mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu. Dạy học tích hợp với việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh. Thực nghiệm sƣ phạm.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Định hƣớng đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay ở Việt Nam Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội quy định: “Đổi mới chƣơng trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lƣợng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy ngƣời và định hƣớng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hoà đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh”[1]. Trong chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể (Bộ giáo dục và đào tạo ban hành ngày 26 tháng 12 năm 2018) đƣợc xây dựng theo định hƣớng phát triển về phẩm chất và năng lực của học sinh, tạo đƣợc môi trƣờng học tập giúp học sinh phát triển tốt về cả thể chất và tinh thần, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân; có những phẩm chất và năng lực cần thiết để trở thành ngƣời công dân có trách nhiệm, ngƣời lao động có văn hoá, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nƣớc trong thời đại toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới. Chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể ( Bộ giáo dục và đào tạo ban hành ngày 26 tháng 12 năm 2018)[1] đã nêu rõ các phẩm chất và năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh là: Về phẩm chất cần hình thành: lòng yêu nƣớc, nhân ái, chăm chỉ,thật thà, trung thực, tinh thần trách nhiệm.
Về NL chung cần hình thành: khản năng tự chủ và tự học, khả năng giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo; Nhƣ vậy NL giao tiếp và hợp tác là một trong những NL cần đƣợc hình thành và phát triển cho học sinh phổ thông trong quá trình dạy và học. Những vấn đề chung về dạy học tích hợp 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm tích hợp Trong giáo dục, ngƣời ta cho rằng tích hợp dùng để chỉ một quan niệm giáo dục toàn diện của con ngƣời, nó chống lại sự phát triển thiếu hài hòa, cân đối. Theo từ điển Tiếng Việt có thể hiểu: tích hợp là sự kết hợp các chƣơng trình, nội dung, hoạt động hoặc các thành phần khác nhau thành một khối nhất định.
Tích hợp chính là sự kết hợp, thống nhất giữa các nội dung. Theo từ điển Giáo dục học có thể hiểu: tích hợp là sự liên kết các đối tƣợng nghiên cứu, giảng dạy và học tập trong cùng một lĩnh vực hoặc một vài lĩnh vực khác nhau thành một khối thống nhất. Nhƣ vậy, tích hợp là sự kết hợp, hợp nhất giữa các bộ phận, các phần tử khác nhau thành một thể hoàn chỉnh, thống nhất. Các kiểu tích hợp Tích hợp các bộ môn: là mối quan hệ về những nội dung kiến thức, quy luật giống nhau chung cho các bộ môn, ngƣợc lại với quá trình tách biệt chúng [ 7].
Tích hợp dọc: là quá trình liên kết các kiến thức trong cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau. Tích hợp ngang: là quá trình tích hợp dựa trên kiến thức thuộc các lĩnh vực khác nhau. Tích hợp chƣơng trình: là sự hợp nhất nội dung kiến thức những quy luật chung gần nhau. Tích hợp kiến thức: là sự liên kết các kiến thức khác nhau thành một tập hợp nộ dung mang tính thống nhất.
Tích hợp kĩ năng: là sự liên kết các kĩ năng cần thiết sử dụng trong một lĩnh vực hoặc nhiều lĩnh vực để giải quyết một vấn đề. Khái niệm dạy học tích hợp 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thông qua từ điển giáo dục học có thể thấy đƣợc dạy học tích hợp là hành động kết nối các đối tƣợng nghiên cứu, nội dung học tập của cùng một lĩnh vực hoặc các lĩnh vực khác nhau thành một thể thống nhất đƣợc thể hiện trong kế hoạch dạy học. Dạy học tích hợp có thể hiểu rằng: là sự định hƣớng dạy học ở đó giáo viên là ngƣời hƣớng dẫn, tổ chức các hoạt động học tập qua đó HS biết tổng hợp các kiến thức, kĩ năng. để giải quyết các nhiệm vụ học tập, từ đó hình thành và phát triển các năng lực cần thiết cho HS.
Theo lý luận dạy học có thể hiểu rằng : dạy học tích hợp chính là sự sắp xếp một cách logic, có hệ thống về nội dung kiến thức trong cùng một lĩnh vực hoặc nhiều lĩnh vực khác nhau thành một thể thống nhất. Trong [6] xác định “Dạy học tích hợp đã tạo ra các tình huống liên kết tri thức các môn học, đó sẽ là cơ hội phát triển những năng lực của học sinh. Khi xây dựng các tình huống vận dụng kiến thức, học sinh sẽ phát huy đƣợc năng lực của chính bản thân, phát triển tƣ duy sáng tạo”, với nghiên cứu của mình tôi sử dụng khái niệm dạy học tích hợp theo tài liệu này. Các mức độ của dạy học tích hợp Trong dạy học tích hợp cần xác định rõ chủ đề học tập để sử dụng những nội dung kiến thức, phƣơng pháp, kĩ năng của các môn học liên quan giải quyết vấn đề, từ đó kích thích HS tham gia vào các hoạt động học tập trong quá trình giảng dạy.
Dạy học tích hợp có thể đƣa ra thành 3 mức độ [17]: Lồng ghép: ở mức độ này, nội dung kiến thức của các môn học vẫn đƣợc dạy riêng biệt, chỉ những nội dung liên quan tới xã hội, thực tiễn hay môn học khác thì đƣợc đƣa vào kiến thức của một môn học. Các kiến thức đƣợc lồng ghép hợp lý, phù hợp với nội dung kiến thức của bài học, từ đó giúp học sinh thấy đƣợc mối quan hệ giữa nội dung kiến thức của các môn học với nhau. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vận dụng kiến thức liên môn: ở mức độ này, hoạt động học tập đƣợc xây dựng trên các chủ đề, ở đó ngƣời học cần sử dụng kiến thức của nhiều môn học liên quan để giải quyết vấn đề đƣa ra. Nội dung kiến thức của các môn học vẫn đƣợc phát triển riêng rẽ, đảm bảo tính hệ thống của môn học, bên cạnh đó phải thấy đƣợc sự liên kết và vận dụng các kiến thức liên môn trong các chủ đề.
Hòa trộn: ở mức độ này, nội dung kiến thức chủ đề môn học không thuộc riêng về một môn mà thuộc về nhiều môn khác nhau, vì vậy các kiến thức đã đƣợc tìm hiểu thuộc chủ đề đó sẽ không cần dạy ở các môn học riêng rẽ. Ở mức độ này HS sẽ thấy sự hợp nhất, về kiến thức của các môn học với nhau. Với mức độ này GV là ngƣời tạo ra các vấn đề, tình huống thích hợp để xây dựng mục tiêu chung cho nhóm môn học, tạo thành các chủ đề phù hợp. Vai trò và mục tiêu của dạy học tích hợp a.
Vai trò của dạy học tích hợp Với xu hƣớng đổi mới về giáo dục ở Việt Nam nhƣ hiện nay thì dạy học tích hợp có một số vai trò quan trọng nhƣ: - Học tập kết hợp với thực hành một cách thƣờng xuyên. - Dạy học định hƣớng hình thành và phát triển các NL cho ngƣời học. - Khuyến kích HS học tập một cách toàn diện, có hiệu quả. - Nội dung, kiến thức dạy học mang tính động hơn là dự trữ.
- HS là ngƣời chiếm lĩnh kiến thức vì vậy hình thành phẩm chất: tích cực, chủ động, độc lập hơn trong quá trình học. Mục tiêu của dạy học tích hợp Làm cho quá trình học trở nên ý nghĩa bằng cách gắn nội dung học tập với đời sống hằng ngày, với một số tình huống mà ngƣời học có thể gặp. Giúp cho học sinh phân biệt đƣợc cái cốt yếu và cái không quan trọng. Cái cốt yếu là những năng lực, kiến thức cơ bản giúp HS vận dụng để xử lý các tình huống có ý nghĩa trong đời sống.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quan tâm đến việc sử dụng linh hoạt kiến thức gắn vào những tình huống cụ thể. Thay vì chỉ nhồi nhét cho HS kiến thức thì DHTH chú trong đến sự trang bị, tập dƣợt cho ngƣời học những kĩ năng, kiến thức đƣợc gắn vào tình huống thực tế, có ích cho cuộc sống. Giúp HS xác lập đƣợc mối liên hệ giữa các nội dung, khái niệm đã học. Ưu và nhược điểm của dạy học tích hợp a.
Ƣu điểm của dạy học tích hợp DHTH đƣợc gắn liền với nhiều nội dung nên nó sinh động hơn, vì vậy tạo ra động cơ hứng thú cho HS học tập. HS sẽ vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết đƣợc nhiều tình huống trong đời sống một cách phong phú hiệu quả, và không phải nhớ kiến thức một cách máy móc. HS không phải học lại nhiều lần một nội dung kiến thức vì vậy tránh sự nhàm chán, quá tải trong quá trình học. Nhƣợc điểm của dạy học tích hợp GV chƣa đƣợc tiếp cận hoặc ngại thay đổi trong phƣơng pháp giảng dạy vì vậy vẫn hạn chế trong các khâu tổ chức các hoạt động cho HS.
GV chỉ đƣợc đào tạo để dạy một môn vì vậy cần trang bị thêm cho GV các kiến thức, phƣơng pháp hợp lý, phù hợp với dạy học tích cực. HS ở một lớp học quá đông vì vậy để vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học tích hợp khá khó khăn. Còn một số cơ sở giáo dục cơ sở vật chất hạn chế vẫn chƣa đáp ứng đƣợc. Lưu ý khi vận dụng dạy học tích hợp trong giảng dạy Khi DHTH biểu hiện chính là lấy ngƣời học là trung tâm, nó khác biệt hẳn so với cách dạy truyền thống.
Trong quá trình học sự tƣơng tác giữa ngƣời dạy với ngƣời học, ngƣời học với ngƣời học là điều rất quan trọng nó 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đòi hỏi ngƣời học phải tự thể hiện mình, phát triển các năng lực làm việc nhóm, hợp tác với nhóm, với lớp để xây dựng nội dung. Xây dựng nội dung kiến thức khi DHTH cũng là điều cần chú ý vì một số kiến thức ở các môn học chúng liên quan tới nhau nên phải rà soát kĩ lƣỡng, tìm ra những kiến thức chung để xây dựng thành các chủ đề.