Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý quá trình dạy học tiếng Anh tại trường Đại học, Cao đẳng Chương 2: Thực trạng quản lý quá trình dạy học Tiếng Anh tại trường Cao đẳng Công nghiệp Quốc phòng Chương 3: Đề xuất các biện pháp quản lý quá trình dạy học Tiếng Anh tại trường Cao đẳng Công nghiệp Quốc phòng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC TIẾNG ANH TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Dạy học và quản lý dạy học được hình thành và phát triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển các hình thái kinh tế xã hội. Lúc đầu, cơ sở lý luận về dạy học chỉ thể hiện dưới dạng một số tư tưởng của những nhà triết học (đồng thời là nhà giáo dục) sau đó dần dần phát triển và hoàn thiện hơn. Tuy rằng gần đây người ta mới để ý, bàn luận về quản lý nói chung và quản lý quá trình dạy học nói riêng; nhưng hầu hết các tư tưởng và các công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục (trong đó có quản lý quá trình dạy học) đã được công bố đều nhằm mục đích nâng cao hiệu quả quản lý các hoạt động này.
Ngay từ thời cổ đại, vấn đề dạy học đã được nhiều nhà triết học đồng thời là nhà giáo dục ở cả phương Tây và phương Đông đề cập đến. Có thể kể đến các tư tưởng và các công trình nghiên cứu chủ yếu sau: - Platon (427-347 trước công nguyên) ông đã khẳng định được vai trò tất yếu của giáo dục trong xã hội, tính quyết định của chính trị đối với giáo dục, phần nào nói lên tầm quan trọng của thể chế xã hội đối với giáo dục nói chung và dạy học nói riêng, tuy rằng các quan điểm của ông có hạn chế về mặt bình đẳng trong giáo dục. - Khổng Tử (551- 479 trước công nguyên) với quan điểm dạy học là: “Dùng cách gợi mở, đi từ gần tới xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ…Đòi hỏi học phải tập luyện, phải hình thành nền nếp, thói quen học tập” và “học không biết chán, dạy không biết mỏi” [28, tr. Quan điểm của ông muốn mang lại hiệu quả dạy học phải đề cao đến các quy định về nề nếp dạy học, nâng cao trình độ của người dạy để lựa chọn được những phương pháp dạy học theo hướng đề cao năng lực tự học, phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của người học.
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Từ cuối thế kỷ XIV vấn đề dạy học và quản lý dạy học được nhiều nhà giáo dục quan tâm, nổi bật nhất trong thời kỳ đó là: Cômenxki (1592- 1670), ông đã đưa ra quan điểm giáo dục phải thích ứng với tự nhiên, theo ông quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật, hiện tượng do học sinh tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên dùng uy quyền bắt buộc, người ta chấp nhận bất kỳ một điều gì và ông đã nêu ra một số nguyên tắc dạy học có giá trị rất lớn đó là: Nguyên tắc trực quan; Nguyên tắc phát huy tính tích cực tự giác của học sinh; Nguyên tắc hệ thống và liên tục; Nguyên tắc củng cố kiến thức; Nguyên tắc giảng dạy theo khả năng tiếp thu của hoc sinh (vừa sức); Dạy học phải thiết thực; Dạy học theo nguyên tắc cá biệt… - Vào thế kỷ XVII đến thế kỷ XIX ở phương Tây có nhiều nhà nghiên cứu về quản lý tiêu biểu như: Robet Owen (1717 - 1858); Chales Babbage (1792 - 1871); F.Taylor (1856 -1915) ông được coi là “cha đẻ của thuyết quản lý khoa học”; H.Fayob (1841 – 1925); … - Đến khoảng cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, khoa học giáo dục thực sự có sự biến đổi về lượng và chất. Những vấn đề chủ yếu trong các tác phẩm kinh điển của Chủ nghĩa Mác – Lênin đã định hướng cho hoạt động giáo dục là các quy luật về “Sự hình thành cá nhân con người” về “ tính quy luật về kinh tế - xã hội đối với giáo dục…”. Các quy luật đó đặt ra những yêu cầu đối với quản lý giáo dục và tính ưu việt của xã hội đối với việc tạo ra các phương tiện và điều kiện cần thiết cho giáo dục. Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, nhiều nhà khoa học Xô Viết cũ đã có các thành tựu khoa học đáng trân trọng về quản lý giáo dục và quản lý dạy học.
Ở Việt Nam khoa học quản lý tuy được nghiên cứu muộn nhưng tư tưởng về quản lý cũng như phép “trị nước an dân” đã có từ lâu đời. Điều đó đã được thể hiện trong các tác phẩm của các nhà chính trị, quân sự, nhà giáo, nhà thơ lỗi lạc dưới thời phong kiến như: Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Chu Văn An, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm… 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong thời kỳ mới của cách mạng Việt Nam trước hết phải nói đến quan điểm phát triển giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 –1969). Bằng việc kế thừa những tinh hoa của các tư tưởng giáo dục tiên tiến và việc vận dụng sáng tạo phương pháp luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, Người đã để lại cho chúng ta nền tảng dư luận về: Vai trò của giáo dục, định hướng phát triển giáo dục, mục đích dạy học, các nguyên lý dạy học, các phương thức dạy học, vai trò của quản lý và cán bộ quản lý giáo dục, phương pháp lãnh đạo và quản lý …Phải khẳng định rằng: Hệ thống các tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục có giá trị cao trong quá trình phát triển lý luận dạy học, lý luận giáo dục của nền giáo dục cách mạng Việt Nam. Gần đây, có nhiều công trình nghiên cứu về khoa học quản lý của các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học, giảng viên đại học…viết dưới dạng giáo trình, sách tham khảo, phổ biến kinh nghiệm… đã được công bố, đó là các tác giả: Phạm Thành Nghị, Đặng Bá Lãm, Đặng Hữu Đạo, Nguyễn Tiến Dũng, Nguyễn Chân, Nguyễn Bá Dương, Nguyễn Gia Quý, Bùi Trọng Tuân, Nguyễn Quốc Chí…các công trình nghiên cứu trên đã giải quyết được những vấn đề lý luận cơ bản về khoa học quản lý như: Khái niệm quản lý, bản chất của hoạt động quản lý, các thành phần cấu trúc, các giai đoạn của hoạt động quản lý đồng thời chỉ ra các phương pháp và nghệ thuật quản lý.
Tuy nhiên, những thành tựu đó cũng chỉ dừng lại ở mức độ lý luận là chủ yếu hoặc được triển khai ứng dụng nhiều trong sản suất, kinh doanh. Đối với khoa học quản lý giáo dục có nhiều tác giả quan tâm, vận dụng những thành tựu về lý luận khoa học quản lý nói chung và đã đưa ra nhiều vần đề lý luận về quản lý giáo dục, các giải pháp, kinh nghiệm quản lý giáo dục xuất phát từ thực tiễn của giáo dục Việt Nam tiêu biểu là các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Bá Lãm, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Bảo, Nguyễn Lân, Nguyễn Cảnh Toàn, Đặng Quốc Bảo… Các thành quả nghiên cứu nêu trên của các nhà khoa học trong và ngoài nước là những tri thức làm tiền đề cho việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quản lý giáo dục và quản lý hoạt động dạy học trong các trường học nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, phục vụ cho mục tiêu phát triển triển kinh tế - xã hội của đất nước. Quá trình dạy học tiếng Anh ở trƣờng ĐH, CĐ 1. Khái niệm dạy học Dạy học là một hiện tượng xã hội, là sự truyền đạt và lĩnh hội kiến thức và kinh nghiệm, được truyền từ người này sang người khác, là dạy cho người khác học và biết cách học.
Trong lịch sử nghiên cứu và thực tiễn dạy học, có nhiều cách lý giải khác nhau về dạy học tuỳ thuộc góc độ tiếp cận: - Dạy học từ góc độ người dạy, họ quan niệm dạy học là sự truyền đạt, cung cấp thông tin cho học sinh, người thầy là trung tâm của quá trình dạy học nghĩa là thầy có kiến thức gì cung cấp cho học sinh kiến thức đó. - Dạy học xuất phát từ góc độ người học. Dạy là giúp người học lĩnh hội những gì cần thiết theo nhu cầu của người học (Phái nhà trường mới). Người học là trung tâm của quá trình dạy học, người học cần học gì thầy dạy cái đó, thầy có vai trò bộc lộ khả năng, nhu cầu, năng lực nhận thức của người học và đáp ứng những yêu cầu đó của người học.
- Góc độ tiếp theo có cách nhìn dung hoà hơn, dạy học là công việc chuyên biệt của thầy nhằm giúp học sinh học được. Dạy học là dạy cho người học không chỉ kiến thức khoa học mà cả những kỹ năng xã hội; dạy cho người học có ý chí, có nhu cầu, động cơ, có cảm xúc và khát vọng; học có chất lượng và hiệu quả cao; học có phương pháp, có mục đích; học thông qua sự trao đổi, chia sẻ và hợp tác; học để đáp ứng yêu cầu của xã hội và nhu cầu phát triển của cá nhân người học. Dạy học được tạo ra bởi sự tương tác trực tiếp giữa thầy và trò, giữa các người học với nhau, giữa dạy học với xã hội; là sự thống nhất chặt chẽ giữa hoạt 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động dạy và hoạt động học, trong dạy học, ngoài sự tương tác nhận thức còn có những tương tác quan trọng khác như tương tác văn hoá, tâm lý, xã hội. Bản chất của dạy học Dạy học là một hiện tượng xã hội, một dạng hoạt động thực tiễn của con người, dạy học tồn tại như một hệ thống hoàn chỉnh, thể hiện ở chỗ: - Bao gồm các nhân tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, người dạy, người học, kết quả.
- Các nhân tố có mối liên hệ biện chứng với nhau. - Có nhiều tầng bậc dọc và ngang, mỗi nhân tố lại là một hệ thống độc lập tương đối. Quá trình dạy học Theo Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt: "Quá trình dạy học là một quá trình sư phạm bộ phận, một phương tiện để trau dồi học vấn, phát triển giáo dục và giáo dục phẩm chất, nhân cách thông qua sự tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội một cách có hệ thống những tri thức khoa học, những kỹ năng, kỹ xảo, nhận thức và thực hành" [ 30, tr.