Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Huyện Tiên Yên, Tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ vnua đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh, cung cấp thông tin hữu ích cho nghiên cứu.

• Tác giả: Ngô Đức Việt
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Như Hà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Huyện Tiên Yên, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục các chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Mục đích nghiên cứu
• 1.10. Yêu cầu của đề tài
• 1.11. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.11.1. Sử dụng đất nông nghiệp
• 1.11.2. Khái niệm vai trò của đất nông nghiệp
• 1.12. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.12.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.12.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.12.3. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh
• 1.12.4. Hiện trạng sử dụng đất trên địa bàn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 1.12.5. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Phương pháp nghiên cứu
• 1.12.6. Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu thứ cấp
• 1.12.7. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 1.12.8. Phương pháp điều tra, thu thập dữ liệu sơ cấp
• 1.12.9. Phương pháp đánh giá hiệu quả của các LUT
• 1.12.10. Phương pháp tổng hợp, xử lý, minh họa kết quả
• 1.13. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.13.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh
• 1.13.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.13.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội của huyện Tiên Yên. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Tiên Yên
• 1.13.2. Hiện trạng sử dụng đất huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Hiện trạng sử dụng các loại đất
• 1.13.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh
• 1.13.3.1. Hiệu quả kinh tế
• 1.13.3.2. Hiệu quả xã hội của các LUT/kiểu sử dụng đất huyện Tiên Yên được đánh giá trên cơ sở một số tiêu chí
• 1.13.3.3. Đánh giá hiệu quả môi trường của các LUT, KSD đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên
• 1.13.3.4. Đánh giá hiệu quả cả ba mặt kinh tế, xã hội, môi trường của các LUT trên địa bàn huyện Tiên Yên
• 1.13.4. Định hướng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh
• 1.13.4.1. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên
• 1.13.4.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên
• 1.14. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Tiên Yên

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển nông nghiệp bền vững. Huyện Tiên Yên có tổng diện tích tự nhiên lớn, trong đó đất nông nghiệp chiếm tỷ lệ cao. Tuy nhiên, việc sử dụng đất nông nghiệp vẫn chưa đạt hiệu quả tối ưu. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại địa phương.

1.1. Khái Niệm Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được hiểu là khả năng tạo ra sản phẩm nông nghiệp từ diện tích đất nhất định. Điều này bao gồm các yếu tố như năng suất cây trồng, chi phí sản xuất và lợi nhuận thu được. Việc đánh giá hiệu quả này giúp xác định các phương pháp canh tác tối ưu và cải thiện năng suất.

1.2. Tình Hình Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Tiên Yên

Tại huyện Tiên Yên, đất nông nghiệp chủ yếu được sử dụng cho sản xuất lúa, màu và cây ăn quả. Tuy nhiên, tình trạng sử dụng đất vẫn còn nhiều hạn chế, như việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, dẫn đến suy giảm chất lượng đất và môi trường.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Tiên Yên gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu thông tin, chính sách chưa đồng bộ và nhận thức của người dân về sản xuất hàng hóa còn hạn chế là những rào cản lớn.

2.1. Thiếu Thông Tin Và Dữ Liệu Đánh Giá

Việc thiếu thông tin chính xác về hiện trạng sử dụng đất và hiệu quả sản xuất là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến khó khăn trong việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Cần có các nghiên cứu và khảo sát định kỳ để thu thập dữ liệu.

2.2. Chính Sách Phát Triển Nông Nghiệp Chưa Đồng Bộ

Chính sách phát triển nông nghiệp tại Tiên Yên chưa thực sự đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc cải thiện kỹ thuật canh tác và quản lý đất đai cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Để đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Các phương pháp này bao gồm phân tích kinh tế, khảo sát thực địa và đánh giá tác động môi trường.

3.1. Phân Tích Kinh Tế Trong Đánh Giá Hiệu Quả

Phân tích kinh tế giúp xác định lợi nhuận và chi phí sản xuất từ các loại hình sử dụng đất khác nhau. Điều này cho phép nông dân và nhà quản lý đưa ra quyết định hợp lý về việc sử dụng đất.

3.2. Khảo Sát Thực Địa Và Phỏng Vấn Nông Dân

Khảo sát thực địa và phỏng vấn nông dân là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về thực trạng sử dụng đất và các vấn đề gặp phải trong sản xuất. Điều này giúp hiểu rõ hơn về nhu cầu và mong muốn của người dân.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Tại Tiên Yên

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Tiên Yên còn nhiều hạn chế. Các loại hình sử dụng đất như chuyên lúa và cây công nghiệp có hiệu quả kinh tế cao hơn so với các loại hình khác. Tuy nhiên, cần có các giải pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Của Các Loại Hình Sử Dụng Đất

Các loại hình sử dụng đất như lúa - màu và cây ăn quả cho thấy hiệu quả kinh tế cao hơn so với các loại hình khác. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng có thể giúp nâng cao năng suất và lợi nhuận cho nông dân.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Xã Hội Và Môi Trường

Hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất cũng cần được xem xét. Các loại hình thân thiện với môi trường như cây ăn quả có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đất và môi trường sống.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Tiên Yên, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và người dân. Các giải pháp này bao gồm cải thiện kỹ thuật canh tác, tăng cường đào tạo và hỗ trợ nông dân.

5.1. Cải Thiện Kỹ Thuật Canh Tác

Cải thiện kỹ thuật canh tác là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng công nghệ mới và phương pháp canh tác bền vững sẽ giúp bảo vệ đất và môi trường.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo Và Hỗ Trợ Nông Dân

Đào tạo và hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng các kỹ thuật mới và quản lý đất đai là cần thiết. Các chương trình đào tạo cần được tổ chức thường xuyên để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nông dân.

VI. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Về Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Tiên Yên là cần thiết để phát triển bền vững. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc cải thiện chính sách và nâng cao nhận thức của người dân về sản xuất nông nghiệp.

6.1. Định Hướng Chính Sách Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững

Cần có các chính sách phát triển nông nghiệp bền vững nhằm hỗ trợ nông dân trong việc cải thiện hiệu quả sử dụng đất. Các chính sách này cần được xây dựng dựa trên thực tiễn và nhu cầu của người dân.

6.2. Tăng Cường Nhận Thức Của Người Dân Về Sản Xuất Nông Nghiệp

Nâng cao nhận thức của người dân về sản xuất nông nghiệp và hiệu quả sử dụng đất là rất quan trọng. Các chương trình tuyên truyền và giáo dục cần được triển khai để giúp người dân hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc sử dụng đất bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh sở hữu tổng diện tích đất tự nhiên là 64.789,74 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp chiếm tới 54.495,23 ha, tương đương 84,11% quỹ đất toàn huyện. Mặc dù đóng vai trò trụ cột trong nền kinh tế địa phương với 68% lực lượng lao động (tương ứng 15.198 người) hoạt động trong lĩnh vực nông - lâm - thủy sản, song hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn vẫn còn đối mặt với nhiều rào cản nghiêm trọng. Quỹ đất sản xuất nông nghiệp thực tế chỉ chiếm khoảng 12.032,04 ha (khoảng 22,68% diện tích đất nông nghiệp), bình quân diện tích đất sản xuất trên đầu người ở mức thấp, chỉ đạt khoảng 560 m2/người. Cùng với đó, nhận thức về sản xuất hàng hóa tập trung của 44.352 nhân khẩu tại địa phương còn hạn chế, tập quán canh tác lạc hậu và tình trạng địa hình chia cắt phức tạp khiến hiệu quả sử dụng đất chưa tương xứng với tiềm năng sinh thái sẵn có.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo ba trụ cột chính: kinh tế, xã hội và môi trường. Trên cơ sở phân tích thực trạng giai đoạn 2011 - 2015, nghiên cứu xác định các loại hình sử dụng đất có triển vọng, làm căn cứ khoa học để định hướng và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Tiên Yên đến năm 2020. Nghiên cứu bao quát toàn bộ 3 tiểu vùng sinh thái đặc trưng của huyện gồm vùng đồi núi, vùng đồng bằng và vùng ven biển. Kết quả đánh giá cung cấp các chỉ số định lượng cụ thể về giá trị sản xuất, thu nhập hỗn hợp và mức độ bảo vệ tài nguyên đất, tạo tiền đề vững chắc cho việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp địa phương theo hướng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng khung đánh giá đất đai tiêu chuẩn của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 1976) kết hợp với các nguyên tắc quản lý đất bền vững được xác lập tại Hội thảo Quốc tế Nairobi (1991). Theo quan điểm của FAO, đánh giá đất đai là quá trình đối chiếu có hệ thống giữa các đặc tính tự nhiên, kinh tế - xã hội vốn có của đơn vị đất đai với các yêu cầu sinh thái và kinh tế kỹ thuật của từng loại hình sử dụng đất cụ thể. Nghiên cứu áp dụng 6 nguyên lý cốt lõi của FAO, nhấn mạnh sự tương quan giữa mức độ đầu tư và lợi nhuận thu được, tính đa ngành và sự phụ thuộc vào điều kiện môi trường tự nhiên.

Bên cạnh đó, khung lý thuyết phát triển nông nghiệp bền vững của Đào Châu Thu và Nguyễn Khang (1998) được tích hợp để đánh giá đồng thời ba yêu cầu: bền vững về kinh tế (mang lại thu nhập cao và thích ứng thị trường), bền vững về môi trường (bảo vệ độ phì, chống xói mòn) và bền vững về xã hội (tạo việc làm, nâng cao đời sống nông dân). Đối với vùng đất dốc, đề tài tiếp cận kỹ thuật canh tác nông nghiệp bền vững trên đất dốc (SALT) được phát triển bởi Trung tâm Đời sống Nông thôn Mindanao từ năm 1970 nhằm kiểm soát xói mòn thông qua các băng cây xen canh. Hệ thống khái niệm chủ đạo xuyên suốt nghiên cứu bao gồm: Loại hình sử dụng đất (LUT), Kiểu sử dụng đất (KSD), Đơn vị bản đồ đất đai (LMU), Giá trị sản xuất (GTSX), Chi phí trung gian (CPTG), Thu nhập hỗn hợp (TNHH), Hiệu quả đồng vốn (HQĐV) và Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên kết hợp điều tra khảo sát nông hộ trực tiếp nhằm thu thập dữ liệu sơ cấp đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái của huyện Tiên Yên:

• Tiểu vùng 1 (Vùng đồi núi gồm 6 xã): Điểm nghiên cứu chọn xã Phong Dụ với 40 phiếu khảo sát.
• Tiểu vùng 2 (Vùng đồng bằng gồm 5 xã): Điểm nghiên cứu chọn xã Đông Ngũ với 40 phiếu khảo sát.
• Tiểu vùng 3 (Vùng đồng bằng ven biển gồm 1 xã): Điểm nghiên cứu chọn xã Đồng Rui với 40 phiếu khảo sát.

Tổng quy mô mẫu điều tra gồm 120 hộ nông dân, được phân bổ đều tại 4 thôn bản thuộc mỗi xã (mỗi thôn điều tra ngẫu nhiên 10 hộ). Cỡ mẫu này đảm bảo tính đại diện thống kê cao cho các tập quán canh tác và điều kiện thổ nhưỡng khác nhau trên toàn huyện. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Niên giám thống kê huyện Tiên Yên giai đoạn 2011 - 2015, báo cáo quy hoạch sử dụng đất của Phòng Tài nguyên và Môi trường, cùng các tài liệu chuyên đề của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Phương pháp xử lý số liệu dựa trên thống kê mô tả và tính toán kinh tế nông nghiệp trên phần mềm Microsoft Office Excel. Việc lựa chọn công cụ này giúp chuẩn hóa việc tính toán các chỉ tiêu tài chính gồm GTSX (sản lượng nhân đơn giá), CPTG (chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, máy móc), TNHH (GTSX trừ CPTG) và HQĐV (TNHH chia CPTG). Hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường được phân thành 3 cấp (Cao, Trung bình, Thấp) theo các ngưỡng định lượng xác định, làm căn cứ so sánh khách quan giữa 18 kiểu canh tác tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình điều tra thực địa và tổng hợp số liệu năm 2015, nghiên cứu đã phân loại hiện trạng canh tác nông nghiệp huyện Tiên Yên thành 4 loại hình sử dụng đất (LUT) chính bao gồm 18 kiểu sử dụng đất (KSD) cụ thể. Các phát hiện cốt lõi được thể hiện qua các chỉ số định lượng sau:

Thứ nhất, có sự phân hóa sâu sắc về hiệu quả kinh tế giữa các loại hình sử dụng đất. Nhóm cây ăn quả lâu năm và mô hình luân canh thâm canh đem lại giá trị vượt trội. Điển hình tại Tiểu vùng 1, kiểu sử dụng đất chuyên trồng cây nhãn đạt Giá trị sản xuất lên tới 135,30 triệu đồng/ha, Chi phí trung gian là 31,08 triệu đồng/ha, mang lại Thu nhập hỗn hợp đạt 104,22 triệu đồng/ha và Hiệu quả đồng vốn đạt mức 3,35 lần (được xếp hạng Hiệu quả Cao). Đối với nhóm cây hàng năm, mô hình 2 lúa - 1 màu (Lúa xuân - Lúa mùa - Ngô đông) khẳng định ưu thế với GTSX đạt 103,43 triệu đồng/ha, TNHH đạt 66,86 triệu đồng/ha và HQĐV đạt 1,83 lần. Ngược lại, các kiểu sử dụng đất độc canh cây màu truyền thống bộc lộ hiệu quả rất thấp: mô hình Sắn - Sắn chỉ đạt TNHH 31,50 triệu đồng/ha, Khoai lang - Khoai lang đạt 21,64 triệu đồng/ha và Đậu tương - Đậu tương đạt 22,88 triệu đồng/ha.

Thứ hai, về hiệu quả xã hội, mô hình 2 lúa - màu và cây ăn quả có khả năng giải quyết việc làm tại chỗ vượt trội. Kiểu sử dụng đất Lúa xuân - Lúa mùa - Ngô đông và mô hình Lúa xuân - Lúa mùa - Rau đông thu hút trung bình từ 280 đến 320 công lao động/ha/năm, mang lại giá trị ngày công dao động từ 210.000 đến 240.000 đồng/công, cao hơn từ 35% đến 50% so với mô hình chuyên canh lúa 2 vụ (chỉ đạt khoảng 150.000 đồng/công).

Thứ ba, về hiệu quả môi trường, mô hình cây lâu năm (cây chè, cây ăn quả) tại các vùng đất dốc đồi núi đóng vai trò tích cực trong việc tăng độ che phủ bề mặt, giảm lượng đất xói mòn và rửa trôi khoảng 70% đến 80% so với đất trồng sắn thuần loài. Tuy nhiên, tại các vùng đất bằng và ven biển, tình trạng lạm dụng phân bón vô cơ diễn ra phổ biến: lượng phân đạm bón cho cây rau màu vượt 15% đến 20% so với quy trình kỹ thuật khuyến cáo, và có tới 40% số hộ điều tra chưa tuân thủ đúng thời gian cách ly khi phun thuốc bảo vệ thực vật.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về hiệu quả giữa các kiểu sử dụng đất bắt nguồn trực tiếp từ mức độ đầu tư thâm canh, hệ số luân canh cây trồng và khả năng kết nối với thị trường tiêu thụ. Tiên Yên có diện tích đất feralit vàng đỏ chiếm 54% và đất nâu tím chiếm 13,07% tổng diện tích tự nhiên, là môi trường thổ nhưỡng rất thích hợp cho cây ăn quả và cây công nghiệp phát triển nếu được cung cấp đủ nước tưới. Việc các mô hình chuyên sắn hoặc khoai lang cho hiệu quả kinh tế thấp là do người dân chủ yếu canh tác quảng canh trên đất dốc bạc màu, thiếu đầu tư phân bón hữu cơ và kỹ thuật che phủ đất.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây. Nghiên cứu của Đỗ Thị Tám và Nguyễn Thị Hải (2013) tại Nghệ An cũng chỉ ra rằng việc bổ sung cây vụ đông vào công thức luân canh 2 lúa giúp nâng cao thu nhập hỗn hợp từ 40% đến 60% so với độc canh lúa nước. Tương tự, phát hiện về khả năng bảo vệ đất dốc của cây ăn quả và cây công nghiệp phù hợp với các kết luận của Nguyễn Quang Tin (2011) tại Yên Bái về vai trò kiểm soát rửa trôi của các mô hình nông lâm kết hợp.

Trong các báo cáo phân tích không gian và quy hoạch, hệ thống dữ liệu này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột ghép thể hiện tương quan giữa GTSX và TNHH của 18 kiểu sử dụng đất trên 3 tiểu vùng, kết hợp bản đồ đơn vị đất đai (LMU) nhằm khoanh vùng chính xác các khu vực ưu tiên chuyển dịch cơ cấu cây trồng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên theo hướng bền vững, các cấp chính quyền và cơ quan chuyên môn cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, tái cơ cấu cơ cấu cây trồng hàng năm. Ủy ban nhân dân huyện Tiên Yên phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ đạo chuyển đổi linh hoạt khoảng 350 đến 400 ha đất chuyên lúa năng suất bấp bênh (dưới 40 tạ/ha) sang mô hình luân canh 2 lúa - 1 màu (ngô đông, khoai lang, rau an toàn) tại các xã đồng bằng như Đông Ngũ, Đông Hải và Hải Lạng. Mục tiêu nâng giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất canh tác đạt trên 110 triệu đồng/năm trong giai đoạn 2017 - 2020.

Thứ hai, mở rộng diện tích cây ăn quả và cây công nghiệp giá trị cao trên đất dốc. Khuyến khích các nông hộ tại các xã vùng đồi núi (Phong Dụ, Hà Lâu, Yên Than) cải tạo vườn tạp và đất đồi thấp để phát triển từ 200 đến 300 ha cây nhãn, cam, quýt và cây chè búp chất lượng cao theo tiêu chuẩn VietGAP. Doanh nghiệp và Hợp tác xã nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo trong việc bao tiêu sản phẩm và xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và canh tác bền vững. Trạm Khuyến nông huyện cần tổ chức tập huấn kỹ thuật canh tác nông nghiệp trên đất dốc (SALT), chuyển giao công nghệ tưới tiết kiệm, hướng dẫn 100% nông hộ kỹ thuật ủ phân hữu cơ vi sinh và giảm 30% lượng phân bón vô cơ, đồng thời kiểm soát nghiêm ngặt thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường đất và nguồn nước mặt.

Thứ tư, đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất. Đề nghị Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh và huyện Tiên Yên ưu tiên nguồn vốn ngân sách đầu tư kiên cố hóa thêm 50 km kênh mương tưới tiêu nội đồng tại 3 tiểu vùng và nâng cấp hệ thống đường giao thông nông thôn tại các xã vùng cao, đảm bảo lưu thông hàng hóa nông sản thông suốt trong mùa mưa lũ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà quản lý và cán bộ quy hoạch đất đai tại địa phương. Luận văn cung cấp hệ thống số liệu thực chứng và cơ sở phân tích khoa học giúp Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Tiên Yên xây dựng, điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp cấp huyện và cấp xã giai đoạn 2016 - 2020 sát với thực tế sinh thái.

Thứ hai, các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học ngành Quản lý đất đai, Khoa học đất và Nông nghiệp. Đây là tài liệu tham khảo giá trị về quy trình ứng dụng phương pháp đánh giá đất đai theo tiêu chuẩn FAO kết hợp đánh giá đa tiêu chí (Kinh tế - Xã hội - Môi trường) tại một địa bàn miền núi ven biển đặc thù.

Thứ ba, các doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp. Dữ liệu chi tiết về chi phí trung gian, thu nhập hỗn hợp và hiệu quả đồng vốn của 18 kiểu sử dụng đất là căn cứ quan trọng để lập dự án đầu tư phát triển vùng nguyên liệu cây ăn quả, cây dược liệu và chuỗi cung ứng thực phẩm sạch tại khu vực miền Đông tỉnh Quảng Ninh.

Thứ tư, cán bộ khuyến nông và các hộ nông dân sản xuất kinh doanh. Luận văn cung cấp các dẫn chứng cụ thể về hiệu quả kinh tế của mô hình luân canh cây vụ đông và kỹ thuật bảo vệ đất dốc, giúp nông dân lựa chọn phương thức chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp nhằm gia tăng thu nhập gia đình.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao mô hình 2 lúa - 1 màu lại đạt hiệu quả kinh tế cao hơn mô hình chuyên lúa 2 vụ tại huyện Tiên Yên? Mô hình 2 lúa - 1 màu (như Lúa xuân - Lúa mùa - Ngô đông) tận dụng tối đa quỹ thời gian nhàn rỗi trong vụ đông, giúp tăng hệ số sử dụng đất từ 2,0 lên 3,0 lần. Nhờ đó, thu nhập hỗn hợp đạt 66,86 triệu đồng/ha/năm, cao hơn đáng kể so với mức 42,15 triệu đồng/ha của mô hình chuyên lúa 2 vụ, đồng thời giúp cắt đứt nguồn sâu bệnh chuyển vụ.

2. Tiêu chí phân cấp hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất trong luận văn được xác định như thế nào? Hiệu quả kinh tế được lượng hóa qua 4 chỉ tiêu then chốt: Giá trị sản xuất (mức cao khi trên 100 triệu đồng/ha), Thu nhập hỗn hợp (trên 70 triệu đồng/ha), Chi phí trung gian (trên 30 triệu đồng/ha) và Hiệu quả đồng vốn (trên 2,0 lần). Kiểu sử dụng đất đạt loại Cao khi không có chỉ tiêu ở mức Thấp và có ít nhất 2 chỉ tiêu đạt ngưỡng Cao.

3. Địa hình chia cắt ảnh hưởng như thế nào đến việc phân bổ cây trồng giữa 3 tiểu vùng? Tiểu vùng 1 có độ dốc lớn (cao 100 - 400 m) phù hợp trồng cây ăn quả lâu năm và cây chè để chống xói mòn. Tiểu vùng 2 là dạng đồi gò phù sa cổ thích hợp cho luân canh lúa và rau màu chuyên canh. Tiểu vùng 3 trũng thấp ven biển chịu ảnh hưởng của mặn và phèn phù hợp kết hợp trồng cói, lúa chịu mặn và nuôi trồng thủy sản.

4. Thực trạng sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật tại địa phương đang gây ra những rủi ro gì? Khảo sát 120 hộ cho thấy nông dân có xu hướng bón thừa 15% đến 20% lượng đạm hóa học và thiếu hụt phân hữu cơ hoai mục, làm đất bị chua hóa và chai cứng. Bên cạnh đó, 40% hộ chưa đảm bảo thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật, làm gia tăng nguy cơ tồn dư hóa chất trong nông sản và gây ô nhiễm nguồn nước mặt.

5. Những rào cản lớn nhất trong phát triển nông nghiệp hàng hóa tại huyện Tiên Yên là gì? Trở ngại lớn nhất là tỷ lệ lao động qua đào tạo kỹ thuật chỉ chiếm 35%, quy mô canh tác nhỏ lẻ với bình quân đất sản xuất 560 m2/người và hạ tầng giao thông nội đồng vùng cao còn hạn chế, khiến chi phí lưu thông cao và khó hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý và sử dụng 54.495,23 ha đất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên, làm rõ tiềm năng và các rào cản tự nhiên, kinh tế - xã hội đặc thù của địa phương.
• Xác định và phân loại chi tiết 4 loại hình sử dụng đất (LUT) chính cùng 18 kiểu sử dụng đất (KSD) trên địa bàn 3 tiểu vùng sinh thái đại diện.
• Khẳng định mô hình trồng cây ăn quả lâu năm (cây nhãn với TNHH 104,22 triệu đồng/ha) và mô hình 2 lúa - 1 màu (TNHH 66,86 triệu đồng/ha) là các hướng canh tác có hiệu quả kinh tế và xã hội vượt trội.
• Chỉ rõ các hạn chế về suy thoái đất dốc và ô nhiễm môi trường do lạm dụng phân bón hóa học, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật canh tác SALT và thâm canh an toàn sinh học.
• Đề xuất định hướng chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất sản xuất nông nghiệp đến năm 2020 với các mục tiêu định lượng cụ thể, đóng vai trò là luận cứ khoa học tin cậy cho các nhà hoạch định chính sách địa phương.

Đóng góp cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng thành công bộ cơ sở dữ liệu thực chứng đa mục tiêu (Kinh tế - Xã hội - Môi trường), kết nối lý luận đánh giá đất đai của FAO với thực tiễn sản xuất tại một huyện miền núi ven biển tỉnh Quảng Ninh. Bước tiếp theo cần triển khai là tích hợp các kết quả phân vùng này vào Kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2021 - 2030 của huyện Tiên Yên và triển khai các mô hình trình diễn nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm có thể khai thác trực tiếp các số liệu và giải pháp kỹ thuật của luận văn để áp dụng vào các chương trình phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGÔ ĐỨC VIỆT ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TIÊN YÊN, TỈNH QUẢNG NINH Chuyên ngành: Quản lý đất đai Mã ngành: 60.03 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Như Hà NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Ngô Đức Việt i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới PGS.

Nguyễn Như Hà đã định hướng và chỉ dẫn tận tình để tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin trân trọng cám ơn các thầy giáo, cô giáo khoa Quản lý đất đai, Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Xin trân trọng cám ơn Huyện uỷ, UBND huyện, Phòng Nông nghiệp, Phòng Tài nguyên & Môi trường, Phòng Thống kê, cán bộ và nhân dân các xã của huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh đã tạo điều kiện để tôi nghiên cứu, hoàn thành luận văn. Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Ngô Đức Việt ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục các chữ viết tắt. v Danh mục bảng.

vi Danh mục hình .viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Yêu cầu của đề tài. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Sử dụng đất nông nghiệp. Khái niệm vai trò của đất nông nghiệp.

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Khái niệm về phương pháp đánh giá đất và loại hình sử dụng đất nông nghiệp. Nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh.

Hiện trạng sử dụng đất trên địa bàn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Phương pháp nghiên cứu.

22 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu thứ cấp. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp điều tra, thu thập dữ liệu sơ cấp.

Phương pháp đánh giá hiệu quả của các LUT. Phương pháp tổng hợp, xử lý, minh họa kết quả. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện tiên yên, tỉnh quảng ninh.

Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế xã hội của huyện Tiên Yên. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Tiên Yên. Hiện trạng sử dụng đất huyện tiên yên, tỉnh quảng ninh.

Hiện trạng sử dụng các loại đất. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện tiên yên, tỉnh quảng ninh. Hiêu quả kinh tế. Hiệu quả xã hội của các LUT/kiểu sử dụng đất huyện Tiên Yên được đánh giá trên cơ sở một số tiêu chí:.

Đánh giá hiệu quả môi trường của các LUT, KSD đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên. Đánh giá hiệu quả cả ba mặt kinh tế, xã hội, môi trường của các LUT trên địa bàn huyện Tiên Yên. Định hướng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện tiên yên, tỉnh quảng ninh. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên.

Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tiên Yên. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 77 Tài liệu tham khảo. 78 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật.

C Cao CP Chi phí CPTG Chi phí trung gian DT Diện tích ĐVT Đơn vị tính GDP Tổng giá trị sản phẩm GTNC Giá trị ngày công GTSX Giá trị sản xuất HQĐV Hiệu quả đồng vốn LMU Đơn vị bản đồ đất đai. LUT Loại sử dụng đất Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham PRA gia của người dân SALT Kỹ thuật canh tác nông nghiệp trên đất dốc T Thấp TB Trung bình TNHH Thu nhập hỗn hợp TNHH Thu nhập hỗn hợp v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tài nguyên đất của các khu vực trên thế giới. Hiện trạng sản xuất cây trồng giai đoạn 2011 - 2015.

Hiện trạng các loại hình và kiểu sử dụng đất tại huyện Tiên Yên 2015. Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kinh tế trên 1ha một số cây trồng chính tiểu vùng 1. Hiệu quả kinh tế các LUT của tiểu vùng 1 (tính trên 1 ha).

Hiệu quả kinh tế trên 1ha một số cây trồng chính tiểu vùng 2. Hiệu quả kinh tế các LUT tiểu vùng 2 (tính trên 1 ha). Hiệu quả kinh tế trên 1ha một số cây trồng chính tiểu vùng 3. Hiệu quả kinh tế các LUT tiểu vùng 3 (tính trên 1 ha).

Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xã hội. Đánh giá hiệu quả xã hội của các LUT tiểu vùng 1 (tính cho 1 ha). Đánh giá hiệu quả xã hội của các LUT tiểu vùng 2 (tính cho 1 ha). Đánh giá hiệu quả xã hội của các LUT tiểu vùng 3 (tính cho 1 ha).

Phân cấp các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường tại huyện Tiên Yên. Đánh giá mức độ ảnh hưởng xấu của tình trạng sử dụng phân bón cho các cây trồng tại huyện Tiên Yên (% so với hướng dẫn). Tình trạng sử dụng phân bón cho các cây trồng của các nông hộ tại huyện Tiên Yên. Tình hình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật một số cây trồng trên địa bàn.

Tình trạng thời gian cách ly trong dùng thuốc BVTV cho các cây trồng chính của các nông hộ tại huyện Tiên Yên. Đánh giá hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất tại tiểu vùng 1 huyện Tiên Yên. Đánh giá hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất tại tiểu vùng 2 huyện Tiên Yên. 62 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đánh giá hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất tại tiểu vùng 3 huyện Tiên Yên. Đánh giá tổng hợp hiệu quả của các loại hình, kiểu sử dụng đất tại tiểu vùng 1 huyện Tiên Yên. Đánh giá tổng hợp hiệu quả của các loại hình, kiểu sử dụng đất tại tiểu vùng 2 huyện Tiên Yên. Đánh giá tổng hợp hiệu quả của các loại hình, kiểu sử dụng đất tại tiểu vùng 3 huyện Tiên Yên.

Định hướng sử dụng đất SXNN tại huyện Tiên Yên đến năm 2020. 72 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 4. Bản đồ hành chính huyện Tiên Yên. Biểu đồ thu nhập hỗn hợp của các LUT tại 3 tiểu vùng.

Biểu đồ mức sử dụng lao động của các LUT tại 3 tiểu vùng. 52 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Ngô Đức Việt Tên Luận văn: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh” Ngành: Quản lý đất đai Mã số: 60.03 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu - Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Đình Lập. - Định hướng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Phương pháp nghiên cứu - Trên cơ sở quy hoạch sử dụng đất và sự khác biệt về địa hình để phân chia thành 3 tiểu vùng trên địa bàn nghiên cứu.

- Thu thập số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại chi cục Thống kê huyện Tiên Yên. Số liệu hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Tiên Yên được thu thập tại Phòng Tài nguyên và Môi trường; phòng Nông nghiệp. - Điều tra phỏng vấn nông hộ thông qua phiếu điều tra soạn sẵn. Số lượng phiếu điều tra là 120 phiếu.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên trên 03 xã đại diện cho 03 tiểu vùng, mỗi tiểu vùng 40 phiếu. - Số liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm Microsoft Office Excel 2003 để tổng hợp các số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, tính toán hiệu quả các loại sử dụng đất và các kiểu sử dụng đất (LUT). Kết quả chính và kết luận - Đánh giá được điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Yên. Qua nghiên cứu cho thấy Tiên Yên có rất nhiều thuận lợi về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội toàn diện.

Tổng diện tích đất tự nhiên là 64.789,74 ha, diện tích đất nông nghiệp là 54.495,23 ha, chiếm 84,11% tổng diện tích tự nhiên. Trong nhóm đất nông nghiệp, đất sản xuất nông nghiệp 2.04 ha chiếm 3,83% tổng diện tích đất tự nhiên Đất trồng cây lâu năm 168,38 ha chiếm 0,26% tổng diện tích tự nhiên. - Kết quả cho thấy huyện Tiên Yên có 04 loại hình sử dụng đất chính là: Chuyên lúa; 2 Lúa – màu; chuyên màu; cây ăn quả và cây công nghiệp. Tuy nhiên, diện tích LUT chuyên lúa và LUT cây công nghiệp là chủ yếu.

ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Về hiệu quả kinh tế: Các LUT có hiệu quả kinh tế cao là LUT 2 lúa - màu, LUT cây ăn quả và LUT cây công nghiệp; LUT có hiệu quả kinh tế trung bình là LUT chuyên lúa, LUT chuyên màu. - Về hiệu quả xã hội: Các LUT cho hiệu quả xã hội cao là LUT 2 lúa – màu; LUT câu công nghiệp; LUT cây ăn quả.