Chương 1: Những vấn đề chung về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Chương 2: Quy phạm về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam và pháp luật hình sự một số nước; Chương 3: Thực tiễn xét xử và biện pháp đảm bảo hiệu quả áp dụng pháp luật về quyết định hình phạt đối với chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận Chủ nghĩa Mác - Lê Nin, phép duy vật biện chứng, duy vật lịch sử. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả có sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Trao đổi chuyên gia, tổng hợp, phân tích, so sánh, đối chiếu… 5. Địa điểm nghiên cứu Tác giả chọn địa điểm nghiên cứu tại cơ sở đào tạo Sau đại học thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, trụ sở thuộc Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội và một số địa điểm khác thuận lợi cho việc nghiên cứu đề tài.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƢỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƢA ĐẠT THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm, căn cứ và ý nghĩa của việc quyết định hình phạt 1. Khái niệm quyết định hình phạt Để thực hiện nhiệm vụ đấu tranh phòng và chống tội phạm, Nhà nước thường sử dụng đồng thời nhiều biện pháp khác nhau về chính trị, kinh tế, xã hội, giáo dục và pháp lý, các biện pháp này đan xen, hỗ trợ nhau và tùy thuộc vào yêu cầu cụ thể của công tác đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm trong từng thời kỳ lịch sử mà biện pháp này hay biện pháp kia được đặt lên hàng đầu, trong tất cả các biện pháp đấu tranh phòng và chống tội phạm thì hình phạt là biện pháp nghiêm khắc nhất, được áp dụng phổ biến nhất và có lịch sử lâu đời nhất. QĐHP được coi là một công việc quan trọng trong hoạt động xét xử vụ án hình sự của Tòa án [42, tr.
QĐHP chính xác, khách quan và công minh là cơ sở để đạt được các mục đích của hình phạt: Trừng trị và giáo dục, cải tạo người phạm tội; ngăn ngừa họ phạm tội mới; răn đe, ngăn ngừa những người khác trong xã hội, chỉ khi hình phạt được quyết định một cách chính xác thì mục đích của hình phạt mới đạt được. Trong khoa học LHS đã có rất nhiều tác giả đưa ra khái niệm QĐHP, chẳng hạn như: PGS. Nguyễn Ngọc Chí đưa ra định nghĩa: QĐHP là việc nhận thức và áp dụng PLHS do Tòa án có thẩm quyền, nhân danh Nhà nước thực hiện sau khi đã định tội danh và tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể để quyết định khung hình phạt, loại hình phạt (hình phạt chính, hình phạt bổ sung) mức hình phạt cụ thể áp dụng cho cá nhân người phạm tội trong phạm vi giới hạn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 của khung hình phạt do luật định, phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội; hoặc miễn hình phạt cho người phạm tội theo quy định của BLHS [8]. Chu Thị Trang Vân thì cho rằng: QĐHP là một giai đoạn rất quan trọng trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân, là việc Tòa án lựa chọn loại hình phạt và mức hình phạt cụ thể được quy định trong LHS tương ứng với cấu thành tội phạm cụ thể để áp dụng với người phạm tội, thể hiện trong bản án buộc tội [50, tr.
Đinh Văn Quế đưa ra định nghĩa còn mang tính khái quát như: “QĐHP là việc Tòa án lựa chọn hình phạt buộc người bị kết án phải chấp hành. Tòa án lựa chọn loại hình phạt nào, mức hình phạt bao nhiêu phải tuân thủ theo những quy định của BLHS” [25, tr. Nguyễn Ngọc Hòa cho rằng: QĐHP là sự lựa chọn loại hình phạt và xác định mức hình phạt (đối với loại hình phạt có các mức khác nhau) trong phạm vi luật định để áp dụng đối với chủ thể chịu TNHS (bao gồm người phạm tội và pháp nhân thương mại phạm tội) [12, tr. Các tác giả đều cho rằng: “QĐHP là việc Tòa án lựa chọn loại hình phạt cụ thể (bao gồm hình phạt chính và có thể cả hình phạt bổ sung) với mức độ cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng cho chủ thể phạm tội”.
QĐHP có thể được hiểu theo hai nghĩa: Thứ nhất, QĐHP bao gồm việc QĐHP chính và QĐHP bổ sung [12, tr. Thậm chí, có quan điểm còn cho rằng QĐHP là quyết định biện pháp xử lý đối với người phạm tội, nghĩa là bao gồm cả việc quyết định lựa chọn hình phạt, mức hình phạt, quyết định biện pháp tư pháp hoặc quyết định các biện pháp tha miễn trong luật hình sự [13, tr. Thứ hai, QĐHP là quyết định biện pháp xử lý đối với chủ thể chịu TNHS. Theo nghĩa này, QĐHP là hoạt động tiếp theo việc định tội của Tòa án, bao gồm quyết định miễn hình phạt, QĐHP chính, hình phạt bổ sung, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 quyết định các biện pháp tư pháp và quyết định biện pháp chấp hành hình phạt (như quyết định cho hưởng án treo) [12, tr.
Giáo trình LHS Việt Nam (Phần chung) của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2001 định nghĩa: “QĐHP là việc Tòa án lựa chọn loại hình phạt cụ thể (bao gồm hình phạt chính và có thể cả hình phạt bổ sung) với mức độ cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội” [6, tr. Hoặc Giáo trình Luật hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội, 2001 cũng tương đồng với quan điểm này khi nêu: “QĐHP là sự lựa chọn loại hình phạt và xác định mức hình phạt cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội cụ thể” [14, tr. Ngoài ra, đây cũng là quan điểm về QĐHP được sử dụng trong một số sách tham khảo, chuyên khảo khác như: Sách chuyên khảo “Định tội danh và QĐHP theo luật hình sự Việt Nam”, Hà Nội, 2003 của PGS. Lê Văn Đệ và sách chuyên khảo “Tìm hiểu về hình phạt và quyết định hình phạt theo luật hình sự Việt Nam”, Hà Nội, 2000 của ThS.
Trên cơ sở những phân tích nêu trên thì dưới góc độ khoa học LHS theo quan điểm của học viên thì khái niệm QĐHP có thể được hiểu như sau: QĐHP là hoạt động của Tòa án lựa chọn loại hình phạt và mức hình phạt cụ thể bao gồm hình phạt chính và hình phạt bổ sung, trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội. Có thể hiểu QĐHP là hoạt động thực tiễn áp dụng PLHS thực định, là một quá trình nhận thức lý luận mang tính logic để Tòa án lựa chọn loại và mức hình phạt áp dụng với người có hành vi phạm tội theo quy định của BLHS Việt Nam. QĐHP chỉ diễn ra sau khi Tòa án đã tiến hành hoạt động định tội danh và người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại phạm tội được khẳng định là có tội. Người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại phạm tội bị kết án bằng bản án của Tòa án và phải chịu TNHS về hành vi phạm tội của mình bằng hình phạt cụ thể.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Hình phạt và QĐHP có mối quan hệ khăng khít với nhau, Điều 30 BLHS Việt Nam năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về hình phạt như sau: “Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quy định trong Bộ luật này, do Tòa án quyết định áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người, pháp nhân thượng mại đó” [32]. QĐHP được hiểu là hoạt động ở giai đoạn xét xử, cho ra kết quả là biện pháp xử lý đối với chủ thể phạm tội, QĐHP sẽ bao gồm cả việc quyết định loại hình phạt, mức hình phạt hay quyết định áp dụng biện pháp tư pháp, biện pháp chấp hành hình phạt lẫn miễn hình phạt, miễn TNHS. Nội dung của hoạt động QĐHP theo đó sẽ bao gồm: 1) Lựa chọn áp dụng hình phạt đối với người phạm tội hay không áp dụng hình phạt mà quyết định miễn TNHS, miễn hình phạt hoặc áp dụng biện pháp tư pháp; 2) Lựa chọn loại hình phạt bao gồm hình phạt chính và có thể cả hình phạt bổ sung với mức độ cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội nếu quyết định áp dụng hình phạt. Các căn cứ quyết định hình phạt Quan điểm của các nhà khoa học hiện nay về các căn cứ QĐHP tương đối giống nhau và chỉ khác nhau về chi tiết.
Theo tác giả Trần Văn Sơn thì “Các căn cứ QĐHP là những yêu cầu đòi hỏi có tính bắt buộc do Luật hình sự quy định mà Tòa án phải tuân thủ khi quyết định hình phạt đối với người phạm tội” [62, tr. Võ Khánh Vinh thì cho rằng, “Các căn cứ QĐHP là những đòi hỏi cơ bản có tính nguyên tắc do Luật hình sự quy định hoặc do giải thích luật mà có buộc Tòa án phải tuân theo khi QĐHP đối với người thực hiện tội phạm” [61, tr. Theo cuốn từ điển Tiếng Việt thì “căn cứ” được hiểu là “cái làm chỗ dựa, làm cơ sở để lập luận hoặc hành động”. Như vậy, có thể hiểu các căn cứ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 QĐHP chính là chỗ dựa, là cơ sở pháp lý để Tòa án QĐHP đối với người phạm tội.
Trong LHS Việt Nam, các căn cứ QĐHP được quy định cụ thể trong BLHS để cho Tòa án dựa vào đó QĐHP trong từng trường hợp cụ thể cho chính xác. Trên cơ sở quy định của BLHS, việc tuân thủ các quy định các căn cứ QĐHP của Tòa án có tính chất bắt buộc. Tòa án không thể tùy tiện thêm, bớt trong việc cân nhắc các căn cứ QĐHP. Việc tuân thủ chặt chẽ các căn cứ QĐHP sẽ tạo khả năng cho Tòa án có thể QĐHP được đúng đối với người phạm tội, đảm bảo hình phạt đã tuyên đạt được mục đích của hình phạt.
Các căn cứ QĐHP là những cơ sở pháp lý được quy định trong BLHS mà Tòa án buộc phải tuân thủ khi QĐHP cho chủ thể phạm tội nhằm đảm bảo hình phạt đã tuyên đạt được mục đích của hình phạt [21, tr.