Luận văn: Đẩy mạnh tiến độ giải ngân vốn dự án Nguồn lợi ven biển tại tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ VNUA phân tích giải pháp đẩy mạnh tiến độ giải ngân vốn cho dự án nguồn lợi ven biển tại Thanh Hóa, hướng tới phát triển bền vững.

• Tác giả: Bùi Thị Bích Phương
• Người hướng dẫn: Ts. Ngô Văn Hải
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Đẩy mạnh tiến độ giải ngân nguồn vốn cho dự án nguồn lợi ven biển vì sự phát triển bền vững trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục bảng
• 1.4. Danh mục chữ viết tắt
• 1.5. Trích yếu luận văn
• 1.5.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.5.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.5.2.1. Mục tiêu chung
• 1.5.2.2. Các mục tiêu cụ thể
• 1.5.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5.4. Những đóng góp mới của luận văn về lý luận và thực tiễn
• 1.5.5. Về thực tiễn
• 1.6. Kết cấu nội dung luận văn
• 1.6.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn
• 1.6.1.1. Một số khái niệm liên quan
• 1.6.1.2. Cơ sở lý luận về vốn ODA
• 1.6.1.3. Vai trò, ý nghĩa của giải ngân vốn
• 1.6.1.4. Nội dung nghiên cứu giải ngân vốn cho dự án
• 1.6.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến giải ngân vốn dự án
• 1.6.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.6.2.1. Kinh nghiệm giải ngân từ các nước trên thế giới
• 1.6.2.2. Tình hình giải ngân vốn ODA của Việt Nam
• 1.6.2.3. Bài học rút ra trong quản lý giải ngân nguồn vốn cho dự án
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 1.7.1.1. Vị trí địa lý
• 1.7.1.2. Tình hình sử dụng đất đai trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 1.7.1.3. Tài nguyên biển
• 1.7.1.4. Dân cư và nguồn nhân lực
• 1.7.1.5. Tình hình phát triển kinh tế
• 1.7.2. Giới thiệu tổng quan dự án nguồn lợi ven biển vì sự phát triển bền vững (CRSD)
• 1.7.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7.3.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 1.7.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.7.3.3. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 1.7.3.4. Phương pháp phân tích
• 1.7.4. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 1.8. Kết quả nghiên cứu
• 1.8.1. Thực trạng quản lý giải ngân vốn dự án trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 1.8.1.1. Tổ chức bộ máy quản lý tài chính thực hiện giải ngân dự án
• 1.8.1.2. Lập kế hoạch giải ngân
• 1.8.1.3. Thực trạng giải ngân cho dự án
• 1.8.1.4. Kiểm tra, giám sát giải ngân dự án
• 1.8.1.5. Đánh giá chung tình hình giải ngân vốn dự án CRSD tỉnh Thanh Hóa
• 1.8.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân dự án
• 1.8.2.1. Các nhân tố khách quan
• 1.8.2.2. Các nhân tố chủ quan
• 1.8.2.3. Các nhân tố khác
• 1.9. Giải pháp đẩy mạnh tiến độ giải ngân nguồn vốn dự án
• 1.9.1. Định hướng và mục tiêu đẩy mạnh tiến độ giải ngân
• 1.9.2. Giải pháp đẩy mạnh tiến độ giải ngân dự án
• 1.10. Kết luận và kiến nghị
• 1.10.1. Đối với PCU
• 1.10.2. Đối với tỉnh Thanh Hóa
• 1.10.3. Đối với nhà tài trợ WB
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Ngân Vốn Dự Án Nguồn Lợi Ven Biển Tại Thanh Hóa

Dự án Nguồn lợi ven biển vì sự phát triển bền vững tại Thanh Hóa được triển khai từ năm 2012, nhằm khai thác và phát triển các nguồn lợi từ biển. Dự án này không chỉ góp phần nâng cao đời sống người dân mà còn bảo vệ môi trường biển. Tuy nhiên, việc giải ngân vốn cho dự án vẫn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện và hiệu quả của dự án.

1.1. Tình Hình Giải Ngân Vốn Dự Án Hiện Nay

Tính đến tháng 3 năm nay, dự án đã giải ngân được hơn 53,7% kế hoạch vốn. Tuy nhiên, nhiều tiểu hợp phần vẫn chưa được triển khai hoặc thực hiện chậm, gây lãng phí nguồn lực đầu tư.

1.2. Vai Trò Của Dự Án Nguồn Lợi Ven Biển

Dự án không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Việc giải ngân vốn kịp thời sẽ giúp dự án đạt được các mục tiêu đề ra.

II. Những Thách Thức Trong Giải Ngân Vốn Dự Án Ven Biển Tại Thanh Hóa

Mặc dù dự án có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc giải ngân vốn. Các vấn đề như khung pháp lý chưa hoàn thiện, năng lực quản lý dự án còn hạn chế, và sự phối hợp giữa các bên liên quan chưa chặt chẽ là những yếu tố cản trở tiến độ giải ngân.

2.1. Khung Pháp Lý Và Chính Sách Hỗ Trợ

Khung pháp lý hiện tại chưa đủ mạnh để hỗ trợ việc giải ngân vốn. Cần có các chính sách rõ ràng và cụ thể hơn để thúc đẩy tiến độ giải ngân.

2.2. Năng Lực Quản Lý Dự Án

Năng lực của cán bộ quản lý dự án còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng lập kế hoạch và thực hiện giải ngân. Cần có các chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ.

III. Phương Pháp Đẩy Mạnh Giải Ngân Vốn Dự Án Nguồn Lợi Ven Biển

Để đẩy mạnh tiến độ giải ngân vốn cho dự án, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả và cải thiện quy trình giải ngân. Việc tăng cường giám sát và đánh giá cũng là yếu tố quan trọng.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Giải Ngân

Cần rà soát và cải thiện quy trình giải ngân để giảm thiểu thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giải ngân vốn.

3.2. Tăng Cường Giám Sát Và Đánh Giá

Việc giám sát và đánh giá thường xuyên sẽ giúp phát hiện kịp thời các vấn đề trong quá trình giải ngân, từ đó có biện pháp khắc phục hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Giải Ngân Vốn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc giải ngân vốn cho dự án Nguồn lợi ven biển tại Thanh Hóa có thể được cải thiện thông qua các giải pháp cụ thể. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Dự Án

Dự án đã tạo ra nhiều vùng an toàn sinh học và nâng cao nhận thức của người dân về các phương pháp canh tác bền vững.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Dự Án Khác

Các bài học từ các dự án tương tự trên thế giới có thể áp dụng để cải thiện tiến độ giải ngân vốn cho dự án Nguồn lợi ven biển tại Thanh Hóa.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Dự Án Nguồn Lợi Ven Biển Tại Thanh Hóa

Việc đẩy mạnh giải ngân vốn cho dự án Nguồn lợi ven biển là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh Thanh Hóa. Cần có các chính sách và biện pháp cụ thể để thúc đẩy tiến độ giải ngân trong tương lai.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần xác định rõ các mục tiêu phát triển và các nguồn lực cần thiết để đạt được các mục tiêu này.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Cơ Quan Quản Lý

Các cơ quan quản lý cần có sự phối hợp chặt chẽ và nâng cao năng lực để đảm bảo tiến độ giải ngân vốn cho dự án.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thanh Hóa sở hữu chiều dài bờ biển 102 km trải dài qua 6 huyện và thị xã ven biển bao gồm Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Sầm Sơn, Quảng Xương và Tĩnh Gia, giữ vị trí chiến lược quan trọng trong phát triển kinh tế biển của vùng Bắc Trung Bộ. Nhằm nâng cao hiệu quả khai thác và bảo tồn nguồn lợi thủy sản, Dự án Nguồn lợi ven biển vì sự phát triển bền vững (CRSD) đã được triển khai trên địa bàn tỉnh theo Hiệp định tài trợ ký kết giữa Chính phủ Việt Nam và Hiệp hội Phát triển Quốc tế (IDA) thuộc Ngân hàng Thế giới (WB) với quy mô tín dụng 100 triệu USD cho 8 tỉnh duyên hải giai đoạn 2012 – 2018. Sau hơn 5 năm thực hiện, dự án tại các địa phương đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận như thành lập 50 vùng an toàn sinh học, tổ chức tập huấn kỹ thuật nuôi trồng cho hơn 19.000 lượt người với khoảng 50% số hộ áp dụng trực tiếp vào sản xuất, đồng thời thành lập 95 tổ đồng quản lý và hỗ trợ nâng cấp 20 cảng cá, bến cá.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân tổng thể của toàn dự án mới đạt hơn 53,7% kế hoạch vốn, trong đó tình trạng chậm giải ngân tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa đang là rào cản lớn làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA và gây lãng phí nguồn lực đầu tư công của Nhà nước. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, phân tích toàn diện thực trạng quản lý và tiến độ giải ngân vốn của dự án CRSD tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2014 – 2016, đồng thời chỉ ra hệ thống các nguyên nhân khách quan và chủ quan cản trở dòng vốn. Mục tiêu cụ thể hướng đến việc xác lập hệ thống giải pháp khả thi nhằm đẩy nhanh tiến độ giải ngân các gói thầu xây lắp, mua sắm và hỗ trợ kỹ thuật đến hết năm 2018, bảo đảm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế – xã hội cho hơn 3,52 triệu người dân địa phương và thúc đẩy ngành kinh tế thủy sản phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý tài chính công và quản trị chu trình dự án đầu tư phát triển sử dụng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA). Theo quy định tại Nghị định số 131/2006/NĐ-CP của Chính phủ và chuẩn mực của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), ODA là nguồn tài chính ưu đãi có thành tố viện trợ không hoàn lại chiếm ít nhất 25% giá trị khoản vay. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng lý thuyết về quản lý tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, xác định giải ngân là khâu chuyển giao vốn từ nhà tài trợ sang bên thụ hưởng dựa trên khối lượng công việc thực tế đã hoàn thành và được kiểm soát chi hợp lệ.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào 5 khái niệm then chốt:

• Nguồn vốn ODA và vốn đối ứng ngân sách nhà nước: Mối quan hệ tương hỗ giữa nguồn vốn quốc tế và vốn cam kết của địa phương trong việc bảo đảm dòng tiền thực thi dự án.
• Tiến độ giải ngân dự án: Thước đo phản ánh tỷ lệ phần trăm giữa giá trị vốn thực tế thanh toán so với kế hoạch vốn được giao theo từng mốc thời gian quy định.
• Cơ chế rút vốn thanh toán trực tiếp: Hình thức nhà tài trợ quốc tế chuyển tiền thẳng cho nhà thầu hoặc nhà cung cấp dịch vụ dựa trên chứng từ kiểm soát chi được phê duyệt bởi Kho bạc Nhà nước và Bộ Tài chính.
• Quy trình thanh toán qua Tài khoản cố định (TKCĐ): Cơ chế tạm ứng và thanh toán linh hoạt cho các gói thầu xây lắp quy mô nhỏ, mua sắm trong nước và chi phí quản lý dự án.
• Mô hình Quản lý an toàn sinh học (ATSH) và Đồng quản lý (ĐQL): Phương thức quản trị tài nguyên ven biển gắn liền với sinh kế của cộng đồng ngư dân và bảo vệ đa dạng sinh học theo tiêu chuẩn môi trường của Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF).

Mô hình nghiên cứu phân định rõ 2 nhóm nhân tố tác động đến tiến độ giải ngân: nhóm nhân tố khách quan bao gồm khung chính sách pháp lý kép, quy trình thẩm định thiết kế kỹ thuật, thủ tục rút vốn của nhà tài trợ; nhóm nhân tố chủ quan bao gồm năng lực của cán bộ Ban Quản lý dự án, sự phối hợp liên ngành giữa các sở, ban, ngành cấp tỉnh và sự tham gia của chính quyền cấp huyện, xã.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập có hệ thống từ các báo cáo tài chính, báo cáo giám sát và đánh giá (M&E) của Ban Quản lý dự án CRSD Trung ương (PCU), Ban Quản lý dự án tỉnh Thanh Hóa (PPMU), Niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Thanh Hóa và số liệu từ Ngân hàng Thế giới trong giai đoạn 2014 – 2016. Các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô cho thấy giá trị sản xuất toàn tỉnh năm 2016 đạt mức tăng trưởng 23,3% so với năm 2014, tạo bối cảnh thuận lợi cho việc hấp thụ vốn đầu tư hạ tầng nông nghiệp.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập trong năm 2017 thông qua phương pháp chọn mẫu có chủ đích tại 3 huyện ven biển trọng điểm là Nga Sơn, Hậu Lộc và Hoằng Hóa. Tổng cỡ mẫu khảo sát bao gồm 112 đối tượng:

• Nhóm hộ hưởng lợi trực tiếp: 90 hộ nông – ngư dân tham gia các mô hình nuôi trồng thủy sản an toàn sinh học và tổ đồng quản lý khai thác ven bờ (mỗi huyện chọn 30 hộ đại diện).
• Nhóm cán bộ quản lý: 22 cán bộ trực tiếp tham gia điều hành dự án, trong đó có 10 cán bộ lãnh đạo và chuyên viên thuộc PPMU Thanh Hóa ở cấp tỉnh; 12 cán bộ cấp huyện gồm lãnh đạo UBND huyện và trưởng các phòng chuyên môn Nông nghiệp, Tài chính – Kế hoạch tại 3 huyện nghiên cứu điểm.

Phương pháp thu thập dữ liệu kết hợp bảng hỏi khảo sát định lượng với phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) và phỏng vấn sâu chuyên gia. Dữ liệu sau khi thu thập được xử lý bằng các phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian và đối chiếu tỷ lệ thực hiện so với dự toán kế hoạch. Việc lựa chọn phương pháp này xuất phát từ bản chất của quản lý giải ngân vốn ODA, đòi hỏi phải bóc tách sự biến động của dòng vốn theo từng hợp phần kỹ thuật, đồng thời đối chiếu sự hài hòa giữa thủ tục giải ngân quốc tế và hệ thống kiểm soát chi công trong nước để tìm ra điểm nghẽn thực chất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích số liệu tài chính giai đoạn 2014 – 2016 của Dự án CRSD tỉnh Thanh Hóa cho thấy tiến độ giải ngân giữa các hợp phần có sự phân hóa và chênh lệch rất lớn:

Thứ nhất, Hợp phần A về Tăng cường năng lực thể chế cho quản lý nghề cá bền vững có tiến độ giải ngân thấp nhất trong toàn bộ dự án. Lũy kế giải ngân của hợp phần này mới đạt 621 triệu đồng trên tổng nguồn vốn được phân bổ là 7.938 triệu đồng, tương ứng với tỷ lệ hoàn thành vỏn vẹn 8,0%. Các hoạt động quy hoạch không gian ven bờ (ISP) và xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá (VNFISHBASE) bị đình trệ kéo dài do quy trình thẩm định điều khoản tham chiếu (TOR) phức tạp.

Thứ hai, Hợp phần B về Các thực hành tốt cho nuôi trồng thủy sản bền vững đạt kết quả giải ngân khả quan nhất trong toàn dự án với tỷ lệ đạt 64,13% so với hạn mức phân bổ ban đầu. Các tiểu hợp phần nâng cấp hạ tầng an toàn sinh học tại các vùng nuôi tập trung (B1) và hỗ trợ quản lý giống tôm sạch bệnh SPF (B2) ghi nhận tiến độ thi công đạt trên 70% khối lượng dự toán, giúp nông dân giảm thiểu dịch bệnh và nâng cao năng suất thủy sản.

Thứ ba, Hợp phần C về Quản lý bền vững khai thác thủy sản ven bờ được phân bổ nguồn vốn lớn nhất với 124.026 triệu đồng, song giá trị giải ngân thực tế mới đạt 58.319 triệu đồng, tương ứng tỷ lệ 53,48%. Nhiều gói thầu cải tạo, nâng cấp kết cấu hạ tầng cảng cá, bến cá và nạo vét luồng lạch tại các huyện Hậu Lộc, Hoằng Hóa bị chậm tiến độ từ 6 đến 12 tháng do vướng mắc trong khâu giải phóng mặt bằng và biến động đơn giá vật liệu xây dựng.

Thứ tư, Hợp phần D về Quản lý, theo dõi và đánh giá dự án bộc lộ sự mất cân đối rõ rệt trong cơ cấu giải ngân. Trong khi chi thường xuyên đạt tỷ lệ giải ngân rất cao với 8.715 triệu đồng (tương đương 99,8% kế hoạch giao), thì nguồn vốn chi cho đầu tư mua sắm trang thiết bị và tăng cường năng lực chỉ đạt 2.038 triệu đồng (tương ứng 23,8%). Cụ thể, hạng mục nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ mới giải ngân được 459 triệu đồng trên tổng dự toán 1.155 triệu đồng, đạt tỷ lệ 39,7%.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua biểu đồ so sánh cơ cấu vốn và bảng phân tích biến động dòng tiền theo quý, nguyên nhân chính dẫn đến sự chậm trễ trong giải ngân xuất phát từ xung đột thủ tục hành chính. Hệ thống quản lý tài chính công của Việt Nam và cẩm nang giải ngân của Ngân hàng Thế giới có những điểm khác biệt lớn về tiêu chuẩn đấu thầu, định mức chi trả và hồ sơ thanh toán. Thực tế chỉ ra rằng phần lớn các gói thầu xây lắp phải trải qua hai vòng kiểm duyệt song song: Kho bạc Nhà nước thực hiện kiểm soát chi trong thời hạn 5 ngày làm việc, sau đó Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại thuộc Bộ Tài chính tiếp tục thẩm định trước khi nhà tài trợ phát hành lệnh rút vốn.

Bên cạnh đó, chất lượng khảo sát và lập báo cáo nghiên cứu khả thi ban đầu còn nhiều hạn chế, dẫn đến việc phải điều chỉnh thiết kế dự toán nhiều lần trong quá trình thi công hạ tầng vùng triều. Sự phối hợp giữa các sở, ban, ngành cấp tỉnh và UBND các huyện Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa chưa thực sự đồng bộ, đặc biệt là sự chậm trễ trong việc bố trí nguồn vốn đối ứng từ ngân sách địa phương. Kết quả khảo sát 22 cán bộ quản lý cho thấy có đến 63,6% ý kiến đánh giá năng lực quản lý hợp đồng quốc tế và kỹ năng xử lý tranh chấp của cán bộ dự án chưa đáp ứng yêu cầu, dẫn đến tâm lý e dè và kéo dài thời gian hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu.

So sánh với kinh nghiệm quản lý ODA tại Malaysia và Indonesia, việc phân cấp mạnh mẽ cho chính quyền địa phương giải quyết vướng mắc tại chỗ và ứng dụng công nghệ thông tin trong theo dõi chứng từ thanh toán trực tuyến là yếu tố quyết định giúp các quốc gia này duy trì tỷ lệ giải ngân trên 85% mỗi năm. Đối với Thanh Hóa, sự chậm trễ giải ngân đã ảnh hưởng tiêu cực đến tốc độ chuyển dịch cơ cấu lao động ven biển, nơi tỷ trọng lao động nông – lâm – thủy sản đang giảm từ 50,3% năm 2014 xuống 45,0% năm 2016 nhưng chất lượng việc làm chuyển đổi sang dịch vụ và tiểu thủ công nghiệp vẫn chưa thực sự bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và nhận diện các điểm nghẽn tài chính, luận văn đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm đẩy mạnh tiến độ giải ngân vốn dự án CRSD tại tỉnh Thanh Hóa đến hết năm 2018:

Thứ nhất, hoàn thiện quy trình kiểm soát chi và hài hòa hóa thủ tục thanh quyết toán. Ban Quản lý dự án CRSD tỉnh Thanh Hóa cần phối hợp chặt chẽ với Kho bạc Nhà nước tỉnh và Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại (Bộ Tài chính) nhằm chuẩn hóa hồ sơ rút vốn theo mẫu thống nhất, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục thẩm định thanh toán trực tiếp xuống dưới 5 ngày làm việc, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ giải ngân toàn dự án đạt trên 90% kế hoạch vốn được giao vào cuối năm 2018.

Thứ hai, ưu tiên phân bổ và giải ngân dứt điểm 100% nguồn vốn đối ứng của địa phương. UBND tỉnh Thanh Hóa cùng Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính cần bố trí vốn đối ứng ngân sách tỉnh ngay từ quý I hàng năm cho các tiểu dự án hạ tầng bến cá, kiên quyết không để xảy ra tình trạng nhà thầu dừng thi công do thiếu vốn chi trả giải phóng mặt bằng hoặc chi phí quản lý giám sát công trình.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và trách nhiệm giải trình của cán bộ dự án. Ban Quản lý dự án Trung ương (PCU) phối hợp với PPMU Thanh Hóa tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu định kỳ 6 tháng/lần về quy chế đấu thầu quốc tế, quản lý hợp đồng xây lắp FIDIC và quy trình thanh toán qua Tài khoản cố định cho 100% cán bộ kế toán, mua sắm và giám sát kỹ thuật; đồng thời gắn kết quả giải ngân với đánh giá thi đua hoàn thành nhiệm vụ của từng cá nhân.

Thứ tư, thiết lập hệ thống giám sát và đánh giá (M&E) đa tầng dựa trên công cụ AMT theo Quyết định số 803/2007/QĐ-BKH của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Tổ công tác liên ngành tỉnh cần tổ chức kiểm tra hiện trường tối thiểu 1 lần/tháng tại các địa bàn trọng điểm như Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa nhằm tháo gỡ kịp thời các vướng mắc phát sinh về điều kiện thi công thời tiết, nghiệm thu khối lượng dứt điểm theo từng giai đoạn và đôn đốc các đơn vị tư vấn hoàn thành thủ tục nghiệm thu kỹ thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao, là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

• Ban Quản lý dự án ODA và các cơ quan quản lý nhà nước: Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên tại các Ban Quản lý dự án nông nghiệp, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Kho bạc Nhà nước có thể áp dụng trực tiếp quy trình kiểm soát dòng tiền, bài học kinh nghiệm xử lý xung đột thủ tục rút vốn hai kênh để đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư công trên địa bàn.
• Các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên sau đại học: Các nhà khoa học thuộc khối ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển, Tài chính công có thể khai thác hệ thống chỉ tiêu đánh giá tiến độ giải ngân, khung lý thuyết quản trị nguồn vốn viện trợ và phương pháp điều tra thực địa PRA kết hợp khảo sát 112 mẫu để phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.
• Các nhà tài trợ quốc tế và tổ chức phát triển đa phương: Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) có thêm nguồn dữ liệu thực chứng từ cấp tỉnh duyên hải Việt Nam để đánh giá mức độ hấp thụ vốn, từ đó điều chỉnh các điều khoản trong Hiệp định tín dụng và thiết kế sổ tay hướng dẫn giải ngân linh hoạt, sát thực tế hơn.
• Doanh nghiệp xây lắp và các đơn vị tư vấn đấu thầu: Các nhà thầu thi công hạ tầng cảng cá, bến bãi và các công ty tư vấn giám sát có thể nắm vững quy trình luân chuyển chứng từ, phương thức thanh toán trực tiếp từ nhà tài trợ quốc tế để chủ động lập kế hoạch tài chính, quản trị rủi ro dòng tiền và tối ưu hóa thời gian thu hồi vốn thi công.

Câu hỏi thường gặp

Dự án CRSD tại tỉnh Thanh Hóa sử dụng nguồn vốn tài trợ chính từ đâu và quy mô ra sao? Dự án sử dụng nguồn vốn vay tín dụng ưu đãi từ Hiệp hội Phát triển Quốc tế (IDA) thuộc Ngân hàng Thế giới với quy mô toàn quốc là 100 triệu USD, kết hợp với vốn đối ứng từ ngân sách trung ương và địa phương. Tại Thanh Hóa, dự án được triển khai trên 6 huyện ven biển nhằm nâng cấp hạ tầng thủy sản và cải thiện sinh kế cộng đồng giai đoạn 2012 – 2018.

Tại sao Hợp phần A lại có tỷ lệ giải ngân thấp nhất, chỉ đạt 8,0% kế hoạch vốn? Hợp phần A mới giải ngân được 621 triệu đồng trên tổng số 7.938 triệu đồng do vướng mắc kéo dài trong khâu lập và phê duyệt điều khoản tham chiếu (TOR) cho quy hoạch không gian biển và nâng cấp cơ sở dữ liệu VNFISHBASE. Các thủ tục này đòi hỏi sự đồng thuận liên ngành phức tạp giữa Bộ Nông nghiệp & PTNT, các viện nghiên cứu và nhà tài trợ WB.

Dự án CRSD Thanh Hóa áp dụng những phương thức rút vốn chủ yếu nào? Dự án áp dụng hai hình thức thanh toán chính gồm: rút vốn thanh toán trực tiếp từ Ngân hàng Thế giới chuyển thẳng cho nhà thầu đối với các hợp đồng xây lắp và tư vấn quốc tế có giá trị lớn; và rút vốn thanh toán qua Tài khoản cố định (TKCĐ) mở tại ngân hàng phục vụ đối với các hạng mục mua sắm nhỏ, xây lắp phân tán và chi phí quản lý dự án.

Việc chậm tiến độ giải ngân vốn ODA gây ra những hệ lụy kinh tế – xã hội gì cho địa phương? Chậm giải ngân làm tăng chi phí cam kết vay vốn, kéo dài thời gian hoàn thành 20 công trình cảng cá, bến cá và vùng nuôi an toàn sinh học. Điều này khiến ngư dân chậm được thụ hưởng hạ tầng hiện đại, gây lãng phí nguồn lực đầu tư công và cản trở mục tiêu chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn từ 50,3% xuống dưới 45,0%.

Luận văn đã đề xuất những mục tiêu và mốc thời gian cụ thể nào để tăng tốc giải ngân? Luận văn đề xuất lộ trình giải ngân dứt điểm đến hết năm 2018, trong đó đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giải ngân Hợp phần C lên trên 85%, hoàn thành 100% chi thường xuyên và chi đầu tư Hợp phần D. Lộ trình yêu cầu hoàn thành phân bổ 100% vốn đối ứng ngay trong quý I và rút ngắn thời gian kiểm soát chi Kho bạc xuống dưới 5 ngày làm việc.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý tiến độ giải ngân nguồn vốn ODA trong các dự án phát triển nông nghiệp và tài nguyên biển.
• Đánh giá thực trạng giai đoạn 2014 – 2016 cho thấy sự mất cân đối lớn khi Hợp phần B đạt 64,13% nhưng Hợp phần A mới đạt 8,0% và tổng mức giải ngân toàn dự án còn chậm so với yêu cầu.
• Chỉ rõ các nguyên nhân cốt lõi bao gồm sự thiếu hài hòa trong quy trình thủ tục giữa Ngân hàng Thế giới và hệ thống tài chính công Việt Nam, hạn chế về năng lực cán bộ và chậm trễ vốn đối ứng.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về thể chế, quản lý tài chính, đào tạo nhân lực và ứng dụng công cụ giám sát AMT có tính khả thi cao nhằm giải tỏa các điểm nghẽn dòng vốn.
• Khẳng định vai trò quyết định của công tác đẩy mạnh giải ngân trong việc hoàn thiện kết cấu hạ tầng ven bờ, nâng cao thu nhập cho cộng đồng ngư dân và bảo đảm phát triển kinh tế biển bền vững.

Kế hoạch hành động tiếp theo đòi hỏi Ban Quản lý dự án CRSD tỉnh Thanh Hóa, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các địa phương liên quan khẩn trương rà soát toàn bộ các gói thầu xây lắp tại 3 huyện Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, hoàn tất nghiệm thu khối lượng kỹ thuật và giải ngân dứt điểm các nguồn vốn trước thời điểm đóng hiệp định tín dụng vào cuối năm 2018. Các cơ quan quản lý và các ban quản lý dự án ODA cần chủ động áp dụng các phát hiện và giải pháp từ công trình này để nâng cao hiệu quả giải ngân các dự án đầu tư phát triển trong giai đoạn tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về giải ngân nguồn vốn Phần 3. Phương pháp nghiên cứu Phần 4. Kết quả nghiên cứu Phần 5.

Kết luận và kiến nghị 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Một số khái niệm liên quan (1) Khái niệm về dự án đầu tư Theo Liên Minh Law (2014): Dự án đầu tư là tổng thể các giải pháp về kinh tế – tài chính, xây dựng – kiến trúc, kỹ thuật – công nghệ, tổ chức – quản lý để sử dụng hợp lý các nguồn lực hiện có nhằm đạt được các kết quả, mục tiêu kinh tế – xã hội nhất định trong tương lai. Theo Luật đầu tư năm 2005: “Dự án đầu tư là tập hợp các đề xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định”.

Như vậy, có thể hiểu dự án đầu tư là tập hợp các hoạt động đánh đổi giữa nguồn lực hiện tại để có thể đạt được kết quả mong muốn trong tương lai. (2) Khái niệm về vốn ODA Đến nay, thuật ngữ ODA được sử dụng khá phổ biến. ODA được hiểu là nguồn tài chính do các cơ quan chính thức (các chính phủ, các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức quốc tế hoặc các địa phương) cung cấp cho các nước chậm và đang phát triển, nhằm thúc đẩy kinh tế và phúc lợi ở các nước này. Cần chú ý rằng, mặc dù gọi là hỗ trợ phát triển, nhưng phần cho không chỉ chiếm 25% vốn cung cấp.

Chính vì thế, cần có sự quan niệm đầy đủ và đúng đắn về nguồn vốn này, không sử dụng lãng phí ODA. Tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển (OECD) định nghĩa: “ODA là một giao dịch chính thức được thiết lập với mục đích chính là thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của các nước đang phát triển hoặc kém phát triển, điều kiện tài chính của giao dịch này có tính chất ưu đãi và thành tố hỗ trợ không hoàn lại chiếm ít nhất 25%”. Nghị định 131/2006/NĐ-CP ngày 09/11/2006 của Chính phủ Việt Nam (thay thế cho Nghị định 17/2001/NĐ-CP ngày 14/05/2001) định nghĩa: Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) được hiểu là hoạt động hợp tác phát triển giữa Nhà nước hoặc Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam với nhà tài trợ 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là Chính phủ nước ngoài, các tổ chức tài trợ song phương và các tổ chức liên Quốc gia hoặc liên Chính phủ. Như vậy, có thể hiểu khái niệm về ODA như sau: Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) là nguồn hỗ trợ (tiền tệ, vật chất, công nghệ) của các nước phát triển, các tổ chức tài chính quốc tế, các tổ chức phi chính phủ (gọi chung là các đối tác viện trợ nước ngoài) dành cho các nước đang và chậm phát triển (gọi là bên nhận viện trợ) nhằm giúp cho các nước ngày tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

(3) Khái niệm về giải ngân vốn dự án Vấn đề giải ngân là một đặc điểm nổi bật của nguồn vốn ODA, khi xem xét về hiểu quả sử dụng vốn ODA ở một nước, các nhà tài trợ thường xem đây là một tiêu chí quan trọng để đánh giá và từ đó ra các quyết định tài trợ. Giải ngân ODA được coi là thước đo năng lực tiếp nhận và sử dụng hỗ trợ phát triển chính thức. Khái niệm giải ngân vốn ODA luôn đi kèm với khái niệm cam kết tài trợ ODA. Cam kết tài trợ ODA là việc các nhà tài trợ quốc tế thông qua thảo luận với Chính phủ nước tiếp nhận tài trợ hứa sẽ hỗ trợ một lượng vốn nhất định (có thể bằng tiền mặt, hiện vật.) theo những hình thức cụ thể (khoản hoàn lại, vốn vay có hoàn lại,.) trong một thời gian định trước.

Theo các nhà tài trợ “giải ngân” được dịch từ thuật từ “Disbursment” có nghĩa là sự chi tiêu, và quá trình đó được tính từ khi chuyển tiền sang nước nhận tài trợ cho đến khi hoàn thành dự án vào sử dụng. Tuy nhiên, dưới góc độ là nơi tiếp nhận vốn ODA, các nước nhận viện trợ thường cho rằng khái niệm giải ngân được gắn liền với thuật ngữ “Withdrawing” hơn, có nghĩa là quá trình rút vốn để thực hiện dự án. Kèm theo đó, quá trình giải ngân cũng được tính từ khi bên tiếp nhận viện trợ nhận được vốn ODA của các nước tài trợ. Như vậy, nếu tính về mặt thời gian, quá trình giải ngân ODA theo cách hiểu của nhà tài trợ sẽ dài hơn nếu so cách hiểu của nước tiếp nhận.

Để thống nhất và thuận lợi trong quá trình theo dõi, đánh giá thực trạng giải ngân vốn ODA, có thể hiểu một cách khái quát về giải ngân và quá trình giải ngân như sau: Giải ngân là việc rút tiền theo khoản mục trong Hiệp định sử dụng vốn ODA đã được ký kết giữa Chính phủ nước tiếp nhận và Nhà tài trợ, được nhà tài trợ chấp nhập thanh toán thông qua (Nguyễn Quang Bắc, 2007). 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (4) Lý luận về tiến độ giải ngân dự án Để có thể hiểu được tiến độ giải ngân dự án. Trước hết, cần hiểu về tiến độ dự án: Tiến độ dự án là việc thực hiện các nhiệm vụ theo mục tiêu đặt ra của dự án, phù hợp với điểu kiện thực hiện cụ thể, những yêu cầu nhất định về nhân lực, thiết bị, vật tư, tài chính và quy định của pháp luật để hoàn thành dự án hay công trình với chất lượng tốt nhất, thời gian xây dựng ngắn nhất và chi phí thấp nhất. Quản lý thời gian và tiến độ dự án là quá trình quản lý nhằm đảm bảo dự án được thực hiện đúng thời hạn quy định trong phạm vi ngân sách và nguồn lực cho phép.

Giải ngân là nhận được tiền khi hoàn thành từng bước trong kế hoạch dự án, là giải quyết tiền bạc theo từng bước công việc, giải ngân chỉ được thực hiện khi hoàn thành xong công việc của mỗi bước trước rồi sau đó mới được nhận tiền. Như vậy, có thể hiểu: “Tiến độ giải ngân là quá trình thực hiện các nhiệm vụ đã đặt ra theo kế hoạch tài chính sau khi đã hoàn thành xong các công việc về thực hiện dự án. Ngoài ra, thuật ngữ tiến độ giải ngân dùng để chỉ quá trình giải ngân diễn ra nhanh hay chậm từ đó có thể đánh giá hiệu quả giải ngân của dự án. Tiến độ giải ngân được đánh giá trên cơ sở khối lượng và tỷ trọng vốn thực tế đã giải ngân so với kế hoạch” (Vũ Thị Huyền, 2015).

Cơ sở lý luận về vốn ODA 2. Khái quát chung về các nguồn vốn của dự án đầu tư phát triển (1) Nguồn vốn ODA: ODA bao gồm ODA không hoàn lại và ODA cho vay ưu đãi có yếu tố không hoàn lại chiếm ít nhất 25% giá trị khoản vay (Tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển, 1972). Vốn đối ứng gồm từ 2 nguồn: a) Nguồn đối ứng từ ngân sách Nhà nước b) Vốn đối ứng của người hưởng lợi là Nguồn vốn huy động từ các tầng lớp dân cư, kể cả sự đóng góp bằng công lao động để cân đối nguồn vốn đối ứng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cho các chương trình, dự án ODA (các chương trình, dự án đầu tư thực hiện theo phương thức Nhà nước và nhân dân cùng làm). Hiệp hội Phát triển Quốc tế là tổ chức trực thuộc nhóm WB, được thành lập năm 1960.

(4) Vốn GEF Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) được thành lập để giải quyết các vấn đề môi trường toàn cầu bao gồm 183 quốc gia thành viên. GEF hoạt động thông qua các quan hệ đối tác với các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ và khu vực tư nhân. GEF là một tổ chức tài chính độc lập, cung cấp các khoản viện trợ trong các lĩnh vực đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, các vùng nước quốc tế, suy thoái đất, hóa chất và chất thải, quản lý rừng bền vững cho các quốc gia đang phát triển và các quốc gia có nền kinh tế chuyển đổi (Sổ tay hướng dẫn xây dựng dự án quỹ môi trường toàn cầu Việt Nam, 2015). Đặc điểm của dự án ODA: Không chịu sự điều hành trực tiếp của nhà đầu tư không giống như nguồn vốn FDI, các nhà tài trợ ODA không trực tiếp tham gia vào việc giám sát, quản lý, điều hành dự án mà thường sẽ tham gia gián tiếp dưới hình thức nhà thầu hoặc hỗ trợ chuyên gia.

Tuy nước chủ nhà có quyền sử dụng quản lý vốn ODA nhưng thông thường mẫu lập dự án ODA phải có sự thoả thuận với các nhà tài trợ và các nhà tài trợ xem xét rất kỹ các dự án xin tài trợ và kiểm tra một cách kỹ lưỡng việc thực hiện dự án có đúng mục đích hay không. Hình thức giải ngân vốn Quy trình giải ngân vốn ODA của các Nhà tài trợ khác nhau thường không giống nhau do tính đa dạng của các loại dự án. Thực tế, mỗi dự án có nguồn tài trợ khác nhau thì quá trình giải ngân khác nhau được quy định cụ thể trong sổ tay giải ngân, song có thể phân chia các hình thức giải ngân ODA theo các tiêu chí sau: Thứ nhất: căn cứ vào thời gian, có thể chia ra: - Giải ngân nhanh: thời gian chuyển tiền và chi tiền thường được bên tài trợ và các nước tiếp nhận tiến hành khá nhanh do tính cấp bách của dự án. Viện trợ giải ngân nhanh thường được thực hiện đối với hình thực viện trợ không theo 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dự án, viện trợ lương thực và cứu trợ khẩn cấp cũng như hình thức hỗ trợ cán cân thanh toán (Nguyễn Quang Bắc, 2007).

- Giải ngân theo tiến trình thực hiện dự án: Nhà tài trợ căn cứ vào tiến trình thực hiện dự án và hồ sơ xin rút vốn của chủ dự án để tiền hành chuyển tiền theo tiến trình đó. Cách thức giải ngân này thường được áp dụng đối với dự án hỗ trợ kỹ thuật độc lập và các dự án đầu tư vốn. Đây là các lĩnh vực mà sản phẩm của dự án thường gắn với công trình xây dựng, có tiến độ thực hiện (thi công kéo dài). Thứ hai: Căn cứ vào mức độ giải ngân và quy mô vốn tài trợ, có thể chia: - Giải ngân 1 lần: Thường được áp dụng đối với các dự án viện trợ không hoàn lại bằng hàng hoá, hoặc viện trợ chương trình (điển hình là dự án của các nhà tài trợ ở khu vực Bắc Âu như Đan Mạnh, Phần Lan, .