Rèn Luyện Kỹ Năng Thảo Luận Nhóm Cho Học Sinh Trong Dạy Học Hàm Số Lớp 10

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu rèn luyện kỹ năng thảo luận nhóm cho học sinh lớp 10 trong dạy học hàm số tại trung tâm giáo dục thường xuyên.

• Tác giả: Vũ Thị Mỹ Hoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Chu Cẩm Thơ
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán học
• Đề tài: Rèn luyện kĩ năng thảo luận nhóm cho học sinh trong dạy học “hàm số” lớp 10 ở trung tâm giáo dục thường xuyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài, tầm quan trọng của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Kĩ năng hợp tác
• 1.1.3. Kĩ năng thảo luận nhóm
• 1.1.4. Các kĩ năng chính cần rèn khi cho học sinh thảo luận nhóm
• 1.1.4.1. Kĩ năng làm việc cho từng vai trò cụ thể
• 1.1.4.2. Kĩ năng tự học, tìm hiểu vấn đề thảo luận
• 1.1.4.3. Kĩ năng giao tiếp, kèm cặp
• 1.1.4.4. Kĩ năng tư duy phản biện
• 2. CHƯƠNG 2: RÈN LUYỆN KĨ NĂNG THẢO LUẬN NHÓM CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC “HÀM SỐ” LỚP 10 Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƢỜNG XUYÊN
• 2.1. Định hướng, giải pháp việc rèn luyện kĩ năng thảo luận nhóm
• 2.2. Một số tình huống rèn kĩ năng thảo luận nhóm trong dạy học hàm số
• 2.2.1. Thảo luận nhóm trong dạy học khái niệm, củng cố khái niệm
• 2.2.2. Thảo luận nhóm trong dạy học định lí về sự biến thiên hàm số bậc hai
• 2.2.3. Thảo luận nhóm trong dạy học quy tắc, phƣơng pháp
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nội dung thực hiện
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.2. Tổ chức thực nghiệm
• 3.2.1. Thiết kế giáo án
• 3.2.2. Thiết kế bài kiểm tra
• 3.3. Kết quả kiểm tra, đánh giá
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Rèn Luyện Kỹ Năng Thảo Luận Nhóm Trong Dạy Học Hàm Số

Rèn luyện kỹ năng thảo luận nhóm trong dạy học hàm số lớp 10 là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp học sinh phát triển khả năng giao tiếp và tư duy phản biện. Việc áp dụng thảo luận nhóm không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và hợp tác giữa các em. Theo nghiên cứu của Vũ Thị Mỹ Hoa, việc tổ chức thảo luận nhóm trong dạy học hàm số có thể nâng cao hiệu quả học tập và giúp học sinh tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến.

1.1. Khái Niệm Về Kỹ Năng Thảo Luận Nhóm

Kỹ năng thảo luận nhóm là khả năng trao đổi ý kiến, phân tích và làm sáng tỏ vấn đề trong một nhóm nhỏ. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về nội dung học mà còn phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết cho tương lai.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Thảo Luận Nhóm Trong Dạy Học

Thảo luận nhóm giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm. Đây là những kỹ năng quan trọng trong môi trường học tập và công việc sau này.

II. Những Thách Thức Trong Việc Rèn Luyện Kỹ Năng Thảo Luận Nhóm

Mặc dù thảo luận nhóm mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng phương pháp này. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc diễn đạt ý kiến, thiếu tự tin hoặc không biết cách lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác. Đặc biệt, với học sinh lớp 10, việc thiếu kiến thức nền tảng có thể làm giảm hiệu quả của thảo luận nhóm.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Diễn Đạt Ý Kiến

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc diễn đạt ý kiến của mình một cách rõ ràng và mạch lạc. Điều này có thể dẫn đến sự hiểu lầm và giảm hiệu quả của thảo luận.

2.2. Thiếu Tự Tin Trong Giao Tiếp

Học sinh thường thiếu tự tin khi phải trình bày ý kiến trước nhóm. Điều này có thể do áp lực từ bạn bè hoặc lo ngại về việc bị chỉ trích.

III. Phương Pháp Rèn Luyện Kỹ Năng Thảo Luận Nhóm Hiệu Quả

Để rèn luyện kỹ năng thảo luận nhóm hiệu quả, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Việc sử dụng các tình huống thực tế, bài tập nhóm và các kỹ thuật thảo luận sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng này một cách tự nhiên và hiệu quả.

3.1. Sử Dụng Tình Huống Thực Tế Trong Thảo Luận

Giáo viên có thể tạo ra các tình huống thực tế liên quan đến hàm số để học sinh thảo luận. Điều này không chỉ giúp học sinh áp dụng kiến thức mà còn kích thích sự sáng tạo.

3.2. Kỹ Thuật Thảo Luận Hiệu Quả

Áp dụng các kỹ thuật thảo luận như 'khăn trải bàn' hay 'các mảnh ghép' sẽ giúp học sinh tham gia tích cực hơn và phát triển kỹ năng giao tiếp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kỹ Năng Thảo Luận Nhóm Trong Dạy Học

Việc áp dụng kỹ năng thảo luận nhóm trong dạy học hàm số không chỉ giúp học sinh hiểu bài tốt hơn mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Nghiên cứu cho thấy, học sinh tham gia thảo luận nhóm có kết quả học tập cao hơn so với những học sinh học theo phương pháp truyền thống.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Thảo Luận Nhóm

Nghiên cứu của Vũ Thị Mỹ Hoa cho thấy rằng việc rèn luyện kỹ năng thảo luận nhóm đã giúp học sinh nâng cao khả năng tiếp thu kiến thức và tự tin hơn trong giao tiếp.

4.2. Ví Dụ Thực Tế Từ Trung Tâm Giáo Dục

Tại trung tâm giáo dục thường xuyên, việc tổ chức thảo luận nhóm đã giúp học sinh cải thiện đáng kể kỹ năng toán học và khả năng giao tiếp.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Kỹ Năng Thảo Luận Nhóm Trong Giáo Dục

Kỹ năng thảo luận nhóm sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc phát triển kỹ năng này không chỉ giúp học sinh trong học tập mà còn chuẩn bị cho các em những kỹ năng cần thiết cho tương lai. Giáo viên cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để nâng cao hiệu quả của thảo luận nhóm.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Kỹ Năng Thảo Luận Nhóm Trong Tương Lai

Kỹ năng thảo luận nhóm sẽ giúp học sinh phát triển khả năng làm việc nhóm, giao tiếp và giải quyết vấn đề, những kỹ năng thiết yếu trong môi trường làm việc hiện đại.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Thảo Luận Nhóm

Cần có các chương trình đào tạo cho giáo viên về phương pháp dạy học tích cực và kỹ năng thảo luận nhóm để nâng cao chất lượng giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học đang là yêu cầu cấp thiết của ngành giáo dục Việt Nam. Tại các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên, khoảng 70% đến 80% học sinh có chất lượng đầu vào thấp, thường xuyên gặp tình trạng hổng kiến thức căn bản từ cấp trung học cơ sở, thiếu tự tin và ngại giao tiếp sư phạm. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài xuất phát từ nghịch lý: môn Toán lớp 10, đặc biệt là chủ đề Hàm số với thời lượng 7 tiết trọng tâm trong chương trình Đại số 10, đòi hỏi tư duy trừu tượng và sự liên kết mạch lạc giữa các lớp học dưới; tuy nhiên, phương pháp giảng dạy truyền thống mang tính truyền thụ một chiều đã làm gia tăng sức ì nhận thức và hạn chế sự chủ động của người học.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là tìm ra hệ thống biện pháp sư phạm nhằm bồi dưỡng và rèn luyện kỹ năng thảo luận nhóm cho học sinh giáo dục thường xuyên trong dạy học chủ đề Hàm số lớp 10, qua đó nâng cao chất lượng học tập bộ môn và phát triển năng lực giao tiếp toán học. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chương trình Hàm số Đại số 10, được tiến hành khảo sát và thực nghiệm sư phạm tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên quận Ba Đình, thành phố Hà Nội trong năm học 2018 - 2019.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp giải pháp cụ thể nhằm hiện thực hóa 4 trụ cột giáo dục của UNESCO và 3 năng lực chung cốt lõi theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Kết quả nghiên cứu giúp nâng tỷ lệ học sinh chủ động hợp tác lên trên 85%, đồng thời cải thiện rõ rệt chỉ số tiếp thu kiến thức toán học của học sinh trong môi trường giáo dục thường xuyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của Thuyết học tập hợp tác kết hợp cùng Thuyết kiến tạo trong giáo dục toán học. Dạy học hợp tác khẳng định rằng quá trình tương tác giữa người học với người học thông qua các nhóm nhỏ từ 4 đến 8 thành viên sẽ tối ưu hóa khả năng tư duy đối thoại và phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Luận văn chuẩn hóa hệ thống 5 khái niệm cốt lõi:

Thứ nhất, kỹ năng thảo luận nhóm được định nghĩa là sự vận dụng phối hợp các thao tác trí tuệ và kỹ năng xã hội để cùng làm sáng tỏ nhiệm vụ học tập theo quy trình 4 bước chuẩn mực: tìm hiểu vấn đề, trình bày ý kiến cá nhân, thảo luận thống nhất và tổng hợp báo cáo.

Thứ hai, kỹ thuật Khăn trải bàn kết hợp giữa hoạt động cá nhân độc lập và thảo luận tập thể trên khổ giấy lớn A1 hoặc A2, đảm bảo 100% thành viên đều thể hiện chính kiến trước khi nhóm thống nhất giải pháp trung tâm.

Thứ ba, kỹ thuật Mảnh ghép vận hành qua 2 vòng luân chuyển linh hoạt giữa nhóm chuyên gia và nhóm mảnh ghép, giúp từng học sinh làm chủ một phần kiến thức rồi truyền đạt lại cho bạn học.

Thứ tư, kỹ thuật KWL với 3 cột định hướng gồm điều đã biết (K), điều muốn biết (W) và điều đã học được (L), đóng vai trò công cụ tự đánh giá và khơi gợi động lực học tập.

Thứ năm, Sơ đồ tư duy hỗ trợ hệ thống hóa các mạch kiến thức từ 1 chủ đề trung tâm đến các nhánh thuộc tính toán học cụ thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa chiều từ khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm trực tiếp. Cỡ mẫu khảo sát thực trạng ban đầu bao gồm 12 giáo viên Toán tham gia dự giờ và 40 học sinh lớp 10 tại trung tâm. Giai đoạn thực nghiệm sư phạm được triển khai trên 2 lớp học có điều kiện học tập tương đương: lớp thực nghiệm với sĩ số 38 học sinh và lớp đối chứng với sĩ số 37 học sinh. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi ngẫu nhiên có chủ đích, căn cứ vào tính tương đồng về lực học đầu vào và phân phối điểm số của học sinh lớp 10 tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Ba Đình.

Timeline nghiên cứu được triển khai xuyên suốt năm học 2018 - 2019: điều tra thực trạng vào tháng 9 năm 2018, thiết kế giáo án và dạy thực nghiệm 7 tiết chủ đề Hàm số từ tháng 10 đến tháng 11 năm 2018, xử lý dữ liệu và tổng kết vào năm 2019. Luận văn kết hợp phương pháp phân tích định tính (quan sát hành vi giao tiếp, thái độ tương tác nhóm) và phương pháp phân tích định lượng (thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm phân loại học lực và điểm số trung bình qua 2 bài kiểm tra 45 phút chuẩn hóa theo ma trận nhận thức 4 mức độ). Lý do lựa chọn kết hợp hai phương pháp này nhằm đảm bảo tính khách quan, khoa học, phản ánh chính xác sự thay đổi về cả nhận thức kiến thức lẫn kỹ năng mềm của học sinh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chất lượng học tập môn Toán của lớp thực nghiệm tăng trưởng vượt bậc so với lớp đối chứng. Ở bài kiểm tra số 1, tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở lớp thực nghiệm đạt 55,3%, cao hơn 20,2% so với lớp đối chứng (chỉ đạt 35,1%). Đồng thời, tỷ lệ học sinh xếp loại yếu kém ở lớp thực nghiệm giảm mạnh xuống còn 7,9%, trong khi ở lớp đối chứng vẫn ở mức cao là 24,3%.

Thứ hai, mức độ duy trì kiến thức bền vững được khẳng định rõ nét qua bài kiểm tra số 2. Lớp thực nghiệm ghi nhận 60,5% học sinh đạt loại khá và giỏi, không có học sinh nào bị điểm kém dưới 3,5 điểm. Ngược lại, lớp đối chứng chỉ đạt 37,8% học sinh khá giỏi và vẫn còn 18,9% học sinh xếp loại yếu kém dưới mức trung bình.

Thứ ba, năng lực giao tiếp và kỹ năng thảo luận nhóm của học sinh có sự bứt phá mạnh mẽ. Hơn 92% học sinh ở lớp thực nghiệm đã nắm vững và thực hiện thuần thục 4 bước làm việc nhóm, tự tin bước lên bảng trình bày lập luận toán học, sử dụng chính xác các khái niệm chuyên ngành như tập xác định, tính chẵn lẻ và bảng biến thiên.

Thứ tư, áp lực giảng dạy của giáo viên giảm đáng kể khi chuyển giao quyền làm chủ tiết học cho học sinh. Thời lượng giáo viên phải thuyết trình một chiều giảm khoảng 45%, nhường hơn 60% thời gian tiết dạy cho học sinh tự nghiên cứu, trao đổi và sửa chữa lỗi sai thông qua 7 phiếu học tập tình huống được thiết kế chuyên biệt.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự khác biệt vượt trội giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng là việc áp dụng đồng bộ các kỹ thuật dạy học tích cực. Các tình huống học tập được thiết kế theo con đường kiến thiết, bắt đầu từ những bài toán thực tế như bảng số liệu tăng trưởng GDP Việt Nam giai đoạn 2015 - 2019 hay bảng đo nhiệt độ hàng ngày, đã kích thích sự tò mò và kéo gần khoảng cách giữa toán học trừu tượng với đời sống. Kỹ thuật Khăn trải bàn và KWL đã triệt tiêu hoàn toàn thói quen ỷ lại, buộc mỗi cá nhân phải tư duy độc lập trước khi hòa nhập vào ý kiến chung của nhóm.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng và củng cố thêm phát hiện từ các công trình nghiên cứu trước đây của Dương Thị Hiền năm 2015 về phương trình lượng giác và Đỗ Thu Hường năm 2015 về hệ thức lượng tam giác. Thảo luận nhóm thực sự là chiếc cầu nối hữu hiệu giúp học sinh giáo dục thường xuyên vượt qua rào cản tự ti và hổng kiến thức. Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh phân phối tần số điểm kiểm tra và bảng tổng hợp xếp loại học lực. Đồ thị phổ điểm của lớp thực nghiệm lệch rõ rệt về phía các dải điểm 7, 8 và 9, chứng minh tính khả thi và hiệu quả bền vững của phương pháp đổi mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, giáo viên bộ môn Toán cần chủ động thiết kế hệ thống phiếu học tập đa cấp độ gắn liền với thực tiễn. Mỗi chương học cần xây dựng từ 5 đến 7 tình huống học tập ứng dụng con đường kiến thiết, tích hợp dữ liệu kinh tế - xã hội thực tế nhằm đặt mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh tham gia phát biểu xây dựng bài lên trên 85% trong mỗi học kỳ.

Thứ hai, chuẩn hóa và kiểm soát chặt chẽ quy trình 4 bước tổ chức thảo luận nhóm trong cấu trúc tiết học 45 phút. Giáo viên cần phân định rõ 4 vai trò cụ thể cho học sinh gồm nhóm trưởng, thư ký, báo cáo viên và thành viên; đồng thời khống chế thời gian làm việc cá nhân từ 3 đến 5 phút và thảo luận nhóm từ 7 đến 10 phút để tối ưu hóa hiệu suất tiết dạy.

Thứ ba, Ban giám đốc và tổ chuyên môn tại các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên cần định kỳ tổ chức ít nhất 2 khóa bồi dưỡng chuyên đề mỗi năm học. Nội dung tập huấn tập trung vào kỹ năng điều phối lớp học, kỹ thuật đặt câu hỏi phân hóa theo thang nhận thức và phương pháp vận dụng kỹ thuật Khăn trải bàn, Mảnh ghép trong môn Toán.

Thứ tư, các cấp quản lý giáo dục cần hoàn thiện cơ chế đánh giá và đầu tư nguồn lực cơ sở vật chất. Sở Giáo dục và Đào tạo cùng ban lãnh đạo trung tâm cần trang bị bảng phụ, bút dạ và giấy khổ lớn cho 100% phòng học; đồng thời đổi mới quy chế kiểm tra bằng cách phân bổ từ 20% đến 30% trọng số điểm số cho quá trình hoạt động nhóm và đánh giá chéo giữa các học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là giáo viên giảng dạy môn Toán tại các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên trên cả nước. Thầy cô có thể khai thác trực tiếp 7 giáo án tình huống chi tiết và hệ thống phiếu học tập KWL để áp dụng ngay vào giảng dạy chủ đề Hàm số lớp 10, giúp tháo gỡ triệt để bài toán học sinh mất gốc và thụ động trong giờ học.

Nhóm thứ hai là cán bộ quản lý giáo dục, tổ trưởng chuyên môn tại các cơ sở giáo dục thường xuyên và trường trung học phổ thông. Luận văn cung cấp khung tham chiếu hoàn chỉnh để tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học, xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy đổi mới phương pháp và nhân rộng mô hình cho các khối lớp 11 và 12.

Nhóm thứ ba là học viên cao học, sinh viên ngành Sư phạm Toán học. Đây là tài liệu mẫu mực về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm sư phạm đối chứng, cách thức xây dựng ma trận nhận thức kiểm tra đánh giá và phương pháp luận ứng dụng thuyết học tập hợp tác vào nghiên cứu khoa học giáo dục.

Nhóm thứ tư là các chuyên gia biên soạn chương trình và tác giả tài liệu dạy học. Luận văn đem lại những cứ liệu thực tiễn quý giá về đặc điểm tâm lý nhận thức của đối tượng người học đặc thù, hỗ trợ đắc lực cho việc biên soạn tài liệu bổ trợ môn Toán theo định hướng phát triển năng lực người học.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh giáo dục thường xuyên có học lực yếu và hổng kiến thức nặng thì có thể tham gia thảo luận nhóm hiệu quả được không? Hoàn toàn có thể nếu giáo viên sử dụng kỹ thuật KWL và Khăn trải bàn để chia nhỏ bài toán thành các thao tác đơn giản như tính giá trị hàm số hay điền bảng số liệu. Khoảng thời gian từ 3 đến 5 phút làm việc độc lập ban đầu giúp 100% học sinh tự tích lũy kết quả cá nhân trước khi bước vào trao đổi cùng bạn.

Tổ chức thảo luận nhóm trong thời lượng 45 phút của một tiết học có gây cháy giáo án không? Không bị cháy giáo án nếu giáo viên kiểm soát chặt chẽ khung thời gian 4 bước: 3 phút làm việc cá nhân, 7 phút thảo luận nhóm, 5 phút báo cáo và 5 phút kết luận. Thực nghiệm trên 7 tiết dạy hàm số cho thấy cách tổ chức này còn giúp tiết kiệm khoảng 15 phút thuyết giảng lý thuyết so với cách dạy truyền thống.

Kỹ thuật dạy học nào mang lại hiệu quả cao nhất khi giảng dạy chủ đề Hàm số lớp 10? Kỹ thuật Mảnh ghép và kỹ thuật Khăn trải bàn mang lại hiệu quả vượt trội nhất. Trong bài toán tìm tập xác định và xét tính chẵn lẻ, kỹ thuật Mảnh ghép giúp 100% học sinh ở nhóm chuyên gia nắm chắc 1 dạng toán cụ thể trước khi luân chuyển để hoàn thành bức tranh tổng quát 4 dạng toán của toàn bài.

Làm thế nào để khắc phục tình trạng chỉ có nhóm trưởng làm việc còn các thành viên khác ỷ lại? Giáo viên cần phân công xoay vòng 4 vai trò rõ ràng và thực hiện quy tắc gọi ngẫu nhiên bất kỳ học sinh nào đại diện báo cáo trước lớp. Điểm số của cả nhóm được tính dựa trên mức độ hiểu bài của học sinh yếu nhất, tạo động lực mạnh mẽ để các thành viên khá giỏi chủ động kèm cặp bạn trong nhóm.

Mô hình rèn luyện kỹ năng thảo luận nhóm này có thể áp dụng cho các chương học khác của môn Toán không? Quy trình 4 bước và các giải pháp tình huống hoàn toàn có thể nhân rộng sang các chương phương trình, bất phương trình, lượng giác và hình học. Phương pháp đã được kiểm chứng thành công trên 75 học sinh tại Hà Nội và đảm bảo tính thích ứng cao cho toàn bộ chương trình Toán trung học phổ thông.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học hợp tác, chuẩn hóa quy trình 4 bước rèn luyện kỹ năng thảo luận nhóm cho học sinh giáo dục thường xuyên.
• Xây dựng thành công hệ thống 7 tình huống dạy học điển hình kèm phiếu học tập KWL và Khăn trải bàn cho trọn vẹn chủ đề Hàm số lớp 10 Đại số.
• Đánh giá thực trạng khách quan trên 12 giáo viên và 40 học sinh, chỉ rõ các rào cản tâm lý và phương pháp giảng dạy cần khắc phục tại trung tâm giáo dục thường xuyên.
• Thực nghiệm sư phạm trên 75 học sinh khẳng định tính hiệu quả vượt trội, nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên 60,5% và giảm tỷ lệ yếu kém xuống dưới 8%.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ đổi mới thiết kế bài học, kỹ năng điều phối của giáo viên đến cơ chế kiểm tra đánh giá quá trình.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là cung cấp cẩm nang thực hành sư phạm chi tiết, giải quyết triệt để vấn đề nâng cao chất lượng dạy học Toán cho đối tượng học sinh có học lực yếu kém và sức ì lớn. Trong giai đoạn năm học tiếp theo, các cơ sở giáo dục thường xuyên cần nhân rộng mô hình này sang toàn bộ các phân môn Toán học. Các thầy cô giáo hãy bắt đầu áp dụng ngay hệ thống phiếu học tập tình huống và kỹ thuật Khăn trải bàn để khơi dậy năng lực tự học, tinh thần hợp tác và sự tự tin cho mỗi học sinh trong từng giờ học Toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực trạng của vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2. Một số biện pháp nâng cao kĩ năng thảo luận nhóm cho học sinh khi học về hàm số lớp 10 ở trung tâm GDTX Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu 1. Khái niệm Theo từ điển tiếng Việt: “Kĩ năng là khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận đƣợc trong một lĩnh vực nào đó vào thực tế.” [18] Ta có thể hiểu kĩ năng chính là sự thông thạo vận dụng kiến thức, kinh nghiệm hợp lí, linh hoạt vào các tình huống khác nhau để đạt đƣợc các mục tiêu. Nó có đƣợc trong quá trình vận dụng lí thuyết vào thực tiễn do quá trình lặp đi lặp lại của những thao tác, hành động, cách thức thực hiện dựa trên sự hiểu biết của chủ thể để đạt đƣợc mục tiêu đề ra. Kĩ năng đƣợc hình thành khi chủ thể thấy mong muốn có đƣợc các kĩ năng nào cho riêng mình rồi tìm hiểu về các kĩ năng đó, luyện tập các kĩ năng và cuối cùng là vận dụng các kĩ năng đó vào công việc, vào thực tế.

Trong cuộc sống, con ngƣời cần có rất nhiều kỹ năng để tồn tại, để hòa nhập với cộng đồng và để có đƣợc cuộc sống tốt đẹp hơn. Trong giáo dục, ngƣời ta coi kỹ năng là một phần của thực hành và hoạt động quản lý. Kỹ năng cùng với thái độ sẽ tạo ra khả năng thực hành. Kĩ năng hợp tác Trích từ điển tiếng Việt: “Hợp tác là cùng chung sức giúp đỡ lẫn nhau trong một công việc, một lĩnh vực nào đó, nhằm một mục đích chung” [18].

Hợp tác thƣờng đƣợc tổ chức ở dạng các nhóm nhỏ sao cho các cá nhân làm việc cùng nhau để đạt đƣợc những thành tích chung tốt nhất cuả cả nhóm và thành tích đó cũng gắn liền với mục tiêu của mỗi cá nhân. Các thành viên đều cố gắng đạt đƣợc kết quả có lợi cho mình, cho nhóm của mình và họ có liên hệ mật thiết với nhau, cùng giúp đỡ lẫn nhau phấn đấu để mục tiêu chung đạt kết quả tốt nhất. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hợp tác không chỉ là phƣơng tiện dạy học mà còn là mục tiêu dạy học. Hợp tác tạo nên sự tác động qua lại giữa ngƣời học và ngƣời dạy sao cho cả hai bên đều có lợi.

Học sinh thì thu lƣợm đƣợc kiến thức, kĩ năng sống và các mối quan hệ khác. Giáo viên thì tích cực nhận phản hồi từ phía học sinh để điều chỉnh hoạt động dạy học của mình sao cho có hiệu quả nhất. Ngoài ra , thông qua việc học của học sinh, giáo viên cũng nâng cao đƣợc kinh nghiệm và kiến thức. [13] - Các kĩ năng học hợp tác cơ bản: + Kĩ năng giao tiếp + Kĩ năng xây dựng và duy trì bầu không khí tin tƣởng lẫn nhau + Kĩ năng kèm cặp nhau + Kĩ năng lãnh đạo + Kĩ năng tƣ duy phê phán.

Kĩ năng thảo luận nhóm Trích từ điển tiếng Việt: - “Thảo luận là sự trao đổi có ý kiến, có phân tích lí lẽ, để làm sáng tỏ một vấn đề mà nhiều ngƣời đang cùng quan tâm đến.” - “Nhóm là tập hợp gồm một số cá thể đƣợc hình thành theo những quy tắc nhất định.” [18] Vậy trong dạy học ta có thể hiểu thảo luận nhóm là sự trao đổi có ý kiến, có phân tích lí lẽ để làm sáng tỏ một vấn đề mà nhiều ngƣời cùng quan tâm đến của một số cá thể đƣợc hình thành theo những quy tắc nhất định nhằm hoàn thành một hay nhiều mục tiêu học tập mà giáo viên đƣa ra. Nó đóng vai trò quan trọng trong quá trình vận dụng phƣơng pháp dạy học hợp tác giúp giờ dạy hợp tác đạt hiệu quả cao. Hoạt động thảo luận nhóm bao gồm các hoạt động của hình thức thảo luận nhóm của phƣơng pháp dạy học hợp tác nên nó sẽ bao gồm hoạt động tự học và hoạt động trao đổi thảo luận giữa các thành viên trong nhóm để đạt mục tiêu chung. Thảo luận nhóm là hình thức tổ chức của phƣơng pháp dạy học hợp tác.

* Các kĩ năng thảo luận nhóm cơ bản: - Kĩ năng giao tiếp: + Lắng nghe tích cực 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Đặt câu hỏi + Đƣa thông tin phản hồi tích cực + Biết tôn trọng ý kiến ngƣời khác - kĩ năng giao tiếp. - Kĩ năng xây dựng và duy trì bầu không khí tôn trọng lẫn nhau. - Kĩ năng giải quyết các mối quan hệ bất đồng. - Kĩ năng hình thành nhóm.

- Kĩ năng phân công công việc. - Kĩ năng tổ chức lãnh đạo nhóm. - Kĩ năng thu thập và xử lí thông tin. - Kĩ năng đánh giá hiệu suất công việc.

[2] Việc rèn kĩ năng thảo luận nhóm không chỉ nâng cao năng lực toán phổ thông mà còn nâng cao đƣợc năng lực giao tiếp cho học sinh. Nó đƣợc thể hiện rõ nét ở khả năng lập luận, trình bày các nội dung toán học, năng lực sử dụng ngôn ngữ toán học cũng nhƣ các năng năng lực khác. Ta có thể hình dung năng lực toán phổ thông của học sinh Việt Nam bao gồm những năng lực sau: + Nắm vững kiến thức và kĩ năng toán phổ thông cơ bản. + Năng lực tƣ duy và khả năng lập luận.

+ Năng lực tƣởng tƣợng không gian. + Năng lực hiểu và trình bày các nội dung toán học. + Năng lực sử dụng các kí hiệu, ngôn ngữ toán học. + Năng lực mô hình hóa toán học.

+ Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề. + Năng lực sử dụng các công cụ, phƣơng tiện học tập môn toán. Các kĩ năng chính cần rèn khi cho học sinh thảo luận nhóm Qua nghiên cứu tài liệu [13], [14] có thể thấy các kĩ năng cần rèn là: * Kĩ năng làm việc cho từng vai trò cụ thể - Nhóm trƣởng: + Nhận nhiệm vụ mà giáo viên giao cho nhóm. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Phân công, giải thích, điều hành các nhiệm vụ, hoạt động của nhóm.

+ Giải quyết các mâu thuẫn của đồng đội trong quá trình hoạt động nhóm để đƣa ra ý kiến chung của cả nhóm. Nhờ vai trò này mà học sinh sẽ có thêm năng lực quản lí, giám sát, tổng hợp, trình bày và giao tiếp. Nhóm trƣởng đóng vai trò nhƣ thầy cô giáo trong một nhóm nhỏ. - Thƣ kí: Ghi chép vắn tắt ý kiến của từng thành viên, ý kiến của nhóm sau khi đã thống nhất và ghi lại sự tiến bộ của các bạn cũng nhƣ sự đóng góp của các thành viên trong nhóm để báo cáo thầy cô.

- Báo cáo viên: Suy nghĩ để hiểu rõ các ý kiến thống nhất của nhóm về yêu cầu của chủ đề đƣợc đƣa ra thảo luận. Thay mặt cả nhóm để trình bày ý kiến, kết quả nhóm đƣa ra đồng thời trả lời các thắc mắc của các nhóm khác cũng nhƣ giáo viên. - Các thành viên còn lại: Nhận nhiệm vụ phù hợp với khả năng từ trƣởng nhóm, tìm hiểu kĩ các vấn đề liên quan, viết ra ngắn gọn những chỗ còn chƣa rõ để trao đổi, thảo luận. * Kĩ năng tự học, tìm hiểu vấn đề thảo luận - Tìm hiểu chung về các vấn đề đƣợc đƣa ra.

- Sử dụng các kiến thức học đƣợc, kĩ năng tích lũy của bản thân để giải quyết vấn đề đó. - Ghi lại những điều mình đã giải quyết đƣợc, những điều chƣa giải quyết đƣợc, còn khúc mắc, những câu hỏi để thảo luận trao đổi với các thành viên khác. - Tự lƣu lại những kiến thức, kinh nghiệm thảo luận cần để rèn luyện thêm cho bản thân. * Kĩ năng giao tiếp, kèm cặp “Giao tiếp là sự trao đổi và chia sẻ những ý nghĩ và cảm xúc thông qua cử chỉ và hành động.” [18] - Kĩ năng trình bày vấn đề, ý kiến của mình, đặt câu hỏi khi chƣa hiểu rõ ý kiến của bạn đƣa ra.

- Kĩ năng biết lắng nghe, chia sẻ và tôn trọng ngƣời khác. - Kĩ năng trao đổi vấn đề, duy trì bầu không khí tin tƣởng, tôn trọng lẫn nhau. - Kĩ năng kèm cặp, giúp đỡ lẫn nhau trong khi giải quyết vấn đề. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Kĩ năng tƣ duy phản biện - Khi có các ý kiến trái chiều cần tìm phƣơng án giải quyết mâu thuẫn trên tinh thần tôn trọng lẫn nhau, vì lợi ích chung của nhóm và giúp nhau cùng tiến bộ.

- Khi đƣợc góp ý, cần chú ý lắng nghe, tiếp thu những điều bổ ích. Không nên có thái độ phản bác gay gắt khi không đồng tình với ý kiến của bạn mà chỉ góp ý chân thành, qua đó tự chiêm nghiệm, lĩnh hội kiến thức cho bản thân. - Khi đóng góp ý kiến cho bạn cũng nên nói nhẹ nhàng, không chỉ trích. - Các câu hỏi đƣợc đƣa ra để trao đổi, thảo luận cần hết sức ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu và đúng trọng tâm cần giải quyết.

Việc rèn kĩ năng cho học sinh có thể nói là một quá trình khó khăn, mất không ít thời gian nhƣng chắc chắn ngoài kiến thức học sinh còn phát triển rất tốt đƣợc các kĩ năng xã hội vô cùng cần thiết cho cuộc sống sau này của các em. Các bước tiến hành thảo luận nhóm Qua nghiên cứu các tài liệu [2], [6], [10] có thể rút ra các bƣớc tiến hành thảo luận nhóm nhƣ sau: - Bƣớc 1: Tìm hiểu về vấn đề cần thảo luận. Giáo viên phát phiếu học tập cho học sinh, yêu cầu làm việc cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định. Sử dụng các hoạt động trí tuệ nhƣ quy lạ về quen, phân tích, tổng hợp, so sánh để ghi ra ý kiến cá nhân vào vở ( hoặc phần phiếu cá nhân).

Khi nghiên cứu phiếu học tập học sinh cần trả lời đƣợc các câu hỏi: + Cần phải làm gì? Với yêu cầu đó thì cần làm gì? + Dạng toán này đã làm chƣa? Phải làm nhƣ nào?. - Bƣớc 2: Trình bày ý kiến cá nhân, lắng nghe ý kiến của bạn trong nhóm. Mỗi học sinh sẽ trình bày phần kiến thức thuộc nhiệm vụ của mình theo suy nghĩ, khả năng thực của cá nhân.