Luận Văn Thạc Sĩ Về Pháp Luật Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls pháp luật bảo vệ quyền trẻ em ở việt nam hiện nay, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Lê Thị Phương Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Đức Thảo
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Pháp Luật Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM
• 1.1. TRUYỀN THỐNG BẢO VỆ, CHĂM SÓC VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM TRONG LỊCH SỬ DÂN TỘC VIỆT NAM
• 1.2. MỘT SỐ NÉT CƠ BẢN TRONG ĐƯỜNG LỐI, CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA VỀ BẢO VỆ, CHĂM SÓC VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM
• 1.3. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐẶC THÙ ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI TRẺ EM
• 1.3.1. Khái niệm trẻ em và quyền trẻ em trong hệ thống các quyền con người
• 1.3.1.1. Khái niệm trẻ em trong pháp luật quốc tế
• 1.3.1.2. Khái niệm trẻ em trong pháp luật Việt nam
• 1.3.2. Khái niệm pháp luật về trẻ em
• 1.3.3. Một số đặc thù cơ bản của pháp luật về trẻ em
• 1.3.4. Quyền trẻ em trong hệ thống các quyền con người
• 1.4. NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CÁC QUYỀN TRẺ EM
• 1.5. TỔNG QUAN SỰ ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM ĐỐI VỚI QUYỀN TRẺ EM
• 1.5.1. Luật Hiến pháp
• 1.5.2. Luật dân sự, luật hôn nhân- gia đình, luật tố tụng dân sự
• 1.5.3. Luật Hình sự, luật tố tụng hình sự
• 1.5.4. Luật lao động
• 1.5.5. Luật Hành chính
• 1.5.6. Luật quốc tịch
• 1.5.7. Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
• 2. CHƯƠNG 2: BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC PHÁP LUẬT Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 2.1. BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM TRONG LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH
• 2.1.1. PHÁP LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH TỪ SAU CÁCH MẠNG THÁNG 8 NĂM 1945 ĐẾN NAY
• 2.1.2. BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM TRONG LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH NĂM 2000
• 2.1.3. QUYỀN NHÂN THÂN CỦA TRẺ EM TRONG LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH NĂM 2000
• 2.1.4. QUYỀN TÀI SẢN CỦA TRẺ EM TRONG LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH NĂM 2000
• 2.2. BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM TRONG PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG
• 2.3. BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ
• 2.3.1. CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TRẺ EM PHẠM TỘI
• 2.3.2. CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC HÀNH VI PHẠM TỘI XÂM HẠI TRẺ EM
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU LỰC, HIỆU QUẢ THỰC HIỆN
• 3.1. KHÁI QUÁT NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở NƯỚC TA
• 3.1.1. Phê chuẩn và nội luật hoá các nguyên tắc của Công ước quốc tế về quyền trẻ em
• 3.1.2. Xây dựng một hệ thống pháp luật tương đối đồng bộ về bảo vệ quyền trẻ em trong các lĩnh vực quan hệ xã hội
• 3.1.3. Hoạch định và tổ chức thực thi nhiều chương trình hành động quốc gia về chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em
• 3.2. NHỮNG HẠN CHẾ CHỦ YẾU CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRẺ EM
• 3.3. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM VIỆT NAM TRONG LĨNH VỰC PHÁP LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH
• 3.4. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM VIỆT NAM TRONG LĨNH VỰC PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG
• 3.5. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM VIỆT NAM TRONG LĨNH VỰC PHÁP LUẬT HÌNH SỰ
• 3.5.1. THỰC TRẠNG NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI
• 3.5.2. TÌNH HÌNH TRẺ EM BỊ TỘI PHẠM XÂM HẠI
• 3.6. CÁC NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN TÌNH TRẠNG TRẺ EM PHẠM TỘI
• 3.6.1. NHÓM NGUYÊN NHÂN XUẤT PHÁT TỪ GIA ĐÌNH
• 3.6.2. NHÓM NGUYÊN NHÂN XUẤT PHÁT TỪ NHÀ TRƯỜNG
• 3.6.3. NHÓM NGUYÊN NHÂN XUẤT PHÁT TỪ XÃ HỘI
• 3.6.4. SỰ BẤT CẬP TRONG HỆ THỐNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM VÀ HỆ THỐNG CƠ QUAN BẢO VỆ PHÁP LUẬT
• 3.7. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TRẺ EM
• 3.7.1. NHỮNG NHIỆM VỤ, MỤC TIÊU CHỦ YẾU TRONG CHIẾN LƯỢC CHĂM SÓC, GIÁO DỤC VÀ BẢO VỆ TRẺ EM Ở NƯỚC TA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3.7.2. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Tại Việt Nam

Bảo vệ quyền trẻ em là một trong những nhiệm vụ quan trọng của xã hội và nhà nước. Tại Việt Nam, quyền trẻ em được quy định trong nhiều văn bản pháp luật và chính sách. Tuy nhiên, thực trạng bảo vệ quyền trẻ em vẫn còn nhiều thách thức. Các quyền cơ bản của trẻ em như quyền được sống, quyền được học tập, quyền được bảo vệ khỏi bạo lực và xâm hại vẫn chưa được thực hiện đầy đủ. Để cải thiện tình hình này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và gia đình.

1.1. Khái Niệm Quyền Trẻ Em Trong Pháp Luật Việt Nam

Quyền trẻ em được hiểu là những quyền cơ bản mà mọi trẻ em đều được hưởng, bao gồm quyền sống, quyền phát triển, quyền được bảo vệ và quyền tham gia. Pháp luật Việt Nam đã ghi nhận và bảo vệ những quyền này thông qua các văn bản như Hiến pháp, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Tuy nhiên, việc thực thi các quyền này vẫn gặp nhiều khó khăn.

1.2. Lịch Sử Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Tại Việt Nam

Truyền thống bảo vệ trẻ em tại Việt Nam có từ lâu đời, thể hiện qua các quy định trong pháp luật phong kiến và các chính sách của Đảng và Nhà nước. Từ những năm đầu của thế kỷ 20, các phong trào bảo vệ trẻ em đã được hình thành và phát triển, đặc biệt là sau khi Việt Nam gia nhập Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em năm 1989.

II. Thực Trạng Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Tại Việt Nam Hiện Nay

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc bảo vệ quyền trẻ em, nhưng thực trạng hiện nay vẫn cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tình trạng trẻ em bị xâm hại, bạo lực, và thiếu thốn về giáo dục vẫn diễn ra. Theo thống kê, hàng triệu trẻ em vẫn chưa được tiếp cận với giáo dục cơ bản, và nhiều trẻ em sống trong điều kiện nghèo đói. Điều này đòi hỏi sự can thiệp kịp thời từ các cơ quan chức năng.

2.1. Các Vấn Đề Chính Trong Bảo Vệ Quyền Trẻ Em

Các vấn đề chính trong bảo vệ quyền trẻ em bao gồm tình trạng xâm hại trẻ em, bạo lực gia đình, và thiếu thốn về giáo dục. Nhiều trẻ em không được tiếp cận với các dịch vụ y tế và giáo dục, dẫn đến sự phát triển không toàn diện. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để giải quyết những vấn đề này.

2.2. Tình Hình Trẻ Em Bị Xâm Hại Tại Việt Nam

Tình hình trẻ em bị xâm hại tại Việt Nam đang ở mức báo động. Nhiều trẻ em trở thành nạn nhân của bạo lực, xâm hại tình dục và lao động trẻ em. Các tổ chức xã hội và nhà nước cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ trẻ em khỏi những nguy cơ này.

III. Giải Pháp Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Tại Việt Nam

Để bảo vệ quyền trẻ em hiệu quả, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Các giải pháp này bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền trẻ em, cải thiện hệ thống pháp luật và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Ngoài ra, cần có các chương trình giáo dục và hỗ trợ cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

3.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Quyền Trẻ Em

Nâng cao nhận thức về quyền trẻ em trong cộng đồng là một trong những giải pháp quan trọng. Các chương trình tuyên truyền, giáo dục về quyền trẻ em cần được triển khai rộng rãi để mọi người hiểu rõ và thực hiện quyền của trẻ em.

3.2. Cải Thiện Hệ Thống Pháp Luật Về Quyền Trẻ Em

Cải thiện hệ thống pháp luật về quyền trẻ em là cần thiết để bảo vệ trẻ em tốt hơn. Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật để đảm bảo quyền lợi của trẻ em được thực hiện đầy đủ và hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Bảo Vệ Quyền Trẻ Em

Các chương trình và dự án bảo vệ quyền trẻ em đã được triển khai tại nhiều địa phương, mang lại những kết quả tích cực. Tuy nhiên, cần có sự đánh giá và điều chỉnh để nâng cao hiệu quả của các chương trình này. Việc hợp tác giữa các tổ chức xã hội và nhà nước cũng rất quan trọng trong việc bảo vệ quyền trẻ em.

4.1. Các Chương Trình Hành Động Quốc Gia Về Trẻ Em

Các chương trình hành động quốc gia về trẻ em đã được triển khai nhằm bảo vệ và chăm sóc trẻ em. Những chương trình này tập trung vào giáo dục, y tế và bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực và xâm hại.

4.2. Kết Quả Đạt Được Từ Các Chương Trình

Kết quả từ các chương trình bảo vệ quyền trẻ em cho thấy sự cải thiện trong điều kiện sống và học tập của trẻ em. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nỗ lực để đảm bảo mọi trẻ em đều được hưởng quyền lợi của mình.

V. Kết Luận Về Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Tại Việt Nam

Bảo vệ quyền trẻ em là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và gia đình để bảo vệ quyền trẻ em một cách hiệu quả. Tương lai của trẻ em phụ thuộc vào sự quan tâm và hành động của toàn xã hội.

5.1. Tương Lai Của Quyền Trẻ Em Tại Việt Nam

Tương lai của quyền trẻ em tại Việt Nam phụ thuộc vào sự cải cách và nâng cao nhận thức của cộng đồng. Cần có những chính sách và chương trình cụ thể để bảo vệ quyền lợi của trẻ em trong bối cảnh hiện đại.

5.2. Những Nỗ Lực Cần Thiết Để Bảo Vệ Quyền Trẻ Em

Những nỗ lực cần thiết để bảo vệ quyền trẻ em bao gồm việc cải thiện hệ thống pháp luật, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường sự phối hợp giữa các tổ chức. Chỉ khi có sự đồng lòng, quyền trẻ em mới được bảo vệ một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo ước tính của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), mỗi ngày trên thế giới có khoảng 35.000 trẻ em dưới 5 tuổi tử vong do những nguyên nhân có thể phòng ngừa và hơn 190 triệu trẻ em rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng. Tại Việt Nam, nhóm dân số dưới 16 tuổi luôn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xã hội, là lực lượng tương lai quyết định sự phát triển bền vững của đất nước. Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, bên cạnh những thành tựu kinh tế - xã hội vượt bậc, Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức gay gắt về bảo vệ quyền trẻ em như tình trạng bóc lột sức lao động, xâm hại tình dục, bạo lực gia đình và tội phạm người chưa thành niên gia tăng phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ hệ thống quy phạm pháp luật bảo vệ quyền trẻ em tại Việt Nam trong sự tương quan với các chuẩn mực quốc tế và thực tiễn chuyển đổi kinh tế. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận, tổng kết tiến trình lập pháp lịch sử từ thời kỳ phong kiến đến nay, phân tích sâu thực trạng điều chỉnh pháp luật trong ba lĩnh vực cốt lõi gồm Hôn nhân và Gia đình, Lao động, Hình sự, từ đó xác lập hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực thi hành.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật Việt Nam giai đoạn từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến năm 2008, đặt trọng tâm vào các văn bản ban hành trong thời kỳ đổi mới và so sánh với Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ cho 100% trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, tiệm cận các chuẩn mực tư pháp tiến bộ toàn cầu và giảm thiểu trên 30% tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn trong các quy định pháp luật hiện hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết Quyền con người (Human Rights Theory) và Lý thuyết Xã hội học pháp luật (Sociology of Law). Lý thuyết Quyền con người khẳng định quyền trẻ em là một bộ phận hữu cơ không thể tách rời của quyền con người phổ quát, mang tính bất khả xâm phạm nhưng đòi hỏi cơ chế bảo vệ đặc thù do tính chất non nớt về thể chất và trí tuệ của trẻ. Lý thuyết Xã hội học pháp luật được vận dụng để luận giải mối tương tác biện chứng giữa sự biến đổi kinh tế - xã hội với hiệu lực thực thi của các quy phạm pháp luật trong đời sống thực tế.

Luận văn vận dụng mô hình bảo vệ quyền trẻ em đa tầng, xác lập trách nhiệm liên đới chặt chẽ giữa bốn trụ cột: Gia đình - Nhà trường - Xã hội - Nhà nước. Trong đó, bốn khái niệm cốt lõi được định hình xuyên suốt:

1. Quyền trẻ em: Tổng thể các quyền tự nhiên, pháp lý và xã hội được ghi nhận nhằm bảo đảm sự tồn tại, phát triển toàn diện của người chưa thành niên.
2. Địa vị pháp lý của trẻ em: Tổng thể các quyền, nghĩa vụ và bổn phận pháp lý cùng hệ thống bảo đảm thực hiện quyền trong từng quan hệ xã hội cụ thể.
3. Lợi ích tốt nhất của trẻ em: Nguyên tắc định hướng bắt buộc trong mọi quyết định lập pháp, hành pháp và tư pháp liên quan đến trẻ em.
4. Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt: Nhóm 11 đối tượng chịu nhiều thiệt thòi cần sự can thiệp và trợ giúp chuyên biệt theo luật định.

Cơ sở lý luận của công trình còn gắn liền với việc phân tích 54 điều khoản của Công ước Liên Hợp Quốc năm 1989 với bốn nhóm quyền cơ bản (Sống còn, Phát triển, Bảo vệ, Tham gia), cùng việc phân tích Chương V Hiến pháp năm 1992 khi có tới 25 trong tổng số 34 điều quy định quyền công dân trực tiếp hoặc gián tiếp bảo đảm quyền trẻ em.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật quốc gia qua các thời kỳ lịch sử, từ Bộ luật Hồng Đức thế kỷ XV, các bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992 cho đến các đạo luật chuyên ngành, kết hợp với các báo cáo tổng kết 10 năm thi hành Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em giai đoạn 1991 - 2000 và số liệu thống kê tư pháp từ năm 1998 đến năm 2008.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu tiến hành khảo sát toàn diện mẫu gồm 120 văn bản quy phạm pháp luật (gồm luật, pháp lệnh, nghị định và thông tư liên tịch) điều chỉnh trực tiếp và gián tiếp quyền trẻ em. Đồng thời, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu chủ đích đối với 45 bản án, quyết định giám đốc thẩm tiêu biểu về tranh chấp hôn nhân gia đình, vi phạm chế độ sử dụng lao động chưa thành niên và xét xử người chưa thành niên phạm tội tại hai trung tâm đô thị lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm: phương pháp phân tích luật học so sánh, phương pháp lịch sử - cụ thể, phương pháp tổng hợp và phân tích định tính văn bản. Việc lựa chọn các phương pháp này xuất phát từ yêu cầu bóc tách bản chất của các quy phạm pháp lý, so chiếu giữa chuẩn mực quốc tế với pháp luật quốc gia, đồng thời đánh giá chính xác khoảng cách giữa luật thực định và thực tiễn áp dụng trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế kéo dài 20 năm (1988 - 2008).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định bước tiến vượt bậc của Việt Nam trong tiến trình nội luật hóa pháp luật quốc tế. Ngày 20/02/1990, Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở châu Á và thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em. Việc ban hành Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 thay thế đạo luật năm 1991 đã mở rộng phạm vi bảo vệ từ 8 lên 11 nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đồng thời bổ sung các quyền tiến bộ như quyền được tiếp cận thông tin, bày tỏ ý kiến và phát triển năng khiếu.

Thứ hai, phát hiện sự bất cập và thiếu đồng bộ nghiêm trọng về quy định độ tuổi trẻ em giữa các ngành luật. Điều 1 Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 quy định trẻ em là công dân dưới 16 tuổi. Tuy nhiên, Bộ luật Dân sự năm 2005 và Bộ luật Lao động năm 1994 lại xác định người chưa thành niên là người dưới 18 tuổi. Khoảng trống pháp lý đối với độ tuổi từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi chiếm từ 15% đến 20% các tranh chấp phát sinh trong quan hệ lao động và tư pháp hình sự, gây lúng túng cho các cơ quan áp dụng pháp luật.

Thứ ba, pháp luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000 với 110 điều và 13 chương (tăng thêm 3 chương so với luật năm 1986) đã củng cố mạnh mẽ nguyên tắc không phân biệt đối xử giữa các con và nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Quy định tại Điều 85 cấm người chồng yêu cầu ly hôn khi vợ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi đã trực tiếp bảo vệ an toàn sinh dưỡng cho hàng nghìn phụ nữ và trẻ sơ sinh mỗi năm.

Thứ tư, tình hình tội phạm xâm hại trẻ em và người chưa thành niên phạm tội có chiều hướng gia tăng và trẻ hóa. Nguyên nhân từ môi trường gia đình thiếu hòa thuận, cha mẹ ly hôn hoặc buông lỏng quản lý chiếm tỷ lệ ước tính trên 65% trong tổng số các nguyên nhân dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật của người chưa thành niên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên bắt nguồn từ mặt trái của nền kinh tế thị trường, sự phân hóa giàu nghèo, sức ép đô thị hóa làm rạn nứt cấu trúc gia đình truyền thống, cùng sự thiếu đồng bộ giữa hệ thống pháp luật với các thiết chế xã hội. So với các nghiên cứu giai đoạn trước năm 2000 vốn chỉ nhìn nhận trẻ em là đối tượng cần cứu trợ từ thiện, luận văn xác lập một bước chuyển mang tính cách mạng: xem trẻ em là chủ thể đầy đủ của các quyền pháp lý với trách nhiệm bảo đảm bắt buộc từ phía Nhà nước.

Để tối ưu hóa việc theo dõi các dữ liệu phức tạp này, thực trạng nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng ma trận so sánh khái niệm độ tuổi trẻ em trong 6 đạo luật nền tảng (Hiến pháp, Dân sự, Hình sự, Lao động, Hôn nhân và Gia đình, Trẻ em) và biểu đồ cột phản ánh sự gia tăng của các vụ án xâm phạm quyền trẻ em giai đoạn 1998 - 2008, giúp nhận diện rõ nét tính cấp thiết của việc thống nhất kỹ thuật lập pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Sửa đổi và thống nhất quy chuẩn lập pháp: Quốc hội và Bộ Tư pháp cần khẩn trương sửa đổi định nghĩa trẻ em trong Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, nâng độ tuổi trẻ em từ dưới 16 tuổi lên dưới 18 tuổi nhằm tương thích hoàn toàn 100% với Công ước quốc tế về Quyền trẻ em năm 1989 và Bộ luật Dân sự, thực hiện trong lộ trình hoàn thiện pháp luật giai đoạn 2009 - 2015.

2. Thiết lập hệ thống Tòa Gia đình và Người chưa thành niên: Tòa án nhân dân tối cao chủ trì xây dựng mô hình tòa chuyên trách với thủ tục tố tụng thân thiện, bố trí thẩm phán có chuyên môn tâm lý học, mục tiêu giảm thiểu ít nhất 50% các tổn thương tâm lý cho trẻ em trong các phiên tòa hình sự và dân sự, hoàn thành triển khai thí điểm tại 5 thành phố trực thuộc Trung ương trong giai đoạn 2010 - 2012.

3. Tăng cường chế tài hình sự và thanh tra lao động: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Bộ Công an nâng mức xử phạt vi chính lên gấp 2 đến 3 lần đối với các hành vi lạm dụng lao động trẻ em, kiên quyết khởi tố hình sự 100% các hành vi bạo hành, bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em theo quy định nghiêm khắc của Bộ luật Hình sự.

4. Xây dựng mạng lưới bảo trợ và trợ giúp pháp lý cơ sở: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể phối hợp với chính quyền địa phương thiết lập quỹ trợ giúp pháp lý miễn phí tại 63 tỉnh thành, tổ chức đào tạo chuyên sâu cho 10.000 cán bộ phụ trách công tác bảo vệ trẻ em cấp xã, phường trong giai đoạn 2009 - 2011 để kịp thời phát hiện và ngăn chặn các nguy cơ bạo lực gia đình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và đại biểu cơ quan dân cử: Nguồn tư liệu cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ công tác sửa đổi, bổ sung Luật Trẻ em, Bộ luật Lao động, Bộ luật Tố tụng hình sự, tối ưu hóa quá trình xây dựng thể chế bảo đảm an sinh xã hội.

2. Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư và Cán bộ tư pháp: Cẩm nang chuyên sâu hỗ trợ tra cứu nguyên tắc giải quyết các vụ án ly hôn tranh chấp quyền nuôi con, bảo vệ quyền tài sản của người chưa thành niên và áp dụng chính sách hình sự nhân đạo, giáo dục là chính đối với người chưa thành niên phạm tội.

3. Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Luật học: Tài liệu học thuật chuẩn mực thuộc chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật, cung cấp cái nhìn toàn diện từ cổ luật (Bộ luật Hồng Đức thế kỷ XV) đến pháp luật đương đại qua 3 chương nghiên cứu công phu.

4. Các tổ chức phi chính phủ, Quỹ Bảo trợ trẻ em và Cán bộ công tác xã hội: Cơ sở lý luận và số liệu thực tế để thiết kế các dự án can thiệp, trợ giúp phục hồi và hòa nhập xã hội hiệu quả cho 11 nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tại cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Pháp luật Việt Nam định nghĩa độ tuổi trẻ em khác biệt như thế nào so với Công ước quốc tế? Theo Điều 1 Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi. Trong khi đó, Điều 1 Công ước Liên Hợp Quốc năm 1989 xác định trẻ em là người dưới 18 tuổi, tạo ra độ vênh pháp lý 2 năm đối với nhóm tuổi từ 16 đến dưới 18 tuổi tại Việt Nam.

2. Cổ luật Việt Nam đã thể hiện tư tưởng nhân văn về bảo vệ quyền trẻ em ra sao? Bộ luật Hồng Đức thời Lê sơ chứa đựng nhiều quy định tiến bộ vượt bậc như Điều 16 miễn giảm trách nhiệm hình sự cho trẻ em dưới 15 tuổi, Điều 404 xử lý hành vi gian dâm với trẻ em dưới 12 tuổi tương đương tội hiếp dâm, và Điều 377 bảo vệ nghiêm ngặt quyền tài sản của trẻ mồ côi.

3. Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000 bảo vệ trẻ em trong sự kiện ly hôn như thế nào? Luật xác lập nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất về mọi mặt của con chưa thành niên. Điều 85 quy định hạn chế quyền ly hôn của người chồng khi vợ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi, đồng thời quy định bình đẳng tuyệt đối giữa con trong giá thú và ngoài giá thú.

4. Đâu là bất cập lớn nhất trong việc bảo vệ lao động trẻ em thời kỳ đổi mới? Bất cập lớn nhất là khoảng trống kiểm soát tại khu vực kinh tế phi chính thức, các làng nghề thủ công và hộ kinh doanh cá thể. Việc lạm dụng lao động dưới 15 tuổi làm các công việc nặng nhọc, độc hại vẫn diễn biến phức tạp do thiếu cơ chế thanh tra liên ngành thường xuyên.

5. Giải pháp then chốt nào được đề xuất nhằm đổi mới tư pháp người chưa thành niên? Luận văn đề xuất giải pháp thành lập Tòa Gia đình và Người chưa thành niên với quy trình tố tụng chuyên biệt, loại bỏ bục xét xử uy hiếp tâm lý, kết hợp bắt buộc sự tham gia của chuyên gia tâm lý và trợ giúp viên pháp lý nhằm giảm thiểu 50% sang chấn tâm lý cho trẻ em.

Kết luận

• Kế thừa và phát huy truyền thống đạo lý nhân văn sâu sắc của dân tộc từ các bộ cổ luật đến các bản Hiến pháp thời kỳ đổi mới.
• Khẳng định cam kết quốc tế mạnh mẽ của Việt Nam từ dấu mốc phê chuẩn Công ước Quyền trẻ em năm 1990.
• Đánh giá toàn diện 3 trụ cột pháp lý then chốt: Hôn nhân và Gia đình, Lao động, Hình sự trong việc bảo đảm quyền trẻ em.
• Chỉ rõ những bất cập về giới hạn độ tuổi và đề xuất lộ trình thống nhất khái niệm trẻ em dưới 18 tuổi.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện thể chế đến xây dựng thiết chế Tòa án thân thiện giai đoạn 2010 - 2020.

Luận văn thạc sĩ là công trình nghiên cứu công phu, đóng góp nguồn tư liệu lý luận và thực tiễn giá trị cho sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Kính mời các nhà nghiên cứu, cán bộ thực thi pháp luật và độc giả quan tâm khai thác sâu các nội dung phân tích trong công trình để cùng chung tay kiến tạo môi trường pháp lý an toàn, lành mạnh nhất cho trẻ em Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề so sánh với pháp luật hiện đại bởi “mọi sự so sánh đều khập khiễng”, song có thể nói, hiếm có một bộ luật nào vào thời bấy giờ trên thế giới lại có thể quy định về bảo vệ và chăm sóc trẻ em nhiều và sâu sắc, tiến bộ đến như vậy. Mặc dù pháp luật phong kiến chủ yếu bảo vệ tầng lớp địa chủ, áp bức nông dân với những điều luật và hình phạt hà khắc song vẫn có những quy định mang đậm tính nhân văn, bảo vệ trẻ em trong một bối cảnh xã hội hết sức đói nghèo và lạc hậu. Chúng ta ngày nay nên học tập kinh nghiệm quý báu của người xưa “trong việc qui định trách nhiệm pháp lý giữa các thành viên trong gia đình, đặc biệt là trách nhiệm pháp lý của cha mẹ đối với con cái; kết hợp giáo dục đạo đức với giáo dục pháp luật trong các môi trường: gia đình, đoàn thể, cộng đồng dân cư và xã hội”[3].2 MỘT SỐ NÉT CƠ BẢN TRONG ĐƢỜNG LỐI, CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƢỚC TA VỀ BẢO VỆ, CHĂM SÓC VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là một truyền thống và đường lối nhất quán, xuyên suốt trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước ta. Đường lối của Đảng về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đã được thể hiện rất rõ nét, sinh động, thấm đượm chủ nghĩa nhân văn và phát triển phù hợp xu hướng của thế giới hiện đại.

Điều đó đã được khẳng định ngay từ ngày đầu mới thành lập (3-2- 1930) dù trong hoàn cảnh kháng chiến khó khăn, Đảng ta vẫn giành mối quan tâm rất lớn đến chính sách bảo vệ, chăm sóc và giáo dục đối với trẻ em. Trong chương trình Việt Minh đã xác định học sinh, nhi đồng là hai tầng lớp nhân dân - lực lượng của cách mạng, đối với học sinh có chính sách là "Bỏ học phí, mở thêm trường học, giúp đỡ học trò nghèo" còn đối với nhi đồng thì chính sách là "được Chính phủ chăm sóc đặc biệt về thể lực và trí lực". Trong bài Diễn ca Hồ Chí Minh viết: Trẻ em bố mẹ khỏi lo Dạy nuôi Chính phủ giúp cho đầy đủ Thanh niên có trường học nhiều 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chính phủ trợ cấp trò nghèo hàn nho Sự quan tâm của Đảng thể hiện rõ nét trong chỉ thị của Ban Thường vụ Trung ương Đảng về Công tác thanh vận số 17/CT/TW ngày 01 tháng 09 năm 1947 với một số quy định như sau: “- Các cấp bộ trong Đoàn thanh niên Việt nam phải có người chuyên môn phụ trách thiếu nhi. - Phải mở những lớp dạy chữ cho các em biết chữ - Giúp đỡ cho các thiếu nhi ra sách, báo chí để giáo dục cho thiếu nhi - Nêu cao những thành tích của thiếu nhi - Giúp đỡ cho các em lưu lạc vì chiến tranh” [4;31] Cuộc đời hoạt động cách mạng của Người vô cùng khó khăn vất vả nhưng Người đã dành một sự quan tâm ưu ái sâu sắc và cảm động đối với trẻ em.

Người quan niệm, trẻ em là thế hệ mầm non, người chủ tương lai, quyết định vận mệnh của quốc gia, dân tộc. Điều đó xuất phát từ tình thương bao la, rộng lớn và thể hiện một nhân cách đặc trưng riêng của Hồ Chí Minh. Người coi trọng nhân tố con người trong mọi công việc, hoạt động xã hội trong đó trẻ em được dành sự quan tâm đặc biệt. Người nói: "Muốn có chế độ xã hội chủ nghĩa thì phải có con người xã hội chủ nghĩa.

Muốn có con người xã hội chủ nghĩa thì phải có tư tưởng xã hội chủ nghĩa" Từ đó đi đến việc phải "trồng người" - phải giáo dục, rèn luyện ngay từ khi còn nhỏ. "Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người" Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đặc biệt quan tâm đến trẻ em, Người đã từng viết trong di chúc rằng: “Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho các cháu thanh niên và nhi đồng”. Với cả cuộc đời đi làm cách mạng, phục vụ tổ quốc, đồng bào, chủ tịch Hồ Chí Minh cũng không quên truyền bá tư tưởng bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em vì “ngày nay các cháu là nhi đồng, ngày sau các cháu là người chủ của nước nhà, của thế giới”. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho dân tộc ta một di sản tư tưởng vô cùng quý báu trong đó có những quan điểm về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.

Điều này đã được thể hiện ngay trong 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chương trình Việt Minh mang dấu ấn rất đậm nét, đặc thù của tư tưởng Hồ Chí Minh, một nhà lãnh tụ cách mạng, nhà văn hoá lớn của dân tộc và thời đại. Tư tưởng nhân văn, phát triển đối với trẻ em nói chung và quyền trẻ em nói riêng đã được cương lĩnh hoá trong chương trình Việt Minh và sau đó Cách mạng tháng Tám thành công đã được thể chế hoá trong đạo luật cơ bản đầu tiên là Hiến pháp năm 1946. Điều này được minh chứng qua những quy định mang tính pháp lý cao nhất lúc bấy giờ là Hiến pháp năm 1946 có ghi rằng “Nền sơ học cưỡng bách và không học phí, ở các trường sơ học địa phương quốc dân thiểu số có quyền học bằng tiếng của mình; Học trò nghèo được Chính phủ giúp” (Điều 15, Hiến pháp 1946) Đến bản Hiến pháp lần thứ hai ra đời 1959 đã quy định và là một minh chứng cho sự nhất quán về đường lối, chính sách trong vấn đề về trẻ em của Đảng ta. Từ những năm 1960, Đảng ta đã có nhiều chính sách về toàn dân bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng ngay cả trong thời kỳ đất nước còn chiến tranh, hai miền chia cắt.

Chính sách quan tâm đến trẻ em được ghi nhận trong một số văn bản như chỉ thị số 197/CT/TW ngày 19 tháng 03 năm 1960 của Ban bí thư Trung ương Đảng về công tác thiếu niên, nhi đồng: “các em thiếu niên, nhi đồng ngày nay là lớp người xây dựng Chủ nghĩa xã hội và Chủ nghĩa cộng sản sau này. Quan tâm đến thiếu niên, nhi đồng là quan tâm đến việc đào tạo, bồi dưỡng một lớp người mới không những phục vụ cho sự nghiệp xây dựng Chủ nghĩa xã hội hiện nay mà còn chính là sự nghiệp xây dựng Chủ nghĩa Cộng sản sau này” [4;66] và “giáo dục thiếu niên, nhi đồng là một vấn đề không đơn giản mà là một vấn đề khoa học” [4;67]. Trong các báo cáo về “công tác thanh vận” và báo cáo về “nông vận là trọng tâm của công tác dân vận” có nhấn mạnh về vai trò của trẻ em như “thiếu nhi là những người gánh vác tương lai nên chúng ta phải săn sóc”[4;33] và “mọi ngành phải lấy nhiệm vụ bảo vệ, giáo dục thiếu nhi làm nhiệm vụ của mình” [4;33] Năm 1975 giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cả nước ta bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, truyền thống bảo vệ, chăm sóc và giáo 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dục trẻ em vẫn nhất quán được thể hiện trên phương diện lý luận, pháp luật và tư tưởng. Đường lối chính sách của Đảng về trẻ em được cụ thể hoá trong "Pháp lệnh Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em".

Pháp lệnh này đánh dấu sự kiện pháp lý cơ sở mang tính toàn diện nhất so với trước đó trong công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Đặc biệt trong Hiến pháp năm 1992, các quyền xã hội của công dân trong đó có quyền trẻ em đã có sự kế thừa và phát triển, phù hợp với những điều kiện mới [5;275]. Các quy định về quyền trẻ em đã trở thành một bộ phận cấu thành nội dung Luật Hiến pháp Việt nam, sợi chỉ đỏ xuyên suốt nền lập hiến Việt nam [6;20]. Đến Hiến pháp năm 1992, vấn đề quyền trẻ em, với trên 10 điều trong số 147 điều của Hiến pháp không còn là những quy định riêng lẻ, mà đã thực sự trở thành một chế định pháp lý chặt chẽ, hoàn chỉnh, mang tính hiến định.

Hiến pháp đã thể hiện một nhân sinh quan, một nhận thức toàn diện đối với vấn đề trẻ em trong các vấn đề xã hội. Với quan điểm coi quyền trẻ em là một bộ phận quan trọng của quyền con người, Hiến pháp 1992 đã thể hiện việc đặt mối quan hệ quyền trẻ em với quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, với quyền con người. Trong số 34 điều (từ điều 49 đến điều 82) của chương V "Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân", có đến 25 điều quy định các quyền cơ bản của công dân trực tiếp hay gián tiếp có liên quan đến quyền trẻ em, vì bản thân trẻ em cũng là công dân. Điều 65 của Hiến pháp trịnh trọng tuyên bố: "Trẻ em được gia đình, Nhà nước và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục".

Đầu tư cho sự nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ em cũng là đầu tư cho tương lai. Hiến pháp đã gắn nhu cầu chăm sóc trẻ em bên cạnh nhu cầu chăm sóc người mẹ, Điều 40 quy định: "Nhà nước, xã hội, gia đình và công dân có trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc bà mẹ và trẻ em". Về phương diện mối quan hệ giữa người mẹ và trẻ, điều 63 Hiến pháp đã quy định: "Lao động nữ có quyền hưởng chế độ thai sản. Phụ nữ là viên chức có quyền nghỉ trước và sau khi sinh đẻ mà vẫn hưởng lương, phụ cấp theo quy định của pháp luật.

nhà nước và xã hội chăm lo phát triển các nhà hộ sinh, khoa nhi, nhà trẻ và các cơ sở phúc lợi xã hội khác để giảm gánh nặng gia đình, tạo điều kiện cho phụ nữ sản xuất, công tác, học tập, chữa bệnh, nghỉ ngơi và làm tròn 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bổn phận của người mẹ". Điều 41 quy định: "Nhà nước quy định chế độ giáo dục thể chất bắt buộc trong trường học". Điều 35 quy định: "Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu.", "Nhà nước ưu tiên đầu tư cho giáo dục, khuyến khích các nguồn đầu tư khác" (điều 36). Quyền học tập: bậc tiểu học là bắt buộc, không phải trả học phí.

"Công dân có quyền học văn hoá và học nghề bằng nhiều hình thức". Điều 59 quy định: "nhà nước và xã hội tạo điều kiện cho trẻ em tàn tật được học tập văn hoá và học nghề phù hợp. Học sinh có năng khiếu được nhà nước và xã hội tạo điều kiện học tập và phát triển tài năng" (điều 59).