Đặt vấn đề Sau hơn 20 năm đổi mới toàn diện, đất nước ta đã thu được thành tựu to lớn, có ý nghĩa rất quan trọng, nhịp độ phát triển kinh tế nhanh, tăng trưởng khá, ổn định, bền vững, đất nước bước vào thời kỳ phát triển mới thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, thực hiện nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, phát triển kinh tế nhiều thành phần tạo điều kiện phát huy các nguồn lực để đầu tư phát triển. Các dự án đầu tư ngày càng tăng kèm theo đó là tốc độ đô thị hoá diễn ra mạnh mẽ trên cả nước, tạo sự chuyển đổi mục đích sử dụng đất, đất công nghiệp, dịch vụ và đất đô thị ngày càng lớn. Trước thực trạng như vậy công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng đang rất được xã hội quan tâm. Bồi thường và giải phóng mặt bằng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi của tổ chức cá nhân, hộ gia đình có đất bị thu hồi mà còn ảnh hưởng rất lớn tới tình hình kinh tế chính trị - xã hội của địa phương sau khi tái định cư cho người dân.
Bồi thường và giải phóng mặt bằng là một lĩnh vực nhạy cảm và gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện như thương lượng giá đền bù hợp lý với người dân, tái định cư và giải quyết hậu quả sau khi giải phóng mặt bằng. Do vậy cần áp dụng linh hoạt các quy định của pháp luật vào điều kiện thực tế của địa phương. Công tác giải phóng mặt bằng là một việc làm hết sức khó khăn và phức tạp. Bởi công tác này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, của hộ gia đình và cá nhân.
Thực tế qua nhiều dự án cho thấy công tác giải phóng mặt bằng vẫn còn nhiều bất cập, gặp nhiều khó khăn. Khó khăn trong việc xác định giá đền bù, giá đền bù thường thấp hơn so với giá thực tế, khó khăn trong việc tổ chức tái định cư cho người dân. Ngày nay, dân số ngày càng tăng, xã hội càng phát triển thì nhu cầu về sử dụng đất đai ngày càng lớn, công tác quản lý đất đai cần được chú trọng và quản lý 2 chặt chẽ. Để thực hiện tốt việc quản lý sử dụng đất đai một cách hiệu quả, chặt chẽ, tiết kiệm, hợp lý thì công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là rất quan trọng.
Nó cần có sự quan tâm, sự phối hợp đồng bộ của người dân, các cấp, các ngành và của toàn xã hội để triển khai một cách hiệu quả nhất. Vì vậy việc đánh giá hiệu quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của một dự án có vai trò rất cần thiết, giúp đẩy nhanh tiến độ, tiết kiệm thời gian, của cải, sức lao động, góp phần quyết định đến sự thành công của các dự án sau này. Hạ Lang là Huyện miền núi nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Cao Bằng, cách thành Phố Cao Bằng 72 Km, phía Đông Bắc và phía Nam giáp với Trung Quốc; Phía Tây Bắc giáp huyện Trùng Khánh; Phía Tây Nam giáp huyện Quảng Uyên và huyện Phục Hòa. Dự án giao thông nông thôn Nà Tháy – Xa Tao tại xã Việt Chu là một trong những dự án thuộc chương trình nông thôn mới Nhà nước đang được triển khai và thực hiện trên địa bàn một số xã của huyện Hạ Lang.
Xuất phát từ những yêu cầu đó, được sự nhất trí của ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên và sự hướng dẫn của cô giáo Th.s Nguyễn Thị Yến, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án giao thông nông thôn Nà Tháy - Xa Tao tại xã Việt Chu- Hạ Lang - Cao Bằng”. Mục đích của đề tài Đánh giá giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án giao thông nông thôn Nà Tháy - Xa Tao tại xã Việt Chu - Hạ Lang - Cao Bằng. Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn và nguyên nhân tồn tại trong công tác giải phóng mặt bằng. Đề xuất phương án có tính khả thi và rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác GPMB.
Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc Luật Đất đai, các Quyết định có liên quan đến công tác GPMB. - Nắm chắc các Nghị định, thông tư, quyết định, văn bản hướng dẫn thi hành luật và khung giá đền bù của Chính phủ và của địa phương có liên quan đến việc bồi thường thiệt hại. 3 - Số liệu điều tra, thu thập phải đảm bảo chính xác, khách quan. - Phân tích và nhận xét công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án - Đề xuất phương án giải quyết dựa trên cơ sở Nghị định, Quy định và kinh nghiệm đã làm.
Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Bổ sung những kiến thức đã học trên lớp, học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm ngoài thực tế và hiểu rõ hơn về công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường hỗ trợ, tái định cư. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Đưa ra những giải pháp có tính khả thi, rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường GPMB, để thực hiện công tác bồi thường GPMB tốt hơn. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát về bồi thường giải phóng mặt bằng 2.
Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 2. Bồi thường Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra. Đền bù là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao. Như vậy bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác.
Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất. Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới. Tái định cư Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đấy để sinh sống và làm ăn. Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất để thực hiện các dự án phát triển.
Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó. Như vậy tái đinh cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung. Hiện nay ở nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: - Bồi thường bằng nhà ở. - Bồi thường bằng giao đất ở mới.
- Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở. 5 Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng. Các dự án tái định cư cũng được gọi là các dự án phát triển và được thực hiện như các dự án khác. Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Khi tiến hành thực thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn tồn tại 3 mối quan hệ: Nhà nước, người bị thu hồi, nhà đầu tư.
Tuy nhiên, có thể nhận thấy một điều là cùng một lúc, cùng địa điểm nhưng quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm, lợi ích lại khác nhau, vì vậy chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư phải xây dựng sao cho phù hợp với mỗi quan hệ phức tạp này, đó là chính sách liên quan đến lợi ích của mỗi bên. Các quy định chung trong bồi thường giải phóng mặt bằng 2. Nguyên tắc trong bồi thường giải phóng mặt bằng Theo Nghị định của Chính phủ số 197/2004NĐ-CP ngày 03/12/2004 quy định về nguyên tắc bồi thường tại điều 6 trong Nghị định này như sau: 1. Người bị Nhà nước thu hồi đất có đủ điều kiện quy định tại Điều 8 của Nghị định này thì được bồi thường; trường hợp không đủ điều kiện được bồi thường thì Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh) xem xét để hỗ trợ.
Người bị thu hồi đất đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi; trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới hoặc bằng nhà, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênh lệch đó được thực hiện thanh toán bằng tiền. Trường hợp người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với nhà nước theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi khoản tiền phải thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường, hỗ trợ để hoàn trả ngân sách nhà nước. Quy trình tiến hành bồi thường GPMB - Căn cứ vào Luật Đất đai 2003, Nghị định 181/2004/NĐ – CP về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai. 6 - Căn cứ Nghị định 84/2007/NĐ – CP của Chính phủ quy định bổ sung về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai.
- Căn cứ Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004; Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27 tháng 7 năm 2007 của Chính phủ về việc bổ sung một số điều của Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất. - Căn cứ Nghị định 69/2009/NĐ – CP của Chính phủ bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. - Căn cứ Thông tư 14/2209/TT – BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường. hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất.