Nghiên cứu bệnh đốm lá nhỏ Bipolaris maydis hại ngô vụ xuân hè tại huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích vnua nghiên cứu bệnh đốm lá nhỏ bipolaris maydis hại ngô vụ xuân hè tại huyện hoài đức thành phố hà, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Trần Nguyễn Hà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh đốm lá nhỏ (Bipolaris maydis) hại ngô vụ xuân hè tại huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 7. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU
• 8. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 8.1. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT, TIÊU THỤ NGÔ THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh đốm lá nhỏ Bipolaris maydis hại ngô tại Hoài Đức

Bệnh đốm lá nhỏ do nấm Bipolaris maydis gây ra là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong sản xuất ngô tại Việt Nam, đặc biệt là ở huyện Hoài Đức, Hà Nội. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm giảm chất lượng cây trồng. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định các đặc điểm sinh học và sinh thái của nấm gây bệnh, từ đó đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của nấm Bipolaris maydis

Nấm Bipolaris maydis có bào tử đa bào với kích thước từ 100,0 - 125,0 x 14,5 - 21,0 µm. Khả năng nảy mầm của bào tử đạt 100% sau 2h30. Nấm phát triển tốt nhất ở môi trường nuôi cấy giàu dinh dưỡng như PSA, PGA, PCA.

1.2. Tình hình bệnh đốm lá nhỏ tại Hoài Đức

Bệnh đốm lá nhỏ xuất hiện phổ biến trên đồng ruộng, gây thiệt hại lớn cho năng suất ngô. Mức độ tác hại phụ thuộc vào giống ngô, chế độ canh tác và điều kiện sinh thái. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh có thể lên đến 88,89% trong điều kiện thích hợp.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý bệnh đốm lá nhỏ

Quản lý bệnh đốm lá nhỏ là một thách thức lớn đối với nông dân tại Hoài Đức. Các yếu tố như thời tiết, chế độ bón phân và giống ngô ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát sinh và phát triển của bệnh. Việc thiếu thông tin và biện pháp phòng trừ hiệu quả làm gia tăng thiệt hại.

2.1. Ảnh hưởng của thời tiết đến bệnh đốm lá nhỏ

Thời tiết ẩm ướt và nhiệt độ cao là điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của nấm Bipolaris maydis. Nghiên cứu cho thấy bệnh phát triển mạnh mẽ trong mùa mưa, làm tăng nguy cơ lây lan.

2.2. Chế độ bón phân và tác động đến bệnh

Chế độ bón phân không hợp lý có thể làm tăng mức độ nhiễm bệnh. Việc sử dụng phân bón urê không đúng cách đã dẫn đến sự phát triển mạnh mẽ của nấm gây bệnh, ảnh hưởng đến năng suất ngô.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh đốm lá nhỏ Bipolaris maydis

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra, thu thập mẫu và thử nghiệm trong điều kiện phòng thí nghiệm. Các phương pháp này giúp xác định mức độ nhiễm bệnh và hiệu quả của các biện pháp phòng trừ.

3.1. Phương pháp điều tra và thu thập mẫu

Điều tra thành phần bệnh hại và mức độ phổ biến trên các giống ngô trồng tại địa phương. Mẫu bệnh được thu thập từ các ruộng ngô bị nhiễm để phân tích.

3.2. Thử nghiệm hiệu lực của thuốc trừ nấm

Khảo sát hiệu lực của một số thuốc trừ nấm đối với nấm Bipolaris maydis cho thấy thuốc Daconil 75WP có hiệu lực ức chế cao nhất, đạt 67,09% trong điều kiện phòng thí nghiệm.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh đốm lá nhỏ có thể gây thiệt hại lớn cho năng suất ngô. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả có thể giúp giảm thiểu thiệt hại và nâng cao năng suất.

4.1. Tình hình phát sinh và phát triển của bệnh

Bệnh đốm lá nhỏ phát sinh mạnh mẽ trong mùa vụ xuân hè, với tỷ lệ nhiễm bệnh cao. Nghiên cứu cho thấy bệnh kéo dài đến cuối vụ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất.

4.2. Hiệu quả của các biện pháp phòng trừ

Sử dụng thuốc Daconil 75WP cho hiệu quả phòng trừ cao, đạt 62,67% trên đồng ruộng. Các biện pháp canh tác hợp lý cũng góp phần giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ Bipolaris maydis hại ngô tại Hoài Đức đã chỉ ra tầm quan trọng của việc quản lý bệnh hại trong sản xuất nông nghiệp. Cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các giống ngô kháng bệnh và các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu bệnh hại

Nghiên cứu bệnh hại giúp nông dân có thông tin cần thiết để quản lý và phòng trừ bệnh hiệu quả, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng ngô.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học của nấm Bipolaris maydis và phát triển các giống ngô kháng bệnh để giảm thiểu thiệt hại trong sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây ngô (Zea mays L.) giữ vị trí là cây lương thực quan trọng thứ hai tại Việt Nam sau cây lúa, đồng thời đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi. Theo thống kê của ngành nông nghiệp, diện tích ngô cả nước đạt khoảng 1.126,9 nghìn ha với tổng sản lượng trên 4,6 triệu tấn và năng suất trung bình 40,9 tạ/ha. Dù năng suất không ngừng cải thiện, áp lực sản xuất trong nước vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, buộc nước ta phải nhập khẩu trung bình khoảng 1 triệu tấn ngô hạt mỗi năm. Một trong những rào cản lớn nhất đối với năng suất và chất lượng ngô thương phẩm là tình hình sâu bệnh hại, đặc biệt là bệnh đốm lá nhỏ do nấm Bipolaris maydis gây ra.

Bệnh đốm lá nhỏ làm giảm khả năng quang hợp của cây, khiến lá sớm tàn lụi, làm giảm từ 12% đến 30% năng suất hạt và thậm chí có thể làm chết cây non nếu gặp điều kiện thuận lợi. Nghiên cứu này được tiến hành nhằm xác định đặc điểm hình thái, sinh học và sinh thái học của nấm Bipolaris maydis, đánh giá quy luật phát sinh gây hại trên các giống ngô và điều kiện canh tác khác nhau, từ đó thử nghiệm các biện pháp phòng trừ hóa học đạt hiệu lực cao.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trong thời gian từ tháng 01/2016 đến tháng 5/2017 tại các vùng trồng ngô trọng điểm thuộc huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội (gồm xã Đông La, xã Tiền Yên và xã Vân Côn) kết hợp các thí nghiệm chuyên sâu tại phòng thí nghiệm Bộ môn Bệnh cây - Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học chính xác giúp người trồng ngô áp dụng gói kỹ thuật quản lý tổng hợp, giảm thiểu tổn thất kinh tế và nâng cao hiệu quả phòng trừ dịch bệnh lên trên 60%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết tam giác bệnh cây (tương tác giữa ký chủ, mầm bệnh và môi trường) cùng nguyên lý dịch tễ học nấm ký sinh chuyên khoa. Tác nhân gây bệnh đốm lá nhỏ ngô là nấm Bipolaris maydis (tên hoàn hữu tính: Cochliobolus heterostrophus), thuộc ngành Ascomycota, lớp Dothideomycetes, bộ Pleosporales. Cơ chế phát sinh bệnh học dựa trên sự tương tác độc tố nấm với tế bào cây ngô: nấm tiết ra các chất chuyển hóa độc hại tác động trực tiếp vào màng trong của ty thể, làm suy giảm chức năng hô hấp và trao đổi chất của tế bào thịt lá, dẫn đến hình thành các vết bệnh hoại tử hình bầu dục kích thước khoảng 5 - 6 x 1,5 mm.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

1. Tỷ lệ bệnh (TLB %): Đo lường mức độ lan rộng của quần thể nấm bệnh trên tổng số lá khảo sát.
2. Chỉ số bệnh (CSB %): Phản ánh mức độ nghiêm trọng và cường độ xâm nhiễm theo thang phân cấp tiêu chuẩn 9 cấp độ.
3. Tính kháng di truyền: Biểu hiện tương tác giữa gen lặn rhm trên nhiễm sắc thể số 6 của cây ngô với các chủng nấm B. maydis khác nhau (Race O, Race T, Race C).
4. Hiệu lực ức chế và phòng trừ: Đo lường khả năng kìm hãm đường kính tản nấm in vitro (công thức Abbott) và hiệu quả xử lý vết bệnh trên đồng ruộng (công thức Henderson - Tilton).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa điều tra dịch tễ đồng ruộng và phân tích thực nghiệm trong điều kiện kiểm soát:

• Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu điều tra: Thực hiện theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-167:2014/BNNPTNT. Điều tra định kỳ 7 ngày/lần tại 3 xã đại diện với 3 ruộng cho mỗi yếu tố khảo sát. Trên mỗi ruộng, tiến hành chọn 10 điểm ngẫu nhiên theo đường chéo góc (cách bờ ít nhất 2 m), mỗi điểm kiểm tra ngẫu nhiên 10 lá ở các tầng lá non, lá bánh tẻ và lá già. Tổng cỡ mẫu quan sát đồng ruộng đạt 100 lá trên mỗi lượt điều tra cho từng ruộng thí nghiệm.
• Thực nghiệm lây bệnh nhân tạo và kháng giống: Tiến hành trong nhà lưới trên 24 chậu đất khử trùng (5 cây/chậu) ở giai đoạn 5 - 7 lá, đánh giá 4 giống ngô (HN88, LVN4, LVN5885, LVN255) theo quy chuẩn QCVN 01-56:2011/BNNPTNT với mật độ huyền phù 10^5 bào tử/ml.
• Khảo sát hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật: Thí nghiệm in vitro đo đường kính tản nấm trên môi trường PSA sau 1, 2, 3, 4, 5 ngày; thí nghiệm đồng ruộng bố trí diện tích ô 50 m²/lần nhắc lại với 3 lần nhắc lại.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Phương pháp điều tra đa điểm ngẫu nhiên giúp loại bỏ sai số không gian, trong khi việc kết hợp thử nghiệm in vitro và in vivo đảm bảo tính chuẩn xác trước khi khuyến cáo mở rộng ra sản xuất. Toàn bộ số liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm IRRISTART 4.0 và Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận 4 phát hiện khoa học quan trọng về đặc tính sinh học của nấm và quy luật gây hại của bệnh đốm lá nhỏ tại thực địa:

1. Thành phần nấm bệnh hại ngô: Điều tra xác định 4 bệnh chính xuất hiện trong vụ xuân hè, gồm bệnh đốm lá nhỏ (Bipolaris maydis), gỉ sắt (Puccinia maydis), đốm lá lớn (Exserohilum turcicum) và khô vằn (Rhizoctonia solani). Bệnh đốm lá nhỏ xuất hiện sớm nhất ngay từ giai đoạn 3 - 4 lá và kéo dài liên tục đến cuối vụ với mức độ gây hại nặng nhất (tỷ lệ bệnh vượt 10%).
2. Động thái phát sinh bệnh theo vùng và giống ngô: Diễn biến bệnh tăng mạnh từ giai đoạn 7 - 8 lá và đạt đỉnh cao nhất ở giai đoạn xoáy nõn. Tại xã Đông La, bệnh đạt tỷ lệ nhiễm 22,0% và chỉ số bệnh 3,11%, cao hơn so với xã Tiền Yên (TLB 20,0%) và Vân Côn (TLB 19,0%). Trong các giống khảo sát, giống ngô nếp HN88 mẫn cảm nhất với TLB lên tới 23,0% và CSB 3,44% ở giai đoạn xoáy nõn; giống ADI602 đạt TLB 21,0%; giống NK4300 có tính chống chịu tốt hơn với TLB 18,0% và CSB 3,11%.
3. Ảnh hưởng của chế độ luân canh: Công thức luân canh Ngô - Lúa - Cà chua tạo điều kiện cho bệnh tích lũy mạnh nhất với TLB 22,0% và CSB 3,33%, trong khi công thức luân canh Lúa - Lúa - Ngô làm giảm áp lực bệnh rõ rệt xuống còn TLB 16,0% và CSB 2,44%.
4. Đặc tính sinh học và hiệu lực thuốc trừ nấm: Nấm Bipolaris maydis phát triển tối ưu trên môi trường giàu dinh dưỡng (PSA, PGA, PCA), độ pH 6 - 7 và nhiệt độ 30°C. Bào tử phân sinh đa bào có kích thước 100,0 - 125,0 x 14,5 - 21,0 µm, tỷ lệ nảy mầm đạt 100% chỉ sau 2 giờ 30 phút. Trong phòng thí nghiệm, thuốc Daconil 75WP ức chế tản nấm mạnh nhất với hiệu lực 67,09%. Ngoài đồng ruộng, Daconil 75WP (liều lượng 1,2 kg/ha) đạt hiệu lực phòng trừ 62,67%.

Thảo luận kết quả

Diễn biến bệnh đốm lá nhỏ phát triển mạnh trong giai đoạn xoáy nõn xuất phát từ điều kiện thời tiết vụ xuân hè tại miền Bắc có nền nhiệt độ ấm dần (xung quanh ngưỡng 30°C) kết hợp ẩm độ không khí cao trên 85%, tạo môi trường thuận lợi để bào tử B. maydis nảy mầm và xâm nhập mô lá chỉ trong vòng 6 giờ. Tập quán canh tác chuyên canh cây màu hoặc luân canh Ngô - Cà chua khiến tàn dư cây bệnh tồn lưu dày đặc trên mặt đất, tái sinh thế hệ nấm mới nhanh chóng chỉ sau 51 giờ.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế về tính mẫn cảm của các giống ngô thuần và tác động của tàn dư thực vật chưa được cày vùi. Để nâng cao tính trực quan cho các báo cáo kỹ thuật, dữ liệu diễn biến bệnh theo thời gian nên được thể hiện qua biểu đồ đường nhiều trục (line chart) so sánh TLB và CSB giữa các giống. Đồng thời, biểu đồ cột nhóm (clustered column chart) sẽ minh họa rõ nét hiệu lực ức chế nấm giữa các nhóm thuốc bảo vệ thực vật, kết hợp bảng ma trận phân hạng tính kháng của giống ngô (LVN5885, LVN255 thuộc nhóm kháng; HN88, LVN4 thuộc nhóm nhiễm).

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát bền vững bệnh đốm lá nhỏ và nâng cao năng suất ngô, các giải pháp đồng bộ được khuyến nghị như sau:

• Cơ cấu giống kháng: Thay thế dần các giống ngô mẫn cảm cao bằng các giống ngô lai có khả năng kháng bệnh tốt như LVN5885 và LVN255. Mục tiêu giảm tỷ lệ nhiễm bệnh trên đồng ruộng xuống dưới 15% ngay trong vụ xuân hè tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp huyện và Ủy ban nhân dân các xã.
• Cải tiến luân canh và vệ sinh đồng ruộng: Chuyển đổi từ luân canh cây màu liên tục sang chế độ Luân canh Lúa nước - Ngô nhằm cắt đứt nguồn bệnh tồn dư. Thực hiện cày sâu vùi lấp tàn dư thân lá xuống tầng đất sâu tối thiểu 20 cm trong vòng 10 - 15 ngày sau thu hoạch, giúp triệt tiêu trên 80% nguồn sợi nấm và bào tử qua đông. Chủ thể thực hiện: Hợp tác xã nông nghiệp và bà con nông dân.
• Điều chỉnh chế độ phân bón và mật độ gieo trồng: Bón phân cân đối NPK, tuyệt đối không bón thừa đạm urê (khống chế ở mức 10 kg/sào Bắc Bộ 360 m²), bổ sung 4 - 5 tạ phân chuồng hoai mục kết hợp 8 - 10 kg kali sunfat để tăng độ cứng cáp của phiến lá. Duy trì mật độ gieo trồng hợp lý từ 3.000 đến 3.600 cây/sào nhằm đảm bảo độ thông thoáng cho ruộng ngô.
• Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng kỹ thuật: Khi tỷ lệ bệnh đốm lá nhỏ chớm xuất hiện ở ngưỡng 5% (giai đoạn 5 - 7 lá hoặc trước trỗ cờ 14 ngày), tiến hành phun phòng trừ bằng thuốc Daconil 75WP (hoạt chất Chlorothalonil) với liều lượng 1,2 kg/ha hoặc Score 250EC (liều lượng 0,4 lít/ha). Phun kép 2 lần cách nhau 7 - 10 ngày để duy trì hiệu lực bảo vệ cây trồng đạt trên 60%. Chủ thể thực hiện: Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật huyện phối hợp các hộ nông dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu thực nghiệm trong luận văn mang giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Nông học: Sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp phân lập nấm, kỹ thuật lây bệnh nhân tạo không sát thương trong nhà lưới và quy trình xử lý thống kê nông học chuyên sâu.
2. Cán bộ kỹ thuật và khuyến nông tại các Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật: Ứng dụng số liệu dịch tễ học và ngưỡng phát sinh bệnh để xây dựng các bản tin dự tính, dự báo sâu bệnh hại vụ xuân hè tại khu vực Đồng bằng sông Hồng.
3. Ban quản trị Hợp tác xã và chủ trang trại sản xuất ngô thương phẩm: Tham khảo quy trình canh tác tổng hợp, mật độ gieo trồng tối ưu và cơ cấu giống kháng (LVN5885, LVN255) nhằm cắt giảm chi phí thuốc hóa học từ 20% đến 30%.
4. Các công ty nghiên cứu, kinh doanh hạt giống và thuốc bảo vệ thực vật: Sử dụng kết quả đánh giá tính kháng giống và hiệu lực hoạt chất (Chlorothalonil, Difenoconazole) để định hướng phát triển sản phẩm thuốc trừ bệnh thế hệ mới.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh đốm lá nhỏ gây thiệt hại đến năng suất ngô ở mức độ nào? Bệnh đốm lá nhỏ do nấm Bipolaris maydis tấn công vào phiến lá, bẹ lá và bao bắp, làm giảm khả năng quang hợp và khiến lá khô lụi sớm. Thiệt hại năng suất trung bình ghi nhận trong thực tế dao động từ 12% đến 30%, cá biệt có thể gây mất trắng ở những ruộng bón thừa đạm và trồng giống mẫn cảm.

Nấm Bipolaris maydis phát triển mạnh nhất trong điều kiện môi trường nào? Nấm phát triển tối ưu ở nhiệt độ khoảng 30°C, môi trường pH từ 6 đến 7 và độ ẩm bão hòa trên 90%. Khi bề mặt lá có giọt nước, bào tử nấm chỉ mất 2 giờ 30 phút để nảy mầm 100% và xâm nhập hoàn toàn qua khí khổng hoặc biểu bì trong vòng 6 giờ.

Những giống ngô nào thể hiện khả năng kháng bệnh đốm lá nhỏ tốt nhất? Qua khảo nghiệm lây nhiễm nhân tạo trong nhà lưới và theo dõi đồng ruộng, hai giống ngô LVN5885 và LVN255 thể hiện tính kháng bệnh vượt trội, ít bị nấm xâm nhiễm. Ngược lại, giống ngô nếp HN88 và LVN4 thuộc nhóm nhiễm nặng với tỷ lệ bệnh vượt 22%.

Tại sao chế độ luân canh cây trồng lại ảnh hưởng lớn đến mức độ nhiễm bệnh? Nấm bệnh tồn tại chủ yếu dưới dạng sợi nấm và bào tử trong tàn dư ngô vụ trước. Luân canh Ngô - Cà chua liên tục tạo điều kiện cho mầm bệnh lưu tồn, khiến TLB đạt 22,0%. Ngược lại, luân canh với lúa nước giúp đất ngập nước, phân hủy tàn dư và hạ TLB xuống 16,0%.

Loại thuốc bảo vệ thực vật nào cho hiệu quả kiểm soát nấm bệnh cao nhất? Thử nghiệm cho thấy thuốc Daconil 75WP (hoạt chất Chlorothalonil) đạt hiệu lực ức chế nấm cao nhất trong phòng thí nghiệm (67,09%) và đạt hiệu lực trừ bệnh ngoài đồng ruộng lên đến 62,67% khi phun ở liều lượng 1,2 kg/ha ở giai đoạn bệnh mới xuất hiện.

Kết luận

• Luận văn đã xác định toàn diện thành phần bệnh hại ngô vụ xuân hè tại huyện Hoài Đức, khẳng định Bipolaris maydis là tác nhân gây hại nguy hiểm nhất với tỷ lệ bệnh duy trì ở mức cao suốt vụ.
• Động thái phát sinh bệnh đạt đỉnh điểm ở giai đoạn xoáy nõn, trong đó giống ngô nếp HN88 và chế độ luân canh Ngô - Cà chua ghi nhận mức độ nhiễm bệnh nặng nhất (TLB 22,0% - 23,0%).
• Nấm B. maydis có kích thước bào tử 100,0 - 125,0 x 14,5 - 21,0 µm, phát triển tối ưu ở 30°C và độ pH 6 - 7, với khả năng nảy mầm tuyệt đối 100% sau 2,5 giờ.
• Khảo nghiệm giống và thuốc bảo vệ thực vật đã lựa chọn được hai giống ngô kháng bệnh triển vọng (LVN5885, LVN255) cùng chế phẩm Daconil 75WP đạt hiệu lực phòng trừ ngoài đồng ruộng 62,67%.
• Đề xuất kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2026 - 2028 cần mở rộng thử nghiệm các chế phẩm sinh học đối kháng và nhân rộng mô hình quản lý bệnh tổng hợp trên toàn vùng Đồng bằng sông Hồng. Các tổ chức và cá nhân sản xuất ngô nên chủ động áp dụng các giải pháp kỹ thuật từ công trình này để bảo vệ năng suất mùa vụ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cây ngô (Zea may L.) là một trong những cây ngũ cốc quan trọng, có diện tích đứng thứ 3 thế giới sau lúa mì và lúa nước. Ở Việt Nam, ngô là cây lương thực quan trọng thứ hai sau cây lúa và là cây màu quan trọng nhất được trồng ở nhiều vùng sinh thái khác nhau, đa dạng về mùa vụ gieo trồng và hệ thống canh tác. Cây ngô không chỉ cung cấp lương thực cho người, vật nuôi mà còn là cây trồng xóa đói giảm nghèo tại các tỉnh có điều kiện kinh tế khó khăn. Sản xuất ngô cả nước qua các năm không ngừng tăng về diện tích, năng suất, sản lượng: năm 2001 tổng diện tích ngô là 730.000 ha, đến năm 2005 đã tăng trên 1 triệu ha; năm 2010, diện tích ngô cả nước 1126,9 nghìn ha, năng suất 40,9 tạ/ha, sản lượng trên 4,6 triệu tấn.

Tuy vậy, cho đến nay sản xuất ngô ở nước ta phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng trong nước, hàng năm nước ta vẫn phải nhập khẩu từ trên dưới 1 triệu tấn ngô hạt. Để năng suất ngô đạt hiệu quả tốt nhất ngoài việc sử dụng giống ngô chất lượng cao, biện pháp chăm sóc, bón phân cân đối hợp lý thì cần quan tâm đến tình hình bệnh hại ngô và biện pháp quản lý, phòng chống chúng. Bệnh đốm lá nhỏ do nấm Bipolaris maydis gây hại lá ngô là bệnh khá phổ biến ở Việt Nam. Chúng làm cho lá bị cháy, biến vàng, mất khả năng quang hợp.

Mức độ tác hại của bệnh phụ thuộc vào từng giống, từng vùng, từng chế độ canh tác khác nhau. Bệnh nặng làm cây sinh trưởng kém, lá chóng tàn lụi, thậm chí cây con có thể bị chết, năng suất ngô giảm nhiều (12 - 30%). Xuất phát từ thực tiễn trên, được sự đồng ý của Khoa Nông học - Học viện Nông Nghiệp Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của TS Trần Nguyễn Hà, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu bệnh đốm lá nhỏ (Bipolaris maydis) hại ngô vụ xuân hè tại huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội”. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 1.

Mục đích Xác định đặc điểm phát sinh, phát triển, sinh học của nấm gây bệnh đốm lá nhỏ Bipolaris maydis trên ngô và thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Yêu cầu - Điều tra thành phần bệnh hại và mức độ phổ biến trên diện tích trồng ngô tại địa phương. - Điều tra diễn biến bệnh đốm lá nhỏ trên một số giống ngô trồng tại địa phương, chế độ luân canh, chế độ bón phân, trồng xen, các vùng trồng ngô, mật độ và thời vụ trồng khác nhau.

- Xác định một số đặc điểm hình thái và đặc điểm sinh học của nấm gây bệnh đốm lá nhỏ Bipolaris maydis. - Khả năng lây bệnh của nấm Bipolaris maydis trên ngô ở các phương pháp lây khác nhau. - Đánh giá tính kháng nhiễm trên một số giống ngô kháng nhiễm bệnh đốm lá nhỏ trong nhà lưới. - Khảo sát hiệu lực một số thuốc trừ nấm Bipolaris maydis trong phòng thí nghiệm và đối với bệnh đốm lá nhỏ ngoài đồng ruộng.

2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT, TIÊU THỤ NGÔ THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM Trên thế giới, ngô là một trong những cây ngũ cốc quan trọng, diện tích đứng thứ 3 sau lúa mì và lúa nước; sản lượng thứ hai và năng suất cao nhất trong các cây ngũ cốc. Năm 1961, diện tích ngô toàn thế giới đạt 105,5 triệu ha, năng suất 19,4 tạ/ha, sản lượng 205 triệu tấn, đến năm 2009, diện tích trồng ngô thế giới đạt khoảng 159,5 triệu ha, năng suất bình quân 51,3 tạ/ha, sản lượng 817,1 triệu tấn.

Trong đó Mỹ, Trung Quốc, Brazil là những nước đứng đầu về diện tích và sản lượng. Cây ngô được đánh giá là cây trồng có vai trò hết sức quan trọng trong cơ cấu cây trồng ở nước ta; năm 2010 là 1126,9 nghìn ha (trong đó trên 90% diện tích trồng ngô lai), sản lượng đạt trên 4,6 triệu tấn. Tuy vậy sản xuất ngô trong nước vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, hàng năm nước ta phải nhập khẩu lượng lớn ngô nguyên liệu cho chế biến thức ăn chăn nuôi. Theo Cục trồng trọt (2011), những năm qua nhà nước cũng đã hết sức quan tâm đầu tư cho việc nghiên cứu phát triển cây ngô.

Hai dự án phát triển giống ngô lai đã được đầu tư là dự án phát triển giống ngô lai giai đoạn 2006 - 2010 và dự án phát triển sản xuất giống ngô lai giai đoạn 2011 - 2015. Nhà nước có nhiều cơ chế chính sách hỗ trợ giống đã khuyến khích các doanh nghiệp trong và ngoài nước sản xuất, cung cấp giống, giới thiệu các giống mới có năng suất, chất lượng tốt vào sản xuất, nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật về sản xuất ngô đã được chuyển giao đến người nông dân. Tuy nhiên việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất vẫn còn nhiều hạn chế, với địa hình phức tạp, trên 70% diện tích ngô được trồng trên đất có độ cao, phụ thuộc vào nước trời, ít đầu tư thâm canh nên năng suất ngô vẫn còn thấp so với tiềm năng của giống. Năm 2010, NSTB cả nước đạt 40,9 tạ/ha, sản lượng trên 4,6 triệu tấn so với năng suất ngô có thâm canh là 70 - 80 tạ/ha.

Bên cạnh đó các giống ngô có khả năng thích nghi tốt với điều kiện thời tiết bất thuận như hạn hán và mưa lũ vẫn còn thiếu. Trong những năm vừa qua diện tích và thị trường ngô chưa có biến động lớn, chỉ có năng suất ngô là tăng tương đối nhanh ở nhiều quốc gia. Năng suất ngô tăng mạnh sẽ làm cho sản lượng ngô tăng, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Trung Quốc. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Giá ngô trên thị trường thế giới trong thời gian qua đã có sự biến động đáng kể, bình quân thời kỳ 1994 - 1999 là 138 - 142 USD/tấn; hiện nay là 300 - 305 USD/tấn.

Các nước xuất khẩu ngô chính vẫn là Mỹ, Achentina, Pháp… các nước nhập khẩu ngô chính gồm Nhật Bản, Nam Triều Tiên, Malaysia, Đài Loan… Ở Việt Nam, hiện tại giá 1 kg ngô hạt dao động từ 7. Nhu cầu ngô hạt cần cho công nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi liên tục tăng trong khi diện tích trồng ngô và năng suất ngô Việt Nam đã bị chững lại, với đà tăng trưởng của ngành chăn nuôi và nhu cầu ngô phục vụ công nghiệp sản xuất Ethanol hiện nay đòi hỏi nguồn nguyên liệu ngô là rất lớn. Vì vậy, sản xuất ngô trên toàn cầu nói chung và ở Việt Nam nói riêng chắc chắn sẽ được tập trung phát triển mạnh trong thời gian tới. Diện tích ngô các tỉnh phía Bắc tăng liên tục trong thời gian qua, vùng TDMNPB có diện tích tăng liên tục trong giai đoạn 2005 - 2010; vùng Bắc Trung bộ, diện tích đang có xu hướng giảm dần; vùng đồng bằng sông Hồng, diện tích tương đối ổn định (số liệu, hình 2.

Diện tích ngô các vùng phía Bắc 800 Diện tích (1000 ha) 700 692.6 BTB 200 Toàn miền 149. Diện tích ngô các vùng phía Bắc giai đoạn 2005 – 2010. Nguồn: Cục trồng trọt (2011) - Năng suất: NSTB ngô toàn miền tăng liên tục trong giai đoạn 2005 - 2010, tốc độ tăng tăng bình quân toàn miền 0,82 tạ/ha/năm, vùng TDMNPB tăng mạnh nhất đạt 1tạ/ha/năm, vùng BTB là 0,8 tạ/ha/năm, vùng ĐBSH là 0,19 tạ/ha/năm (số liệu bảng 2. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Năng suất ngô các vùng phía Bắc giai đoạn 2005 – 2010 Năng suất ngô giai đoạn 2005 - 2010 (tạ/ha) Toàn miền Năm ĐBSH TDMNPB BTB (tạ/ha) 2005 40,4 28,1 34,8 36,0 2006 40.2 28,6 36,0 37,3 2007 41,2 32,9 36,3 39,3 2008 43,6 33,6 36,1 40,1 2009 42,4 34,2 39,6 40,1 2010 45,2 33,2 37,9 40,9 Tăng TB/năm 0,19 1,0 0,8 0,82 (tạ/ha) Nguồn: Cục trồng trọt (2011) Ngành sản xuất ngô trên thế giới tăng liên tục từ đầu thế kỷ XX đến nay. Năm 2000, năng suất ngô trung bình của thế giới đạt 4,3 tấn/ha, năm 2005 đạt 4,8 tấn/ha và đến năm 2009, diện tích trồng ngô thế giới đạt 156,04 triệu ha, năng suất 5,2 tấn/ha và sản lượng đạt kỷ lục với 808,8 triệu tấn. Mỹ là nước đứng đầu thế giới cả về diện tích, năng suất và sản lượng ngô. Nhờ ứng dụng ngô lai vào sản xuất đại trà nên kết quả sản xuất ngô của nước Mỹ liên tục tăng.

Tiếp đến Trung Quốc với diện tích 30,4 triệu ha, năng suất đạt 5,1 tấn/ha và sản lượng đạt 155 triệu tấn. Các nước có năng suất ngô cao là: Mỹ (10,34 tấn/ha), Argentina (8,33 tấn/ha), Canada (8,31 tấn/ha). Hiện nay sản lượng ngô sản xuất ra ngày càng tăng và châu Á là nơi có sản lượng ngô đứng đầu thế giới. Đi đầu là Trung Quốc với diện tích đứng thứ hai thế giới chiếm 20% (2009) và Đông Nam Á đạt 27 triệu tấn.

Theo dự báo của Viện khoa học Nông nghiệp Việt Nam, diện tích ngô của cả nước phấn đấu đạt 1.000 ha vào 2015 (với năng suất bình quân 5,5 tấn/ha, tổng sản lượng 1.000 tấn), nhằm đảm bảo cung cấp đủ nguyên liệu cho chế biến thức ăn chăn nuôi, các nhu cầu khác trong nước và từng bước tham gia xuất khẩu. Vào năm 2009, Việt Nam đạt 1.200 nghìn ha, năng suất đạt 4,4 tấn/ha và tổng sản lượng 5,3 triệu tấn. Vậy hiện nay, sản xuất ngô của nước ta mới đạt 75% so với mục tiêu vào năm 2015 và 60% so với mục tiêu vào năm 2020. TÌNH HÌNH GÂY HẠI DO BỆNH ĐỐM LÁ NHỎ (Bipolaris maydis) 2.

Phân bố Bệnh đốm lá nhỏ ngô do nấm Bipolaris maydis gây ra phân bố ở hầu khắp các châu lục. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Châu Âu: Bulgaria, Croatia, Síp, Đan mạch, Nam Tư cũ, Đức, , Bồ Đào Nha, Romania, Liên bang Nga, Serbia và Montenegro, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Ukraina. Châu Á: Bangladesh, Bhutan, Vương quốc Bru-nây, Campuchia, Trung Quốc, Đảo Christmas (Ấn Độ Dương, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Israel, Nhật Bản, Hàn Quốc, Lào, Malaysia, Myanmar, Nepal, Pakistan, Philippines, Sri Lanka, Thái Lan, Việt Nam. Châu phi: Benin, Burkina Faso, Cameroon, Cộng hòa dân chủ Congo, Côte d'Ivoire, Ai Cập, Gabon, Ghana, Guinea, Kenya, Madagascar, Malawi, Mauritius, Mozambique, Niger, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Nam Phi, Sudan, Swaziland, Tanzania, Zambia, Zimbabwe.

Trung Mỹ và Caribbean: Bahamas, Belize, Cuba, El Salvador, Guadeloupe, Guatemala, Jamaica, Nicaragua, Panama, Puerto Rico, Trinidad và Tobago. Bắc Mỹ: Canada, Mexico, Hoa Kỳ. Nam Mỹ: Argentina, Bolivia, Brazil, Colombia, Ecuador, Paraguay, Suriname, Venezuela. Châu Đại Dương: American Samoa.

Nghiên cứu trên thế giới Cây ngô là cây lương thực rất quan trọng nên đã có rất nhiều nhà khoa học nghiên cứu về cây ngô.