Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý trường đại học đa phân hiệu. - Chương 2: Thực trạng quản lý của các trường đại học đa phân hiệu ở Việt Nam. - Chương 3: Các giải pháp quản lý của các trường đại học đa phân hiệu ở Việt Nam trong bối cảnh KT-XH hiện nay. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TRƢỜNG ĐẠI HỌC ĐA PHÂN HIỆU 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Khái quát về sự hình thành và phát triển của các trường đại học đa phân hiệu 1. Trên thế giới Trường đại học đa phân hiệu đã xuất hiện từ lâu trên thế giới, rất phổ biến ở Châu Âu và Châu Mỹ, thường tồn tại dưới các hình thức trường (Colleges) thuộc trường đại học (University) hoặc cơ sở (Campus) thuộc trường đại học (University). Cụ thể: - Tại Hoa Kỳ (Mỹ) Hoa Kỳ có một hệ thống giáo dục đại học được đánh giá là tiên tiến nhất thế giới, trong đó đề cao quyền tự chủ và tự trị của các cơ sở giáo dục đại học dưới sự điều chỉnh của luật pháp.
Cơ cấu tổ chức và cơ chế quản lý của cơ sở giáo dục đại học ở Hoa Kỳ tuy vẫn giữ được những nét chung nhất về cơ cấu tổ chức theo lý thuyết tổ chức, nhưng rất đa dạng theo sáng kiến thiết lập riêng của mỗi cơ sở nhằm phát huy tính tự chủ và trách nhiệm giải trình xã hội. Tùy theo quy định về chức năng, quy mô chuyên ngành đào tạo và trình độ đào tạo mà các cơ sở giáo dục đại học được gọi với các tên khác nhau như University, Institute, College và School. Trong đó University và Institute thường dùng cho những đại học đa ngành, có quy mô lớn và có nhiều trường thành viên (College hoặc Shool); College thường là những cơ sở có chức năng, quy mô và phạm vi đào tạo nhỏ hơn, nhưng thường là một trường độc lập hoặc một trường thành viên trực thuộc một University nào đó. Ví dụ: trong Đại học Harvard có các trường như Đại học Nghệ thuật và Khoa học (Graduate School of Science and Arts), Đại học Luật (Harvard Law School), 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Y khoa (Harvard Medical School), Đại học Kinh doanh (Harvard Business School).; trong Đại học Northwestern có các trường như Trường Khoa học và Nhân văn (School of Arts and Science), Trường Thương mại (School of Business), Trường Sư phạm (School of Education) và Trường Kỹ thuật (School of Engineering).
Mỗi trường thành viên thuộc University có chức năng đào tạo một nhóm ngành, một chuyên ngành, hoặc một bậc học. Ví dụ: School of Arts and Science là Trường Khoa học Tự nhiên và nhân văn, gồm các ngành khoa học cơ bản như Toán, Vật lý, Hóa học và Khoa học Nhân văn như Sử, Kinh tế, Chính trị, Tâm lý,.; Medical school là trường chuyên về ngành y; Graduate school là trường đào tạo chương trình sau cử nhân, tức là thạc sĩ (MA) và tiến sĩ (PhD) [63]. Cũng tại quốc gia này có mô hình cơ sở (Campus) thuộc trường đại học; nghĩa là một trường đại học có thể đặt các cơ sở (Campus) tại nhiều địa phương hoặc quốc gia khác nhau để đào tạo với hệ thống quản lý chuẩn mực gần như “nguyên bản” với cơ sở chính. Ví dụ: Đại học Webster, Hoa Kỳ, thành lập năm 1915 tại thành phố St.
Hiện nay, trường này có hàng chục cơ sở (Campus) nằm khắp liên bang và có 7 cơ sở khác đặt trụ sở tại 7 nước trên thế giới như tại London - Anh, Vienna - Úc, Geneva - Thụy Sĩ, Leiden - Hà Lan, Bangkok - Thái Lan, Thượng Hải - Trung Quốc và tại thành phố Osaka - Nhật Bản [63]. Hệ thống giáo dục đại học đa dạng về cơ cấu tổ chức (có các trường thành viên, hoặc các cơ sở) và cơ chế quản lý được phân cấp theo hướng nâng cao quyền tự chủ, đề cao trách nhiệm xã hội, nhưng tuân thủ sự quản lý của cơ sở chính đã làm cho giáo dục đại học của Hoa Kỳ không những đáp ứng được nhu cầu xã hội về đào tạo nguồn nhân lực, mà còn phát huy được thương hiệu và thế mạnh vốn có của các cơ sở chính của trường. - Tại Nhật Bản Ngay sau Thế chiến thứ 2, Chính phủ Nhật Bản đã tiến hành tái cơ cấu hệ thống giáo dục đại học bằng chính sách cải cách giáo dục. Chính sách này 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã thay đổi cơ bản về hệ thống giáo dục đại học theo mô hình của Hoa Kỳ (với hệ thống 4 cấp trình độ đào tạo là cao đẳng, cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ).
Thời kỳ này, Nhật Bản đã phát triển mạnh các đại học đa ngành, đa lĩnh vực như Đại học Tokyo, Đại học Osaka, Đại học Kyoto. Mỗi trường đại học có quy mô lớn ở Nhật Bản cũng có nhiều trường thành viên, trong đó mỗi trường thành viên có chức năng đào tạo một số chuyên ngành hoặc các nhóm chuyên ngành. Ví dụ: Đại học Tokyo có 15 trường đại học thành viên và 11 học viện, Đại học Tổng hợp Kyoto có 4 trường thành viên. Nhưng, đến các thập niên cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, để đáp ứng với nhu cầu phát triển KT-XH của đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa, Nhật Bản đã tiến hành cải cách triệt để hệ thống giáo dục đại học theo Luật Tập đoàn hóa đại học công (năm 2003).
Theo hướng cải cách này, đến năm 2004, các cơ sở giáo dục đại học công được kết hợp và cơ cấu lại thành các cơ sở giáo dục đại học đa ngành, đa lĩnh vực (University). Điều đó đã làm cho các trường đại học có thêm các cơ sở và có mối quan hệ chặt chẽ với các doanh nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội về đào tạo nguồn nhân lực[63]. Kết quả của quá trình tập đoàn hóa các đại học công lập ở Nhật Bản đã phát huy được thế mạnh của các cơ sở chính, tăng cường được tính độc lập, tự chủ và trách nhiệm giải trình, đáp ứng được nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho nền kinh tế hội nhập và tạo được bình đẳng về cơ hội học tập cho người học. - Tại Australia (Úc) Viện Công nghệ Hoàng gia Melbourne (The Royal Melbourne Institute of Technology University - RMIT) là một đại học có trụ sở chính tại trung tâm thương mại thuộc thành phố Melbourne.
Trường này có cơ sở thứ hai đặt tại thành phố Hồ Chí Minh mang tên Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam. Đây là một cơ sở của RMIT tại Châu Á với cam kết chiến lược là xây dựng một “đại học đôi”. Theo đó, cơ sở của RMIT tại Việt Nam sẽ là cầu nối chặt chẽ 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giữa RMIT tại Melbourne với một số cơ sở của RMIT tại một số nước ở Châu Á. Trong những năm qua, RMIT Việt Nam đã phát triển theo hướng đa dạng hóa các chương trình đào tạo, thực hiện nhiều dự án nghiên cứu mang tầm khu vực, tạo ra các mối quan hệ của mình với chính phủ và các doanh nghiệp sở tại, gia tăng được số lượng sinh viên và nghiên cứu sinh trong các chương trình và chuyên ngành đào tạo.
Phương thức thiết lập cơ cấu tổ chức và cơ chế quản lý của RMIT tại thành phố Hồ Chí Minh theo hướng tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm trên cơ sở phân cấp, phân quyền đã thực sự nâng cao được chất lượng đào tạo của RMIT tại Việt Nam tương xứng với RMIT tại Úc, tạo cơ hội học tập cho sinh viên Việt Nam và sinh viên một số nước trong khu vực có văn bằng tương đương với văn bằng cấp tại RMIT của Úc; đặc biệt là phát huy được thế mạnh cơ sở chính của RMIT và tận dụng được môi trường đào tạo phù hợp với bối cảnh KT-XH của các quốc gia sở tại. - Tại Thái Lan Viện Công nghệ Châu Á (Asian Institute of Technology - AIT) đặt tại Thái Lan được thành lập từ năm 1959 thuộc Trường Đại học Chulalongkorn (Thái Lan) tuy đã hoạt động độc lập vào tháng 11 năm 1967, nhưng vẫn có nhiều quan hệ với Trường Đại học Chulalongkorn. Chức năng của AIT là đào tạo sau đại học các chuyên ngành kỹ thuật của khối SEATO với mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao đảm nhiệm vai trò dẫn đầu cho sự phát triển bền vững của khu vực và quá trình hội nhập vào nền kinh tế thế giới. Năm 1993, AIT có một cơ sở đào tạo tại Việt Nam mang tên Trung tâm của AIT tại Việt Nam, trụ sở đặt tại số 21 phố Lê Thánh Tông, Hà Nội.
Ngày 17 tháng 4 năm 2009, trung tâm này đổi tên thành Viện Công nghệ Châu Á - Việt Nam (AIT - VN) có trụ sở tại cơ sở 1 của Trường Đại học Giao thông Vận tải (phường Láng Thượng, Đống Đa, Hà Nội). Đây là cơ sở duy nhất của AIT đặt bên ngoài Thái Lan. Trên cơ sở quản lý theo cơ chế phân cấp, phân 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền và khuyến khích phát huy tính tự chủ của cơ sở này tại Việt Nam, trong gần 20 năm qua AIT - VN đã triển khai đào tạo các chương trình thạc sĩ hai giai đoạn (giai đoạn 1 ở Việt Nam và giai đoạn 2 ở Thái Lan) cho nhiều học viên Việt Nam và một số nước lân cận để người học có bằng Professional Master do AIT tại Thái Lan cấp về các chuyên ngành như Viễn thông, Quản lý, Quản trị kinh doanh, Địa - kỹ thuật và Địa - thăm dò, Xây dựng, Khai thác dầu khí, Công nghệ thông tin, Quản lý và công nghệ môi trường, Quản lý hệ thống công nghiệp. Phương thức thiết lập cơ cấu tổ chức và cơ chế quản lý trên cơ sở phân cấp, giao quyền của AIT tại Thái Lan đã làm cho AIT - VN tận dụng được sự nỗ lực hợp tác của Chính phủ Việt Nam với AIT tại Thái Lan, đã phát huy được sự hỗ trợ của AIT tại Thái Lan, thực sự thành công trong triển khai nhiều chương trình đào tạo sau đại học và các khóa bồi dưỡng chuyên môn chất lượng cao theo tiêu chuẩn quốc tế cho hàng ngàn cán bộ Việt Nam, trong đó có hơn 2.000 cựu học viên đã có trình độ quốc tế đang giữ vị trí quan trọng và đóng góp không nhỏ cho sự phát triển KT-XH, cho ứng dụng tiến bộ KH&CN của Việt Nam [63].