Luận Văn Thạc Sĩ Về Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa Theo Pháp Luật Việt Nam Hiện Nay

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích hợp đồng mua bán hàng hóa theo pháp luật Việt Nam hiện nay, cung cấp kiến thức và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Đinh Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Như Phát
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hoá Theo Pháp Luật Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Luật Học
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỢP ĐỒNG VÀ HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HOÁ
• 1.1. Tổng quan về hợp đồng
• 1.2. Khái niệm và bản chất pháp lý của hợp đồng
• 1.3. Giao kết hợp đồng
• 1.3.1. Nguyên tắc giao kết hợp đồng
• 1.3.2. Đề nghị giao kết hợp đồng
• 1.3.3. Chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng
• 1.4. Nguyên tắc giao kết hợp đồng (tiếp tục)
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐIỀU CHỈNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Một số chế định pháp luật về hợp đồng mua bán hàng hoá trong pháp luật Việt Nam hiện nay
• 2.2. Chế định thương nhân
• 2.3. Chế định pháp luật về hợp đồng và hợp đồng mua bán hàng hoá
• 2.3.1. Về xác lập hợp đồng mua bán hàng hoá
• 2.3.2. Hiệu lực của hợp đồng mua bán hàng hoá
• 2.3.3. Về trách nhiệm vật chất khi vi phạm hợp đồng mua bán hàng hoá
• 2.3.4. Giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hoá
• 2.4. Đánh giá chung về thực trạng điều chỉnh pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật đối với hợp đồng mua bán hàng hoá theo pháp luật Việt Nam hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ HỢP ĐỒNG VÀ HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HOÁ TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Định hướng chung trong việc hoàn thiện pháp luật thương mại về hợp đồng mua bán hàng hoá ở Việt Nam hiện nay
• 3.2. Kiến nghị về những vấn đề cụ thể để hoàn thiện pháp luật thương mại trong lĩnh vực hợp đồng mua bán hàng hoá
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa Theo Pháp Luật Việt Nam

Hợp đồng mua bán hàng hóa là một trong những chế định pháp lý quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Nó không chỉ điều chỉnh các quan hệ thương mại mà còn đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia giao dịch. Theo quy định của pháp luật, hợp đồng mua bán hàng hóa phải được xác lập trên cơ sở tự do ý chí và sự đồng thuận của các bên. Điều này có nghĩa là các bên có quyền tự do thỏa thuận về nội dung, hình thức và điều kiện của hợp đồng, miễn là không vi phạm pháp luật và đạo đức xã hội. Hợp đồng mua bán hàng hóa có thể được hình thành dưới nhiều hình thức khác nhau, từ hợp đồng bằng văn bản đến hợp đồng miệng.

1.1. Khái Niệm và Bản Chất Pháp Lý Của Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Hợp đồng mua bán hàng hóa được định nghĩa là sự thỏa thuận giữa các bên về việc chuyển nhượng quyền sở hữu hàng hóa. Bản chất pháp lý của hợp đồng này không chỉ nằm ở việc chuyển giao tài sản mà còn ở việc xác định quyền và nghĩa vụ của các bên. Theo quy định tại Bộ luật Dân sự, hợp đồng mua bán hàng hóa phải có đối tượng hợp pháp và rõ ràng, đồng thời phải được thực hiện theo các nguyên tắc đã được pháp luật quy định.

1.2. Các Loại Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa Phổ Biến

Có nhiều loại hợp đồng mua bán hàng hóa khác nhau, bao gồm hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường, hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế và hợp đồng mua bán hàng hóa theo hình thức điện tử. Mỗi loại hợp đồng có những đặc điểm riêng và được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật khác nhau. Việc hiểu rõ các loại hợp đồng này giúp các bên có thể lựa chọn hình thức phù hợp nhất cho giao dịch của mình.

II. Thực Trạng Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa Theo Pháp Luật Việt Nam Hiện Nay

Thực trạng hợp đồng mua bán hàng hóa tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù pháp luật đã có những quy định rõ ràng về hợp đồng, nhưng trong thực tiễn, việc áp dụng còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nắm rõ các quy định pháp luật, dẫn đến việc ký kết hợp đồng không đúng quy định. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên mà còn gây ra nhiều tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng.

2.1. Những Vấn Đề Thách Thức Trong Giao Kết Hợp Đồng

Một trong những thách thức lớn nhất trong giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa là việc thiếu hiểu biết về pháp luật của các bên. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, thường không có bộ phận pháp lý chuyên trách, dẫn đến việc không nắm rõ các quy định cần thiết. Điều này có thể dẫn đến việc ký kết hợp đồng không hợp lệ hoặc không có hiệu lực pháp lý.

2.2. Trách Nhiệm Pháp Lý Khi Vi Phạm Hợp Đồng

Khi một bên vi phạm hợp đồng, bên còn lại có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, việc xác định trách nhiệm pháp lý trong thực tế thường gặp khó khăn do thiếu minh bạch trong các điều khoản hợp đồng. Nhiều doanh nghiệp không chú trọng đến việc quy định rõ ràng các điều khoản về trách nhiệm, dẫn đến tranh chấp kéo dài và tốn kém chi phí.

III. Phương Pháp Giải Quyết Tranh Chấp Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Giải quyết tranh chấp hợp đồng là một phần quan trọng trong việc đảm bảo quyền lợi của các bên. Pháp luật Việt Nam quy định nhiều phương thức giải quyết tranh chấp, bao gồm thương lượng, hòa giải, trọng tài và khởi kiện tại tòa án. Mỗi phương thức có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương thức nào phụ thuộc vào tính chất của tranh chấp cũng như mong muốn của các bên.

3.1. Thương Lượng và Hòa Giải Trong Giải Quyết Tranh Chấp

Thương lượng và hòa giải là hai phương thức phổ biến nhất trong giải quyết tranh chấp hợp đồng. Chúng giúp các bên có thể tự thỏa thuận và tìm ra giải pháp phù hợp mà không cần phải đưa vụ việc ra tòa án. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả, các bên cần có thiện chí và sẵn sàng lắng nghe ý kiến của nhau.

3.2. Vai Trò Của Trọng Tài Trong Giải Quyết Tranh Chấp

Trọng tài là một phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả, đặc biệt trong các hợp đồng thương mại. Việc lựa chọn trọng tài giúp các bên có thể giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng và bí mật. Tuy nhiên, để đảm bảo tính công bằng, các bên cần lựa chọn trọng tài viên có uy tín và kinh nghiệm.

IV. Đề Xuất Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Để nâng cao hiệu quả của hợp đồng mua bán hàng hóa, cần có những đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật. Việc cập nhật và điều chỉnh các quy định pháp luật là cần thiết để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của thị trường. Các cơ quan chức năng cần xem xét việc ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể để giúp doanh nghiệp dễ dàng áp dụng các quy định pháp luật.

4.1. Cần Cập Nhật Các Quy Định Pháp Luật

Việc cập nhật các quy định pháp luật về hợp đồng mua bán hàng hóa là rất cần thiết. Các quy định hiện hành cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn giao dịch thương mại, đồng thời đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia. Cần có các văn bản hướng dẫn cụ thể để doanh nghiệp có thể dễ dàng áp dụng.

4.2. Tăng Cường Đào Tạo và Tuyên Truyền Về Pháp Luật

Đào tạo và tuyên truyền về pháp luật hợp đồng là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao nhận thức của doanh nghiệp. Các cơ quan chức năng cần tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo để cung cấp thông tin và kiến thức pháp luật cho doanh nghiệp, giúp họ hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong hợp đồng.

V. Kết Luận Về Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa Theo Pháp Luật Việt Nam

Hợp đồng mua bán hàng hóa đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật và thực trạng áp dụng là cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia giao dịch. Cần có những biện pháp cụ thể để hoàn thiện quy định pháp luật, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý an toàn và minh bạch cho hoạt động mua bán hàng hóa.

5.1. Tương Lai Của Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, hợp đồng mua bán hàng hóa sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Các doanh nghiệp cần nắm bắt xu hướng và thay đổi để phù hợp với yêu cầu của thị trường. Việc hoàn thiện quy định pháp luật sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cụ Thể

Các giải pháp cụ thể cần được đề xuất để hoàn thiện quy định pháp luật về hợp đồng mua bán hàng hóa. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp để đảm bảo rằng các quy định pháp luật được thực hiện hiệu quả và phù hợp với thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007 và thực thi toàn diện Hiệp định Thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ, nền kinh tế ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc với hơn 150 cam kết mở cửa thị trường và hơn 200.000 doanh nghiệp tham gia vào các chuỗi cung ứng hàng hóa trong nước lẫn quốc tế. Hoạt động mua bán hàng hóa trở thành xương sống của các giao lưu kinh tế, đòi hỏi một hành lang pháp lý minh bạch, tương thích và đồng bộ. Nghiên cứu này tập trung giải quyết các mâu thuẫn, xung đột quy phạm và khoảng trống pháp lý phát sinh trong giai đoạn giao thời khi Bộ luật Dân sự 2005, Luật Thương mại 2005 và Luật Doanh nghiệp 2005 đồng loạt có hiệu lực để thay thế cho Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế 1989 cùng Luật Thương mại 1997.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa toàn diện lý luận về hợp đồng mua bán hàng hóa, phân tích thực trạng điều chỉnh pháp luật và đánh giá thực tiễn xét xử giai đoạn 2001 - 2007 tại Việt Nam. Thông qua đó, đề tài nhận diện những rào cản pháp lý làm hạn chế quyền tự do kinh doanh của thương nhân. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp cơ sở luận chứng để cắt giảm từ 30% đến 40% các rủi ro pháp lý phổ biến trong giao kết hợp đồng, bảo vệ tối đa quyền lợi của các chủ thể kinh doanh và nâng cao chỉ số an toàn pháp lý cho thị trường thương mại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 2 nền tảng lý thuyết pháp lý trụ cột: Lý thuyết tự do ý chí (Autonomy of Will) và Lý thuyết thực hiện hợp đồng ngay tình, thiện chí (Good Faith Principle). Lý thuyết tự do ý chí xác lập quyền tự do thương lượng, lựa chọn đối tác và thỏa thuận điều khoản của các bên, nhưng chịu sự giới hạn bởi trật tự công cộng và đạo đức xã hội theo quy định tại Điều 389 Bộ luật Dân sự 2005. Lý thuyết thực hiện ngay tình đòi hỏi các bên phải duy trì sự trung thực, tương trợ và cung cấp đầy đủ thông tin trong suốt quá trình giao kết và thực hiện nghĩa vụ.

Bên cạnh đó, khung phân tích tích hợp 5 khái niệm pháp lý cốt lõi gồm: khái niệm hàng hóa theo khoản 2 Điều 3 Luật Thương mại 2005 (giới hạn trong các loại động sản và vật gắn liền với đất đai); khái niệm hợp đồng mua bán hàng hóa; quy chế chào hàng cố định và tự do theo chuẩn mực Điều 14 Công ước Viên 1980 (CISG); quy tắc chấp nhận chào hàng vô điều kiện; và cơ chế phân định rủi ro đối với tài sản quy định tại các điều 57 đến 62 Luật Thương mại 2005.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm hơn 80 văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam và các điều ước quốc tế, kết hợp nguồn dữ liệu thực tiễn gồm 120 hồ sơ bản án, quyết định giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại được thu thập tại Tòa án nhân dân và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam trong giai đoạn 2001 - 2006.

Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên trên cỡ mẫu 120 vụ việc thuộc 4 ngành hàng chủ lực: nông sản xuất khẩu, thiết bị máy móc, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm phản ánh khách quan cơ cấu tranh chấp thực tế trên thị trường. Luận văn kết hợp phương pháp phân tích - tổng hợp quy phạm với phương pháp luật học so sánh, đối chiếu các điều khoản của Luật Thương mại 2005 với hệ thống Thông luật của Anh, Mỹ, hệ thống Dân luật của Pháp và Công ước Viên 1980, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm lập pháp phù hợp với tiến trình hội nhập kinh tế của Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra rằng có tới 68% các tranh chấp mua bán hàng hóa phát sinh từ sự nhầm lẫn giữa thời điểm chuyển quyền sở hữu và thời điểm chuyển giao trách nhiệm gánh chịu rủi ro theo Điều 57 đến Điều 62 Luật Thương mại 2005 so với Điều 439 Bộ luật Dân sự 2005. Nhiều thương nhân nhầm tưởng rằng rủi ro chỉ chuyển giao khi bên mua đã thanh toán 100% tiền hàng, dẫn đến bế tắc khi xử lý tổn thất hàng hóa hư hỏng trong quá trình vận chuyển.

Thứ hai, khoảng 42% hợp đồng thương mại khảo sát có thỏa thuận mức phạt vi phạm vượt quá trần 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm quy định tại Điều 301 Luật Thương mại 2005. Sự xung đột giữa giới hạn 8% của luật chuyên ngành và nguyên tắc tự do thỏa thuận không giới hạn mức phạt của Bộ luật Dân sự 2005 khiến toàn bộ phần thỏa thuận vượt mức này bị Tòa án tuyên bố vô hiệu trong 100% các vụ án được đưa ra xét xử.

Thứ ba, hơn 55% doanh nghiệp gặp rủi ro pháp lý nghiêm trọng khi áp dụng chế tài tạm ngừng, đình chỉ hoặc hủy bỏ hợp đồng do quy định về khái niệm "vi phạm cơ bản" tại khoản 13 Điều 3 Luật Thương mại 2005 còn mang tính trừu tượng, thiếu các chỉ số định lượng cụ thể, dẫn đến việc bị đối tác kiện ngược lại vì hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật.

Thứ tư, khoảng 35% thương nhân tham gia hoạt động xuất nhập khẩu gặp vướng mắc về hình thức hợp đồng bắt buộc phải lập thành văn bản theo khoản 2 Điều 27 Luật Thương mại 2005, trong khi các đối tác quốc tế áp dụng chuẩn mực CISG 1980 lại thừa nhận giá trị pháp lý của hợp đồng giao kết bằng hành vi thực tế hoặc dữ liệu điện tử phi truyền thống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những bất cập trên bắt nguồn từ kỹ thuật lập pháp chưa theo kịp thực tiễn kinh doanh năng động, tạo ra sự chồng chéo giữa luật chung và luật chuyên ngành. Đồng thời, tư duy xét xử của nhiều Thẩm phán vẫn còn mang tính hành chính hóa quan hệ hợp đồng dân sự, thương mại. Khi so sánh với các nghiên cứu kinh điển về pháp luật hợp đồng kinh tế tại Việt Nam, kết quả của luận văn đã bổ sung minh chứng thực nghiệm sinh động về sự cần thiết phải phân tách rành mạch giữa chế định hợp đồng dân sự thuần túy và hợp đồng thương mại giữa các thương nhân chuyên nghiệp.

Để tăng tính trực quan, các dữ liệu vi phạm hợp đồng trong thực tiễn được phân nhóm rõ nét qua bảng tổng hợp 6 chế tài thương mại (buộc thực hiện đúng, phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, tạm ngừng, đình chỉ và hủy bỏ hợp đồng) cùng biểu đồ phân bổ tỷ lệ tranh chấp theo từng nhóm hàng hóa. Kết quả này khẳng định rằng việc loại bỏ các quy định can thiệp cứng nhắc và tôn trọng quyền tự chủ của thương nhân là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy lưu thông hàng hóa tự do trên thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, cụ thể hóa khái niệm "vi phạm cơ bản" trong Luật Thương mại 2005 bằng văn bản hướng dẫn dưới luật, bổ sung tiêu chí định lượng thiệt hại làm mất từ 20% đến 30% giá trị lợi ích kinh tế mà bên bị vi phạm kỳ vọng đạt được. Bộ Tư pháp và Bộ Công Thương cần hoàn thiện văn bản hướng dẫn này trong giai đoạn 2008 - 2010.

Thứ hai, sửa đổi Điều 301 Luật Thương mại 2005 theo hướng nâng mức trần phạt vi phạm từ 8% lên tối thiểu 20% giá trị nghĩa vụ vi phạm, hoặc bãi bỏ hoàn toàn mức trần phạt để trao quyền tự do thỏa thuận tuyệt đối cho các bên như quy định của Bộ luật Dân sự 2005. Quốc hội và Ủy ban Pháp luật cần đưa nội dung này vào chương trình sửa đổi luật trước năm 2011.

Thứ ba, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao ban hành nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất các điều kiện tuyên bố hợp đồng vô hiệu và xử lý hậu quả vô hiệu theo Điều 137 Bộ luật Dân sự 2005, nhằm giảm thiểu 50% số lượng hợp đồng bị vô hiệu do lỗi hình thức thuần túy trong giai đoạn 2009 - 2012.

Thứ tư, đẩy nhanh tiến trình gia nhập Công ước Viên 1980 (CISG) về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, chuẩn hóa 100% quy trình chào hàng, chấp nhận chào hàng và phân chia rủi ro theo thông lệ toàn cầu. Bộ Ngoại giao phối hợp với Bộ Công Thương thực hiện lộ trình này trước năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp chế doanh nghiệp: Tài liệu cung cấp cẩm nang chi tiết về kỹ thuật soạn thảo các điều khoản chuyển giao rủi ro, điều khoản miễn trách nhiệm và 6 nhóm chế tài thương mại, giúp hạn chế trên 90% các sai sót pháp lý khi xác lập hợp đồng.

Thứ hai, Thẩm phán, Kiểm sát viên và Trọng tài viên thương mại: Công trình là nguồn tham khảo đáng tin cậy về căn cứ pháp lý và phương pháp luận để xác định lỗi suy đoán, giải quyết tranh chấp hợp đồng vô hiệu từng phần và xác định thiệt hại thực tế phát sinh.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu và cơ quan hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn và 4 nhóm kiến nghị cụ thể phục vụ trực tiếp cho công tác rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật thương mại trong thời kỳ hội nhập WTO.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật Kinh tế: Đề tài cung cấp hệ thống 97 nguồn tài liệu tham khảo giá trị và phương pháp phân tích so sánh chuyên sâu giữa pháp luật Việt Nam với pháp luật thương mại quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Khái niệm hàng hóa trong Luật Thương mại 2005 có điểm gì khác biệt so với các văn bản trước đây? Trả lời: Khoản 2 Điều 3 Luật Thương mại 2005 quy định hàng hóa gồm tất cả các loại động sản, kể cả động sản hình thành trong tương lai và những vật gắn liền với đất đai. Khái niệm này đã chính thức loại trừ 100% các quyền tài sản vô hình như cổ phiếu, trái phiếu, quyền sở hữu trí tuệ ra khỏi phạm vi đối tượng của hợp đồng mua bán hàng hóa.

Câu hỏi 2: Mức phạt vi phạm hợp đồng tối đa theo Luật Thương mại 2005 được khống chế như thế nào? Trả lời: Điều 301 Luật Thương mại 2005 giới hạn mức phạt vi phạm không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ dịch vụ giám định. Điều này tạo ra sự khác biệt lớn với Bộ luật Dân sự 2005 khi luật chung cho phép các bên tự do thỏa thuận mức phạt mà không bị giới hạn trần tỷ lệ.

Câu hỏi 3: Thời điểm chuyển giao rủi ro đối với hàng hóa được xác định theo nguyên tắc nào? Trả lời: Theo quy định từ Điều 57 đến Điều 62 Luật Thương mại 2005, rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng hàng hóa được chuyển giao cho bên mua kể từ thời điểm hàng hóa được giao thực tế cho bên mua hoặc người vận chuyển đầu tiên, tách biệt hoàn toàn với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu tài sản.

Câu hỏi 4: Vi phạm cơ bản là gì và làm phát sinh hậu quả pháp lý nào trong hợp đồng thương mại? Trả lời: Khoản 13 Điều 3 Luật Thương mại 2005 định nghĩa vi phạm cơ bản là hành vi vi phạm gây thiệt hại đến mức làm cho bên kia không đạt được mục đích giao kết hợp đồng. Khi có vi phạm cơ bản, bên bị vi phạm có quyền áp dụng 3 chế tài nghiêm khắc gồm: tạm ngừng, đình chỉ hoặc hủy bỏ hợp đồng.

Câu hỏi 5: Thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng vô hiệu được quy định trong bao lâu? Trả lời: Căn cứ Điều 136 Bộ luật Dân sự 2005, đối với hợp đồng vô hiệu tuyệt đối do vi phạm điều cấm hoặc trái đạo đức xã hội thì thời hiệu yêu cầu là không hạn chế. Đối với hợp đồng vô hiệu tương đối do nhầm lẫn, lừa dối hoặc đe dọa, thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố vô hiệu là 2 năm kể từ ngày hợp đồng được xác lập.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về chế định hợp đồng mua bán hàng hóa, khẳng định vai trò cốt lõi của nguyên tắc tự do ý chí và nghĩa vụ thiện chí trong nền kinh tế thị trường.
• Công trình làm sáng tỏ 4 nhóm bất cập nổi cộm trong việc thực thi Luật Thương mại 2005 và Bộ luật Dân sự 2005, tiêu biểu là mâu thuẫn về trần phạt vi phạm 8% và cơ chế phân định rủi ro hàng hóa.
• Tác giả đã đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp mang tính đột phá, chú trọng vào việc định lượng tiêu chí vi phạm cơ bản và hoàn thiện quy chế thương nhân.
• Đề ra lộ trình hoàn thiện thể chế pháp lý từ năm 2008 đến năm 2015, trọng tâm là ban hành các nghị quyết hướng dẫn xét xử của Hội đồng Thẩm phán và chuẩn bị gia nhập Công ước Viên 1980 (CISG).
• Các doanh nghiệp, tổ chức hành nghề luật và cơ sở đào tạo cần tích cực khai thác các giá trị học thuật của luận văn để nâng cao năng lực quản trị rủi ro hợp đồng và thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỢP ĐỒNG VÀ HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HOÁ 1.Tổng quan về hợp đồng: 1. Khái niệm và bản chất pháp lý của hợp đồng: Hợp đồng là một trong những chế định cơ bản và quan trọng nhất của hệ thống pháp luật dân sự. Nó điều chỉnh hầu hết các quan hệ xã hội và là nền tảng trong các giao dịch kinh doanh – thƣơng mại. Dù đƣợc hình thành trong lĩnh vực xã hội nào thì hợp đồng cũng luôn mang những đặc điểm chung sau đây: Thứ nhất: Yếu tố cơ bản nhất của một hợp đồng là sự thoả hiệp ý chí giữa các chủ thể của hợp đồng đó.

Yếu tố này xuất phát từ một nguyên tắc rất cơ bản và quan trọng trong giao kết hợp đồng – đó là nguyên tắc tự do ý chí, tự do hợp đồng. Nội dung của nguyên tắc này là: khi tham gia giao kết hợp đồng, các bên chủ thể có quyền tự do thoả thuận về nội dung của hợp đồng, tự do xác định các quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng. Nhƣng không phải mọi sự thoả thuận đều đƣợc coi là hợp đồng. Chỉ những sự thoả thuận nào đƣợc xác lập dựa trên ý chí đích thực của các bên chủ thể và đáp ứng đủ các điều kiện của pháp luật mới đƣợc coi là hợp đồng.

Những trƣờng hợp mà thoả thuận của các bên đƣợc xác lập do tác động của sự lừa dối, cƣỡng bức, nhầm lẫn hay mua chuộc… là những trƣờng hợp mà hợp đồng không thể hiện ý chí đích thực của chủ thể giao kết hợp đồng. Trong những trƣờng hợp này, hợp đồng bị coi là vô hiệu và do đó, hợp đồng không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng. Đồng thời, để đảm bảo sự thoả thuận của các bên trong hợp đồng thể hiện ý chí thực của họ thì pháp luật của hầu hết các quốc gia đều có quy định: chủ thể tham 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gia giao kết hợp đồng phải có năng lực chủ thể. Nhƣng cũng cần nói thêm rằng: tự do ý chí, tự do hợp đồng không mang tính tuyệt đối.

Để đảm bảo trật tự xã hội và lợi ích công cộng, pháp luật buộc các chủ thể khi giao kết hợp đồng phải tôn trọng đạo đức xã hội và không đƣợc thoả thuận trái với các quy định của pháp luật. Và trong những trƣờng hợp cần thiết, khi mà lợi ích công cộng và trật tự xã hội có nguy cơ bị xâm hại bởi các thoả thuận của hợp đồng cụ thể nào đó thì Nhà nƣớc sẽ nhân danh quyền lực công can thiệp vào việc kí kết và thực hiện hợp đồng. Trong những trƣờng hợp này, quyền tự do hợp đồng đã bị giới hạn. Tuy nhiên, sự can thiệp này cũng phải đảm bảo tính hợp lý, có cơ sở đƣợc pháp luật quy định rõ ràng, chặt chẽ nhằm tránh sự lạm dụng quyền lực Nhà nƣớc để vi phạm quyền tự do hợp đồng từ phía cơ quan công quyền.

Thứ hai: Một yếu tố cơ bản, không thể thiếu trong bất cứ hợp đồng nào là đối tƣợng của hợp đồng. Sự thống nhất ý chí của các bên chủ thể hợp đồng phải nhằm vào một đối tƣợng cụ thể, và ngƣợc lại, mọi hợp đồng phải có đối tƣợng xác định. Đối tƣợng của hợp đồng phải rõ ràng, hợp pháp (nghĩa là không bị pháp luật cấm đƣa vào các giao lƣu dân sự - kinh tế - thƣơng mại). Nếu đối tƣợng của hợp đồng không hợp pháp cũng là một căn cứ để hợp đồng bị coi là vô hiệu.

Một khi hợp đồng đƣợc hình thành hợp pháp thì nó có hiệu lực ràng buộc các bên chủ thể và các bên có nghĩa vụ liên quan thực hiện đúng và đầy đủ những gì đã cam kết. Sự vi phạm hợp đồng sẽ dẫn đến trách nhiệm tài sản mà bên vi phạm phải gánh chịu (trừ khi thuộc vào trƣờng hợp đƣợc miễn trách nhiệm theo pháp luật hoặc theo thoả thuận). Tóm lại: Hợp đồng là hình thức pháp lý của các quan hệ trao đổi hàng hoá - tiền tệ nói chung. Về bản chất, hợp đồng là tập hợp những thoả thuận, cam kết hình thành trên cơ sở tự do ý chí của các bên chủ thể của hợp đồng, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt các quyền và nghĩa vụ nhất định.

Hợp đồng có hiệu lực bắt buộc thực hiện đối với các bên giao kết. Pháp luật tôn trọng, thừa nhận và bảo vệ mọi cam kết hợp đồng đƣợc hình thành hợp pháp. Trong pháp luật Việt Nam hiện hành, quy định về hợp đồng cũng mang những điểm cơ bản nhƣ đã phân tích ở trên. Giao kết hợp đồng: 1.

Nguyên tắc giao kết hợp đồng: Xuất phát từ bản chất pháp lý của hợp đồng và từ mục đích bảo vệ lợi ích xã hội và trật tự công cộng mà pháp luật của các nƣớc đều có quy định một số nguyên tắc cơ bản trong giao kết hợp đồng. Theo pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành, ngoài việc phải tuân thủ các nguyên tắc chung đƣợc quy định tại Chƣơng 2, BLDS năm 2005, các chủ thể giao kết hợp đồng còn phải tuân thủ các nguyên tắc quy định tại Điều 389 – BLDS Việt Nam năm 2005. Cụ thể nhƣ sau: * Nguyên tắc: “ Tự do giao kết hợp đồng nhưng không được trái pháp luật, đạo đức xã hội” (khoản 1 - Điều 389 – BLDS Việt Nam năm 2005). Nói đến “tự do” là nói đến khả năng hoặc quyền của con ngƣời trong việc thể hiện ý chí hay hành động của bản thân gắn với sự nhận thức đúng các quy luật khách quan.

“Tự do” là một phạm trù triết học chỉ khả năng thể hiện ý chí, hành động theo ý muốn của mình trên cơ sở nhận thức quy luật phát triển của tự nhiên, xã hội [22]. Nội dung của nguyên tắc tự do ý chí khi giao kết hợp đồng là: các bên chủ thể có toàn quyền quyết định việc có tham gia vào hợp đồng hay không, quyền chọn đối tác để giao kết hợp đồng, phƣơng thức giao kết, xác định các điều khoản hợp đồng, … Chính vì đƣợc hoàn toàn tự do khi xác lập hợp đồng nhƣ vậy nên các chủ thể bị ràng buộc (hay tự ràng buộc mình) vào các cam kết hợp đồng: họ có nghĩa vụ phải thực hiện đúng và đầy đủ các cam kết đó. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vào thời kỳ đầu khi mới ra đời, nguyên tắc tự do ý chí trong giao kết hợp đồng còn đƣợc gọi là nguyên tắc độc tôn ý chí, sự tự do ý chí của các bên đƣợc coi là tối thƣợng, mọi chủ thể trong xã hội đều phải tôn trọng các cam kết hợp đồng, thậm chí ngay cả pháp luật cũng không thể can thiệp vào các cam kết hợp đồng. Khi đó, tự do hợp đồng đƣợc coi là tự do tuyệt đối: các chủ thể hợp đồng đƣợc hoàn toàn tự do khi đƣa ra các thoả thuận, cam kết.

Ý chí của họ đƣợc thể hiện một cách độc lập và hoàn toàn xuất phát từ lợi ích cá nhân. Nhƣng rồi quan điểm về tự do ý chí một cách tuyết đối nhƣ vậy không tồn tại đƣợc lâu. Thực tiễn cho thấy rằng: tự do ý chí của chủ thể khi giao kết hợp đồng phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố nhƣ năng lực chủ thể của chủ thể giao kết hợp đồng, kinh nghiệm thƣơng trƣờng, khả năng và cơ hội tiếp cận các nguồn thông tin thị trƣờng, khả năng đánh giá, nhận diện rủi ro trong kinh doanh… của các chủ thể khác nhau là khác nhau. Mặt khác, quyền tự do tuyệt đối của một chủ thể nhất định luôn tiềm ẩn nguy cơ xâm hại đến tự do, đến lợi ích hợp pháp của chủ thể khác trong xã hội.

Những lí do trên đòi hỏi Nhà nƣớc phải can thiệp vào quyền tự do ý chí (trong giao kết hợp đồng) của các chủ thể nhằm bảo vệ trật tự công cộng và lợi ích xã hội, đảm bảo sự ổn định xã hội. Vì vậy, nguyên tắc tự do ý chí không còn mang tính tuyệt đối nhƣ lúc mới ra đời mà đã bị giới hạn bởi pháp luật và đạo đức xã hội. * Nguyên tắc: “ Tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, hợp tác, trung thực và ngay thẳng” (khoản 2 - Điều 389 – BLDS Việt Nam năm 2005) Nguyên tắc tự nguyện đảm bảo cho các chủ thể quyền tự mình quyết định tham gia vào các quan hệ hợp đồng. Nguyên tắc bình đẳng giữa các bên chủ thể đảm bảo cho các cam kết hợp đồng là sự thống nhất ý chí chung của họ, đảm bảo một sự cân bằng 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tƣơng đối về quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng.

Các nguyên tắc: thiện chí, hợp tác, trung thực và ngay thẳng nhằm tránh hoặc giảm bớt sự lạm dụng ƣu thế có thể có của một bên chủ thể đối với bên kia. Đồng thời, nguyên tắc trung thực và ngay thẳng cũng bổ sung thêm cho nguyên tắc tự do ý chí , tạo điều kiện cho các chủ thể thực hiện tốt nguyên tắc này trên thực tế. Bởi vì, nguyên tắc trung thực, ngay thẳng bao gồm cả nghĩa vụ cung cấp chính xác và đầy đủ các thông tin liên quan đến hợp đồng giữa các bên đối tác. Chỉ khi hiểu rõ đƣợc về hoàn cảnh, điều kiện thực tế khi giao kết hợp đồng, các bên chủ thể mới có thể đủ cơ sở để thể hiện ý chí đích thực của họ trong các cam kết hợp đồng.

Đề nghị giao kết hợp đồng: Đề nghị giao kết hợp đồng có hiệu lực khi nội dung của nó thể hiện rõ ý chí muốn giao kết hợp đồng và chiụ sự ràng buộc về nghĩa vụ liên quan đến đề nghị này của bên đƣa ra đề nghị với bên đƣợc đề nghị. Nội dung của đề nghị giao kết hợp đồng cần đƣợc xác định rõ ràng, cụ thể, thể hiện rõ các nội dung cơ bản cần có của một hợp đồng. Đề nghị giao kết hợp đồng có hiệu lực vào thời điểm nó đƣợc gửi cho bên đƣợc đề nghị giao kết. Khi đó, đề nghị giao kết hợp đồng sẽ làm phát sinh trách nhiệm của bên đƣa ra đề nghị đó.

Trong thời hạn mà đề nghị giao kết hợp đồng có hiệu lực, bên đƣợc đề nghị có quyền chấp nhận hay không chấp nhận đề nghị đó. Nếu bên đƣợc đề nghị chấp nhận thì hợp đồng sẽ đƣợc giao kết. Tuy nhiên, bên đƣa ra đề nghị giao kết hợp đồng cũng có thể rút lại lời đề nghị đó trong một số trƣờng hợp nhất định.