Luận văn thạc sĩ vnu ued dạy học khám phá chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn ở lớp 10

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued dạy học khám phá chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn ở lớp 10, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vũ Thị Lan Anh
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Hữu Châu
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Dạy Học Khám Phá Chủ Đề Bất Phương Trình Và Hệ Bất Phương Trình Bậc Nhất Hai Ẩn Ở Lớp 10
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Quan điểm về dạy học khám phá của các tác giả nước ngoài
• 1.3. Quan điểm về dạy học khám phá của các tác giả trong nước
• 1.4. Một số vấn đề cơ bản của dạy học khám phá
• 1.5. Dạy học khám phá. Đặc trưng của dạy học khám phá trong nhà trường trung học phổ thông
• 1.6. Phân loại dạy học khám phá
• 1.7. Ưu điểm, nhược điểm của phương pháp dạy học khám phá
• 1.8. Những điểm cần lưu ý khi vận dụng phương pháp dạy học khám phá
• 1.9. Các nguyên tắc khi xây dựng tiết học bằng phương pháp dạy học khám phá
• 1.10. Tiến trình xây dựng tiết học theo phương pháp dạy học khám phá
• 1.11. Toán học gắn với thực tiễn
• 1.12. Vai trò của toán học với thực tiễn
• 1.13. Nội dung chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình hai ẩn ở chương trình toán lớp 10
• 1.14. Thực trạng vận dụng dạy học toán gắn với thực tiễn để phát triển năng lực giải quyết vấn đề ở trường trung học phổ thông Đường An
• 1.15. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN
• 2.1. Dạy học chủ đề bất phương trình - hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn ở trường phổ thông
• 2.2. Bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất một ẩn
• 2.3. Bất phương trình bậc nhất hai ẩn
• 2.4. Hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn
• 2.5. Chủ đề bất phương trình - hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn trong chương trình toán
• 2.6. Khảo sát thực tiễn dạy học chủ đề bất phương trình - hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn ở trường trung học phổ thông. Đối tượng và mục đích điều tra
• 2.7. Nội dung điều tra
• 2.8. Phương pháp và tiến hành điều tra. Kết quả điều tra
• 2.9. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT DẠY HỌC KHÁM PHÁ THEO CHỦ ĐỀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH VÀ HỆ BẤT PHƯƠNG TRÌNH HAI ẨN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 3.1. Nguyên tắc và quy trình xây dựng giáo án theo dạy học khám phá
• 3.2. Xây dựng giáo án dạy học bất phương trình - hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn lớp 10 ở trường trung học phổ thông
• 3.3. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 4.2. Phương pháp thực nghiệm sư phạm. Kế hoạch và nội dung thực nghiệm sư phạm. Kế hoạch lớp thực nghiệm
• 4.3. Đối tượng thực nghiệm
• 4.4. Nội dung thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm. Cơ sở đánh giá kết quả thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 4.5. Kết luận chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học khám phá bất phương trình bậc nhất hai ẩn

Dạy học khám phá là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp học sinh phát triển tư duy và khả năng giải quyết vấn đề. Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc dạy học chủ đề bất phương trình bậc nhất hai ẩn ở lớp 10 trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn khơi dậy niềm đam mê học tập. Việc áp dụng dạy học khám phá trong môn toán, đặc biệt là chủ đề bất phương trình, giúp học sinh tự tìm tòi, khám phá và phát triển năng lực tư duy độc lập.

1.1. Khái niệm và vai trò của dạy học khám phá

Dạy học khám phá là phương pháp mà học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động mà còn được khuyến khích tìm hiểu, đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề. Phương pháp này giúp phát triển tư duy phản biện và khả năng tự học cho học sinh.

1.2. Lợi ích của việc dạy học khám phá trong toán học

Việc áp dụng dạy học khám phá trong môn toán giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm, từ đó nâng cao khả năng giải quyết bài tập. Học sinh sẽ cảm thấy hứng thú hơn với môn học, từ đó tạo động lực học tập tích cực.

II. Thách thức trong việc dạy học bất phương trình bậc nhất hai ẩn

Dạy học chủ đề bất phương trình bậc nhất hai ẩn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt về phương pháp giảng dạy hiệu quả. Nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp truyền thống, khiến học sinh cảm thấy nhàm chán và không hứng thú. Ngoài ra, việc học sinh chưa có nền tảng vững chắc về đại số cũng là một trở ngại lớn.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các khái niệm liên quan đến bất phương trình. Điều này dẫn đến việc học sinh không thể giải quyết bài tập một cách hiệu quả.

2.2. Thiếu động lực học tập

Sự thiếu động lực học tập là một vấn đề nghiêm trọng. Học sinh thường cảm thấy chán nản khi học toán, đặc biệt là khi phải đối mặt với các bài tập khó. Điều này cần được khắc phục thông qua việc áp dụng các phương pháp dạy học mới.

III. Phương pháp dạy học khám phá bất phương trình bậc nhất hai ẩn

Để dạy học khám phá chủ đề bất phương trình bậc nhất hai ẩn, giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Việc sử dụng các hoạt động nhóm, thảo luận và thực hành sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về nội dung bài học. Ngoài ra, việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn cũng rất quan trọng.

3.1. Sử dụng hoạt động nhóm trong dạy học

Hoạt động nhóm giúp học sinh trao đổi ý kiến, từ đó phát triển tư duy phản biện. Giáo viên có thể chia lớp thành các nhóm nhỏ để cùng nhau giải quyết các bài tập liên quan đến bất phương trình.

3.2. Kết hợp lý thuyết và thực tiễn

Việc liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn giúp học sinh thấy được ứng dụng của bất phương trình trong đời sống. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn tạo động lực học tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của bất phương trình bậc nhất hai ẩn

Chủ đề bất phương trình bậc nhất hai ẩn không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Học sinh có thể áp dụng kiến thức này để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống hàng ngày, từ việc lập kế hoạch tài chính đến phân tích dữ liệu.

4.1. Ứng dụng trong lập kế hoạch tài chính

Học sinh có thể sử dụng bất phương trình để lập kế hoạch chi tiêu hợp lý. Việc này giúp các em hiểu rõ hơn về quản lý tài chính cá nhân.

4.2. Ứng dụng trong phân tích dữ liệu

Bất phương trình cũng có thể được sử dụng trong việc phân tích dữ liệu, giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy logic và phân tích.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dạy học khám phá

Dạy học khám phá chủ đề bất phương trình bậc nhất hai ẩn là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh phát triển toàn diện. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng giáo dục. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống cần thiết.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh trong thời đại công nghệ thông tin. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp học sinh hứng thú hơn với môn toán.

5.2. Hướng đi tương lai cho giáo dục toán học

Trong tương lai, giáo dục toán học cần chú trọng đến việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Điều này sẽ giúp các em tự tin hơn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học đang là yêu cầu cốt lõi được đặt ra trong toàn bộ hệ thống trường phổ thông, đặc biệt là việc hiện thực hóa mục tiêu của Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, môn Toán giữ vai trò nền tảng để phát triển tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh. Tuy nhiên, theo ghi nhận thực tế tại nhiều trường trung học phổ thông, có khoảng 80% học sinh vẫn tiếp thu kiến thức một cách thụ động qua lối truyền thụ một chiều, dẫn đến việc gặp nhiều trở ngại khi giải quyết các bài toán có tính liên môn hoặc bài toán kinh tế ứng dụng.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề thiếu hụt năng lực tự học, năng lực hợp tác và khả năng mô hình hóa toán học của học sinh lớp 10 trong chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn. Mục tiêu cụ thể của luận văn là nghiên cứu hệ thống lý luận về dạy học khám phá, thiết kế tiến trình dạy học theo quy trình 5 bước chuẩn hóa và xây dựng các chủ đề bài toán kinh tế gắn liền với thực tiễn sản xuất đời sống.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm sư phạm trực tiếp tại Trường Trung học phổ thông Đường An, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương trong năm học 2018 - 2019 và 2019 - 2020 trên tổng số 84 học sinh lớp 10. Luận văn mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp giải pháp sư phạm khả thi, giúp gia tăng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi môn Toán thêm khoảng 21,42% và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 5%, đồng thời tạo động lực học tập tự thân bền vững cho học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng thuyết học tập kiến tạo và phương pháp dạy học khám phá do nhà tâm lý học Jerome Bruner khởi xướng từ năm 1915, kết hợp với các lý thuyết dạy học tích cực của Geoffrey Petty cùng quan điểm của các nhà nghiên cứu giáo dục toán học hàng đầu tại Việt Nam như Giáo sư Bùi Văn Nghị và Phó Giáo sư Trần Bá Hoành. Theo Bruner, học tập là một quá trình chủ động mà ở đó người học tự hình thành các khái niệm mới dựa trên vốn tri thức sẵn có thông qua sự định hướng của giáo viên.

Mô hình nghiên cứu vận dụng quy trình dạy học khám phá 5 bước kế thừa từ mô hình 5E của Roger Bybee và cải tiến bởi các chuyên gia phương pháp dạy học gồm: Tạo chú ý (Engage), Khảo sát (Explore), Giải thích (Explain), Phát biểu (Elaborate) và Đánh giá (Evaluation). Các khái niệm then chốt được làm rõ bao gồm: khám phá có hướng dẫn (Guided Discovery), khám phá có hướng dẫn một phần (Modified Discovery), khám phá tự do (Free Discovery), khái niệm miền nghiệm hình học trên mặt phẳng tọa độ Oxy và bài toán quy hoạch tuyến tính tối ưu hóa nguồn lực.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập từ 3 kênh chính: khảo sát phiếu hỏi đối với giáo viên tổ Toán, điều tra thực trạng học tập của học sinh các khối 10, 11, 12 và kết quả từ 4 bài kiểm tra định kỳ trong quá trình thực nghiệm sư phạm. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 84 học sinh lớp 10 tại Trường Trung học phổ thông Đường An, được chia đều thành 2 nhóm: nhóm lớp thực nghiệm 10G gồm 42 học sinh và nhóm lớp đối chứng 10I gồm 42 học sinh.

Phương pháp chọn mẫu tương đương được áp dụng dựa trên kết quả khảo sát chất lượng môn Toán học kỳ I năm học 2018 - 2019 nhằm đảm bảo tính đồng đều về trình độ ban đầu với điểm trung bình chênh lệch dưới 0,15 điểm. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học mô tả kết hợp kiểm định giả thuyết t-Student với mức ý nghĩa 0,05 là nhằm đánh giá định lượng một cách khách quan, chính xác sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về kết quả học tập và năng lực giải quyết vấn đề giữa hai phương pháp dạy học trong mốc thời gian triển khai từ năm 2018 đến đầu năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thực nghiệm sư phạm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng được chứng minh qua các số liệu đo lường cụ thể:

Thứ nhất, điểm số học tập trung bình của học sinh lớp thực nghiệm có sự bứt phá vượt trội so với lớp đối chứng. Cụ thể, trong bài kiểm tra định kỳ 45 phút, điểm trung bình của lớp thực nghiệm đạt 7,45 điểm, trong khi lớp đối chứng chỉ đạt 6,13 điểm, tạo ra mức chênh lệch 1,32 điểm nghiêng về nhóm áp dụng dạy học khám phá.

Thứ hai, cơ cấu phân loại học lực có sự chuyển biến tích cực rõ rệt. Tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở lớp thực nghiệm đạt 64,28%, cao hơn 21,42% so với mức 42,86% của lớp đối chứng.

Thứ ba, tỷ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình được kéo giảm mạnh mẽ. Ở lớp thực nghiệm, tỷ lệ điểm yếu kém chỉ còn 4,76%, thấp hơn 11,90% so với tỷ lệ 16,66% của lớp đối chứng.

Thứ tư, năng lực mô hình hóa bài toán thực tế được cải thiện sâu sắc. Có đến 88,10% học sinh lớp thực nghiệm đã thiết lập chính xác hệ bất phương trình và xác định đúng miền nghiệm đa giác để tìm giá trị tối ưu trong các bài toán kinh tế như bài toán phân bổ ngân sách 16 triệu đồng cho thời lượng quảng cáo trên kênh truyền hình hoặc bài toán tối ưu hóa 200 kg nguyên liệu sản xuất mứt tết, trong khi con số này ở lớp đối chứng chỉ đạt 52,38%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự khác biệt vượt trội này xuất phát từ việc học sinh lớp thực nghiệm được trực tiếp tham gia vào tiến trình tự phát hiện tri thức, được thảo luận nhóm và tự tay thao tác biểu diễn hình học các đường thẳng trên mặt phẳng tọa độ để xác định miền nghiệm. Thay vì ghi nhớ máy móc các bước giải, học sinh hiểu rõ bản chất hình học của việc giao các nửa mặt phẳng và ý nghĩa kinh tế của các đỉnh miền đa giác.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa mạch lạc thông qua bảng phân phối tần số điểm số và biểu đồ đường thể hiện sự tăng trưởng điểm số trung bình qua 4 mốc đánh giá liên tiếp gồm bài kiểm tra tiết 1, tiết 2, bài kiểm tra 15 phút và 45 phút. Đồ thị cho thấy đường phát triển điểm số của lớp thực nghiệm có độ dốc tăng đều đặn, phản ánh sự tích lũy năng lực vững chắc.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu giáo dục quốc tế của Bruner và các công trình đổi mới phương pháp giảng dạy toán học trong nước, khẳng định rằng dạy học khám phá có hướng dẫn là giải pháp ưu việt để giải quyết tình trạng quá tải và trừu tượng hóa của môn Toán lớp 10.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng hiệu quả của phương pháp dạy học khám phá, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cụ thể:

Thứ nhất, xây dựng ngân hàng bài toán thực tiễn và tình huống mô hình hóa kinh tế. Tổ chuyên môn Toán tại các trường trung học phổ thông cần phối hợp biên soạn tối thiểu 25 tình huống thực tế gắn với địa phương trong vòng 6 tháng tới, tích hợp các bài toán lập kế hoạch sản xuất và tối ưu hóa chi phí vào phân phối chương trình.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình thiết kế giáo án khám phá 5 bước. Giáo viên bộ môn Toán cần áp dụng 100% quy trình 5E vào các tiết dạy chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn bắt đầu từ năm học mới, đảm bảo thiết kế phiếu học tập rõ ràng, phân tầng nhiệm vụ cho từng nhóm học sinh.

Thứ ba, nâng cao năng lực tổ chức và điều phối hoạt động nhóm cho giáo viên. Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp cùng các chuyên gia sư phạm tổ chức 2 khóa bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu với thời lượng khoảng 16 giờ mỗi năm, tập trung vào kỹ năng đặt câu hỏi gợi mở và xử lý các sai lầm thường gặp của học sinh trong giờ học 45 phút.

Thứ tư, đổi mới ma trận đề kiểm tra đánh giá định kỳ. Phòng Giáo dục Trung học và các tổ chuyên môn cần đưa tỷ lệ câu hỏi ứng dụng thực tế chiếm ít nhất 30% tổng số điểm trong các bài kiểm tra 15 phút, 45 phút và đề thi học kỳ, nhằm định hướng học sinh chuyển dịch từ học vẹt sang vận dụng kiến thức linh hoạt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang tính ứng dụng cao và là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

Giáo viên Toán tại các trường trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp hệ thống giáo án mẫu, phiếu học tập thiết kế sẵn và ngân hàng ví dụ thực tiễn sinh động để áp dụng ngay vào giảng dạy chương trình Đại số lớp 10.

Sinh viên sư phạm Toán và học viên cao học: Sử dụng công trình như một khung tài liệu chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục, tham khảo cách vận dụng lý thuyết kiến tạo và kỹ thuật xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm bằng công cụ thống kê.

Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Vận dụng mô hình tiến trình 5 bước và các tiêu chí đánh giá năng lực để xây dựng chuyên đề sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn, phục vụ công tác thanh tra và bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên.

Các tác giả biên soạn sách giáo khoa và tài liệu tham khảo: Tìm thấy nguồn ngữ liệu phong phú về bài toán quy hoạch tuyến tính sơ cấp, giúp phát triển thêm các dạng bài tập thực hành gắn với đời sống thực tế trong chương trình giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Thời lượng 45 phút của một tiết học có đủ để tổ chức dạy học khám phá không? Hoàn toàn đủ nếu giáo viên chuẩn bị chu đáo phiếu học tập và phân chia thời gian khoa học. Giáo viên chỉ cần dành khoảng 5 đến 7 phút cho bước tạo chú ý, 15 phút cho học sinh khảo sát theo nhóm, 10 phút để đại diện giải thích và 13 phút cuối để phát biểu, chốt kiến thức và đánh giá.

Làm thế nào để học sinh có học lực trung bình hoặc yếu không bị tụt lại trong tiết học khám phá? Giáo viên cần áp dụng hình thức khám phá có hướng dẫn một phần và chia nhóm theo mô hình học tập hợp tác đa trình độ. Việc thiết kế phiếu học tập theo dạng bậc thang với các câu hỏi gợi ý tăng dần từ mức độ nhận biết đến vận dụng sẽ giúp học sinh yếu nắm bắt từng bước tri thức một cách tự nhiên.

Phương pháp này giúp học sinh phát triển những năng lực toán học đặc thù nào? Học sinh được phát triển mạnh mẽ 3 năng lực cốt lõi gồm: năng lực mô hình hóa toán học thông qua việc chuyển đổi ngôn ngữ đời sống sang ngôn ngữ bất phương trình, năng lực giải quyết vấn đề toán học và năng lực giao tiếp toán học thông qua hoạt động thảo luận, phản biện nhóm.

Cần chuẩn bị những phương tiện và thiết bị dạy học gì để tiết dạy đạt hiệu quả cao nhất? Giáo viên cần chuẩn bị phiếu học tập in sẵn, bảng phụ nhóm hoặc giấy khổ lớn, bút dạ và phần mềm vẽ đồ thị trực quan nếu có điều kiện. Những công cụ này giúp học sinh biểu diễn nhanh chóng các trục tọa độ và tô màu miền nghiệm rõ ràng.

Làm sao để đánh giá công bằng mức độ đóng góp của từng cá nhân khi làm việc nhóm? Giáo viên kết hợp đánh giá sản phẩm chung của nhóm với phiếu đánh giá chéo giữa các thành viên, đồng thời chỉ định ngẫu nhiên học sinh bất kỳ trong nhóm trình bày hoặc trả lời câu hỏi phản biện để kiểm tra mức độ thấu hiểu của từng cá nhân.

Kết luận

• Hoàn thiện hệ thống lý luận vững chắc về phương pháp dạy học khám phá và mô hình hóa thành công quy trình 5 bước áp dụng cho môn Toán lớp 10.
• Khẳng định tính hiệu quả vượt trội qua thực nghiệm sư phạm khi nâng điểm trung bình kiểm tra từ 6,13 điểm lên 7,45 điểm và tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi thêm 21,42%.
• Giải quyết triệt để khó khăn của học sinh trong việc mô hình hóa bài toán kinh tế thực tiễn sang hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn với 88,10% học sinh giải quyết thành công.
• Đề xuất lộ trình 4 giải pháp đồng bộ và khả thi nhằm mở rộng quy mô ứng dụng sang các chủ đề toán học khác trong thời gian 12 tháng tới.
• Kêu gọi các thầy cô giáo bộ môn Toán mạnh dạn đổi mới phương pháp giảng dạy, chuyển từ truyền thụ một chiều sang kiến tạo môi trường cho học sinh tự khám phá tri thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hiện nay, đất nƣớc ta đang bùng nổ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, cuộc cách mạng này sẽ đem đến các cơ hội phát triển về mọi mặt cho nƣớc ta, giúp chúng ta rút ngắn đƣợc quá trình thực hiện công nghiệp hoá bằng việc đi tắt đón đầu, nhờ các thành tựu ứng dụng các công nghệ cao hơn trong các lĩnh vực của ngành công nghiệp. Mục tiêu của giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, đạo tạo ra những con ngƣời vừa có năng lực tốt vừa có phẩm chất tốt, chuyển mạnh quá trình giáo dục từ lấy ngƣời dạy làm trung tâm sang lấy ngƣời học làm trung tâm.Từ chủ yếu chú trọng vào lý thuyết hàn lâm sang phát triển năng lực thực hành thực tiễn, năng lực xã hội và phẩm chất cho ngƣời học. Để đào tạo đƣợc những con ngƣời nhƣ vậy thì giáo dục trong nhà trƣờng phải có sự kết hợp chặt chẽ với giáo dục tại gia đình và giáo dục xã hội.

Do đó giáo dục cũng phải tự làm mới mình nhằm phù hợp và bảo đảm đƣợc mục tiêu giáo dục con ngƣời phát triển toàn diện. Xét trong lĩnh vực giáo dục, các phƣơng thức học mới ngày càng phát triển, đặc biệt là e – learning. Một ngƣời chỉ cần một chiếc máy tính hoặc chiếc điện thoại có kết nối internet là có thể tìm đƣợc rất nhiều bài giảng về một chủ đề trong một môn học. Ngƣời ta có thể thực hiện các khóa học online tại nhà riêng ở mọi thời điểm trong ngày.

Họ vẫn có giáo viên hƣớng dẫn, có các bài kiểm tra đánh giá, thậm chí là trao đổi trực tiếp mọi thắc mắc về bài học với giáo viên đăng bài giảng đó. Mọi thứ trở nên thuận lợi chỉ với một cú lick chuột hay vài thao tác bấm bàn phím ngƣời học có thể lấy đƣợc mọi kiến thức , kể cả những nguồn thông tin không đƣợc kiểm soát tính đúng sai. Từ đó ngƣời học cũng dẫn không còn mặn mà với các bài giảng trực tiếp trên giảng đƣờng, ở lớp cùng các bạn học. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhƣng nguy hiểm hơn, là ngƣời học khi tiếp xúc với internet lại không phải do mục đích học tập.Những mục đích học sinh sinh viên sử dụng internet hiện nay đa số là sử dụng mạng xã hội, xem phim, chơi game do đó đã dẫn đến nhiều hệ lụy nhƣ tiếp xúc với văn hóa phẩm độc hại, nghiện chơi game, nghiện xem phim, nghe nhạc, nghiện mạng xã hội và thậm chí là các hành vi vi phạm pháp luật.

Để ngƣời học tránh rơi vào tình trạng “ăn sẵn” các kiến thức trên internet, có đủ năng lực để phân biệt đúng sai, tự giác học tập và kiểm soát đƣợc hành vi của bản thân, nền giáo dục nƣớc nhà đã đƣa ra các chƣơng trình đổi mới phù hợp. Qua đó thấy rằng chính sự bùng nổ khoa học công nghệ đã vô hình tạo ra một lớp ngƣời ngày càng phụ thuộc vào ứng dụng của chúng, dẫn đến sự lƣời học tập và lƣời tìm hiểu tri thức. Do đó, yêu cầu cấp bách đặt ra trong giáo dục chính là tạo ra ham muốn học tập cho ngƣời học, hay nói các khác tạo ra động cơ cho quá trình học tập. Động lực học tập của học sinh phải xuất phát từ chính lòng ham muốn học hỏi, tìm tòi về lĩnh vực đó.

Muốn tạo đƣợc động lực học tập cho học sinh, ta cần có những kích thích trực tiếp từ môi trƣờng sinh sống và học tập của các em. Để các em tự có khát vọng tìm kiếm ra câu trả lời cho một vấn đề, có cảm giác mãn nguyện hài lòng khi tìm ra câu trả lời đó. Chỉ có nhƣ vậy học sinh mới thực sự học và có thể phát triển toàn diện về mọi mặt. Nhận thấy điều này, bản thân tôi cho rằng, một phƣơng pháp học tập mang tính tƣ duy khám phá sẽ xây dựng đƣợc động lực học tập cho học sinh.

Đặc biệt đối với các môn về khoa học tự nhiên luôn bị các em học sinh xếp vào loại “môn học khó hiểu”, ví dụ nhƣ môn toán. Phát huy tính tích cực của học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng mà nền giáo dục đang đặt ra. Để đạt đƣợc mục tiêu đó, cần đổi mới phƣơng pháp giảng dạy, từ giảng dạy theo phƣơng pháp học tập ngƣời dạy 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nắm vai trò trung tâm đến những phƣơng pháp mới nhằm nâng cao vai trò của ngƣời học, phát huy tính tích cực trong học tập của học sinh Dạy học khám phá là phƣơng pháp dạy học học tích cực , có nhiều ƣu điểm, đang đƣợc nghiên cứu và áp dụng trong quá trình giảng dạy tại trƣờng học ở các cấp học. Với phƣơng pháp dạy học khám phá, con đƣờng đi tới tri thức mới của ngƣời học đƣợc xây dựng trên cơ sở kiến thức có sẵn của bản thân, thông qua các hoạt dộng tích cực của ngƣời học và sự hƣớng dẫn của ngƣời dạy.Với phƣơng pháp này, ngƣời học sẽ cảm thấy hứng thú và tự giác muốn tìm tòi kiến thức mới.

Hơn thế nữa, trong bất kì điều kiện học tập nào cũng có thể áp dụng đƣợc một cách linh hoạt và hiệu quả. Từ những lí do trên, là một giáo viên trung học phổ thông tôi chọn nghiên cứu đề tài: Dạy học khám phá chủ đề Bất phƣơng trình và hệ bất phƣơng trình bậc nhất hai ẩn ở lớp 10. Lịch sử nghiên cứu Qua tìm hiểu tôi thấy có nhiều đề tài nghiên cứu về việc dạy học khám phá cho học sinh trung học ở nhiều môn học khác nhau, một số đề tài gắn với thực tiễn. Các đề tài này thƣờng tập trung nhiều ở các môn nhƣ sinh học, vật lý, hóa học và đem lại hiểu quả rất tốt.

Ở trong luận văn này, tôi muốn tập trung nghiên cứu về vấn đề phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn môn toán cho học sinh lớp 10 trong dạy học bất phƣơng trình và hệ bất phƣơng trình bậc nhất hai ẩn. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu phƣơng pháp dạy học khám phá, xây dựng các cách tiếp cận và giải quyết vào học bất phƣơng trình và hệ bất phƣơng trình bậc nhất hai ẩn, nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự học và hợp tác cho học sinh, góp phần nâng cao chất lƣợng, hiệu quả dạy và học môn toán ở trƣờng trung học phổ thông, đặc biệt ở lớp 10. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện đƣợc và có hiệu quả các mục đích nghiên cứu đã nêu, nhiệm vụ nghiên cứu đƣợc đề ra nhƣ sau: - Nghiên cứu các lý thuyết của dạy học, các phƣơng pháp dạy học tích cực hiện nay, đặc biệt là phƣơng pháp dạy học khám phá theo định hƣớng phát triển năng lực; các năng lực chung và chuyên biệt trong môn toán học cần phát triển cho học sinh trung học; năng lực giải quyết vấn đề.

- Phƣơng án tổ chức các hoạt động dạy học khám phá trong quá trình dạy học thực tế trên lớp với thời lƣợng tiết học 45 phút. - Tham khảo các nội dung, cấu trúc các chủ đề trong chƣơng trình trong sách giáo khoa để tìm nội dung liên quan đến thực tiễn và có liên hệ với chủ đề nghiên cứu. - Xây dựng một số chủ đề toán học gắn liền với thực tiễn. - Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm tại trƣờng THPT Đƣờng An để đánh giá tính phù hợp của các biện pháp đã đề xuất trong việc dạy học khám phá cho học sinh trong dạy học môn Toán.

Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 5. Khách thể nghiên cứu - Giáo viên, đặc biệt giáo viên dạy bộ môn toán - Học sinh các lớp khối 11, 12 - Học sinh các lớp 10G, 10I trƣờng trung học phổ thông Đƣờng An. Đối tƣợng nghiên cứu Dạy học chủ đề bất phƣơng trình và hệ bất phƣơng trình hai ẩn ở chƣơng trình trung học phổ thông ở học sinh lớp 10. - Quá trình dạy học bộ môn toán của giáo viên ở chủ đề bất phƣơng trình và hệ bất phƣơng trình hai ẩn ở chƣơng trình trung học phổ thông ở học sinh lớp 10.

- Việc học và tiếp thu của học sinh các lớp 10 khi đƣợc giảng dạy chủ đề nghiên cứu. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phạm vi nghiên cứu - Nghiên cứu chƣơng trình toán học lớp 10, tập trung nghiên cứu các chủ đề có tính thực tiễn để phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. - Dạy thực nghiệm các chủ đề toán học gắn liền với thực tiễn tại trƣờng trung học phổ thông Đƣờng An,huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dƣơng.

Giả thuyết khoa học Vận dụng phƣơng pháp dạy học khám phá trong quá trình dạy học chủ đề bất phƣơng trình, hệ bất phƣơng trình bậc nhất hai ẩn thì sẽ: - Phát huy đƣợc tinh thần tích cực hoạt động và tạo động cơ học tập của học sinh, nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học. - Góp phần đổi mới phƣơng pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay. - Phát triển đƣợc năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tƣ duy, năng lực tự học, năng lực hợp tác, năng lực ngôn ngữ cho học sinh. - Góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học môn Toán.

Phƣơng pháp nghiên cứu 8. Các phƣơng pháp nghiên cứu lý luận - Phƣơng pháp nghiên cứu dựa trên cơ sở lý thuyết để phân tích hệ thống hóa các tài liệu với nội dung: Thực hiện việc tổng hợp các kiến thức liên quan đến chủ đề của đề tài nghiên cứu. Hệ thống hóa, xây dựng các ví dụ theo các nội dung, kỹ năng đƣợc đề cập đến trong đề tài. Sắp xếp các nội kỹ năng theo trình tự xuất hiện logic và hợp lý để mạch trình bày chủ đề rõ rang, mạch lạc.

Có sự hƣớng dẫn áp dụng các kiến thức đƣợc nêu ra để hình thành các kỹ năng, kĩ xảo cần thiết cho ngƣời học để thực hiện giải các bài toán trong chủ đề bất phƣơng trình và hệ bất phƣơng trình bậc nhất hai ẩn. Xác định đƣợc các vấn đề ngƣời học vấp phải khi học chủ đề. Từ đó tìm ra đƣợc các biện pháp để khắc phục các sai lầm đó. - Phƣơng pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Sử dụng các phiếu trả lời để tìm hiểu các phƣơng pháp dạy học chủ đề này của các giáo 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đồng thời thực hiện điều tra thực trạng của học sinh về nội dung đề tài, dựa vào đó tìm đƣợc những vấn đề mà học sinh vƣớng mắc có liên quan đến đề tài.