Luận văn thạc sĩ về hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân, góp phần nâng cao hiệu quả công tác tư pháp.

• Tác giả: Phạm Hồng Lĩnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Quân
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TƯ PHÁP TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN
• 1.1. Khái niệm, ý nghĩa, vai trò của thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án
• 1.2. Khái niệm thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án
• 1.3. Ý nghĩa, vai trò của thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án
• 1.4. Phân biệt thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án với một số hoạt động liên quan khác
• 1.5. Phân biệt thủ tục hành chính tư pháp và thủ tục tố tụng
• 1.6. Thủ tục hành chính tư pháp và hoạt động hành chính của Tòa án
• 1.7. Thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án và thủ tục hành chính tư pháp tại các cơ quan hành chính nhà nước
• 1.8. Quá trình phát triển thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án ở Việt Nam
• 1.9. Tiêu chí đánh giá tính hoàn thiện của thủ tục hành chính tư pháp
• 1.9.1. Tính hợp pháp
• 1.9.2. Tính hiệu quả
• 1.9.3. Tính minh bạch, công khai
• 1.10. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TƯ PHÁP VÀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC THỰC HIỆN TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN
• 2.1. Thực trạng thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân. Tiếp công dân
• 2.2. Nhận đơn và xử lý đơn khởi kiện, đơn khiếu nại, hồ sơ kháng cáo, kháng nghị, hồ sơ do Viện kiểm sát chuyển đến
• 2.3. Phân công thẩm phán giải quyết vụ án
• 2.4. Xếp lịch xét xử
• 2.5. Quản lý, theo dõi thời hạn tố tụng, số lượng các loại vụ án
• 2.6. Lưu trữ, cấp sao lục bản án, quyết định của Tòa án
• 2.7. Tạo điều kiện người dân tiếp cận Tòa án
• 2.8. Mô hình tổ chức thực hiện thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân
• 2.9. Những kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính tư pháp
• 2.9.1. Những thuận lợi mang lại đối với người dân
• 2.9.2. Hiệu quả của mô hình “Một cửa” đối với Tòa án
• 2.9.3. Những tồn tại, hạn chế trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính tư pháp. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
• 2.10. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TƯ PHÁP TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN
• 3.1. Quan điểm hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp
• 3.2. Một số giải pháp hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án
• 3.2.1. Tăng cường vai trò của lãnh đạo Tòa án trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính tư pháp
• 3.2.2. Hoàn thiện quy định pháp luật về thủ tục hành chính tư pháp
• 3.2.3. Áp dụng thống nhất mô hình tổ hành chính tư pháp “Một cửa”, “Một cửa liên thông” trong thực hiện thủ tục hành chính tư pháp
• 3.2.4. Công khai đầy đủ các hoạt động của Tòa án đến các tổ chức, cá nhân, tăng cường các hỗ trợ pháp lý từ Tòa án cho người dân
• 3.2.5. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của Tòa án
• 3.2.6. Giải pháp về đội ngũ cán bộ, công chức Tòa án
• 3.2.7. Tổ chức rút kinh nghiệm từ các mô hình thí điểm cải cách thủ tục hành chính tư pháp, học tập kinh nghiệm từ các cơ quan hành chính nhà nước về tổ chức mô hình “Một cửa” và tiếp thu kinh nghiệm quốc tế
• 3.2.8. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất trang thiết bị làm việc hiện đại cho Tòa án
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân

Thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc hoàn thiện thủ tục này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa án mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận công lý. Theo Hiến pháp 2013, Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý và quyền con người. Do đó, việc cải cách thủ tục hành chính tư pháp là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của thủ tục hành chính tư pháp

Thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân là các quy trình, quy định mà Tòa án phải tuân thủ trong việc tiếp nhận và xử lý các đơn khởi kiện, khiếu nại. Ý nghĩa của thủ tục này không chỉ nằm ở việc đảm bảo tính hợp pháp mà còn ở việc tạo ra sự minh bạch và công bằng trong hoạt động tư pháp.

1.2. Vai trò của thủ tục hành chính tư pháp trong hệ thống Tòa án

Thủ tục hành chính tư pháp giúp Tòa án thực hiện chức năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Nó cũng tạo điều kiện cho việc giải quyết nhanh chóng và hiệu quả các tranh chấp, từ đó nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

II. Những thách thức trong việc hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải cách thủ tục hành chính tư pháp, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như sự chậm trễ trong xử lý đơn, thiếu minh bạch trong quy trình, và sự phức tạp của các thủ tục vẫn tồn tại. Điều này không chỉ gây khó khăn cho người dân mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của Tòa án.

2.1. Sự chậm trễ trong xử lý đơn khởi kiện

Một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là thời gian xử lý đơn khởi kiện còn kéo dài. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả hoạt động của Tòa án mà còn gây khó khăn cho người dân trong việc tiếp cận công lý.

2.2. Thiếu minh bạch trong quy trình thủ tục

Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ về quy trình thủ tục hành chính tư pháp, dẫn đến tình trạng thiếu minh bạch. Việc này cần được khắc phục để đảm bảo quyền lợi của công dân được bảo vệ.

III. Phương pháp cải cách thủ tục hành chính tư pháp hiệu quả

Để hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân, cần áp dụng các phương pháp cải cách hiệu quả. Việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, cải cách quy trình làm việc, và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ là những giải pháp quan trọng.

3.1. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của Tòa án sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý đơn và nâng cao tính minh bạch. Hệ thống quản lý hồ sơ điện tử có thể giúp theo dõi tiến độ xử lý đơn khởi kiện một cách hiệu quả.

3.2. Cải cách quy trình làm việc tại Tòa án

Cần thiết phải đơn giản hóa các quy trình làm việc để giảm thiểu thủ tục hành chính không cần thiết. Điều này sẽ giúp người dân dễ dàng hơn trong việc tiếp cận Tòa án và thực hiện quyền khởi kiện.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thủ tục hành chính tư pháp

Nghiên cứu về thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực từ các mô hình thí điểm cải cách. Những mô hình này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa án mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc tiếp cận công lý.

4.1. Kết quả từ các mô hình thí điểm cải cách

Các mô hình thí điểm như mô hình 'Một cửa' đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm thời gian xử lý đơn khởi kiện và nâng cao sự hài lòng của người dân.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc cải cách thủ tục hành chính tư pháp cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của tất cả các bên liên quan.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho thủ tục hành chính tư pháp

Việc hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân là một quá trình liên tục và cần có sự nỗ lực từ nhiều phía. Tương lai của thủ tục này sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các giải pháp cải cách hiệu quả và sự tham gia tích cực của người dân.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục cải cách

Cải cách thủ tục hành chính tư pháp không chỉ là nhiệm vụ của Tòa án mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội là rất cần thiết.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các mô hình cải cách mới, đồng thời tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ Tòa án để đáp ứng tốt hơn yêu cầu của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiến trình cải cách tư pháp tại Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02 tháng 6 năm 2005 của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu trọng tâm về việc đổi mới căn bản thủ tục hành chính trong cơ quan tư pháp nhằm tạo thuận lợi tối đa cho người dân tiếp cận công lý. Theo số liệu từ các cơ quan tư pháp, số lượng vụ việc dân sự, kinh doanh thương mại và hành chính thụ lý tại hệ thống Tòa án nhân dân tăng trưởng bình quân trên 10% mỗi năm, tạo ra áp lực rất lớn lên bộ máy xét xử. Hiến pháp năm 2013 tại Khoản 3 Điều 102 khẳng định Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, quyền con người và quyền công dân, đòi hỏi quy trình tiếp cận Tòa án phải được tinh giản, minh bạch và chuyên nghiệp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu tiếp cận công lý ngày càng cao của xã hội với thực trạng thủ tục hành chính tư pháp còn phân tán, chồng chéo và thiếu tính thống nhất tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện. Mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ bản chất lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng vận hành các mô hình tiếp nhận, xử lý đơn khởi kiện, phân công án, tiếp công dân, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm chuẩn hóa mô hình tổ chức hành chính tư pháp trên phạm vi toàn quốc.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống Tòa án nhân dân địa phương gồm 63 Tòa án nhân dân cấp tỉnh và các Tòa án nhân dân cấp huyện trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2017. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc: việc hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp theo mô hình một cửa giúp cắt giảm từ 61% đến 62% chi phí tuân thủ pháp luật tại cơ quan Tòa án, đồng thời giảm từ 50% đến 51% chi phí và thời gian đi lại của người dân khi thực hiện quyền khởi kiện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý công mới kết hợp với học thuyết nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và lý thuyết tiếp cận công lý trong khoa học pháp lý hiện đại. Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa và phân định ranh giới rõ ràng:

Thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án được xác định là hệ thống các quy trình, biểu mẫu mang bản chất hành chính, đóng vai trò bổ trợ và phục vụ trực tiếp cho hoạt động xét xử, quản lý điều hành và hỗ trợ đương sự thực hiện quyền tư pháp trước và sau phiên tòa. Khái niệm này được phân biệt rạch ròi với thủ tục tố tụng mang tính quy phạm bắt buộc nghiêm ngặt và thủ tục hành chính nhà nước thông thường.

Khung đánh giá độ hoàn thiện của thủ tục hành chính tư pháp được cấu thành từ 4 tiêu chí cốt lõi:

1. Tính hợp pháp: Sự tương thích tuyệt đối với các đạo luật tố tụng và văn bản quy phạm pháp luật.
2. Tính hợp lý: Quy trình tinh gọn, rõ ràng về thẩm quyền, phù hợp với năng lực vận hành thực tế.
3. Tính hiệu quả: Tối ưu hóa thời gian xử lý, tiết kiệm ngân sách tư pháp và chi phí xã hội.
4. Tính minh bạch, công khai: Khả năng tiếp cận thông tin tố tụng dễ dàng của công chúng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết toàn quốc của Tòa án nhân dân tối cao và dữ liệu thực chứng từ Báo cáo khảo sát thực trạng quản lý hành chính Tòa án địa phương năm 2012 với cỡ mẫu khảo sát diện rộng tại 63 Tòa án nhân dân cấp tỉnh và 697 Tòa án nhân dân cấp huyện. Đồng thời, luận văn phân tích sâu nguồn số liệu thực nghiệm từ Dự án Phát triển Tư pháp và sự tham gia từ cơ sở triển khai thí điểm tại 3 địa phương đại diện cho ba miền: Hưng Yên, Thừa Thiên Huế và Vĩnh Long.

Phương pháp chọn mẫu toàn diện kết hợp chọn mẫu điển hình được áp dụng nhằm phản ánh chính xác bức tranh phân bổ nguồn lực và quy trình tiếp nhận đơn tại các cấp Tòa án có quy mô vụ việc khác nhau. Về phương pháp phân tích, luận văn kết hợp phương pháp luật học so sánh để đối chiếu mô hình hành chính tư pháp truyền thống với mô hình bộ phận Một cửa, phương pháp thống kê xã hội học để đo lường định lượng thời gian và chi phí tuân thủ, cùng phương pháp phân tích thể chế để rà soát các lỗ hổng trong các văn bản quy phạm pháp luật như Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và Luật Tố tụng hành chính năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích thực chứng đã chỉ ra 3 phát hiện lớn về thực trạng thủ tục hành chính tư pháp tại hệ thống Tòa án nhân dân:

Thứ nhất, tồn tại sự thiếu đồng bộ và phân mảnh nghiêm trọng giữa 3 mô hình tiếp nhận và xử lý đơn khởi kiện. Mô hình thẩm phán trực tiếp nhận đơn theo tuần và mô hình thư ký chuyên trách tiếp nhận đơn chiếm hơn 80% tại các địa phương nhưng bộc lộ nhiều điểm nghẽn, dẫn đến tình trạng thẩm phán tự chọn án hoặc kéo dài thời gian thẩm định hồ sơ. Trong khi đó, mô hình Tổ hành chính tư pháp Một cửa dù mang lại hiệu quả vượt trội nhưng chỉ mới được áp dụng thí điểm cục bộ tại một số ít đơn vị như Tòa án nhân dân tỉnh Vĩnh Long, tỉnh Thừa Thiên Huế và Thành phố Hồ Chí Minh.

Thứ hai, áp lực khối lượng công việc phân bổ không đồng đều tạo ra rào cản lớn cho việc tuân thủ thời hạn pháp lý. Theo định mức của Tòa án nhân dân tối cao, mỗi thẩm phán giải quyết trung bình 4 vụ mỗi tháng. Tuy nhiên trên thực tế, tại Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh năm 2016, tỷ lệ giải quyết bình quân đạt 9,14 vụ mỗi tháng cho mỗi thẩm phán; cá biệt tại Tòa án nhân dân huyện Đức Hòa, tỉnh Long An năm 2014, con số này lên tới 22,27 vụ mỗi tháng, cao gấp hơn 5,5 lần chỉ tiêu trung bình toàn ngành. Áp lực thụ lý quá tải là nguyên nhân trực tiếp khiến nhiều Tòa án bỏ qua khâu cấp giấy xác nhận nhận đơn và giấy hẹn trả lời cho đương sự.

Thứ ba, sự thiếu vắng các quy định cụ thể về việc bắt buộc cấp giấy hẹn tiếp nhận hồ sơ trong các đạo luật tố tụng đã tạo ra khoảng trống quản trị. Tỷ lệ cấp giấy biên nhận đơn khởi kiện ngay khi tiếp nhận trực tiếp chỉ đạt mức thấp ở các tòa án chưa có tổ hành chính tập trung, khiến người dân phải di chuyển trung bình từ 3 đến 4 lần chỉ để nắm được thông tin thụ lý vụ án.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ về vị trí độc lập của bộ phận hành chính tư pháp. Trước đây, các chức danh tư pháp như Thẩm phán và Thư ký phải kiêm nhiệm quá nhiều công việc sự vụ như nhận đơn, vào sổ sách, phát hành văn bản, làm giảm sút thời gian nghiên cứu hồ sơ chuyên môn và chuẩn bị xét xử.

Khi so sánh hiệu năng giữa mô hình truyền thống và mô hình Một cửa áp dụng từ năm 1997 tại Thành phố Hồ Chí Minh, dữ liệu cho thấy sự khác biệt mang tính bước ngoặt. Việc gom toàn bộ các đầu mối tiếp công dân, nhận đơn khởi kiện, thụ lý hồ sơ kháng cáo, kháng nghị và cấp sao lục bản án về một Văn phòng trung tâm giúp rút ngắn hơn 40% thời gian xử lý thủ tục hành chính nội bộ. Đồng thời, việc số hóa quy trình tiếp nhận đơn cho phép lãnh đạo Tòa án giám sát tự động tiến độ phân công án, hạn chế tối đa nguy cơ tiếp xúc thiếu chuẩn mực giữa thẩm phán và đương sự trước phiên xử.

Mô hình vận hành của Tòa án nhân dân địa phương có thể được hệ thống hóa qua bảng so sánh hiệu năng thể hiện sự chuyển dịch từ cơ chế phân tán sang cơ chế tập trung, phản ánh mức độ giảm thiểu chi phí xã hội và gia tăng độ tin cậy tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên cơ sở lý luận và kết quả thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và chuẩn hóa quy định pháp luật. Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành Thông tư liên tịch hoặc Quy chế thống nhất về tổ chức và hoạt động của Tổ hành chính tư pháp tại Tòa án nhân dân địa phương. Quy định rõ nghĩa vụ bắt buộc phải phát hành phiếu hẹn trả lời đơn khởi kiện trong thời hạn 3 ngày làm việc đối với việc xem xét đơn và 5 ngày làm việc đối với việc ra thông báo xử lý đơn theo đúng tinh thần Điều 191 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và Điều 121 Luật Tố tụng hành chính năm 2015.

Thứ hai, triển khai đồng bộ mô hình Tổ hành chính tư pháp Một cửa và Một cửa liên thông tại 100% Tòa án nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện. Tách bạch hoàn toàn chức năng hành chính tiếp nhận, xử lý đơn ban đầu giao cho đội ngũ chuyên viên, cán bộ chuyên trách thực hiện, giải phóng Thẩm phán khỏi các công việc phi tố tụng để tập trung tối đa cho hoạt động xét xử độc lập.

Thứ ba, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng nền tảng Tòa án điện tử. Cần hiện thực hóa đầy đủ Nghị quyết số 04/2016/NQ-HĐTP về gửi, nhận đơn khởi kiện và tống đạt văn bản tố tụng bằng phương tiện điện tử. Mục tiêu đạt tỷ lệ trên 90% quy trình tiếp nhận đơn, tra cứu tiến độ vụ án và cấp trích lục bản án được thực hiện trực tuyến, giảm thiểu tối đa sự can thiệp trực tiếp của con người.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và chuẩn mực đạo đức công vụ cho đội ngũ công chức Tòa án. Tổ chức các khóa đào tạo định kỳ về kỹ năng giao tiếp, tiếp công dân, kết hợp đầu tư nâng cấp hạ tầng phòng tiếp dân hiện đại với bảng niêm yết công khai biểu phí, biểu mẫu và trang thiết bị bấm số tự động trong lộ trình 3 đến 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng và tham khảo học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Lãnh đạo, Thẩm phán và Thư ký trong hệ thống Tòa án nhân dân: Luận văn cung cấp khung tham chiếu toàn diện về phương thức tổ chức, quản lý dòng công việc, quy trình phân công án khoa học và mô hình vận hành phòng tiếp dân Một cửa nhằm nâng cao hiệu suất công tác tại hơn 700 đơn vị Tòa án trên toàn quốc.

2. Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Luật học, Hành chính công: Tài liệu mang lại nguồn dữ liệu thực chứng phong phú, khung lý thuyết phân định rõ ràng giữa hành chính tư pháp và tố tụng, phục vụ cho công tác giảng dạy và phát triển các đề tài cải cách tư pháp.

3. Luật sư, chuyên viên pháp lý và trợ giúp viên pháp lý: Nắm vững quy trình xử lý đơn, thời hạn tố tụng, cơ chế cấp sao lục bản án tại Tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự nhanh chóng, tiết kiệm hơn 50% thời gian thực hiện thủ tục.

4. Cơ quan tham mưu chính sách và cải cách lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành các bộ luật tố tụng, xây dựng đề án hiện đại hóa Tòa án điện tử quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Thủ tục hành chính tư pháp khác thủ tục tố tụng ở những điểm cốt lõi nào? Thủ tục tố tụng là trình tự giải quyết vụ án bắt buộc do người tiến hành tố tụng như Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân thực hiện theo luật định. Ngược lại, thủ tục hành chính tư pháp mang tính bổ trợ, có thể do công chức, chuyên viên hành chính thực hiện nhằm tạo điều kiện cho hoạt động xét xử diễn ra nhanh chóng, đúng quy định.

Mô hình Một cửa tại Tòa án đem lại lợi ích kinh tế cụ thể gì cho xã hội? Theo số liệu từ các dự án thí điểm tư pháp, mô hình Một cửa giúp giảm từ 61% đến 62% chi phí tuân thủ pháp luật tại cơ quan xét xử, đồng thời giúp công dân cắt giảm từ 50% đến 51% chi phí đi lại và thời gian nộp hồ sơ khởi kiện so với cơ chế tiếp nhận phân tán.

Tại sao nhiều Tòa án gặp khó khăn trong việc cấp giấy hẹn trả lời đơn khởi kiện? Do áp lực quá tải công việc, định mức xét xử của một số thẩm phán lên tới 9 đến 22 vụ mỗi tháng, cao gấp 2 đến 5 lần mức bình quân 4 vụ mỗi tháng. Nhiều đơn vị chưa có bộ phận chuyên trách nên ngại bị ràng buộc về mặt thời gian xử lý trong hạn 5 ngày làm việc theo quy định.

Việc phân công giải quyết án tự động qua bộ phận Một cửa có ý nghĩa gì? Quy trình phân công án minh bạch dựa trên phần mềm quản lý khối lượng công việc giúp loại bỏ hoàn toàn cơ chế chọn án, bảo đảm nguyên tắc vô tư, khách quan của Thẩm phán, ngăn ngừa nguy cơ tiêu cực và nâng cao chất lượng xét xử độc lập.

Tòa án điện tử đóng góp gì vào việc hoàn thiện thủ tục hành chính tư pháp? Theo Nghị quyết số 04/2016/NQ-HĐTP, việc triển khai tiếp nhận đơn khởi kiện và tống đạt tài liệu qua phương tiện điện tử giúp số hóa 100% hồ sơ đầu vào, cho phép người dân tra cứu tiến độ vụ việc 24/7 mà không cần trực tiếp đến trụ sở Tòa án.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết trọn vẹn các yêu cầu lý luận và thực tiễn về cải cách hành chính tư pháp với những kết luận then chốt:

• Xác lập hệ thống lý luận khoa học, phân định chính xác ranh giới giữa thủ tục hành chính tư pháp và hoạt động tố tụng tư pháp.
• Đánh giá toàn diện thực trạng tiếp nhận đơn và quản lý án tại hơn 700 đơn vị Tòa án nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện.
• Chứng minh tính ưu việt vượt trội của mô hình Tổ hành chính tư pháp Một cửa giúp giảm trên 60% chi phí tuân thủ cho hệ thống tư pháp.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về hoàn thiện thể chế, tái cấu trúc bộ máy, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
• Khẳng định lộ trình hiện đại hóa thủ tục hành chính tư pháp là mắt xích quyết định để xây dựng nền tư pháp Việt Nam liêm chính, hiện đại và phụng sự nhân dân.

Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, cán bộ tư pháp và cộng đồng nghiên cứu luật học trong giai đoạn đẩy mạnh cải cách tư pháp hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TƯ PHÁP TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN 1. Khái niệm, ý nghĩa, vai trò của thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án 1. Khái niệm thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án Các hoạt động của Tòa án buộc phải tuân theo các quy định của pháp luật. Trong quá trình tiếp cận với đương sự phải tuân theo các quy định của luật tố tụng dân sự, tố tụng hành chính, tố tụng hình sự.

Ngay cả trong mối quan hệ với các cơ quan khác trong quá trình giải quyết vụ án cũng phải tuân theo các quy định của luật tố tụng. Pháp luật về tố tụng quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tố tụng, người tiến hành tố tụng, cơ quan tiến hành tố tụng. Tòa án buộc phải thực hiện đúng các trình tự, thủ tục luật tố tụng đã quy định.Trong quá trình hoạt động của Tòa án để tạo điều kiện cho các thủ tục tố tụng thực hiện có hiệu quả, các thủ tục hành chính tư pháp hỗ trợ cho thủ tục tố tụng được thực hiện. Bản thân Tòa án trong quá trình hoạt động cũng thực hiện các hoạt động hành chính thông thường như các cơ quan hành chính khác nhưng không phải là thủ tục hành chính tư pháp.

Trong các văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao cũng chưa đưa ra khái niệm chính thức thế nào là thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án. Một số nghị quyết, văn bản của Đảng đề cập đến thủ tục hành chính tại Tòa ánnhư Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ chính trị có nêu “Đổi mới thủ tục hành chính trong các cơ quan tư pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận công lý”. Kế hoạch số 122/BCS ngày 26/12/2005 của Ban cán sự Đảng Tòa án nhân dân tối cao có nêu “Nghiên cứu, từng bướcđổi mới thủ tục hành chính tưpháp 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tại Toàán theo hướng công khai, đơn giản, thuận tiện để người dân dễ dàng thực hiện quyền khởi kiện của họ trước Toàán, người dân khởi kiện ở một Toà án, Toà án có trách nhiệm xác định thẩm quyền giải quyết thuộc cơ quan nào để chuyển hồ sơ và thông báo cho người khởi kiện biết; công khai hoá thủ tục tiếp cận hồ sơ,cung cấp tài liệu, thông tin, trích lục bản án, quyết định của Toàán theo quy định của pháp luật”. Chỉ thị số 03/2016/CT-CA ngày 04/4/2016 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao có liệt kê một số thủ tục hành chính tư pháp “Các hoạt động cải cách tập trung vào việc đổi mới các quy trình, thủ tục tiếp nhận và xử lý công văn, đơn khởi kiện, hồ sơ kháng cáo, kháng nghị, hồ sơ do Viện Kiểm sát chuyển đến, đơn khiếu nại quyết định tố tụng, hành vi tố tụng, đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm; phân công giải quyết vụ án; cấp sao lục bản án, quyết định của Toà án; quản lý số lượng án thụ lý, giải quyết; tiếp công dân.

Vấn đề đặt ra là đối với các quy trình, thủ tục được quy định trong các bộ luật tố tụng thì Tòa án phải tuân thủ nghiêm ngặt. Những thủ tục, quy trình nào là thủ tục hành chính tư pháp thì mới có thể đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân khi tiếp cận Tòa án. Do đó, việc cần thiết là phải đưa ra khái niệm thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án để làm cơ sở cho việc tổ chức thực hiện. Quan điểm thứ nhấtdo nguyên Chánh án TANDTC Trương Hòa Bìnhđưa ra.

Theo đókhái niệm“Thủ tục hành chính tư pháp trong hoạt động của Tòa án”được hiểu là các quy trình, thủ tục mang tính chất hành chính hỗ trợ cho hoạt động xét xử tại Tòa án, giải quyết các yêu cầu của công dân trước và sau các phiên tòa xét xử và các hoạt động quản lý, chỉ đạo điều hành của lãnh đạo Tòa án các cấp. Hoạt động này bao gồm việc tiếp dân; tiếp nhận và xử lý đơn khởi kiện, hồ sơ kháng cáo, kháng nghị, hồ sơ do Viện Kiểm sát chuyển đến, đơn khiếu nại, công văn; phân công giải quyết vụ án; cấp sao lục bản án, quyết định của Tòa án; quản lý số lượng án đầu vào, đầu ra, án tồn; bố 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trí hội trường xét xử và thủ tục quản lý, trao đổi thông tin phục vụ cho sự chỉ đạo, quản lý các lĩnh vực công tác của lãnh đạo Tòa án các cấp[1,tr. Quan điểm thứ hai của tác giả Nguyễn Quang Lộccho rằng,thủ tục hành chính có liên quan đến thủ tục tư pháp là những thủ tục có tính chất của hành chính, nhưng hỗ trợ và nhằm đảm bảo thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các quy định của pháp luật về tố tụng. Vì thế, các thủ tục hành chính mang tính chất tư pháp cũng xuyên suốt quá trình giải quyết, xét xử vụ án của Tòa án.

Theo đó, tác giả đưa ra khái niệm“Thủ tục hành chính tư pháp là thực hiện các thủ tục, trình tự pháp luật tố tụng mang tính chất hành chính trong quá trình giải quyết vụ án”. Nếu như các hoạt động tố tụng của Tòa án là hoạt động tuân thủ các quy định của pháp luật tố tụng và chỉ do người tiến hành tố tụng thực hiện, thì hoạt động hành chính tư pháp là cách thức, phương pháp tổ chức hoạt động sao cho có hiệu quả nhất trong việc hỗ trợ hoạt động tố tụng và các hoạt động này không chỉ do những người tiến hành tố tụng thực hiện mà do cả các chuyên viên, cán bộ khác của tòa án thực hiện [15, tr. Khái niệm này chưa liệt kê ra những thủ tục nào là thủ tục hành chính tư pháp. Khái niệm chỉ ra tính chất hành chính của các thủ tục hành chính tư pháp.

Điều này sẽ dẫn đến việc mỗi Tòa án khi thực hiện thủ tục hành chính tư pháp sẽ có sự không thống nhất trong việc xác định thủ tục hành chính tư pháp. Nếu các thủ tục hành chính tư pháp là “Thực hiện các thủ tục, trình tự pháp luật tố tụng” thì bản thân các thủ tục đó đã được quy định trong các bộ luật tố tụng.Tuy nhiên, theo yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp, Tòa án phải tăng cường khả năng hỗ trợ người dân tiếp cận công lý, trước yêu cầu đó các Tòa án nhân dân đã công khai các biểu mẫu tố tụng, các mẫu đơn, quy định về án phí, lệ phí Tòa án để người dân dễ thực hiện quyền khởi kiện. Hoạt động công khai các mẫu văn bản tố tụng này không được quy định trong các bộ luật tố tụng nhưng mang tính chất hành chính và hỗ trợ cho người dân 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong việc tiếp cận Tòa án. Do đó, nội hàm thủ tục hành chính tư pháp theo khái niệm này còn bị bó hẹp.

Quan điểm thứ ba của tác giả Nguyễn Khuyếnđưa ra. Theo đó, khái niệm Hành chính tư pháp bao gồm những hoạt động có liên quan và bổ trợ cho hoạt động tố tụng của Tòa án. Các hoạt động sau đây được coi là công tác hành chính tư pháp tại Tòa án: - Thủ tục nộp, nhận và xử lý đơn khởi kiện, đơn khiếu nại của đương sự; - Thủ tục tống đạt các quyết định, giấy triệu tập của Tòa án; - Thủ tục cấp, sao các quyết định, giấy tờ tài liệu của Tòa án; - Các quy định, nội quy quy chế cơ quan, đơn vị, quy chế phối hợp nhằm phục vụ cho công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo về tư pháp và công tác xét xử được thuận lợi, đảm bảo đúng quy định của pháp luật [16, tr. Theo đó, tác giả đã chỉ ra một số thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án trong đó có thủ tục tống đạt các quyết định, giấy triệu tập của Tòa án.

Việc tống đạt quyết định, giấy triệu tập của Tòa án đều được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sựtại Điều182, Bộ luật tố tụng dân sựtừ Điều 170 đến Điều 191, Luật tố tụng hành chính từ Điều 99 đến Điều 103. Việc vi phạm quy định về việc tống đạt các văn bản tố tụng được xem là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng dẫn đến việc hủy quyết định, bản án của Tòa án, điều đó đòi hỏi Tòa án phải thực hiện nghiêm chỉnh các quy định về tống đạt các quyết định, giấy triệu tập của Tòa án. Do đó, thủ tục tống đạt quyết định, giấy triệu tập của Tòa án không phải là thủ tục hành chính tư pháp. Nếu việc hiểu thủ tục tống đạt các quyết định, giấy triệu tập của tác giả là việc những người tiến hành tố tụng ban hành các quyết định, giấy triệu tập và chuyển giao cho bộ phận thuộc Tòa án có nhiệm vụ chuyển đi thì đó có thể được xem là thủ tục hành chính tư pháp.

Quá trình thực hiện thí điểm đổi mới thủ tục hành chính tư pháp tại 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TAND tỉnh Hưng Yên, TAND tỉnh Thừa Thiên Huế, TAND tỉnh Vĩnh Long xác định “Hoạt động hành chính tư pháp có thể hiểu là những hoạt động mang bản chất hành chính, không thuộc trình tự, thủ tục tố tụng, bổ trợ cho các hoạt động tố tụng và nằm trong hoạt động chung của Tòa án. Bước đầu hoạt động hành chính tư pháp của Tòa án được xác định bao gồm: - Tiếp dân; - Tiếp nhận, xử lý đơn khởi kiện, hồ sơ kháng cáo, kháng nghị, đơn khiếu nại, công văn giấy tờ; - Phân công giải quyết các vụ án; - Lưu trữ và cấp sao lục bản án, quyết định; - Xếp lịch xét xử; - Quản lý số lượng án đầu ra, đầu vào, án tồn”[30, tr. Mỗi tác giả đều đưa ra những khái niệm khác nhau về thủ tục hành chính tư pháp nhưng đều dựa trên tính chất hành chính và bổ trợ cho hoạt động tố tụng của Tòa án. Theo quan điểm của chúng tôi khái niệm trong quan điểm thứ nhất là phù hợp hơn cả với thực tiễn thực hiện thủ tục hành chính tư pháp và yêu cầu của cải cách tư pháp đặt ra.

Các thủ tục hành chính tư pháp có thể được quy định trong Luật tố tụng nhưng không quy định cách thức thực hiện,chỉ quy định chung là Tòa án có trách nhiệm thực hiện nhưng không quy định cụ thể cho bộ phận nào thực hiện, không nằm thuộc trình tự thủ tục tố tụng bắt buộc tuân thủ và nằm trong hoạt động chung của Tòa án.