Luận Văn Thạc Sĩ: Vận Dụng Quan Điểm Tích Hợp Trong Dạy Học Sinh Học 11

Luận văn thạc sĩ VNU UED trình bày vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học kiến thức khó môn Sinh học 11, nâng cao hiệu quả giảng dạy.

• Tác giả: Phạm Hồng Vân
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Trường Đại Học Giáo Dục
• Chuyên ngành: Sư Phạm Sinh Học
• Đề tài: Vận Dụng Quan Điểm Tích Hợp Trong Dạy Học Những Kiến Thức Khó – Sinh Học 11
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC SINH HỌC THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP
• 1.1. Cơ sở lý luận của dạy học tích hợp
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.3. Tích hợp trong dạy học
• 1.4. Mục đích của dạy học tích hợp
• 1.5. Mô hình và phương pháp tích hợp
• 1.6. Các quan điểm tích hợp trong dạy học
• 1.7. Vai trò của tích hợp trong dạy học
• 1.8. Ý nghĩa của tích hợp trong dạy học Sinh học
• 1.9. Cơ sở thực tiễn
• 1.9.1. Phân tích chương trình Sinh học 11
• 1.9.2. Mục tiêu chương trình
• 1.9.3. Quan điểm xây dựng chương trình
• 1.9.4. Cấu trúc chương trình
• 1.9.5. Thực trạng dạy học theo quan điểm tích hợp ở trường THPT
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC NHỮNG KIẾN THỨC KHÓ – SINH HỌC 11
• 2.1. Quy trình dạy học tích hợp
• 2.1.1. Xác định mục đích tích hợp
• 2.1.2. Tìm vấn đề tích hợp
• 2.1.3. Xác định mức độ tích hợp
• 2.1.4. Chọn thời điểm tích hợp
• 2.2. Nội dung và khả năng vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học những kiến thức khó – Sinh học 11
• 2.2.1. Tích hợp Toán học vào dạy học Sinh học
• 2.2.2. Tích hợp Vật lý vào dạy học Sinh học
• 2.2.3. Tích hợp Hóa học vào dạy học Sinh học
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nội dung và phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.1.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.1.4. Chọn trường, lớp thực nghiệm
• 3.1.5. Bố trí thực nghiệm
• 3.1.6. Kiểm tra, đánh giá
• 3.2. Xử lý số liệu
• 3.2.1. Phương tiện đánh giá
• 3.2.2. Phân tích kết quả định tính
• 3.2.3. Phân tích kết quả định lượng
• 3.2.4. Kết quả thực nghiệm
• 3.2.4.1. Phân tích định tính
• 3.2.4.2. Phân tích các hoạt động và thái độ của HS trong quá trình dạy học
• 3.2.4.3. Phân tích chất lượng bài kiểm tra của HS
• 3.2.4.4. Phân tích định lượng
• 3.2.4.5. Kết quả trong thực nghiệm (Qua bài kiểm tra số 1)
• 3.2.4.6. Kết quả thực nghiệm kiểm tra độ bền kiến thức (Qua bài kiểm tra số 2)
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 1. Khuyến nghị
• CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vận Dụng Quan Điểm Tích Hợp Trong Dạy Học Sinh Học 11

Việc vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học Sinh học 11 không chỉ giúp học sinh (HS) tiếp cận kiến thức một cách toàn diện mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Chương trình Sinh học 11 chứa đựng nhiều kiến thức khó, đòi hỏi giáo viên (GV) phải có phương pháp giảng dạy phù hợp để giúp HS dễ dàng tiếp thu. Việc tích hợp các môn học khác như Toán, Vật lý, và Hóa học vào dạy học Sinh học sẽ tạo ra một môi trường học tập phong phú và đa dạng.

1.1. Lý Do Cần Thiết Vận Dụng Quan Điểm Tích Hợp

Việc áp dụng quan điểm tích hợp trong dạy học giúp HS phát triển tư duy liên môn, từ đó nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Theo nghiên cứu của Roegiers (1996), việc học tập trong một tình huống có ý nghĩa sẽ giúp HS hình thành những kỹ năng thực tiễn cần thiết cho cuộc sống.

1.2. Các Khái Niệm Cơ Bản Về Tích Hợp Trong Dạy Học

Tích hợp trong dạy học được hiểu là sự kết hợp các kiến thức và kỹ năng từ nhiều môn học khác nhau nhằm tạo ra một hệ thống kiến thức đồng bộ. Có hai loại tích hợp chính: tích hợp ngang và tích hợp dọc, mỗi loại đều có vai trò quan trọng trong việc xây dựng kiến thức cho HS.

II. Thách Thức Trong Việc Vận Dụng Quan Điểm Tích Hợp

Mặc dù việc vận dụng quan điểm tích hợp mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về tài liệu và phương pháp giảng dạy tích hợp. Nhiều GV vẫn còn lúng túng trong việc kết hợp các môn học, dẫn đến việc dạy học không đạt hiệu quả cao.

2.1. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ Dạy Học Tích Hợp

Nhiều GV gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để áp dụng phương pháp dạy học tích hợp. Điều này dẫn đến việc giảng dạy không đồng bộ và thiếu tính liên kết giữa các môn học.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Đánh Giá Kết Quả Học Tập

Việc đánh giá kết quả học tập của HS trong môi trường dạy học tích hợp cũng gặp nhiều khó khăn. Các tiêu chí đánh giá cần phải được điều chỉnh để phù hợp với phương pháp dạy học mới, điều này đòi hỏi GV phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Hợp Hiệu Quả Trong Sinh Học 11

Để vận dụng quan điểm tích hợp một cách hiệu quả, GV cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Các phương pháp này không chỉ giúp HS tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng làm việc nhóm.

3.1. Sử Dụng Các Tình Huống Thực Tiễn Trong Dạy Học

Việc đưa ra các tình huống thực tiễn trong quá trình dạy học sẽ giúp HS dễ dàng liên hệ kiến thức với thực tế. Điều này không chỉ làm tăng hứng thú học tập mà còn giúp HS phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

3.2. Tích Hợp Các Môn Học Khác Vào Dạy Học Sinh Học

Tích hợp các môn học như Toán, Vật lý, và Hóa học vào dạy học Sinh học sẽ giúp HS có cái nhìn tổng quát hơn về các hiện tượng sinh học. Việc này cũng giúp HS phát triển tư duy liên môn, từ đó nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quan Điểm Tích Hợp Trong Dạy Học

Việc áp dụng quan điểm tích hợp trong dạy học đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều trường học đã thực hiện thành công các mô hình dạy học tích hợp, giúp HS nâng cao chất lượng học tập và phát triển toàn diện.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Trường Học

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp dạy học tích hợp đã giúp HS cải thiện đáng kể kết quả học tập. Các trường học đã ghi nhận sự tăng trưởng trong điểm số và sự hứng thú học tập của HS.

4.2. Các Mô Hình Dạy Học Tích Hợp Thành Công

Một số mô hình dạy học tích hợp đã được triển khai thành công tại các trường THPT, giúp HS có cơ hội trải nghiệm học tập phong phú và đa dạng hơn. Những mô hình này không chỉ giúp HS tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Quan Điểm Tích Hợp Trong Dạy Học

Tương lai của quan điểm tích hợp trong dạy học là rất hứa hẹn. Với sự phát triển không ngừng của giáo dục, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp sẽ ngày càng trở nên cần thiết và quan trọng.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Giáo Dục Tích Hợp

Xu hướng phát triển giáo dục tích hợp đang ngày càng được chú trọng. Các chương trình giáo dục mới sẽ tiếp tục được xây dựng dựa trên quan điểm tích hợp, nhằm đáp ứng nhu cầu học tập của HS trong thời đại mới.

5.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Việc Thực Hiện Tích Hợp

GV sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện quan điểm tích hợp. Họ cần được đào tạo và trang bị đầy đủ kiến thức để có thể áp dụng hiệu quả các phương pháp dạy học tích hợp trong lớp học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học tích hợp. Chương II: Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học những nội dung khó - Sinh học 11. Chương III: Thực nghiệm sư phạm. Kết luận và khuyến nghị Công trình khoa học đã công bố của tác giả Tài liệu tham khảo Phụ lục 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC SINH HỌC THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP.

Cơ sở lý luận của dạy học tích hợp. Một số khái niệm cơ bản. Tích hợp là lắp ráp, nối kết các thành phần của một hệ thống để tạo nên một hệ thống đồng bộ [28, 1217]. Tích hợp (intergration) là sự thống nhất, sự hòa nhập thành một hệ thống nhất, là sự hợp nhất, hòa nhập.

Trong giáo dục hiện đại, tích hợp là một phương hướng nhằm phối hợp một cách tối ưu các quá trình học tập riêng rẽ các môn học, các phân môn khác nhau theo những hình thức, mô hình, cấp độ khác nhau nhằm đáp ứng những mục tiêu, mục đích và yêu cầu khác nhau. Trong dạy học người ta chia ra hai kiểu tích hợp là tích hợp ngang và tích hợp dọc: - Tích hợp ngang: tích hợp kiến thức và kỹ năng giữa phân môn này với kiến thức và kỹ năng của phân môn khác. - Tích hợp dọc: tích hợp giữa kiến thức và kỹ năng mới với kiến thức và kỹ năng mà người học đã được học từ trước đó theo nguyên tắc đồng trục, vòng tròn đồng tâm hay xoáy trôn ốc. Những kiến thức và kỹ năng đã được lĩnh hội ở bài học, lớp học, bậc học sau bao hàm kiến thức và kỹ năng của bài học, lớp học, bậc học trước nhưng cao hơn và sâu sắc hơn.

Chương trình được biên soạn theo 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hướng tích hợp có vai trò giúp GV và HS sẽ có cái nhìn khái quát, liên hệ kiến thức giữa các bài học trong một môn học cũng như giữa các môn học với nhau. Tích hợp trong dạy học. Roegiers (1996), tích hợp trong dạy học là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho HS, nhằm phục vụ quá trình học tập tương lai hoặc hòa nhập HS vào cuộc sống lao động. Như vậy, quan điểm tích hợp tìm cách làm cho quá trình học tập có ý nghĩa [44].

Ngoài những quá trình học tập đơn lẻ cần thiết cho các năng lực đó, quan điểm tích hợp dự định những hoạt động tích hợp trong đó HS học cách sử dụng phối hợp những kiến thức, những kỹ năng và những động tác đã lĩnh hội một cách rời rạc. Quan điểm tích hợp sàng lọc những thông tin hữu ích để hình thành các năng lực và mục tiêu tích hợp. Trên thế giới, quan điểm tích hợp được áp dụng ở nhiều môn học khác nhau với các mức độ khác nhau. Ví dụ ở Malaixia, chương trình Tiểu học là “The Intergrated curriculum for Rrimary school” (chương trình giảng dạy tích hợp cho trường Tiểu học) đã thể hiện các hướng tích hợp cụ thể là: tích hợp nhiều kỹ năng trong một môn học, tích hợp nhiều kỹ năng trọng số môn học, hấp thụ kiến thức nội dung môn học khác qua các môn đang dạy, tích hợp các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp qua các môn học, tích hợp chương trình chính khóa và ngoại khóa, tích hợp kiến thức và thực tiễn.

Tích hợp trong dạy học thể hiện qua nhiều cách tiếp cận: lồng ghép (infusiong): đưa thêm nội dung cần học, nội dung tương tự môn học chính; tích hợp (intergration): là sự kết hợp tri thức nhiều môn tạo nên môn học mới. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Có thể nói ở Việt Nam, quan niệm này mới chỉ được tiếp nhận chủ yếu ở mức độ lý luận và lồng ghép ở mức độ thấp. Tích hợp được thể hiện qua lồng ghép: đưa nội dung cần bổ sung vào nội dung môn học chính, hoặc tích hợp nhiều môn học tạo thành môn học mới. Trong giới hạn đề tài, tôi mong muốn tích hợp các kiến thức Toán học, Vật lý, Hóa học có liên quan nhằm hỗ trợ cho dạy học Sinh học 11, đặc biệt là những nội dung kiến thức khó.

Theo Xavier Roegiers (1996), sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những năng lực rõ ràng, có dự tính từ trước những điều cần thiết cho HS, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập tương lai hoặc nhằm hòa nhập HS vào cuộc sống lao động. Như vậy, sư phạm tích hợp không ngoài mục đích là nhằm làm cho quá trình học tập có ý nghĩa thông qua việc: - Giúp HS học cách sử dụng kiến thức của mình vào các tình huống có ý nghĩa: Tình huống tích hợp là tình huống có ý nghĩa, mang các thông tin cốt yếu, gần gũi với HS, giúp HS giải quyết các vấn đề kiến thức mới. - Tích hợp các mục tiêu học tập: Để giải quyết một tình huống tích hợp, HS cần tích hợp nhiều kỹ năng, trong đó có những kỹ năng cơ bản, thiết yếu. Sư phạm tích hợp ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu xã hội đặt ra cho ngành giáo dục.

Xavier Roegiers (1996), cho rằng “Khoa sư phạm tích hợp dựa trên tư tưởng năng lực, tức là biết sử dụng các kỹ năng trong một tình huống có vấn đề”. Ông cũng chỉ ra rằng trong quá trình dạy học tích hợp có một số đặc điểm sau [44]: - Nhà trường phải tiếp tục là một đảm bảo cho những giá trị quan trọng của xã hội. Chỉ có thông qua giá trị đó, thì toàn bộ các hoạt động học tập và hoạt động nghề nghiệp mới có ý nghĩa. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Nhà trường không chỉ có chức năng ưu tiên là truyền đạt kiến thức và thông tin, mà còn giúp HS có khả năng tìm thông tin, quản lý thông tin và tổ chức các kiến thức.

- Ngoài khía cạnh kiến thức đơn thuần, nhà trường trước hết phải tập trung cố gắng dạy HS cách sử dụng kiến thức của mình vào những tình huống có ý nghĩa với HS. Theo Phạm Văn Lập (1998), Tích hợp có nghĩa là những kiến thức, kỹ năng học được ở môn học này, phần này của môn học được sử dụng như những công cụ để nghiên cứu học tập trong môn học khác, trong các phần kiến thức khác của cùng môn học. Thí dụ, toán học được sử dụng như một công cụ đắc lực trong nghiên cứu sinh học, tin học được sử dụng như một công cụ để mô hình hóa các quá trình sinh học …[24]. Mục đích của dạy học tích hợp.

Mục đích tích hợp trong dạy học là làm cho quá trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn học tập với cuộc sống hàng ngày, tiến hành trong quan hệ với các tình huống cụ thể mà HS sẽ gặp sau này, những tình huống có ý nghĩa trong cuộc sống, hòa nhập thế giới học đường với cuộc sống. Mục đích tích hợp là phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn. Cái cốt yếu là những năng lực cơ bản cần thiết giúp HS vận dụng để xử lý những tình huống có ý nghĩa trong cuộc sống hoặc đặt cơ sở không thể thiếu cho quá trình học tập tiếp theo. Dạy học theo quan điểm tích hợp giúp HS vận dụng kiến thức trong những tình huống cụ thể.

Thay vì chú trọng đến việc truyền thụ kiến thức thuần túy thì 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nó chú trọng tập dượt cho HS nhiều kiến thức, kỹ năng vào các tình huống thực tế, có ích cho cuộc sống. Ngoài ra, tích hợp trong dạy học là giúp người học xác lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học. Trong quá trình học tập, HS được học các khái niệm khác nhau trong một môn học và trong nhiều môn học khác nhau. Điều quan trọng là HS phải biểu đạt được các khái niệm đã học trong những mối quan hệ của các môn học, có cái nhìn khái quát về khái niệm đó trong một tổng thể các môn học với nhau.

Nguồn thông tin càng đa dạng phong phú, thì HS càng hiểu khái niệm ở nhiều góc cạnh, hiểu kiến thức càng sâu sắc hơn. Trên cơ sở đó HS mới có thể làm chủ kiến thức và vận dụng kiến thức đã học đó nhằm đương đầu với những tình huống thử thách trong cuộc sống. Khi các kỹ năng cơ bản được vận dụng vào tình huống cụ thể sẽ dẫn đến hình thành những năng lực cần thiết. Đối với một chương trình đào tạo, thì các năng lực này chính là hệ thống mục tiêu người học phải đạt được sau khi kết thúc một chương trình (một khóa học, một chương hay một bài học).

Mục đích tích hợp là một năng lực: - Năng lực này là một hoạt động đòi hỏi sự tích hợp chứ không phải đặt cạnh những kiến thức, kỹ năng. - Trong dạy học, người GV sử dụng tình huống tích hợp càng gần với thực tiễn cuộc sống HS hay gặp càng tốt. - Do đó mục đích tích hợp là vận dụng những kỹ năng hướng đến phát triển tính tự lập ở người học. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Mô hình và phương pháp tích hợp. Roegiers (1996) đã đưa ra hai mô hình và phương pháp tích hợp trong các mô hình đó [44]: Mô hình 1: Tích hợp các môn học xung quanh một mục tiêu học tập chung. Mục đích: tích hợp hoàn toàn một số giáo trình riêng rẽ vào một giáo trình duy nhất. Phương pháp: tìm những môn học với những mục tiêu bổ sung cho nhau và khai thác tính bổ sung đó.

Mô hình 2: Tích hợp môn học theo đề tài tích hợp. Mục đích: xác định những ứng dụng chung cho các môn học khác nhau đồng thời vẫn duy trì những quá trình học tập riêng lẻ. Ứng dụng: - Cách 1: những ứng dụng chung cho nhiều môn học được thực hiện ở cuối mỗi năm học hay cuối những bậc học. Theo cách này, các môn học vẫn được duy trì riêng lẻ, nhưng sau một năm học, bậc học HS sẽ được đánh giá theo khả năng thực hiện một bài tập tích hợp.

- Cách 2: Việc tích hợp được thực hiện đều đặn trong năm học. Bản chất của sư phạm tích hợp là tạo điều kiện cho HS phát triển một cách toàn diện, phát triển các năng lực, kỹ năng sống song song các kiến thức đơn thuần. Mỗi bài học có một hệ thống mục tiêu cụ thể.