Luận văn thạc sĩ hình thành trung tâm kết nối doanh nghiệp nhằm xúc tiến thương mại hóa kết quả nghiên cứu nghiên cứu trường hợp kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hình thành trung tâm kết nối doanh nghiệp nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp.

• Tác giả: Mai Nam Hải
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Ngọc Thạch
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Hình Thành Trung Tâm Kết Nối Doanh Nghiệp Nhằm Xúc Tiến Thương Mại Hóa Kết Quả Nghiên Cứu (Nghiên Cứu Trường Hợp Kết Quả Nghiên Cứu Trong Lĩnh Vực Nông Nghiệp)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tổng quan tình hình nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MÔ HÌNH LIÊN KẾT GIỮA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC – SẢN XUẤT – DỊCH VỤ NHẰM THƯƠNG MẠI HÓA KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm cơ bản của đề tài
• 1.1.1. Khái niệm cơ chế, chính sách
• 1.1.2. Liên kết giữa nghiên cứu – sản xuất – dịch vụ
• 1.1.3. Kết nối giữa nhà Khoa học và Doanh nghiệp
• 1.1.4. Thương mại hóa kết quả nghiên cứu
• 1.1.5. Nghiên cứu và triển khai
• 1.1.6. Chuyển giao công nghệ
• 1.1.7. Mô hình liên kết 4 nhà
• 1.2. Vai trò của trung tâm kết nối nhằm thương mại hóa kết quả nghiên cứu
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MỐI LIÊN KẾT GIỮA NHÀ KHOA HỌC NHÀ NÔNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP NHẰM HƯỚNG TỚI MỤC TIÊU THƯƠNG MẠI HÓA KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái quát và mối liên kết giữa nhà nghiên cứu khoa học – sản xuất – dịch vụ trong lĩnh vực nông nghiệp
• 2.1.1. Tình hình nghiên cứu
• 2.1.2. Một số kết quả nghiên cứu
• 2.1.3. Cơ chế, chính sách ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp
• 2.1.4. Một số kết quả, sản phẩm nghiên cứu nổi bật đã được thương mại hóa và áp dụng trong thực tiễn
• 2.2. Khảo sát và đánh giá thực trạng mối liên kết giữa nhà khoa học – nhà nông – nhà doanh nghiệp
• 2.2.1. Thực trạng mối liên kết giữa nhà khoa học – nhà nông – nhà doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp
• 2.2.2. Đánh giá thực trạng mối liên kết giữa nhà khoa học – nhà nông – nhà doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HÌNH THÀNH TRUNG TÂM LIÊN KẾT DOANH NGHIỆP NHẰM XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI HÓA KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP
• 3.1. Cơ sở để đề xuất giải pháp
• 3.1.1. Căn cứ pháp lý: luật lệ, chủ trương, chính sách về “tam nông”: nông nghiệp, nông dân, nông thôn
• 3.1.2. Điều kiện thể chế: vai trò nhà nước là “bà đỡ” cho sự hình thành mô hình liên kết
• 3.1.3. Nhu cầu của mối liên kết ba nhà: Nhà Khoa học - Nhà Nông - Nhà Doanh nghiệp
• 3.1.4. Thực tiễn sản xuất nông nghiệp trong bối cảnh công nghiệp hóa nông nghiệp
• 3.2. Giải pháp hình thành trung tâm kết nối doanh nghiệp nhằm xúc tiến thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.2.1. Xây dựng đề án thành lập trung tâm kết nối doanh nghiệp
• 3.2.2. Xây dựng mô hình trung tâm và cơ chế vận hành gồm:
• 3.2.3. Các nguồn lực để vận hành trung tâm
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• Đối với cấp Bộ, cấp tỉnh
• Đối với cấp Sở, ngành/ huyện thành phố
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và cơ sở lý luận

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc xây dựng trung tâm kết nối doanh nghiệp nhằm thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu nông nghiệp. Nghiên cứu này đặt ra vấn đề về sự cần thiết của việc hình thành các tổ chức trung gian để kết nối giữa nhà khoa học và doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Thương mại hóa nghiên cứu là quá trình chuyển giao kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, mang lại giá trị kinh tế. Tuy nhiên, hiện nay, việc này còn nhiều hạn chế do thiếu sự kết nối hiệu quả giữa các bên liên quan.

1.1. Khái niệm và vai trò của trung tâm kết nối

Trung tâm kết nối đóng vai trò là cầu nối giữa nhà khoa học và doanh nghiệp, giúp tăng cường hiệu quả của quá trình thương mại hóa nghiên cứu. Các trung tâm này cung cấp dịch vụ hỗ trợ như tư vấn kỹ thuật, định giá công nghệ, và đảm bảo tính minh bạch trong các giao dịch. Trong lĩnh vực nông nghiệp, việc kết nối này càng quan trọng do đặc thù của ngành, đòi hỏi sự ứng dụng nhanh chóng các kết quả nghiên cứu vào sản xuất.

1.2. Cơ sở lý luận về thương mại hóa nghiên cứu

Thương mại hóa nghiên cứu là quá trình chuyển giao kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Quá trình này bao gồm các bước như đăng ký sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, và thương mại hóa sản phẩm. Trong lĩnh vực nông nghiệp, việc thương mại hóa nghiên cứu đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, góp phần phát triển kinh tế nông thôn.

II. Thực trạng kết nối doanh nghiệp trong nông nghiệp

Nghiên cứu chỉ ra rằng, mối liên kết giữa nhà khoa học, nhà nông và doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp còn nhiều hạn chế. Các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, thiếu nguồn lực để đầu tư vào nghiên cứu và phát triển. Đồng thời, các tổ chức trung gian như trung tâm kết nối chưa phát huy hết vai trò của mình trong việc hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

2.1. Khảo sát thực trạng liên kết

Khảo sát cho thấy, mối liên kết giữa nhà khoa học và doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp còn lỏng lẻo. Các doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các kết quả nghiên cứu mới, trong khi các nhà khoa học lại thiếu cơ hội để ứng dụng nghiên cứu vào thực tiễn. Trung tâm kết nối hiện nay chưa đủ mạnh để đảm bảo sự kết nối hiệu quả giữa các bên.

2.2. Đánh giá thực trạng thương mại hóa

Việc thương mại hóa nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp còn nhiều bất cập. Các kết quả nghiên cứu thường không được ứng dụng rộng rãi do thiếu sự hỗ trợ từ các tổ chức trung gian. Các doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận và ứng dụng các công nghệ mới, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp.

III. Giải pháp hình thành trung tâm kết nối

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể để hình thành và phát triển trung tâm kết nối doanh nghiệp nhằm thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu nông nghiệp. Các giải pháp này bao gồm việc xây dựng cơ chế vận hành hiệu quả, tăng cường nguồn lực, và nâng cao vai trò của các tổ chức trung gian trong việc kết nối giữa nhà khoa học và doanh nghiệp.

3.1. Xây dựng mô hình trung tâm kết nối

Mô hình trung tâm kết nối cần được thiết kế để đảm bảo sự kết nối hiệu quả giữa nhà khoa học và doanh nghiệp. Các trung tâm này cần có cơ chế vận hành linh hoạt, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong các giao dịch. Đồng thời, cần tăng cường nguồn lực để hỗ trợ các hoạt động kết nối và thương mại hóa nghiên cứu.

3.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Các chính sách hỗ trợ từ nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển trung tâm kết nối. Cần có các chính sách ưu đãi về thuế, tài chính, và đào tạo nhân lực để khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp và nhà khoa học. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý và tổ chức trung gian để đảm bảo hiệu quả của các hoạt động kết nối.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2008-2017, xuất khẩu nông sản Việt Nam ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc với tổng kim ngạch đạt 261,2 tỷ USD, đạt tốc độ tăng bình quân 9,24%/năm. Riêng năm 2017, kim ngạch xuất khẩu nông sản đạt 36,6 tỷ USD, tăng 20,05 tỷ USD so với năm 2008. Khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng góp trên 30% giá trị gia tăng trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt lên tới 38% trong lĩnh vực chọn tạo giống cây trồng và vật nuôi. Việt Nam đã vươn lên đứng thứ 2 khu vực Đông Nam Á và thứ 15 trên thế giới về xuất khẩu nông sản, sở hữu 10 nhóm mặt hàng đạt giá trị xuất khẩu trên 1 tỷ USD/năm.

Tuy nhiên, mối liên kết giữa cơ sở nghiên cứu và thị trường ứng dụng còn nhiều điểm nghẽn. Theo Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu (GCR 2016-2017), Việt Nam chỉ xếp thứ 79 trên 138 quốc gia về mức độ hợp tác giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp, đồng thời đứng thứ 98 trên 138 quốc gia về chất lượng của các tổ chức nghiên cứu. Một khảo sát diện rộng trên 8.010 doanh nghiệp cho thấy chỉ 8% doanh nghiệp có đầu tư vào hoạt động nghiên cứu, đổi mới công nghệ và trên 90% doanh nghiệp chưa hề xây dựng chiến lược công nghệ dài hạn. Tình trạng hàng loạt đề tài nghiên cứu nghiệm thu xong bị "cất trong tủ", trong khi doanh nghiệp nông nghiệp lại thiếu công nghệ phù hợp, đã tạo ra khoảng cách lớn giữa cung và cầu.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ của tác giả Mai Nam Hải tập trung nghiên cứu giải pháp hình thành Trung tâm kết nối doanh nghiệp nhằm xúc tiến thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam, với phạm vi dữ liệu khảo sát từ năm 2008 đến năm 2018. Ý nghĩa nghiên cứu hướng tới việc thiết lập tổ chức trung gian chuyên nghiệp, thúc đẩy tỷ lệ thương mại hóa các sáng chế nông nghiệp lên mức 30-40%, giảm thiểu chi phí giao dịch và nâng cao năng lực cạnh tranh cho chuỗi giá trị nông sản quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia và mô hình liên kết bốn nhà: Nhà nước, Nhà khoa học, Nhà doanh nghiệp và Nhà nông. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế và cung cấp đòn bẩy tài chính; Nhà khoa học tạo ra tri thức và giải pháp kỹ thuật; Doanh nghiệp tiếp nhận chuyển giao, đầu tư sản xuất và bao tiêu; Nhà nông là chủ thể ứng dụng trực tiếp trên đồng ruộng.

Luận văn phân tích sâu sắc khái niệm "Thung lũng tử thần" (Death Valley) trong quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Quá trình biến một ý tưởng khoa học thành sản phẩm thương mại thường phải vượt qua 3 lỗ hổng cốt lõi:

1. Lỗ hổng khám phá công nghệ (rào cản trong việc chứng minh tính khả thi kỹ thuật và nguyên mẫu thử nghiệm).
2. Lỗ hổng thương mại hóa (khoảng trống giữa cơ hội kinh doanh và sự sẵn sàng đầu tư của thị trường).
3. Lỗ hổng thành lập doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (khó khăn về vốn hạt giống, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và năng lực quản trị điều hành).

Để giải quyết các lỗ hổng này, tác giả làm rõ vai trò của các tổ chức trung gian công nghệ phổ biến trên thế giới như: Văn phòng chuyển giao công nghệ (TTO), Văn phòng cấp li-xăng (OTL), Văn phòng phát triển (OTD), Vườn ươm doanh nghiệp (Business Incubator), Trung tâm hỗ trợ chứng minh khái niệm (PoC), và Văn phòng liên kết công nghiệp (ILO). Đồng thời, đề tài đối chiếu với khung pháp lý hiện hành tại Việt Nam gồm Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013, Luật Chuyển giao công nghệ năm 2017, Luật Sở hữu trí tuệ và các bài học quốc tế từ Đạo luật Bayh-Dole của Hoa Kỳ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng, kết hợp giữa tài liệu thứ cấp từ hơn 30 báo cáo tổng kết của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các tổ chức quốc tế (OECD, Diễn đàn Kinh tế Thế giới) và dữ liệu thực tế tại các đơn vị nghiên cứu đầu ngành như Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch trong giai đoạn 2001-2018.

Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích được áp dụng để khảo sát các mô hình liên kết điển hình giữa nhà khoa học và doanh nghiệp trong ngành nông nghiệp. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào hơn 200 hợp đồng chuyển giao công nghệ tiêu biểu và hơn 30 sản phẩm cơ giới hóa, chế biến sau thu hoạch đã ứng dụng vào thực tiễn sản xuất tại các vùng nông nghiệp trọng điểm như Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long.

Tác giả lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu đa chiều theo không gian và thời gian, cùng phương pháp tổng hợp định tính nhằm bóc tách cấu trúc nguồn lực đầu tư, làm rõ nguyên nhân cản trở chuyển giao công nghệ và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của các thiết bị cơ giới hóa nông nghiệp nội sinh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu nguồn vốn đầu tư cho R&D tại Việt Nam còn phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước và thiếu sự tham gia từ khối tư nhân. Trong tổng mức đầu tư quốc gia cho nghiên cứu và phát triển khoa học công nghệ là 13.390,6 tỷ đồng, nguồn vốn từ ngân sách nhà nước chiếm 56,7% (tương đương 7.591,6 tỷ đồng), nguồn đầu tư từ doanh nghiệp chiếm 41,8% (5.597,3 tỷ đồng), và nguồn vốn nước ngoài chỉ chiếm 1,5% (201,7 tỷ đồng). Tỷ lệ đầu tư cho KH&CN chỉ dao động quanh mức 0,4-0,6% GDP, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân 1,5-2,5% của các nước phát triển.

Thứ hai, việc nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong nông nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế vượt bậc nhưng chi phí nghiên cứu còn rất khiêm tốn. Chương trình giống quốc gia đã đưa tỷ lệ sử dụng giống mới đạt trên 90% diện tích lúa, 80% diện tích ngô, 60% diện tích mía và 100% diện tích điều trồng mới. Điển hình, 69 giống lúa mới gieo trồng trên 1,63 triệu ha tại Đồng bằng sông Cửu Long giúp năng suất tăng 10% (đạt 4,86 tấn/ha), gia tăng thêm 500.000 tấn lúa mỗi năm, đem lại lợi ích kinh tế hơn 1.000 tỷ đồng cho nông dân, trong khi tổng kinh phí nhà nước đầu tư cho nghiên cứu lai tạo giống cây lương thực chưa tới 30 tỷ đồng.

Thứ ba, năng lực nội địa hóa máy móc nông nghiệp và công nghệ sau thu hoạch khẳng định tính vượt trội về chi phí. Khảo sát tại Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch cho thấy hơn 30 kết quả KH&CN nổi bật đã được chuyển giao:

• Gần 700 máy sấy hạt quy mô 0,2-30 tấn/mẻ được đưa vào sản xuất với giá bán chỉ bằng 50-60% máy nhập khẩu, chi phí sấy chỉ 80-100 đồng/kg.
• Hơn 60 máy cấy mạ thảm 6-8 hàng (năng suất cấy gấp 25-30 lần cấy tay, giảm chi phí đầu tư 40-50% so với cấy thủ công).
• Hệ thống kho lạnh tự động bảo quản giống và nông sản (dung tích 10-200 m3) có giá thành chỉ bằng 30-40% giá nhập ngoại, giúp hạ tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch từ mức 13-16% xuống dưới 12%, riêng rau quả xuống dưới 10%.
• Máy thu hoạch lạc giúp giảm 20% chi phí và cắt giảm 90% công lao động so với phương pháp thủ công.

Thảo luận kết quả

Khi dữ liệu được đối chiếu trên bảng phân tích cơ cấu chi phí và biểu đồ tương quan đầu tư, một nghịch lý thể hiện rõ: hiệu quả kinh tế của các sáng chế cơ điện và bảo quản nông sản trong nước rất cao (giá thành chỉ bằng 30-60% thiết bị ngoại nhập, tiết kiệm hàng triệu ngày công), nhưng số lượng giao dịch thành công qua sàn công nghệ chính thống lại vô cùng hạn chế.

Chỉ số so sánh	Giải pháp / Thiết bị trong nước	Thiết bị nhập khẩu	Hiệu quả kinh tế - xã hội mang lại
Giá thành máy sấy hạt	50% - 60% giá nhập ngoại	100% (Chi phí đầu tư cao)	Chi phí sấy thấp: 80 - 100 đ/kg
Giá thành hệ thống kho lạnh	30% - 40% giá nhập ngoại	100%	Giảm tổn thất sau thu hoạch từ 16% xuống <12%
Năng suất khâu cấy mạ thảm	Gấp 25 - 30 lần cấy thủ công	Tương đương	Giảm 50% công lao động, tăng 15-20% năng suất
Chi phí thu hoạch lạc	Giảm 20% so với thủ công	Đòi hỏi đồng ruộng chuẩn	Cắt giảm 90% nhân công thu hoạch

Nguyên nhân chính là do thiếu vắng các tổ chức trung gian có đầy đủ năng lực định giá tài sản trí tuệ, thẩm định rủi ro kỹ thuật và bảo lãnh giao dịch. Các nhà khoa học thiếu kiến thức kinh doanh và chi phí làm hoàn thiện sản phẩm mẫu (Proof of Concept), trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa không đủ niềm tin vào những sản phẩm mới dừng lại ở mức thử nghiệm phòng thí nghiệm. Case study từ Công ty Cổ phần Dược mỹ phẩm CVI hợp tác với Viện Hóa học (Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam) sản xuất Nano Curcumin và hợp tác với tỉnh Quảng Ninh phát triển cây Ba Kích cho thấy: khi có cơ chế hợp tác công - tư rõ ràng và có sự tham gia định hướng của đơn vị kết nối, công nghệ sẽ được thị trường đón nhận nhanh chóng, tạo ra doanh thu hàng trăm tỷ đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy nhanh tiến trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu nông nghiệp, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Thành lập và thí điểm Trung tâm kết nối doanh nghiệp chuyên ngành nông nghiệp (TTO/BIC): Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ KH&CN xây dựng đề án thành lập Trung tâm kết nối trong giai đoạn 2020-2022. Trung tâm thực hiện các chức năng: môi giới công nghệ, định giá sáng chế, cung cấp dịch vụ hỗ trợ pháp lý sở hữu trí tuệ, hỗ trợ hoàn thiện nguyên mẫu (PoC) và tổ chức kết nối cung - cầu. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ đề tài nghiên cứu ứng dụng thành công vào thực tế từ dưới 15% hiện nay lên mức 35-40% vào năm 2025.

2. Hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế định giá tài sản trí tuệ: Bộ Tài chính cùng Bộ KH&CN cần ban hành thông tư hướng dẫn cụ thể về việc xác định giá trị quyền sở hữu công nghiệp có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước. Cho phép các viện, trường được tự chủ góp vốn bằng sáng chế và chuyển giao quyền sử dụng cho doanh nghiệp. Phấn đấu đến năm 2024 có 100% các viện nghiên cứu nông nghiệp đầu ngành thành lập bộ phận quản lý tài sản trí tuệ chuyên trách.

3. Hiện thực hóa các gói hỗ trợ tài chính theo chuỗi liên kết 4 nhà: Triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ theo Nghị định 98/2018/NĐ-CP, cấp bù 100% chi phí tư vấn xây dựng liên kết (tối đa 300 triệu đồng), hỗ trợ 30% vốn đầu tư hạ tầng máy móc phục vụ liên kết (tối đa 10 tỷ đồng) và tài trợ tối đa 40% chi phí chuyển giao quy trình kỹ thuật mới. Đặt chỉ tiêu đến năm 2025, tỷ trọng vốn xã hội hóa từ doanh nghiệp đầu tư cho R&D nông nghiệp tăng từ 41,8% lên mức 60%.

4. Xây dựng vườn ươm công nghệ và thúc đẩy mô hình doanh nghiệp Spin-off: Các viện nghiên cứu như Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch cần tái cấu trúc mô hình quản trị theo hướng tự chủ, thành lập các doanh nghiệp khởi nguồn công nghệ trực thuộc viện. Giai đoạn 2022-2025, phấn đấu ươm tạo và đưa vào vận hành ít nhất 15 doanh nghiệp spin-off trong lĩnh vực chế biến sâu và cơ giới hóa nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở KH&CN các tỉnh): Sử dụng làm luận cứ thực tiễn để ban hành các quy chế vận hành sàn giao dịch công nghệ, hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển tổ chức trung gian và cơ chế liên kết chuỗi giá trị tam nông.
• Lãnh đạo các Viện nghiên cứu và Trường đại học: Tham khảo khung mô hình chuyển giao TTO/ILO, phương pháp khắc phục 3 lỗ hổng trong "thung lũng tử thần" và cách thức định giá, thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học sang khu vực doanh nghiệp.
• Doanh nghiệp nông nghiệp và doanh nghiệp KH&CN: Tìm kiếm định hướng tiếp cận nguồn cung công nghệ nội sinh có chi phí thấp (chỉ bằng 30-60% máy ngoại nhập), nắm bắt quy trình phối hợp đặt hàng nghiên cứu R&D với các nhà khoa học để tối ưu hóa chi phí sản xuất.
• Nhà nghiên cứu, Giảng viên và Học viên cao học: Khai thác dữ liệu thứ cấp toàn diện giai đoạn 2008-2018, tham khảo phương pháp tiếp cận mô hình liên kết 4 nhà và hệ thống khái niệm chuyên ngành Quản lý KH&CN để phát triển các công trình nghiên cứu mở rộng.

Câu hỏi thường gặp

Thung lũng tử thần trong thương mại hóa công nghệ nông nghiệp là gì?
"Thung lũng tử thần" là khoảng trống rủi ro cao khiến các kết quả nghiên cứu không thể tiếp cận thị trường. Hiện tượng này xuất phát từ 3 lỗ hổng chính: lỗ hổng khám phá công nghệ (chưa hoàn thiện nguyên mẫu), lỗ hổng thương mại hóa (thiếu mô hình kinh doanh) và lỗ hổng thành lập doanh nghiệp spin-off (thiếu vốn hạt giống và nhân lực quản trị).

Tổ chức trung gian TTO mang lại lợi ích gì khác biệt so với việc chuyển giao trực tiếp?
Trung tâm kết nối đóng vai trò là bên thứ ba độc lập sử dụng uy tín chuyên môn để minh bạch hóa thông tin, định giá chính xác tài sản trí tuệ và hỗ trợ kỹ thuật. Tổ chức này giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý cho cả bên cung và bên cầu, đồng thời hỗ trợ kiểm soát chất lượng công nghệ chuyển giao.

Tại sao phần lớn doanh nghiệp Việt Nam chưa mặn mà với các sáng chế từ viện, trường?
Theo kết quả khảo sát trên 8.010 doanh nghiệp, có tới hơn 90% doanh nghiệp chưa có chiến lược công nghệ rõ ràng. Mặt khác, các nghiên cứu từ viện, trường thường mang tính hàn lâm, chưa hoàn thiện thiết kế thương mại để ứng dụng ngay vào dây chuyền sản xuất công nghiệp quy mô lớn.

Hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ giống và máy móc nội sinh được chứng minh như thế nào?
Thực tế chứng minh 69 giống lúa mới canh tác trên 1,63 triệu ha tại Đồng bằng sông Cửu Long giúp tăng 500.000 tấn sản lượng, mang lại hơn 1.000 tỷ đồng lợi ích kinh tế. Gần 700 máy sấy hạt nông sản nội địa có giá thành chỉ bằng một nửa máy nhập khẩu, giúp hạ chi phí sấy xuống 80-100 đồng/kg.

Nhà nước hiện có những chính sách tài chính cụ thể nào hỗ trợ liên kết nông nghiệp?
Theo Nghị định 98/2018/NĐ-CP, ngân sách nhà nước hỗ trợ 100% chi phí tư vấn xây dựng liên kết (tối đa 300 triệu đồng), hỗ trợ 30% vốn đầu tư hạ tầng máy móc (tối đa 10 tỷ đồng) và hỗ trợ tối đa 40% chi phí chuyển giao khoa học kỹ thuật mới cho dự án liên kết.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về liên kết 4 nhà và vai trò then chốt của các tổ chức trung gian (TTO, PoC, Incubator) trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
• Đánh giá toàn diện bức tranh chuyển giao công nghệ nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2008-2018, chỉ rõ điểm nghẽn về cơ cấu nguồn vốn R&D (ngân sách nhà nước chiếm tới 56,7%).
• Khẳng định tính ưu việt của các giải pháp kỹ thuật nông nghiệp nội sinh thông qua dữ liệu thực chứng tại Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch (giảm tổn thất bảo quản xuống dưới 12%, tiết kiệm 40-60% chi phí đầu tư thiết bị).
• Đề xuất mô hình Trung tâm kết nối doanh nghiệp với 4 nhóm giải pháp đột phá về thể chế, tài chính, cơ chế định giá sáng chế và ươm tạo doanh nghiệp spin-off.
• Đóng góp quan trọng của công trình là cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp xóa bỏ "thung lũng tử thần", đưa các sáng chế nông nghiệp bước vào thị trường thương mại nhanh chóng.

Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung hoàn thiện đề án thí điểm Trung tâm kết nối giai đoạn 2020-2023 và nhân rộng mô hình TTO tại các vùng kinh tế trọng điểm trong giai đoạn 2023-2025. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động phối hợp hành động ngay hôm nay để biến tài sản trí tuệ thành động lực tăng trưởng bền vững cho nền nông nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong 5 năm trở lại đây, công tác phát triển hệ thống các tổ chức trung gian của thị trƣờng KH&CN đã đạt đƣợc những kết quả nhất định. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang diễn ra với vai trò trung tâm của công nghệ số đặt ra cho chúng ta nhiều câu hỏi về phát triển các tổ chức trung gian và thƣơng mại hóa kết quả nghiên cứu bằng siêu kết nối thông minh. Để góp phần phát triển thị trƣờng KH&CN, tạo môi trƣờng thuận lợi cho các thành phần tham gia thị trƣờng, các hoạt động xúc tiến phát triển thị trƣờng KH&CN để thúc đẩy các hoạt động thƣơng mại hóa công nghệ, tài sản trí tuệ, về cơ bản môi trƣờng pháp lý cho thị trƣờng KH&CN đã đầy đủ nhƣng chƣa thực sự hoàn thiện xuất phát từ một số nguyên nhân nhƣ: Một số chủ trƣơng, chính sách, biện pháp thúc đẩy thƣơng mại hóa công nghệ, hỗ trợ phát triển các tổ chức trung gian của thị trƣờng công nghệ đang trong giai đoạn sửa đổi, bổ sung vì vậy cần thêm thời gian để có thể phát huy hiệu quả trên thực tế; Sự kết nối giữa các Viện nghiên cứu, trƣờng đại học, doanh nghiệp KH&CN với các doanh nghiệp sản xuất, phân phối, thƣơng mại còn hạn chế.

Các doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa không có tiềm lực về nhân lực, vốn, trình độ quản lý, năng lực nghiên cứu… dẫn đến tình trạng đầu tƣ ứng dụng và phát triển KH&CN trong sản xuất hạn chế; Thiếu các tổ chức trung gian đủ mạnh để cung cấp các dịch vụ kết nối, hỗ trợ bên cung, bên cầu và các bên khác trong các giao dịch liên quan đến công nghệ, tài sản trí tuệ. Các Sàn giao dịch công nghệ hoạt động chƣa thực sự hiệu quả, chƣa khẳng định đƣợc vai trò là đầu mối trong việc thu hút, tập hợp công nghệ trong nƣớc và quốc tế. Công nghệ có thể chuyển giao trực tiếp từ bên cung sang bên cầu mà không cần có sự can thiệp của tổ chức trung gian. Tuy nhiên sẽ rất rủi ro cho cả bên cung và cầu công nghệ nếu giao dịch không có bên thứ ba đảm bảo.

Với vai trò của tổ chức trung gian là sử dụng uy tín của bên thứ ba để hỗ trợ tạo thuận lợi và đảm bảo 1 cho giao dịch công nghệ hoặc tài sản trí tuệ một cách công khai minh bạch, khách quan. Đồng thời, tổ chức trung gian còn có những chức năng khác nhƣ: hỗ trợ định giá công nghệ, tƣ vấn kỹ thuật, nhằm đảm bảo quyền lợi cho bên cung và cầu công nghệ. Thực tế cho thấy, tổ chức trung gian góp phần tăng tỉ trọng giao dịch công nghệ của quốc gia, tạo môi trƣờng hoạt động sáng tạo, đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực KH&CN quốc gia, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc, góp phần bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân và tổ chức tham gia thị trƣờng công nghệ. Một lợi ích khác của tổ chức trung gian là giúp cho cơ quan quản lý nắm bắt đƣợc các số liệu và giao dịch công nghệ qua sàn, kiểm soát, chọn lọc đƣợc công nghệ tốt, loại bỏ các công nghệ lạc hậu không có lợi.

Cũng thông qua số liệu của tổ chức trung gian, có thể đánh giá đƣợc xu thế của công nghệ để từ đó có định hƣớng cho nghiên cứu và phát triển sản xuất. Với ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành và phát triển trung gian trên đang tạo nên những cơ hội để các nhà đầu tƣ tìm kiếm các sáng chế, kết quả nghiên cứu có tiềm năng thƣơng mại hóa trên nhiều lĩnh vực nói chung và trong lĩnh vực nông nghiệp nói riêng để ứng dụng phục vụ cho mục đích phát triển kinh tế, xã hội. Việc nghiên cứu việc kết nối nhà khoa học với doanh nghiệp nhằm xúc tiến thƣơng mại hóa nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực nông nghiệp, qua đó phát hiện ra hạn chế, tồn tại, bất cập để từ đó đề xuất những phƣơng hƣớng, giải pháp đổi mới, hoàn thiện tổ chức và hoạt động của các cơ quan quản lý, tổ chức trung gian, trung tâm xúc tiến thƣơng mại là hết sức cần thiết nhằm thƣơng mại hóa kết quả nghiên cứu. Từ những vấn đề cấp thiết nên trên tác giả chọn đề tài: “Hình thành trung tâm kết nối doanh nghiệp nhằm xúc tiến thƣơng mại hóa kết quả nghiên cứu (Nghiên cứu trƣờng hợp kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp)” làm đề tài nghiên cứu tốt nghiệp của mình.

Tổng quan tình hình nghiên cứu Qua nghiên cứu tác giả đã tìm hiểu một số đề tài nghiên cứu khoa học và 2 luận văn thạc sĩ về vấn đề thƣơng mại hóa kết quả nghiên cứu, tiêu biểu nhƣ: 2. Nghiên cứu ở trong nước - Vũ Thùy Liên (2008), “Hình thành doanh nghiệp spin-off trong các tổ chức NC&TK góp phần thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu (trường hợp ngành dược)”, Luận văn ThS. Chính sách khoa học và công nghệ -- Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội.

[7] Đề tài đã tổng quan cơ sở lý luận về đổi mới, doanh nghiệp SPIN-OFF: các khái niệm cơ bản, mối quan hệ giữa nghiên cứu & triển khai (NC&TK), hoạt động đổi mới công nghệ, vai trò của NC&TK và hoạt động đổi mới, chính sách đổi mới, hệ thống đổi mới và cơ sở hạ tầng của hệ thống đổi mới. Nghiên cứu thực trạng hình thành, phát triển và tổ chức hoạt động của các doanh nghiệp SPIN-OFF trong các tổ chức NC&TK ở Việt Nam nói chung và ở ngành Dƣợc nói riêng. Nêu bật vai trò của các doanh nghiệp này trong việc trực tiếp thúc đẩy quá trình thƣơng mại hóa kết quả NC&TK cũng nhƣ giới thiệu các yếu tố ảnh hƣởng chủ yếu đến việc thành lập hoạt động và các doanh nghiệp SPIN-OFF ở Việt Nam. Đề xuất một số giải pháp nhƣ: lựa chọn ƣu tiên – các lĩnh vực khuyến khích thành lập, nhóm các giải pháp đảm bảo thành lập doanh nghiệp SPIN-OFF (nâng cao năng lực NC&TK và chất lƣợng sản phẩm NC&TK của các tổ chức NC&TK theo hƣớng đổi mới tổ chức và cơ chế hoạt động, đáp ứng mục tiêu của chính sách đổi mới; nâng cao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức NC&TK trong tổ chức hoạt động sử dụng và phát triển nhân lực khoa học và công nghệ; tăng cƣờng sự gắn kết giữa tổ chức mẹ và doanh nghiệp SPIN-OFF trên cơ sở giải quyết thỏa đáng quyền sở hữu trí tuệ và tài sản, cũng nhƣ cán bộ khoa học và công nghệ) nhằm thúc đẩy thƣơng mại hóa kết quả NC&TK trong các Viện NC&TK.

- Nguyễn Thị Kha (2014), “Chính sách đổi mới thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ trường đại học vào doanh nghiệp”. Luận văn ThS Quản lý khoa học và công nghệ -- Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội. [3] 3 - Phạm Nguyệt Minh (2015), “Nhận diện rào cản trong hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại Viện Hàn Lâm khoa học và Công nghệ Việt Nam”.

Quản lý khoa học và công nghệ -- Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội. [7] - Lê Thị Hải Yến (2015), “Nghiên cứu giải pháp chính sách thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu của các viện trong lĩnh vực cơ điện nông nghiệp”. Chính sách khoa học và công nghệ -- Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

Đại học Quốc gia Hà Nội. [1] - Ba “lỗ hổng” trong thƣơng mại hoá kết quả nghiên cứu, tại diễn đàn "Kết nối đào tạo, nghiên cứu khoa học và hỗ trợ khởi nghiệp" của Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam (VAST) tổ chức cuối năm 2018. Tại diễn đàn đã có nhiều diễn giả là ngƣời quản lý khoa học, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp chỉ rõ những điểm còn yếu và những giải pháp cụ thể để phát triển thị trƣờng KH&CN theo Luật Chuyển giao công nghệ 2017. - Trong diễn đàn "Làm thế nào để thƣơng mại hóa các kết quả nghiên cứu", anh Lê Vũ Hồng Nhật, làm việc tại công ty về công nghệ ở Hà Nội đƣa ra một vài yếu tố quyết định đến sự thành bại của việc thƣơng mại hóa nghiên cứu khoa học, trong đó anh nhấn mạnh đến kiểm soát rủi ro, một yếu tố mang tính chất quyết định.

- Bài học thƣơng mại hóa nghiên cứu của Đại học Stanford. Tiến sĩ Phan Toàn Thắng, thuộc Bộ Môn Ngoại, Đại học Y Khoa Yong Loo Lin, thuộc Đại học Quốc gia Singapore trong diễn đàn "Làm thế nào để thƣơng mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học" đƣa ra một mô hình thực hiện thƣơng mại hóa thành công ở một trƣờng Đại học ở Mỹ.TS Trần Văn Hải với một số nghiên cứu nhƣ - Sách Tổ chức và hoạt động chuyển giao công nghệ (chủ biên), Nxb Thế giới, 2016. [8] 4 - Chương sách “Bảo hộ sở hữu trí tuệ, một trong các yếu tố tác động trực tiếp đến sự phát triển của khoa học và công nghệ”, trong Chính sách khoa học và giáo dục ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, Nxb Lao động - Xã hội, Hà Nội, 2004, tr. [9] “Một số vấn đề về thực thi quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ đối với sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế”, trong Vai trò của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế - kinh nghiệm trong nước và quốc tế (viết chung), Nxb bản Thế giới, Hà Nội 2005, tr.

[10] - Bài báo “Một số phân tích về tình trạng xâm phạm và tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam trong”, Tạp chí Thông tin và dự báo Kinh tế - Xã hội, số 31-7/2008, ISSN 1859-0764, tr. “Bàn về thuật ngữ “Bản quyền công nghệ”, Tạp chí Hoạt động khoa học, số 601, tháng 6/2009, ISSN 1859-4794, tr. “Các yếu tố sở hữu công nghiệp tác động đến hiệu quả kinh tế của hợp đồng chuyển giao công nghệ”, Tạp chí Hoạt động khoa học, số 612, 5/2010, ISSN 1859- 4794, tr. “Thƣơng mại hóa kết quả nghiên cứu - Tiếp cận từ quyền sở hữu trí tuệ”, Tạp chí Hoạt động khoa học, số tháng 4/2011 (623), ISSN 1859-4794, tr.

- Đề tài KH&CN các cấp Nghiên cứu kinh nghiệm về tổ chức và hoạt động chuyển giao công nghệ của Australia, đề xuất mô hình tổ chức và hoạt động chuyển giao công nghệ phù hợp cho Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đề tài Nghị định thƣ hợp tác với Australia, đề tài cấp Nhà nƣớc, 2014-2016. Nghiên cứu ở nước ngoài 5 - Darrell M.