn thời gian sống sót của mọt trưởng thành xuống dưới 9,40 ngày, ngăn chặn nguy cơ bùng phát các ổ dịch thứ cấp do tổ vệ sinh kho bãi phụ trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Các doanh nghiệp sản xuất và chế biến thức ăn chăn nuôi: Tài liệu cung cấp giải pháp thực chứng giúp tối ưu hóa quy trình bảo quản ngô, gạo và cám, giảm thiểu tỷ lệ hao hụt hàng hóa từ mức trên 30% xuống ngưỡng an toàn kinh tế, bảo vệ giá trị dinh dưỡng của sản phẩm.

Cán bộ kiểm dịch thực vật và bảo vệ thực vật: Luận văn cung cấp bảng danh mục định loại 20 loài côn trùng hại kho và quy chuẩn xông hơi khử trùng bằng phosphine đạt hiệu lực 100%, phục vụ đắc lực cho công tác kiểm tra, giám sát an toàn sinh học tại các cảng biển và cửa khẩu nhập khẩu nông sản.

Các chuyên gia nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Nông học, Côn trùng học: Đây là nguồn tài liệu tham khảo giá trị về sinh thái học cá thể và động thái quần thể loài mọt khuẩn đen tại khu vực duyên hải Bắc Bộ, hỗ trợ xây dựng các mô hình dự tính dự báo dịch hại kho.

Học viên cao học và sinh viên ngành Bảo vệ thực vật, Công nghệ sau thu hoạch: Đề tài là hình mẫu phương pháp luận chuẩn mực về bố trí thí nghiệm định ôn, phương pháp thu mẫu kiểm dịch theo quy chuẩn quốc gia và kỹ thuật xử lý số liệu sinh học chuyên sâu bằng phần mềm IRRISTAT.

Câu hỏi thường gặp

Mọt khuẩn đen gây ra mức độ hao hụt nguyên liệu cao nhất trong điều kiện môi trường nào?

Loài gây tổn thất lớn nhất ở nhiệt độ 30°C và độ ẩm 70% trên cơ chất bột ngô. Sau 120 ngày xâm nhiễm, tỷ lệ hao hụt khối lượng chất khô đạt tới 48,13%, cao hơn đáng kể so với mức hao hụt 26,20% khi lưu trữ ở nhiệt độ 25°C trên cơ chất bột gạo.

Tại sao hình thức bảo quản đổ rời lại có nguy cơ bùng phát dịch hại cao hơn bảo quản đóng bao lớn?

Kho hàng đổ rời tạo điều kiện cho nông sản tiếp xúc trực tiếp với nền và tường kho, bề mặt thoáng lớn làm tăng khả năng hấp thụ ẩm độ và tích lũy bụi cám. Điều này dẫn đến sự xuất hiện của 20 loài côn trùng với 4 loài phổ biến trên 50%, trong khi bao lớn cách ly tốt hơn và chỉ có 2 loài xuất hiện trên 25%.

Liều lượng và thời gian xông hơi thuốc Quickphos 56% bao nhiêu là đạt hiệu quả diệt trừ triệt để?

Sử dụng liều lượng từ 2 đến 3 gam hoạt chất phosphine trên một mét khối và duy trì thời gian xông hơi kín trong 10 ngày. Sau 10 ngày xử lý, hiệu lực phòng trừ đạt mức tuyệt đối 100% đối với toàn bộ các cá thể mọt khuẩn đen trưởng thành ở mọi dải liều thí nghiệm.

Sự khác biệt về thời gian phát dục của mọt khuẩn đen giữa hai mức nhiệt độ 25°C và 30°C là gì?

Ở nhiệt độ 30°C, vòng đời mọt khuẩn đen chỉ kéo dài từ 38,31 đến 41,50 ngày với tỷ lệ trứng nở đạt 88,62%. Trong khi đó, ở nhiệt độ 25°C, vòng đời kéo dài từ 63,85 đến 72,00 ngày và tỷ lệ trứng nở giảm xuống còn khoảng 73,35% đến 80,32%.

Khi không có nguồn thức ăn trong kho, mọt khuẩn đen trưởng thành có thể duy trì sự sống trong bao lâu?

Trong điều kiện hoàn toàn không có thức ăn, mọt khuẩn đen trưởng thành có thời gian sống sót dao động từ 4,30 đến 11,67 ngày, với thời gian sống trung bình là 9,40 ngày. Do đó, việc vệ sinh sạch sẽ sàn kho định kỳ sẽ tiêu diệt nguồn dịch hại tồn dư nhanh chóng.

Kết luận

• Đã xác định được thành phần gồm 20 loài côn trùng hại kho thuộc 14 họ và 3 bộ tại Hải Phòng, trong đó bộ Cánh cứng chiếm ưu thế tuyệt đối với 85% tổng số loài.
• Đã làm sáng tỏ các đặc tính sinh học của mọt khuẩn đen với vòng đời rút ngắn còn 38,31 đến 41,50 ngày ở 30°C và kéo dài 63,85 đến 72,00 ngày ở 25°C.
• Chứng minh mức độ tổn thất nghiêm trọng với tỷ lệ hao hụt cơ chất thức ăn chăn nuôi lên tới 48,13% sau 120 ngày lưu trữ trong điều kiện nhiệt ẩm cao.
• Khẳng định hiệu lực tiêu diệt triệt để 100% của hoạt chất phosphine sau 10 ngày xử lý xông hơi ở dải liều lượng từ 1 đến 3 gam hoạt chất trên một mét khối.
• Đề xuất hệ thống giải pháp quản lý tích hợp gồm chuyển đổi sang bao jumbo, kiểm soát nhiệt độ kho dưới 24°C và khử trùng định kỳ.

Đóng góp chính của luận văn là hoàn thiện cơ sở dữ liệu sinh thái học và dịch tễ học của loài mọt khuẩn đen tại vùng duyên hải Bắc Bộ, đồng thời chuẩn hóa quy trình xông hơi phosphine trong điều kiện công nghiệp. Kế hoạch tiếp theo cần mở rộng nghiên cứu cơ chế kháng thuốc của côn trùng kho trong lộ trình 12 tháng tới. Các doanh nghiệp và đơn vị quản lý kho vận cần áp dụng ngay gói kỹ thuật kiểm soát tích hợp này để bảo vệ tối đa chất lượng và sản lượng nông sản lưu trữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VŨ QUANG HUY THÀNH PHẦN CÔN TRÙNG HẠI KHO BẢO QUẢN NGUYÊN LIỆU THỨC ĂN CHĂN NUÔI; ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI CỦA LOÀI MỌT KHUẨN ĐEN ALPHITOBIUS DIAPERINUS (PANZER) (COLEOPTERA: TENEBRIONIDAE) NĂM 2017 TẠI HẢI PHÒNG Ngành: Bảo vệ thực vật Mã ngành: 60 62 01 12 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Ngọc Anh NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và chưa từng được sử dụng hoặc công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được ghi rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Vũ Quang Huy i LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS.

Lê Ngọc Anh, người đã hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài và hoàn chỉnh luận văn của mình. Nhân dịp này tôi xin chân thành cảm ơn tới các thầy cô Bộ môn Côn trùng, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn này. Tôi xin cảm ơn các cán bộ Chi cục Trồng trọt và Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Cuối cùng với lòng biết ơn sâu sắc xin dành cho gia đình, bạn bè đã giúp đỡ rất nhiều về vật chất, tinh thần và thời gian để bản thân tôi hoàn thành được chương trình học tập cũng như đề tài nghiên cứu.

Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Vũ Quang Huy ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt .vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.

viii Trích yếu luận văn .ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Những đóng góp mới. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học của đề tài. Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Thành phần côn trùng hại kho nông sản, tổn thất do côn trùng gây ra.

Thiệt hại do côn trùng gây ra trong quá trình bảo quản nông sản. Nghiên cứu đặc điểm hình thái, đặc điểm sinh học, sinh thái học của mọt khuẩn đen A. Nghiên cứu biện pháp phòng trừ côn trùng gây hại trong kho nông sản. Tình hình nghiên cứu trong nước.

Thành phần côn trùng trong kho nông sản ở Việt Nam. Nghiên cứu đặc điểm hình thái, đặc điểm sinh học và sinh thái học mọt khuẩn đen A. Nghiên cứu biện pháp phòng trừ côn trùng gây hại trong kho nông sản. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Dụng cụ nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra thành phần côn trùng hại kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi.

Nghiên cứu diễn biến mật độ của mọt khuẩn đen A. diaperinus trong kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái mọt khuẩn đen A. Thử nghiệm biện pháp phòng trừ mọt khuẩn đen A.

diaperinus bằng thuốc xông hơi hoạt chất phosphide (Quickphos 56%). Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Thành phần côn trùng hại kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi.

Thành phần côn trùng hại kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi và mức độ phổ biến của chúng. Thành phần côn trùng hại và mức độ phổ biến của chúng ở các hình thức bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Diễn biến mật độ của mọt khuẩn đen A. diaperinus trong kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi.

Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái mọt khuẩn đen A. Nghiên cứu đặc điểm hình thái mọt khuẩn đen A. Thờı gıan phát dục các pha và vòng đờı của mọt khuẩn đen A. Tỷ lệ chết các pha trước trưởng thành của mọt khuẩn đen A.

Thờı gıan đẻ trứng và sức đẻ trứng của mọt khuẩn đen A. Ảnh hưởng mật độ trưởng thành tớı sức đẻ trứng và tỷ lệ trứng nở của mọt khuẩn đen A. Nghiên cứu thời gian sống của trưởng thành mọt khuẩn đen A. diaperinus trong điều kiện có và không có thức ăn.

Xác định khả năng gây hạı của mọt khuẩn đen A. Đánh giá hiệu lực biện pháp phòng trừ mọt khuẩn đen A. diaperinus bằng thuốc xông hơi quickphos 56 % (hoạt chất phosphine). Kết luận và kiến nghị.

60 Tài liệu tham khảo. 66 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viêt tắt Viết đầy đủ BNNPTNT Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn BVTV Bảo vệ thực vật CT Công thức ĐC Đối chứng FAO Food and Agriculture Organization KDTV Kiểm dịch thực vật NSXL Ngày sau xử lý NXB Nhà xuất bản QCVN Quy chuẩn Việt Nam STT Số thứ tự TSXH Tần suất xuất hiện vi DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Thành phần côn trùng hại kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi và mức độ phổ biến của chúng qua các tháng năm 2017 tại Hải Phòng. Thành phần côn trùng hại và mức độ phổ biến của chúng ở các hình thức bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi năm 2017 tại Hải Phòng.

Diễn biến mật độ của mọt khuẩn đen A. diaperinus trong kho hàng rời chứa ngô và gạo. Kích thước các pha phát dục của mọt khuẩn đen A. diaperinus trên thức ăn bột ngô.

Kích thước các pha phát dục của mọt khuẩn đen A. diaperinus trên thức ăn bột gạo. Thời gian phát dục các pha và vòng đời của mọt khuẩn đen A.diaperinus trên bột ngô. Thời gian phát dục các pha và vòng đời của mọt khuẩn đen A.

diaperinus trên bột gạo. Tỷ lệ chết các pha trước trưởng thành của mọt khuẩn đen A. diaperinus trên bột ngô. Tỷ lệ chết các pha trước trưởng thành của mọt khuẩn đen A.

diaperinus trên bột gạo. Thời gian đẻ trứng và sức đẻ trứng của mọt khuẩn đen A. diaperinus trên bột ngô. Thời gian đẻ trứng và sức đẻ trứng của mọt khuẩn đen A.

diaperinus trên bột gạo. Ảnh hưởng mật độ trưởng thành tới sức đẻ trứng và tỷ lệ trứng nở của mọt khuẩn đen A. Thời gian sống của trưởng thành mọt khuẩn đen A. diaperinus trong điều kiện có và không có thức ăn.

Khả năng gây hại của mọt khuẩn đen A. diaperinus trên bột ngô. Khả năng gây hại của mọt khuẩn đen A. diaperinus trên bột gạo.

Hiệu lực phòng trừ mọt khuẩn đen A. diaperinus bằng thuốc xông hơi Quickphos 56 %. 58 vii DANH MỤC HÌNH Hình 3. Các loại hình bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi.

Lọ nuôi nguồn mọt khuẩn đen A. Hình dạng gai ở đối chày chân trước thể hiện sự khác biệt giới tính (trái: con đực, phải: con cái). Một số hình ảnh trong quá trình thực hiện khóa luận. Tỷ lệ các bộ côn trùng gây hại kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi tại Hải Phòng năm 2017.

Một số loài côn trùng gây hại chính trong quá trình điều tra. Diễn biến mật độ của mọt khuẩn đen A. diaperinus trong kho hàng rời chứa ngô và gạo. Hình thái mọt khuẩn đen A.

Thời gian phát dục và vòng đời mọt khuẩn đen A. diaperinus khi nuôi ở nhiệt độ 25oC. Thời gian phát dục và vòng đời mọt khuẩn đen A. diaperinus khi nuôi ở nhiệt độ 30oC Hình 4.

Ảnh hưởng mật độ trưởng thành tới sức đẻ trứng của A. Ảnh hưởng mật độ trưởng thành tới tỷ lệ trứng nở của mọt khuẩn đen A. 52 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Vũ Quang Huy Tên luận văn: “Thành phần côn trùng hại kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi; đặc điểm sinh học, sinh thái của loài mọt khuẩn đen Alphitobius diaperinus (Panzer) (Coleoptera: Tenebrionidae) năm 2017 tại Hải Phòng”. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 06 62 01 12 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở xác định thành phần côn trùng hại kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi ở khu vực Hải Phòng, xác định đặc điểm hình thái, sinh học của mọt khuẩn đen Alphitobius diaperinus (Panzer), đề xuất biện pháp phòng trừ bằng thuốc phosphine một cách hợp lý.

Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu trên đối tượng loài Alphitobius diaperinus (Panzer). Điều tra xác định thành phần côn trùng gây hại trên nguyên liệu thức ăn chăn nuôi tại Hải Phòng được tiến hành theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia: QCVN 01 – 141: 2013/BNNPTNT: Quy chuẩn quốc gia về phương pháp lấy mẫu Kiểm dịch thực vật. Thí nghiệm nuôi sinh học mọt khuẩn đen được tiến hành trong tủ định ôn ở 2 điều kiện nhiệt độ 25ºC và 30ºC, ẩm độ 70% với thức ăn là bột ngô và bột gạo được sấy khử trùng sạch ở 60ºC trong vòng 2 giờ. Trưởng thành lấy từ trong hộp nuôi nguồn cho giao phối quần thể, theo dõi 02 lần/ngày để thu trứng, trứng thu được tiếp tục được nuôi theo phương pháp nuôi các thể trong hộp nhựa (Ø 8cm; cao 5cm) bên trong chứa 30g thức ăn là bột ngô và bột gạo.

Hàng ngày tiếp tục quan sát, mô tả màu sắc và đo kích thước, thời gian phát dục và tỷ lệ chết của từng pha phát dục, (n ≥ 30). Phương pháp xử lý và bảo quản côn trùng theo Bùi Công Hiển (1995). Thử nghiệm biện pháp phòng trừ trong phòng thí nghiệm được thực hiện theo quy chuẩn Việt Nam 01-19/2010/BNNPTNT (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2010). Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy trình kỹ thuật xông hơi khử trùng.

Kết quả chính và kết luận Xác định được 20 loài côn trùng thuộc 3 bộ, 14 họ côn trùng chính (Coleoptera, Lepidoptera, Psocoptera) gây hại trong các kho bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi trên địa bàn thành phố Hải Phòng năm 2017. Từ tháng 1 đến tháng 6, diễn biến mật độ mọt khuẩn đen A. diaperinus tăng dần, kho chứa ngô có mật độ mọt khuẩn đen A. diaperinus cao hơn kho chứa gạo.

ix Vòng đời trung bình của A. Diaperinus ở 30oC là 38,31 - 41,50 ngày và ở nhiệt độ 25oC trung bình là 63,85 - 72 ngày.