Nghiên cứu áp dụng sản xuất sạch hơn tại làng nghề sản xuất đậu phụ thôn Xuân Lôi, tỉnh Hưng Yên

Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu áp dụng sản xuất sạch hơn tại làng nghề đậu phụ thôn Xuân Lôi, tỉnh Hưng Yên, góp phần bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Đỗ Ngọc Thư
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thanh Lâm
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu áp dụng sản xuất sạch hơn tại làng nghề sản xuất đậu phụ thôn Xuân Lôi, tỉnh Hưng Yên
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC BẢNG
• 3. DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ
• 4. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. THESIS ABSTRACT
• 7. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 8. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 8.1. Mục tiêu
• 8.2. Yêu cầu
• 9. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 9.1. TỔNG QUAN VỀ SẢN XUẤT SẠCH HƠN
• 9.1.1. Định nghĩa sản xuất sạch hơn
• 9.1.2. Các giải pháp sản xuất sạch hơn
• 9.1.2.1. Giảm chất thải tại nguồn
• 9.1.2.2. Tuần hoàn
• 9.1.2.3. Thay đổi sản phẩm
• 9.1.3. Lợi ích của sản xuất sạch hơn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về sản xuất sạch hơn tại làng nghề đậu phụ Xuân Lôi

Làng nghề đậu phụ Xuân Lôi, tỉnh Hưng Yên, nổi tiếng với nghề sản xuất đậu phụ truyền thống. Tuy nhiên, quy trình sản xuất hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế về mặt môi trường. Việc áp dụng sản xuất sạch hơn là cần thiết để cải thiện hiệu suất và giảm thiểu ô nhiễm. Nghiên cứu này sẽ phân tích quy trình sản xuất và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

1.1. Định nghĩa sản xuất sạch hơn và tầm quan trọng

Sản xuất sạch hơn được định nghĩa là việc áp dụng các chiến lược phòng ngừa ô nhiễm trong quá trình sản xuất. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu chất thải mà còn nâng cao hiệu suất sử dụng tài nguyên. Việc áp dụng công nghệ sản xuất hiện đại và các phương pháp quản lý hiệu quả sẽ mang lại lợi ích lớn cho làng nghề.

1.2. Lịch sử và phát triển của làng nghề đậu phụ Xuân Lôi

Làng nghề đậu phụ Xuân Lôi đã có lịch sử lâu đời, được công nhận là làng nghề truyền thống từ năm 2000. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của nghề đã dẫn đến nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường. Việc áp dụng các giải pháp sản xuất sạch hơn là cần thiết để duy trì và phát triển bền vững.

II. Vấn đề ô nhiễm môi trường tại làng nghề đậu phụ Xuân Lôi

Sự phát triển của làng nghề đậu phụ Xuân Lôi đã dẫn đến nhiều vấn đề ô nhiễm nghiêm trọng. Nước thải từ quá trình sản xuất không được xử lý đúng cách, gây ô nhiễm nguồn nước và không khí. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn làm giảm chất lượng sản phẩm. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ môi trường.

2.1. Nguồn gốc và loại hình ô nhiễm

Ô nhiễm tại làng nghề chủ yếu đến từ nước thải, chất thải rắn và khí thải. Nước thải từ quy trình sản xuất đậu phụ chứa nhiều chất hữu cơ và hóa chất độc hại. Việc không xử lý nước thải trước khi thải ra môi trường đã gây ra tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

2.2. Tác động của ô nhiễm đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm môi trường không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm mà còn tác động xấu đến sức khỏe của người dân trong khu vực. Các bệnh về hô hấp, tiêu hóa và da liễu gia tăng do tiếp xúc với ô nhiễm. Cần có các biện pháp bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng và môi trường sống.

III. Phương pháp nghiên cứu sản xuất sạch hơn tại Xuân Lôi

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp phân tích quy trình sản xuất, đánh giá hiệu quả và đề xuất các giải pháp sản xuất sạch hơn. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, phỏng vấn và phân tích chi phí lợi ích. Mục tiêu là tìm ra các giải pháp khả thi để cải thiện quy trình sản xuất và giảm thiểu ô nhiễm.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát thực địa và phỏng vấn các hộ sản xuất. Việc này giúp hiểu rõ hơn về quy trình sản xuất và các vấn đề môi trường hiện tại. Các thông tin thu thập được sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp sản xuất sạch hơn.

3.2. Phân tích chi phí lợi ích của các giải pháp

Phân tích chi phí lợi ích giúp đánh giá tính khả thi của các giải pháp sản xuất sạch hơn. Việc này sẽ giúp xác định các giải pháp nào mang lại hiệu quả cao nhất về mặt kinh tế và môi trường. Các giải pháp được đề xuất sẽ được xem xét kỹ lưỡng trước khi triển khai.

IV. Giải pháp sản xuất sạch hơn cho làng nghề đậu phụ

Nghiên cứu đã đề xuất nhiều giải pháp sản xuất sạch hơn nhằm giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao hiệu quả sản xuất. Các giải pháp này bao gồm việc sử dụng công nghệ mới, cải tiến quy trình sản xuất và quản lý chất thải hiệu quả. Việc áp dụng các giải pháp này sẽ giúp làng nghề phát triển bền vững hơn.

4.1. Cải tiến quy trình sản xuất

Cải tiến quy trình sản xuất là một trong những giải pháp quan trọng. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến thiết bị sẽ giúp giảm thiểu chất thải và nâng cao hiệu suất. Các hộ sản xuất cần được đào tạo để áp dụng các phương pháp mới này.

4.2. Quản lý chất thải hiệu quả

Quản lý chất thải hiệu quả là yếu tố then chốt trong việc giảm ô nhiễm. Cần có hệ thống thu gom và xử lý chất thải hợp lý. Việc tái chế và sử dụng lại chất thải cũng cần được khuyến khích để giảm thiểu tác động đến môi trường.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng sản xuất sạch hơn đã mang lại nhiều lợi ích cho làng nghề đậu phụ Xuân Lôi. Các giải pháp được đề xuất đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm ô nhiễm và nâng cao năng suất. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn cải thiện đời sống của người dân.

5.1. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp

Các giải pháp sản xuất sạch hơn đã được áp dụng thử nghiệm và cho thấy hiệu quả rõ rệt. Năng suất sản xuất tăng lên, trong khi lượng chất thải giảm đáng kể. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình là cần thiết.

5.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Việc áp dụng các giải pháp sản xuất sạch hơn vào thực tiễn đã giúp nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Các hộ sản xuất đã bắt đầu thay đổi thói quen và áp dụng các phương pháp mới, góp phần vào sự phát triển bền vững của làng nghề.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai cho làng nghề đậu phụ

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc áp dụng sản xuất sạch hơn là cần thiết và khả thi tại làng nghề đậu phụ Xuân Lôi. Các giải pháp được đề xuất không chỉ giúp giảm ô nhiễm mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất. Tương lai của làng nghề phụ thuộc vào việc duy trì và phát triển các giải pháp này.

6.1. Tương lai của sản xuất sạch hơn tại Xuân Lôi

Tương lai của làng nghề đậu phụ Xuân Lôi sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các giải pháp sản xuất sạch hơn. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức để giúp người dân thực hiện các biện pháp này một cách hiệu quả.

6.2. Khuyến nghị cho các hộ sản xuất

Các hộ sản xuất cần được khuyến khích tham gia vào các khóa đào tạo về sản xuất sạch hơn. Việc này sẽ giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của làng nghề.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam hiện có 5.093 làng nghề và làng có nghề, trong đó 1.748 làng nghề truyền thống thu hút hơn 13 triệu lao động, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ đi kèm công nghệ lạc hậu đã gây suy thoái môi trường nghiêm trọng. Tại làng nghề sản xuất đậu phụ thôn Xuân Lôi, xã Đình Dù, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên – nơi được công nhận làng nghề truyền thống từ năm 2000 – hoạt động chế biến của 120 hộ gia đình (chiếm 40% tổng số hộ trong thôn) tiêu thụ bình quân 5 tấn đậu nành mỗi ngày nhưng phát sinh lượng nước thải và chất thải rắn hữu cơ rất lớn.

Khảo sát hiện trạng cho thấy các chỉ tiêu ô nhiễm hữu cơ trong nước thải tại Xuân Lôi vượt chuẩn nhiều lần, điển hình nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5) vượt từ 21 đến 42 lần và nhu cầu oxy hóa học (COD) vượt từ 9,71 đến 23 lần so với quy chuẩn xả thải. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là tình trạng tiêu hao nguyên nhiên liệu cao, thất thoát dòng thải và thiếu hệ thống kiểm soát môi trường tại các hộ gia đình. Luận văn đặt mục tiêu phân tích toàn diện các công đoạn công nghệ, lượng hóa dòng vật chất - năng lượng và xây dựng hệ thống 11 giải pháp sản xuất sạch hơn khả thi.

Nghiên cứu được triển khai tại thôn Xuân Lôi trong giai đoạn từ tháng 5/2015 đến tháng 9/2016. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm thiểu phát thải ô nhiễm tại nguồn từ 15% đến 30%, đồng thời gia tăng biên lợi nhuận kinh tế cho các cơ sở sản xuất đậu phụ quy mô vừa và nhỏ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết Sản xuất Sạch hơn (Cleaner Production - SXSH) do Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP, 1994) khởi xướng. Khái niệm này định nghĩa SXSH là việc áp dụng liên tục chiến lược phòng ngừa tổng hợp về môi trường vào quá trình sản xuất, sản phẩm và dịch vụ nhằm nâng cao hiệu suất sinh thái và giảm thiểu rủi ro cho con người. Khung quy trình đánh giá SXSH chuẩn gồm 6 bước và 18 nhiệm vụ kỹ thuật: từ phân tích công đoạn, cân bằng vật chất, phát triển cơ hội, đánh giá tính khả thi kinh tế - kỹ thuật - môi trường đến thực hiện và duy trì cải tiến liên tục.

Mô hình nghiên cứu phân loại giải pháp SXSH thành các nhóm trụ cột: Quản lý nội vi (Good Housekeeping), Kiểm soát quá trình vận hành (Better Process Control), Cải tiến thiết bị công nghệ (Equipment Modification) và Tuần hoàn tái sử dụng nội vi (In-plant Reuse and Recycling). Việc đánh giá chất lượng các dòng thải và mức độ phát tán ô nhiễm được đối chiếu trực tiếp với hệ thống tiêu chuẩn quốc gia: QCVN 40:2011/BTNMT về nước thải công nghiệp, QCVN 08:2008/BTNMT về chất lượng nước mặt, QCVN 09:2008/BTNMT về chất lượng nước ngầm và QCVN 05:2013/BTNMT về chất lượng không khí xung quanh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích để khảo sát 10 hộ sản xuất đại diện cho 3 nhóm quy mô tại thôn Xuân Lôi: 3 hộ quy mô nhỏ (chế biến 10 kg đậu nành/ngày, chiếm 27,5% cơ cấu làng nghề), 5 hộ quy mô trung bình (chế biến 20 kg đậu nành/ngày, chiếm 52,5%) và 2 hộ quy mô lớn (chế biến 30 kg đậu nành/ngày, chiếm 20%). Việc phân tầng này đảm bảo tính đại diện thống kê và phản ánh chính xác sự khác biệt về mức độ cơ giới hóa, định mức tiêu hao nguyên liệu giữa các nhóm quy mô.

Dữ liệu quan trắc môi trường được thu thập thông qua lấy mẫu tại 6 điểm không khí xung quanh, 2 điểm nước thải sản xuất ở đầu và cuối làng, 2 điểm nước mặt ao hồ, 2 điểm nước ngầm sinh hoạt và 2 điểm đất. Phương pháp cân bằng vật chất (Material Balance) theo nguyên lý bảo toàn khối lượng được áp dụng cho từng chu kỳ sản xuất nhằm xác định chính xác các điểm rò rỉ và tổn thất nguyên liệu. Phương pháp phân tích chi phí - lợi ích (CBA) thông qua chỉ số thời gian hoàn vốn giản đơn (Payback Period) được sử dụng để thẩm định tính khả thi tài chính. Toàn bộ chuỗi khảo sát, lấy mẫu và xử lý dữ liệu được thực hiện liên tục trong khoảng thời gian từ tháng 5/2015 đến tháng 9/2016 bằng phần mềm chuyên dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định mức tiêu hao tài nguyên cho thấy để sản xuất 1 tấn sản phẩm đậu phụ, lượng nước tiêu thụ trung bình là 1,52 m3. Trong đó, công đoạn ngâm đỗ chiếm 0,58 m3 (tương đương 38,2%), công đoạn lắng đậu tách nước chiếm 0,63 m3 (chiếm 41,4%) và công đoạn ép đóng khuôn chiếm 0,31 m3 (chiếm 20,4%). Quá trình gia nhiệt tiêu tốn trung bình 80 kg than cho 1 tấn nguyên liệu đỗ tương, đồng thời thải ra 0,016 tấn xỉ than (chiếm 20% khối lượng than sử dụng) và 1,25 tấn bã đậu có độ ẩm cao lên tới 88,68%.

Kết quả phân tích nước thải tại làng nghề ghi nhận nồng độ các chất ô nhiễm hữu cơ và kim loại vượt ngưỡng cho phép nhiều lần theo QCVN 40:2011/BTNMT cột B. Tổng chất rắn lơ lửng (TSS) dao động từ 378 đến 545 mg/L (vượt từ 3,78 đến 5,45 lần), nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5) đạt từ 700 đến 2.100 mg/L (vượt từ 21 đến 42 lần), nhu cầu oxy hóa học (COD) đạt từ 1.408 đến 3.450 mg/L (vượt từ 9,71 đến 23 lần), amoni đạt 156,5 mg/L (vượt 15,65 lần) và Coliform vượt từ 24 đến 86 lần. Đáng chú ý, nồng độ thủy ngân (Hg) trong nước thải đạt từ 0,0198 đến 0,0358 mg/L, vượt giới hạn từ 1,98 đến 3,58 lần do phát thải từ việc đốt than tổ ong và than đá kém chất lượng.

Ô nhiễm từ nước thải sản xuất chưa qua xử lý xả thẳng ra mương rãnh đã tác động tiêu cực đến môi trường tiếp nhận. Nước mặt các ao làng có BOD5 vượt từ 2,8 đến 3,1 lần, nitrit (NO2-) vượt từ 15,5 đến 21,75 lần so với QCVN 08:2008/BTNMT. Nước ngầm tại các giếng khoan của hộ dân bắt đầu có dấu hiệu suy thoái khi COD đạt 16 đến 18 mg/L (vượt 4 lần ngưỡng cho phép của QCVN 09:2008/BTNMT) và hàm lượng thủy ngân vượt từ 6,5 đến 8,8 lần. Về mặt xã hội, lực lượng lao động thường xuyên là 2 người mỗi hộ, trong đó 80% là lao động nữ, 60% có trình độ học vấn trung học phổ thông và thời gian làm việc bình quân 5 giờ mỗi ngày trong điều kiện phân tán tại gia đình.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng ô nhiễm và tiêu hao năng lượng cao tại Xuân Lôi bắt nguồn từ thói quen sản xuất thủ công, thiết bị gia nhiệt hở không bảo ôn và việc sử dụng nước xả tràn không kiểm soát. Toàn thôn có hơn 100 hộ làm nghề kết hợp chăn nuôi gia súc nhưng chỉ có khoảng 40 hộ xây dựng hầm biogas, dẫn đến tình trạng nước thải chăn nuôi hòa lẫn nước thải sản xuất hữu cơ gây phân hủy yếm khí sinh mùi khó chịu.

Dữ liệu cân bằng vật chất có thể được mô hình hóa qua biểu đồ dòng nguyên liệu (Sankey Diagram) và bảng tổng hợp cân bằng năng lượng để làm rõ tổn thất protein thực vật trong khâu vắt bã thủ công (khoảng 10% đến 15% dưỡng chất bị giữ lại trong bã). Bảng quan trắc môi trường đối chiếu giữa cống giữa làng và mương cuối làng phản ánh rõ xu hướng tích tụ chất ô nhiễm, với tải lượng COD ở cuối nguồn cao hơn đầu nguồn khoảng 1,5 lần. So sánh với các nghiên cứu tại làng nghề bún Hùng Lô (Phú Thọ) hay làng nghề bún thôn Đoài (Bắc Ninh) với BOD5 từng ghi nhận tới 2.003 mg/L, mức độ ô nhiễm tại Xuân Lôi có tính chất tương đồng về mặt hữu cơ nhưng có nguy cơ tích lũy kim loại nặng cao hơn do khâu đốt than thủ công kéo dài. Việc thực thi 11 giải pháp SXSH đã sàng lọc sẽ giải quyết triệt để bài toán này với chi phí đầu tư thấp và thời gian hoàn vốn nhanh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế tại làng nghề sản xuất đậu phụ thôn Xuân Lôi, hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản lý được đề xuất triển khai cụ thể:

Thứ nhất, thực hiện ngay các giải pháp quản lý nội vi không tốn chi phí hoặc chi phí thấp. Các hộ gia đình cần lắp đặt vòi phun nước áp lực cao, sửa chữa triệt để hệ thống van ống rò rỉ, tắt vòi nước ngay sau khi sử dụng và duy trì tỷ lệ nước ngâm đậu tối ưu 1:2,5. Mục tiêu giảm từ 15% đến 25% lượng nước cấp sinh hoạt và sản xuất; thời gian hoàn thành trong vòng 1 đến 3 tháng do chính các chủ hộ sản xuất chủ trì thực hiện.

Thứ hai, tối ưu hóa tuần hoàn dòng thải và tận thu phụ phẩm. Các hộ sản xuất cần thu gom 100% lượng bã đậu (định mức 1,25 tấn bã/tấn sản phẩm) cung cấp ngay cho các trang trại chăn nuôi gia súc lân cận hoặc bán làm nguyên liệu chế biến thức ăn công nghiệp, tránh để ôi thiu phát sinh mùi. Nước ngâm rửa đậu đợt cuối được tuần hoàn để làm sạch sàn xưởng và dụng cụ ban đầu, giúp giảm 30% lượng chất thải hữu cơ xả ra mương rãnh trong thời gian 3 đến 6 tháng.

Thứ ba, cải tiến thiết bị công nghệ và chuyển đổi năng lượng. Khuyến khích các cơ sở trang bị máy ly tâm tách bã hiệu suất cao nhằm tăng tỷ lệ thu hồi đạm từ 5% đến 8%, đồng thời chuyển đổi từ bếp than thủ công sang nồi áp suất điện hoặc nồi hơi bảo ôn nhiệt. Giải pháp này giúp cắt giảm 100% lượng xỉ than (0,016 tấn/tấn sản phẩm) và khí thải độc hại, với thời gian thu hồi vốn đầu tư từ 6 đến 12 tháng.

Thứ tư, nâng cao năng lực quản lý và quy hoạch hạ tầng môi trường. Ủy ban nhân dân xã Đình Dù phối hợp cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Văn Lâm tổ chức từ 2 đến 3 lớp tập huấn kỹ thuật SXSH hàng năm; đồng thời triển khai mô hình thí điểm tại 3 nhóm hộ theo quy mô 10 kg, 20 kg và 30 kg nguyên liệu/ngày trong giai đoạn 2016 - 2018 làm cơ sở nhân rộng toàn xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tế cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Nhóm 1 là cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường cấp huyện, tỉnh và Ủy ban nhân dân các xã làng nghề. Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và bộ công cụ đánh giá kiểm toán môi trường để xây dựng chính sách quản lý, cấp phép xả thải và quy hoạch các cụm công nghiệp làng nghề nông thôn đối với hơn 1.700 làng nghề truyền thống trên toàn quốc.

Nhóm 2 là các hộ gia đình, chủ cơ sở sản xuất và hợp tác xã chế biến đậu phụ, nông sản thực phẩm. Luận văn cung cấp hướng dẫn thực hành 11 giải pháp kỹ thuật chi phí thấp giúp cắt giảm từ 15% đến 30% chi phí nguyên nhiên liệu, tối ưu hóa dòng thải 5 tấn đỗ tương mỗi ngày và cải thiện trực tiếp điều kiện vệ sinh lao động.

Nhóm 3 là giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Môi trường và Công nghệ Thực phẩm. Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận cân bằng vật chất, đánh giá vòng đời sản phẩm và phân tích chi phí - lợi ích trong kiểm toán môi trường làng nghề.

Nhóm 4 là các tổ chức phi chính phủ, hiệp hội ngành nghề và quỹ đầu tư phát triển xanh. Luận văn đóng vai trò tài liệu nền tảng phục vụ thiết kế các dự án chuyển giao công nghệ sạch, tài trợ vốn vay vi mô và phát triển kinh tế tuần hoàn tại khu vực nông thôn Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Sản xuất sạch hơn khác biệt như thế nào so với phương pháp xử lý ô nhiễm cuối đường ống truyền thống? Sản xuất sạch hơn là phương pháp tiếp cận chủ động, phòng ngừa ô nhiễm ngay từ nguồn thông qua bảo toàn nguyên liệu, tối ưu hóa quá trình và tái sử dụng dòng thải. Ngược lại, xử lý cuối đường ống là biện pháp thụ động, đòi hỏi chi phí đầu tư hệ thống xử lý nước thải rất đắt đỏ mà không giúp tiết kiệm chi phí nguyên liệu đầu vào.

Thời gian hoàn vốn của các giải pháp sản xuất sạch hơn đề xuất cho làng nghề Xuân Lôi là bao lâu? Đa số các giải pháp quản lý nội vi như kiểm soát van nước, tuần hoàn nước rửa không tốn chi phí đầu tư và mang lại lợi nhuận ngay lập tức. Đối với các giải pháp cải tiến thiết bị như máy ly tâm tách bã hay nồi áp suất điện, thời gian hoàn vốn kinh tế tính toán đều đạt mức cao, dưới 1 năm đến tối đa 3 năm.

Nước thải từ quá trình sản xuất đậu phụ có thể tái sử dụng hoàn toàn được không? Nước thải sản xuất không thể tuần hoàn 100% cho khâu chế biến thực phẩm nhằm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Tuy nhiên, nước chua từ khâu ép định hình có thể tuần hoàn làm chất kết tủa cho mẻ sau, và nước rửa nguyên liệu đợt cuối có thể tái dùng để vệ sinh sơ bộ sàn xưởng, giúp tiết kiệm 15% đến 25% lượng nước.

Tại sao chỉ số BOD5 và COD trong nước thải làng nghề đậu phụ lại vượt tiêu chuẩn hàng chục lần? Nước thải sản xuất đậu phụ chứa hàm lượng protein, lipid và carbohydrate hòa tan rất cao thoát ra từ quá trình ngâm, xay và ép hạt đậu nành. Các chất hữu cơ này bị phân hủy nhanh trong môi trường tự nhiên, khiến BOD5 đạt từ 700 đến 2.100 mg/L (vượt 21 đến 42 lần) và COD đạt tới 3.450 mg/L (vượt 23 lần quy chuẩn).

Các hộ sản xuất quy mô nhỏ 10 kg đậu nành mỗi ngày có thể áp dụng thành công các giải pháp này không? Hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả. Nhóm hộ quy mô nhỏ có thể tập trung vào kiểm soát tỷ lệ nước ngâm 1:2,5, thu gom triệt để bã đậu làm thức ăn chăn nuôi tại chỗ và dùng vòi xịt tiết kiệm nước. Những giải pháp này không đòi hỏi vốn đầu tư nhưng giúp giảm ngay chi phí điện nước hàng tháng.

Kết luận

Nghiên cứu đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp cải thiện môi trường tại làng nghề sản xuất đậu phụ thôn Xuân Lôi thông qua 5 kết luận then chốt:

• Lượng hóa chi tiết định mức tiêu thụ tài nguyên với 1,52 m3 nước/tấn sản phẩm, 80 kg than/tấn nguyên liệu và xác định nguyên nhân ô nhiễm hữu cơ nghiêm trọng trong nước thải với BOD5 vượt tới 42 lần và COD vượt tới 23 lần tiêu chuẩn.
• Xây dựng thành công hệ thống cân bằng vật chất cho toàn bộ quy trình sản xuất đậu phụ, chỉ rõ các điểm tổn thất nguyên liệu tại khâu ngâm, lọc bã và gia nhiệt thủ công.
• Sàng lọc 14 cơ hội và lựa chọn 11 giải pháp sản xuất sạch hơn khả thi cao về kỹ thuật, kinh tế và môi trường, tập trung vào quản lý nội vi, tuần hoàn nước và cải tiến thiết bị.
• Chứng minh tính khả thi kinh tế vượt trội của các giải pháp với thời gian thu hồi vốn ngắn dưới 12 tháng, giúp hộ sản xuất vừa tăng thu nhập vừa giảm thiểu phát thải.
• Cung cấp cơ sở khoa học xác đáng cho cơ quan quản lý trong việc nhân rộng mô hình kiểm toán môi trường tại các làng nghề chế biến thực phẩm trên địa bàn tỉnh Hưng Yên.

Kế hoạch tiếp theo cần tập trung triển khai thí điểm mô hình tại 3 nhóm hộ đại diện trong vòng 12 đến 24 tháng tới, kết hợp mở các lớp tập huấn kỹ thuật định kỳ. Các cấp chính quyền địa phương và cộng đồng hộ làm nghề cần nhanh chóng phối hợp hành động để đưa các giải pháp sản xuất sạch hơn vào thực tiễn, hướng tới mục tiêu phát triển làng nghề truyền thống bền vững và thân thiện với môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐỖ NGỌC THƯ NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG SẢN XUẤT SẠCH HƠN TẠI LÀNG NGHỀ SẢN XUẤT ĐẬU PHỤ THÔN XUÂN LÔI, TỈNH HƯNG YÊN Chuyên ngành : Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học: Nguyễn Thanh Lâm NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được ghi rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Đỗ Ngọc Thư i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CÁM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viện của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ long kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS.

Nguyễn Thanh Lâm đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Văn Lâm, UBND xã Đình Dù và đồng chí trưởng thôn thôn Xuân Lôi đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thận, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Đỗ Ngọc Thư ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục bảng .v Danh mục hình, sơ đồ. vi Danh mục chữ viết tắt. vii Trích yếu luận văn.

viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Tổng quan tài liệu.

Tổng quan về sản xuất sạch hơn. Định nghĩa sản xuất sạch hơn. Các giải pháp sản xuất sạch hơn. Đánh giá sản xuất sạch hơn.

Sản xuất sạch hơn ở trên thế giới. Sản xuất hơn ở Việt Nam. Tổng quan về làng nghề sản xuất đậu phụ. Quy trình sản xuất đậu phụ.

Sản xuất đậu phụ và các vấn đề môi trường. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp. Phương pháp lấy mẫu .25 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp cân bằng vật chất. Phương pháp phân tích chi phí lợi ích. Phương pháp họp nhóm.

Phương pháp đánh giá các đề xuất sản xuất sạch hơn. Tổng hợp và phân tích số liệu. Kết quả và thảo luận. Làng nghề sản xuất đậu phụ thôn Xuân Lôi.

Giới thiệu về làng nghề sản xuất đậu phụ thôn Xuân Lôi. Hiện trạng môi trường làng nghề thôn Xuân Lôi. Phân tích đánh giá quy trình. Phân tích đánh giá công đoạn.

Đánh giá công đoạn. Trọng tâm kiểm toán sản xuất sạch hơn. Đánh giá lựa chọn các giải pháp. Phân tích nguyên nhân và lựa chọn các giải pháp.

Đề xuất các giải pháp sản xuất sạch hơn. Phân tích tính khả thi của các phương pháp sản xuất sạch hơn. Mô tả giải pháp. Tính khả thi về mặt kỹ thuật.

Tính khả thi về mặt kinh tế. Tính khả thi về mặt môi trường. Lựa chọn giải pháp. Kế hoạch thực hiện giải pháp sản xuất sạch hơn.

Kết luận và kiến nghị .66 Tài liệu tham khảo .69 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Kết quả thực hiện sxsh trên toàn quốc. Lượng nước thải trong sản xuất đậu phụ (trên 1 tấn sản phẩm). Khối lượng chất thải rắn do sản xuất đậu phụ.

Diện tích đất xã Đình Dù. Quy mô về lao động làng nghề sản xuất đậu phụ Xuân Lôi. Hiện trạng môi trường không khí xung quanh làng nghề sản xuất đậu phụ Xuân Lôi. Hiện trạng môi trường nước thải tại làng nghề sản xuất đậu phụ Xuân Lôi.

Hiện trạng môi trường nước mặt tại làng nghề sản xuất đậu phụ Xuân Lôi. Hiện trạng môi trường nước ngầm tại làng nghề sản xuất đậu phụ Xuân Lôi. Hiện trạng môi trường đất tại làng nghề sản xuất đậu phụ Xuân Lôi. Phân tích công đoạn quá trình sản xuất đậu phụ.

Câng bằng vật chất và năng lượng cho 1 chu kỳ sản xuất. Định mức tiêu hoa năng lượng tiêu thụ. Phân tích nguyên nhân tại làng nghề làm đậu thôn Xuân Lôi. Đề xuất các cơ hội sản xuất sạch hơn.

Phân loại và sàng lọc các giải pháp. Kết quả sàng lọc các giải pháp. Tính khả thi về mặt kỹ thuật của các giải pháp SXSH. Tính khả thi về mặt kinh tế của một số giải pháp.

Tính khả thi về mặt môi trường của các giải pháp. Bảng thứ tự ưu tiên các giải pháp sản xuất sạch hơn. Kế hoạch thực hiện các biện pháp sản xuất sạch hơn khả thi .64 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ Hình 2. Các bước thực hiện sản xuất sạch hơn.

Sơ đồ đánh giá sản xuất sạch hơn tại Việt Nam. Vị trí làng nghề sản xuất đậu phụ thôn Xuân Lôi. Các giải pháp sản xuất sạch hơn. Quy trình sản xuất đậu phụ.

Quy trình sản xuất đậu phụ. Cân bằng vật chất cho một chu kỳ sản xuất .49 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng việt BOD5 Nhu cầu oxy sinh hóa (trong 5 ngày) BTNMT Bộ Tài nguyên và Môi trường COD Nhu cầu oxy hóa học CPI Hợp phần sản xuất sạch hơn trong công nghiệp của Bộ Công thương KCN Khu công nghiệp QCCP Quy chuẩn cho phép QCVN Quy chuẩn Việt Nam SP Sản phẩm SS Chất rắn lơ lửng SXSH Sản xuất sạch hơn TB Trung bình TCCP Tiêu chuẩn cho phép TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TSS Chất rắn lơ lửng tổng số UBND Ủy ban nhân dân UNEP Chương trình Môi trường Liên hợp quốc VNĐ Việt Nam đồng vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Đỗ Ngọc Thư Tên luận văn: Nghiên cứu áp dụng sản xuất sạch hơn tại làng nghề sản xuất đậu phụ thôn Xuân Lôi, tỉnh Hưng Yên Ngành: Khoa học Môi trường Mã số: 60440301 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu này được thực hiện nhằm phân tích quy trình sản xuất, từ đó đề ra các giải pháp sản xuất sạch hơn và đánh giá tính khả thi của các biện pháp. Phương pháp nghiên cứu Các phương pháp được sử dụng bao gồm việc thu thập tài liệu, khảo sát thực địa, điều tra, phỏng vấn, cân bằng vật chất, phân tích chi phí lợi ích cho các giải pháp, họp nhóm, đánh giá các đề xuất sản xuất sạch hơn. Kết quả chính và kết luận Kết quả nghiên cứu đã sàng lọc được 14 cơ hội sản xuất sạch hơn.

Sau khi phân tích tính khả thi về mặt kinh tế, kỹ thuật và môi trường, 11 giải pháp sản xuất sạch hơn đã được tác giả đề xuất và lên kế hoạch thực hiện: sử dụng bã đậu làm thức ăn chăn nuôi hoặc đem bán, sử dụng nồi áp suất điện, tắt vòi nước sau khi sử dụng, sử dụng các vòi nước có áp lực cao, tuần hoàn nước từ quá trình ngâm rửa nguyên liệu, trang bị máy ly tâm tách bã, thường xuyên kiểm tra hệ thống nướcc, điện, máy móc,… Tác giả cũng kiến nghị mở các lớp tập huấn về sản xuất sạch hơn và tổ chức áp dụng thí điểm các giải pháp đối với các hộ sản xuất ở quy mô khác nhau, làm cơ sở để nhân rộng và phát triển sản xuất sạch hơn tại làng nghề. viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] THESIS ABSTRACT Master student: Do Ngoc Thu Thesis title: Application of cleaner production for tofu production in Xuan Loi handicraft village, Hung Yen province. Major: Environmental Science Code: 60.01 Education center name: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research Objectives To analyze the production process and thereby propose cleaner production solutions and to assess the feasibility measures. Materials and Methods The methods used included the collection of secondary documents, field surveys, investigations, interviews, materials balance, opportunity cost analysis for solutions, group meetings, evaluation of the proposals cleaner production and synthesis, analysis of the data collected.

Main findings and conclusions The study results identified fourteen cleaner production opportunities. After analyzing the feasible on economic, technique and environment, eleven cleaner production solutions were selected and planned to implement such as: using colliculus for feeding animals, using electric pressure cooker, turning off the water after using, using of high-pressure water hose, circulating water from the soaked, washing process soybeans and sanitation workshop tools and equipment centrifuge remove pulp, checking the water system regularly, electrical, mechanical systems, etc. Moreover, the author also proposed to open training courses on cleaner production and make a pilot on applying those solutions for producers in different sizes; then use them as the basis for replication and development of cleaner production in the village. ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Từ sau khi thực hiện đổi mới đất nước, làng nghề của Việt Nam cũng đã có sự chuyển biến tích cực. Nhiều nghề, làng nghề được khôi phục và phát triển mạnh như: nghề gốm sứ, sơn mài, khảm trai,…đã phát triển nhanh, đáp ứng nhu cầu thị trường. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tính đến 31-12-2014 số làng nghề và làng có nghề nước ta là 5. Số làng nghề truyền thống được công nhận theo tiêu chí làng nghề hiện nay của Chính phủ là 1.748, thu hút khoảng 13 triệu lao động.

Sự biến đổi này đã đem lại biến đổi mới cho khu vực nông thôn, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá nông nghiệp nông thôn của đất nước, đời sống của người lao động được nâng cao, tạo việc làm ổn định, tăng thu nhập cho người lao động, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.