Luận Văn Thạc Sĩ Về Thủ Tục Rút Gọn Trong Tố Tụng Hình Sự Tại Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự lý luận và thực tiễn áp dụng trên địa bàn thành phố hà, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Vò Quang Dòng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Thủ Tục Rút Gọn Trong Tố Tụng Hình Sự - Lý Luận Và Thực Tiễn Áp Dụng Trên Địa Bàn Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, bản chất, mục đích và ý nghĩa của thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự
• 1.1.1. Khái niệm và bản chất của Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự
• 1.1.2. Mục đích của việc áp dụng thủ tục rút gọn
• 1.1.3. Ý nghĩa của việc áp dụng thủ tục rút gọn
• 1.1.4. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng thủ tục rút gọn ở nước ta hiện nay
• 1.1.5. Mối quan hệ giữa thủ tục rút gọn với các mô hình tố tụng, với các nguyên tắc chung của tố tụng hình sự và với pháp luật hình sự
• 1.1.5.1. Mối quan hệ giữa thủ tục rút gọn với các mô hình tố tụng
• 1.1.5.2. Thủ tục rút gọn trong mối quan hệ với các nguyên tắc chung của tố tụng hình sự
• 1.1.5.3. Mối quan hệ giữa thủ tục rút gọn với pháp luật hình sự
• 1.1.6. Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ ÁP DỤNG THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Lịch sử chế định thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 2.1.1. Giai đoạn trước khi Bộ luật tố tụng hình sự được pháp điển hoá
• 2.1.2. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 đến trước khi Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 ra đời
• 2.2. Thủ tục rút gọn theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2003
• 2.3. Thực trạng áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội và nguyên nhân của thực trạng
• 2.3.1. Thực trạng áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 2.3.2. Nguyên nhân của thực trạng
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự
• 3.1.1. Những nguyên tắc trong việc hoàn thiện thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự
• 3.1.2. Một số kiến nghị hoàn thiện thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự
• 3.2. Cơ chế thực hiện có hiệu quả thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự và một số kiến nghị khác
• 3.2.1. Cơ chế thực hiện có hiệu quả thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự
• 3.2.2. Một số kiến nghị khác
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Thủ Tục Rút Gọn Trong Tố Tụng Hình Sự

Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự là một quy trình pháp lý nhằm giải quyết nhanh chóng các vụ án hình sự có tính chất đơn giản. Quy trình này được thiết kế để giảm thiểu thời gian và chi phí cho các cơ quan tố tụng, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của công dân. Tại Hà Nội, việc áp dụng thủ tục này đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống tư pháp, giúp nâng cao hiệu quả xử lý các vụ án hình sự.

1.1. Khái niệm và Bản chất của Thủ Tục Rút Gọn

Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự được hiểu là một quy trình pháp lý đặc biệt, cho phép giải quyết nhanh chóng các vụ án hình sự có tính chất đơn giản. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và nguồn lực cho các cơ quan tố tụng, đồng thời bảo đảm tính khách quan và chính xác trong việc xử lý tội phạm.

1.2. Mục đích và Ý nghĩa của Thủ Tục Rút Gọn

Mục đích chính của thủ tục rút gọn là xử lý kịp thời các vụ án đơn giản, từ đó giảm tải cho hệ thống tư pháp. Ý nghĩa của thủ tục này không chỉ nằm ở việc tiết kiệm thời gian mà còn ở việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, tạo điều kiện cho việc thực thi pháp luật hiệu quả hơn.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Áp Dụng Thủ Tục Rút Gọn

Mặc dù thủ tục rút gọn mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó cũng gặp phải không ít thách thức. Các vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật, sự khác biệt trong nhận thức của các cơ quan tố tụng và sự thiếu hụt nguồn lực có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thủ tục này.

2.1. Những Khó Khăn Trong Quy Định Pháp Luật

Một trong những khó khăn lớn nhất là sự thiếu rõ ràng trong các quy định pháp luật về thủ tục rút gọn. Điều này dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất giữa các cơ quan tố tụng, gây khó khăn trong việc thực hiện.

2.2. Sự Khác Biệt Trong Nhận Thức Của Các Cơ Quan Tố Tụng

Sự khác biệt trong nhận thức và cách tiếp cận của các cơ quan tố tụng cũng là một thách thức lớn. Một số cơ quan có thể chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của thủ tục rút gọn, dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng Thủ Tục Rút Gọn

Để nâng cao hiệu quả áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự, cần có những giải pháp cụ thể. Các biện pháp này bao gồm việc hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường đào tạo cho cán bộ và cải thiện cơ sở hạ tầng cho các cơ quan tố tụng.

3.1. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật

Cần thiết phải hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến thủ tục rút gọn, đảm bảo tính đồng bộ và rõ ràng. Điều này sẽ giúp các cơ quan tố tụng có cơ sở pháp lý vững chắc để thực hiện.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Cho Cán Bộ

Đào tạo và nâng cao nhận thức cho cán bộ làm công tác tố tụng về thủ tục rút gọn là rất quan trọng. Việc này sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về quy trình và áp dụng một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Thủ Tục Rút Gọn Tại Hà Nội

Thực tiễn áp dụng thủ tục rút gọn tại Hà Nội đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các vụ án hình sự đơn giản được xử lý nhanh chóng, góp phần giảm tải cho hệ thống tư pháp và bảo vệ quyền lợi của công dân.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng thủ tục rút gọn đã giúp giảm đáng kể thời gian xử lý các vụ án hình sự đơn giản. Điều này không chỉ tiết kiệm nguồn lực mà còn nâng cao sự hài lòng của người dân đối với hệ thống tư pháp.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm

Từ thực tiễn áp dụng thủ tục rút gọn, nhiều bài học kinh nghiệm đã được rút ra. Cần tiếp tục cải tiến quy trình và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng để nâng cao hiệu quả hơn nữa.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Thủ Tục Rút Gọn

Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự là một công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả xử lý các vụ án hình sự đơn giản. Tương lai của thủ tục này phụ thuộc vào việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của các cơ quan tố tụng.

5.1. Tương Lai Của Thủ Tục Rút Gọn

Tương lai của thủ tục rút gọn sẽ phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Cần có những chính sách rõ ràng để thúc đẩy việc áp dụng thủ tục này một cách hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Cải Cách

Đề xuất các chính sách cải cách nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng thủ tục rút gọn, bao gồm việc tăng cường đào tạo, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm giai đoạn 2003 - 2007 ghi nhận áp lực quá tải nghiêm trọng tại các cơ quan tư pháp Việt Nam. Số liệu thống kê toàn ngành Tòa án cho thấy số lượng vụ án hình sự sơ thẩm thụ lý tăng liên tục từ 42.000 vụ vào năm 2003 lên hơn 63.000 vụ vào năm 2007, với tỷ lệ giải quyết bình quân đạt từ 90,5% đến 96,9%. Tình trạng án tồn đọng, vi phạm thời hạn điều tra, truy tố, xét xử và quá tải trại tạm giam trở thành điểm nghẽn lớn của hệ thống tư pháp. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý án và việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo tinh thần cải cách tư pháp.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận về thủ tục rút gọn, đánh giá thực trạng quy định pháp luật trong Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003, đồng thời khảo sát thực tiễn áp dụng tại 14 quận, huyện thuộc thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ năm 2004 đến hết năm 2007. Phạm vi không gian tập trung vào địa bàn Hà Nội - trung tâm chính trị, văn hóa và xã hội của cả nước, nơi có tình hình tội phạm diễn biến phức tạp với hàng nghìn vụ án thụ lý mỗi năm.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế tố tụng, hướng tới mục tiêu giảm 40% đến 50% thời gian xử lý đối với các vụ án đơn giản, tiết kiệm ngân sách nhà nước và nâng cao hiệu quả răn đe, giáo dục pháp luật theo các Nghị quyết số 08-NQ/TW và Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng hai mô hình tố tụng kinh điển trong khoa học pháp lý: Mô hình tố tụng thẩm vấn (Inquisitorial Model) đặc trưng của hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa và Mô hình tố tụng tranh tụng (Adversarial Model) của hệ thống Thông luật Anh - Mỹ. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng học thuyết về hai giá trị cốt lõi của tố tụng hình sự gồm Mô hình kiểm soát tội phạm (Crime Control Model) nhấn mạnh hiệu quả, tốc độ xử lý và Mô hình tố tụng công bằng (Due Process Model) đề cao tính pháp lý, quyền con người.

Khung lý thuyết tích hợp 4 khái niệm pháp lý then chốt:

1. Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự: Thủ tục tố tụng đặc biệt được rút ngắn về thời hạn, giản lược quy trình và cơ cấu thành phần tiến hành tố tụng đối với các vụ án đơn giản nhưng vẫn tuân thủ các nguyên tắc tố tụng cơ bản.
2. Tội phạm ít nghiêm trọng: Nhóm tội phạm gây nguy hại không lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt là đến 3 năm tù theo quy định của pháp luật hình sự.
3. Phạm tội quả tang: Tình trạng người đang thực hiện tội phạm hoặc ngay sau khi thực hiện tội phạm thì bị phát hiện, bắt giữ.
4. Phân hóa hình thức tố tụng: Cơ chế phân loại quy trình giải quyết vụ án tương ứng với tính chất, mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội và sự rõ ràng của chứng cứ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo tổng kết công tác tư pháp giai đoạn 2003 - 2007 của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các cơ quan tiến hành tố tụng thành phố Hà Nội; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hình sự và tố tụng hình sự từ năm 1988 đến năm 2007; tài liệu khảo sát kinh nghiệm lập pháp tại hơn 10 quốc gia như Nhật Bản, Pháp, Nga, Đức, Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ cỡ mẫu gồm 350 hồ sơ vụ án hình sự sơ thẩm thụ lý tại 14 quận, huyện trên địa bàn Hà Nội. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên kết hợp chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào các nhóm tội phạm ít nghiêm trọng và các vụ án bắt quả tang.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê tư pháp kết hợp phân tích so sánh luật học là nhằm vừa định lượng được quy mô, tỷ lệ áp dụng thủ tục rút gọn trên thực tế, vừa đối chiếu toàn diện những điểm tương đồng, khác biệt giữa pháp luật Việt Nam với chuẩn mực quốc tế, từ đó bảo đảm tính khách quan và chiều sâu khoa học cho các kết luận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tiềm năng áp dụng thủ tục rút gọn từ hệ thống luật nội dung là rất lớn. Phân tích Bộ luật Hình sự năm 1999 chỉ ra rằng có tới 148 trên tổng số 267 điều luật quy định về các tội phạm cụ thể (chiếm tỷ lệ khoảng 55,4%) có cấu thành tội phạm ít nghiêm trọng đủ điều kiện áp dụng thủ tục giản lược. Trong đó, có 92 điều luật quy định khung hình phạt tối đa đến 3 năm tù, 40 điều luật có khung hình phạt đến 2 năm tù, 14 điều luật đến 1 năm tù và 2 điều luật quy định hình phạt nhẹ hơn phạt tù.

Thứ hai, tỷ lệ áp dụng thủ tục rút gọn trên thực tế tại 14 quận, huyện thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2004 - 2007 đạt mức rất thấp, chỉ chiếm dưới 2% tổng số vụ án hình sự thụ lý sơ thẩm. Mặc dù số lượng tội phạm quả tang và đơn giản phát sinh trên địa bàn hàng năm lên tới hàng nghìn vụ, hầu hết các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn lựa chọn áp dụng thủ tục thông thường.

Thứ ba, thủ tục rút gọn chứng minh hiệu quả vượt trội về mặt thời gian. Đối với các vụ án được áp dụng thủ tục này, thời hạn giải quyết từ giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố đến xét xử sơ thẩm được rút ngắn xuống chỉ còn dưới 30 ngày, tiết kiệm hơn 60% thời gian và giảm khoảng 45% chi phí tố tụng so với quy trình thông thường kéo dài từ 2 đến 4 tháng.

Thứ tư, các điều kiện áp dụng theo quy định tại Điều 319 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003 mang tính ràng buộc quá khắt khe. Việc bắt buộc phải thỏa mãn đồng thời 4 điều kiện: tội phạm ít nghiêm trọng, phạm tội quả tang, chứng cứ rõ ràng và người phạm tội có căn cước lai lịch rõ ràng đã tạo ra rào cản kỹ thuật khiến hơn 85% vụ án đơn giản bị loại trừ khỏi diện xem xét.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng ít áp dụng xuất phát từ tâm lý an toàn của Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán. Cơ chế trách nhiệm nghiêm ngặt khiến những người tiến hành tố tụng e ngại rủi ro bị hủy án, trả hồ sơ điều tra bổ sung khi thời hạn rút gọn quá gấp rút. Thêm vào đó, quy chế phối hợp liên ngành giữa Công an, Viện kiểm sát và Tòa án cấp huyện chưa thực sự đồng bộ.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, tại Hoa Kỳ có trên 90% số vụ án hình sự được xử lý thông qua cơ chế thương lượng nhận tội mang bản chất rút gọn. Tại Nhật Bản, hệ thống 448 Tòa án giản lược với 800 Thẩm phán giải quyết phần lớn các vụ án phạt tiền dưới 500.000 yên trong thời hạn từ 14 đến 23 ngày. Tại Trung Quốc, thời hạn xét xử sơ thẩm theo thủ tục rút gọn được khống chế trong 20 ngày. Các dữ liệu thực nghiệm này có thể được mô hình hóa qua bảng ma trận so sánh quy trình và biểu đồ cột trực quan, minh họa sự chênh lệch rõ rệt giữa số lượng vụ việc đủ điều kiện tiềm năng và tỷ lệ giải quyết thực tế tại các đô thị lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Sửa đổi, hoàn thiện các quy định pháp luật về điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn. Đề xuất Quốc hội và Ban soạn thảo sửa đổi Bộ luật Tố tụng Hình sự theo hướng mở rộng phạm vi áp dụng đối với cả tội phạm nghiêm trọng có khung hình phạt đến 5 năm tù nếu bị can nhận tội và chứng cứ rõ ràng; đồng thời tách rời điều kiện phạm tội quả tang và điều kiện chứng cứ rõ ràng. Mục tiêu nâng tỷ lệ giải quyết án rút gọn lên 15% đến 20% trong giai đoạn 2010 - 2020.

2. Ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn quy trình phối hợp liên ngành. Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành văn bản quy định chuẩn hóa thời hạn bàn giao hồ sơ, giao nhận chứng cứ giữa 3 cơ quan trong vòng 48 giờ kể từ khi có quyết định áp dụng thủ tục rút gọn, giảm 50% thời gian trung gian trước năm 2010.

3. Đổi mới thành phần Hội đồng xét xử sơ thẩm cấp quận, huyện. Trao thẩm quyền cho Tòa án nhân dân tối cao thí điểm mô hình phiên tòa xét xử rút gọn do một Thẩm phán duy nhất tiến hành mà không bắt buộc có Hội thẩm nhân dân tham gia đối với các tội ít nghiêm trọng, giúp tối ưu hóa 100% nhân lực xét xử đơn giản trong lộ trình cải cách tư pháp.

4. Tăng cường đào tạo, tập huấn kỹ năng nghiệp vụ chuyên sâu. Giao Học viện Tư pháp và các cơ sở đào tạo ngành công an, kiểm sát, tòa án xây dựng chương trình bồi dưỡng kỹ năng điều tra, truy tố, xét xử nhanh cho 100% Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán cấp huyện, định kỳ tập huấn 2 năm một lần nhằm loại bỏ tâm lý ngại áp dụng thủ tục đặc biệt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Tài liệu hỗ trợ trực tiếp việc nhận diện các dấu hiệu cấu thành vụ án đủ điều kiện rút gọn, quy trình lập biên bản và cách thức khắc phục vướng mắc về thời hạn tố tụng trong hoạt động giải quyết án hàng ngày.

2. Cơ quan lập pháp và chuyên gia soạn thảo chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận vững chắc, dữ liệu thực tiễn tin cậy và các bài học lập pháp quốc tế phục vụ công tác sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng Hình sự và Chiến lược cải cách tư pháp quốc gia.

3. Luật sư và người bào chữa: Giúp nắm vững cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo trong điều kiện thời gian bị rút ngắn, tận dụng các quy định pháp luật để thúc đẩy quá trình giải quyết vụ án nhanh chóng và minh bạch.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Hình sự: Nguồn tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao về phân hóa hình thức tố tụng, thủ tục tố tụng đặc biệt và thực tiễn thi hành pháp luật tại đô thị loại đặc biệt.

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn theo Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003 gồm những gì? Vụ án phải đồng thời đáp ứng 4 điều kiện luật định: Người thực hiện hành vi phạm tội bị bắt quả tang; sự việc phạm tội đơn giản, chứng cứ rõ ràng; tội phạm đã thực hiện là tội ít nghiêm trọng có mức phạt tù cao nhất đến 3 năm; và người phạm tội có căn cước, lai lịch rõ ràng.

2. Áp dụng thủ tục rút gọn có làm hạn chế quyền bào chữa của bị can, bị cáo không? Quyền bào chữa của bị can, bị cáo vẫn được bảo đảm tuyệt đối theo luật định. Do tính chất vụ án đơn giản và chứng cứ đã rõ ràng, người bào chữa có thể tham gia ngay từ giai đoạn tạm giữ, giúp bảo vệ quyền lợi bị can nhanh chóng mà không cần kéo dài thời gian chuẩn bị hồ sơ.

3. Vì sao các cơ quan tố tụng tại Hà Nội ít áp dụng thủ tục rút gọn trong giai đoạn 2004 - 2007? Nguyên nhân chủ yếu do 4 điều kiện áp dụng quá ngặt nghèo, thời hạn điều tra và truy tố rất ngắn khiến cán bộ tố tụng lo ngại sai sót nghiệp vụ, cùng với việc thiếu thông tư liên tịch hướng dẫn cụ thể về cơ chế chia sẻ trách nhiệm giữa các cơ quan.

4. Thủ tục rút gọn ở Việt Nam khác gì so với mô hình mặc cả thú tội tại Hoa Kỳ? Tại Hoa Kỳ, mặc cả thú tội là sự thương lượng trực tiếp giữa Công tố viên và Luật sư để bị cáo nhận tội đổi lấy mức án nhẹ hơn mà không cần mở phiên tòa xét xử đầy đủ. Tại Việt Nam, thủ tục rút gọn vẫn bắt buộc phải qua xét xử công khai và Tòa án định tội dựa trên sự thật khách quan.

5. Thời hạn điều tra và truy tố trong thủ tục rút gọn được quy định thế nào? Thời hạn điều tra theo thủ tục rút gọn được rút ngắn tối đa không quá 12 ngày kể từ ngày ra quyết định khởi tố vụ án; thời hạn truy tố của Viện kiểm sát không quá 4 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ vụ án từ Cơ quan điều tra.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thủ tục rút gọn, khẳng định bản chất đây là sự phân hóa hình thức tố tụng tiến bộ, bảo đảm tính thống nhất với các nguyên tắc tư pháp cơ bản.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng áp dụng tại 14 quận, huyện trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2004 - 2007, chỉ ra khoảng cách lớn giữa tiềm năng pháp lý của 148 điều luật và tỷ lệ áp dụng thực tế dưới 2%.
• Phân tích nguyên nhân đa chiều từ rào cản kỹ thuật của luật thực định, tâm lý an toàn của cán bộ tiến hành tố tụng đến sự thiếu hụt quy chế phối hợp liên ngành.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi cao, bao gồm mở rộng điều kiện lập pháp, đổi mới mô hình xét xử một Thẩm phán và nâng cao năng lực đội ngũ tư pháp.
• Nghiên cứu đóng góp tài liệu khoa học thiết thực cho công cuộc cải cách tư pháp hướng tới năm 2020, tạo tiền đề để các nhà nghiên cứu tiếp tục khai thác các mô hình giải quyết án giản lược trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý luận về thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự Chương 2: Thực trạng pháp luật và áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội Chương 3: Những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. KHÁI NIỆM, BẢN CHẤT, MỤC ĐÍCH VÀ Ý NGHĨA CỦA THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Khái niệm và bản chất của Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự Tố tụng được hiểu là việc thưa kiện tại Tòa án, là một thuật ngữ pháp lý thuộc luật hình thức, chỉ thủ tục giải quyết các vụ việc theo trình tự Tư pháp. Tố tụng hình sự là toàn bộ quá trình giải quyết vụ án hình sự, là trình tự, thủ tục tiến hành hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự.

Các giai đoạn tố tụng này có tính độc lập tương đối nhưng giữa chúng luôn có quan hệ khăng khít và mật thiết với nhau. Giai đoạn trước là tiền đề của giai đoạn sau và kết quả của giai đoạn sau là sự kiểm chứng tính đúng đắn của giai đoạn trước. Hoạt động tố tụng hình sự thường được các cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng thực hiện theo các giai đoạn tố tụng trên. Theo đó, các cơ quan tiến hành tố tụng bao gồm: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án.

Người tiến hành tố tụng bao gồm: Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán. Các hoạt động tố tụng này được thực hiện có sự tham gia của những người tham gia tố tụng như: bị can, bị cáo, người bị tạm giữ., cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội có liên quan theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định nhằm phát hiện tội phạm và kẻ phạm tội để xử lý kịp thời, nhanh chóng tội phạm theo đúng pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế có những vụ án hình sự diễn ra có tính chất đơn giản, rõ ràng, việc điều tra, thu thập chứng cứ nhanh chóng, không mất nhiều thời gian. Nếu chúng ta tiến hành giải quyết những vụ án đó theo thủ tục thông thường thì sẽ dẫn đến việc lãng phí về thời gian, công sức, tiền của của 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các cơ quan Nhà nước và những người tiến hành tố tụng cũng như những người tham gia tố tụng.

Đồng thời không đáp ứng kịp thời yêu cầu của công cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm. Từ đó, nảy sinh nhu cầu khách quan là cần phải có một thủ tục tố tụng vừa nhanh gọn, vừa bảo đảm được tính khách quan, chính xác để giải quyết các vụ án hình sự có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng. Nghiên cứu pháp luật tố tụng hình sự của hầu hết các nước trên thế giới đều thấy có quy định về thủ tục này trong các hoạt động tố tụng hình sự. Như chúng ta đã biết, trên thế giới có các hệ thống pháp luật cơ bản là hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa, họ pháp luật Anh - Mỹ, họ pháp luật tôn giáo và họ pháp luật XHCN.

Nhưng mỗi hệ thống pháp luật lại có những mô hình tố tụng khác nhau. Các nước theo hệ thống pháp luật Anh - Mỹ (điển hình là các nước Anh, Mỹ.) thường áp dụng mô hình tố tụng tranh tụng hay còn gọi là mô hình tố tụng công bằng. Các nước theo hệ thống pháp luật châu Âu lục địa (điển hình là các nước Pháp, Đức, Bỉ, Hà Lan.) thường áp dụng mô hình tố tụng xét hỏi hay còn gọi là mô hình tố tụng kiểm soát tội phạm. Nhưng dù theo hệ thống pháp luật nào thì mỗi nước đều có một hình thức tố tụng chung, thống nhất để giải quyết các vụ án hình sự.

Mặt khác, tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh và truyền thống văn hóa cụ thể mỗi quốc gia mà có những hình thức tố tụng đặc biệt áp dụng đối với những loại tội phạm đặc biệt như thủ tục rút gọn đối với các vụ án hình sự đơn giản, thủ tục xét xử sơ chung thẩm hoặc chủ thể thực hiện tội phạm đặc biệt như thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên phạm tội, đối với người có nhược điểm về thể chất hoặc tâm thần.6-7] “Thủ tục rút gọn” trong tố tụng hình sự hay “thủ tục rút ngắn”, “thủ tục giản lƣợc”, “thủ tục đơn giản” là một dạng thủ tục tố tụng hình sự đặc biệt. Tuy mỗi quốc gia có cách gọi khác nhau nhưng bản chất chung của hình 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thức tố tụng này là sự rút ngắn thời gian và giản lược các thủ tục tố tụng không cần thiết so với thủ tục tố tụng thông thường như giảm bớt một số khâu công việc, một số thủ tục giấy tờ, giảm bớt thành phần những người tiến hành tố tụng, thời hạn tố tụng. để việc giải quyết vụ án được nhanh chóng và kịp thời nhưng vẫn đáp ứng các yêu cầu và mục đích tố tụng đặt ra. Nghiên cứu pháp luật tố tụng hình sự của các nước trên thế giới cho thấy việc xác định mục đích của tố tụng hình sự nói chung và tố tụng theo thủ tục rút gọn nói riêng có sự ảnh hưởng mang tính quyết định đến bản chất, mô hình thủ tục rút gọn tại mỗi nước, mỗi hệ thống pháp luật.

Tình hình xã hội hiện nay cho thấy sự phát triển của tội phạm ngày càng đa dạng và phức tạp, số vụ án hình sự ngày càng tăng trong khi đó số lượng Thẩm phán và Tòa án có hạn nên tình trạng quá tải trong xét xử ở hầu hết các nước trên thế giới diễn ra phổ biến. Thực tế này dẫn đến nhu cầu khách quan là tất cả các nước thuộc tất cả các hệ thống pháp luật phải tìm ra các hình thức, mô hình tố tụng mới nhanh chóng, hiệu quả, đáp ứng nhu cầu thực tế, phù hợp với tình hình phát triển tội phạm ở đất nước mình. Do đó, các quốc gia theo mô hình tố tụng Anh - Mỹ là rất thuận lợi với yêu cầu trên vì bản chất tố tụng của các nước này cho phép xây dựng được các mô hình tố tụng đặc biệt. Trong đó, có các thủ tục tố tụng giản lược, thủ tục mặc cả thú tội, dàn xếp công khai, mặc cả giảm nhẹ hình phạt, giảm nhẹ tội.

Nhưng vấn đề cơ bản là phải lựa chọn những loại vụ án nào, tội phạm nào cho phù hợp với từng loại mô hình tố tụng đặc biệt.8] Thực tế cho thấy, các quốc gia trên thế giới quy định thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự để giải quyết nhanh chóng, kịp thời một số loại vụ án hình sự nhằm giảm bớt sự quá tải của cơ quan tiến hành tố tụng nhưng vẫn phải đảm bảo các yêu cầu về nguyên tắc cơ bản của mô hình tố tụng chung của nước đó. Nên thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự không đặt ra cho tất cả 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các loại vụ án mà chỉ được áp dụng đối với một số loại vụ án nhất định với những điều kiện cụ thể. Điều kiện thực hiện thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự ở mỗi quốc gia là khác nhau tuỳ thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội, tổ chức bộ máy và hoạt động của hệ thống các cơ quan Tư pháp, truyền thống pháp luật cũng như yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm ở mỗi nước. Nhưng phần lớn các nước đều áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự để giải quyết các vụ án hình sự đối với bị can, bị cáo phạm các tội ít nghiêm trọng, chứng cứ rõ ràng, tính chất của tội phạm không phức tạp, hình phạt áp dụng đối với các tội phạm đó không nặng thường là cảnh cáo, phạt tiền.

Một số nước còn quy định cho phép bị can, bị cáo lựa chọn hình thức tố tụng được áp dụng nếu vụ án có đủ điều kiện để tiến hành theo thủ tục rút gọn. Bên cạnh đó, thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự ở các nước ngoài việc rút ngắn thời gian so với thủ tục thông thường còn có biểu hiện rõ nét nhất trong giai đoạn xét xử đó là việc xét xử vụ án thường do một Thẩm phán đảm nhiệm mà không có Bồi thẩm đoàn hoặc Hội thẩm nhân dân. Như vậy, bản chất của thủ tục rút gọn là một hình thức tố tụng đặc biệt được rút ngắn về thời gian tố tụng, giản lược thủ tục và quy trình tố tụng, thành phần Hội đồng xét xử so với thủ tục thông thường. Bên cạnh một số hình thức tố tụng đặc biệt khác như: khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại, hình thức tố tụng mặc cả thú tội, dàn xếp cung khai, tố tụng đối với người chưa thành niên, người có nhược điểm và thể chất hoặc tâm thần.thì thủ tục rút gọn là một trong những giải pháp hữu hiệu nhằm giải quyết nhanh chóng một lượng án hình sự nhất định, giảm bớt sự qúa tải trong thủ tục tố tụng thông thường.

Hình thức tố tụng này vừa có khả năng mang lại hiệu qủa cao trong việc giải quyết các vụ án hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng vừa có khả năng đáp ứng được các đòi hỏi ngày càng cao của người 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dân trong việc bảo vệ quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, không vì có sự rút ngắn thời gian, giảm bớt một số thủ tục mà thủ tục rút gọn không tuân theo những nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự một quốc gia. Vì nếu chúng ta đặt ra những nguyên tắc riêng biệt cho thủ tục tố tụng rút gọn thì nó sẽ phá vỡ tính thống nhất trong hệ thống tố tụng của một quốc gia. Bên cạnh đó, nó sẽ tạo ra sự bất bình đẳng trong việc hưởng quyền và thực hiện nghĩa vụ của công dân trong hoạt động tố tụng.

Và do đó, trong một quốc gia với một hệ thống tố tụng thống nhất thì không thể tồn tại hình thức tố tụng khác trái với các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự nước đó. Về mặt lập pháp, các văn bản luật cả trong nước và các nước trên thế giới đều không đưa ra một định nghĩa cụ thể, rõ ràng về thủ tục rút gọn. Nhưng trong các tài liệu, sách báo có liên quan lại có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau.