CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NHÂN LỰCTRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về nhân lực trong doanh nghiệp 1. Khái niệm Nhân lực là một trong những yếu tố quý giá của mỗi doanh nghiệp - hơn lúc nào hết, câu nói này càng có giá trị và ý nghĩa khi nền kinh tế Việt Nam đang ngày càng hội nhập toàn cầu một cách mạnh mẽ, nhanh chóng, thì yếu tố nhân lực ngày càng là nền tảng và trọng yếu trong mỗidoanh nghiệp. Khi tìm hiểu về nhân lực, có nhiều cách hiểu khác nhau: Theo Nguyễn Ngọc Quân: “Nhân lực được hiểu làlà toàntoàn bộ khả năng về thể lực và trí lực của con người được vận dụng trong quá trình lao động sản xuất.
Nó cũng được xem là sức lao động của con người - một nguồn lực quý giá nhất trong các yếu tố sản xuất của các tổ chức.6] Theo Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Văn Điềm: “Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người hoạt động. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người và đến một mức độ nào đó, con người đủ điều kiện tham gia vào quá trình lao động – con người có sức lao động.9] Theo Phạm Văn Thành và Mai Quốc Chánh: “Nguồn nhân lực của một tổ chức bao gồm tất cả những người lao động làm việc trong tổ chức đó, còn nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người mà nguồn lực này gồm thể lực và trí lực.7] Từ những cách hiểu không giống nhau trên, ta có thể hiểu nhân lực trong doanh nghiệp là bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong một doanh nghiệp, tức là tất cả các thành viên trong doanh nghiệp sử dụng kiến thức, khả năng, 6 hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển trong doanh nghiệp.Vai trò của nhân lực đối với doanh nghiệp Nhân lực là yếu tố cấu thành nên doanh nghiệp, vận hành doanh nghiệp và quyết định sự thành bại của doanh nghiệp. Chính vì vậy vai trò của nhân lực là vô cùng quan trọng và được nêu rõ qua ba nội dung sau: 1. Nhân lực là cơ sở quan trọng hình thành nên doanh nghiệp Nguồn vốn và Con người là hai yếu tố cơ bản và quan trọng nhất hình thành nên doanh nghiệp.Khi con người trong doanh nghiệp vận động và trở thành yếu tố quan trọng trong việc hình thành doanh nghiệp thì con người là nhân lực trong doanh nghiệp - nhân lực của tất cả mọi người lao động trong doanh nghiệp: từchủ tịch, giám đốc, người quản lý, nhân viên… hay bất cứ nhân lực nào khác đem sức lực, trí lực hay bất cứ khả năng nào của mình nhằm xây dựng doanh nghiệp,mang lại lợi ích cho doanh nghiệp hoạt động.
Nhân lực dùng toàn bộ sức lực và trí lực của mình tác động, sử dụng các nguồn lực khác trong doanh nghiệp làm các nguồn lực này gắn kết hình thành nên doanh nghiệp.Vì đó mà mục đích hình thành hay tầm nhìn sứ mệnh của doanh nghiệp nào thì lớn mạnh tương ứng với nhân lực trong doanh nghiệp đó. Nhân lực doanh nghiệp càng có thể lực và trí tuệ cao thì càng là nguồn lực chắc chắn cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Nhân lực là chủ thể vận hành, phát triển doanh nghiệp Các nguồn lực khác như vốn, tài nguyên thiên nhiên, cơ sở vật chất, vị trí địa lý… là những khách thể, đều chịu sự khai thác và sử dụng của của nhân lực. Các nguồn lực này tự nó chỉ tồn tại dưới dạng tiềm năng, muốn phát huy tác dụng phải có sự kết hợp với nguồn nhân lực, thông qua hoạt động có ý thức của người lao động.
Người lao động với tất cả những năng lực, phẩm chất tích cực của mình, bao gồm sức lực, trí tuệ, kinh nghiệm, kỹ năng, tính năng động, sáng tạo…tác động vào các nguồn lực khác và gắn kết chúng lại để tạo ra hoạt động lao động phục vụ cho mục đích của doanh nghiệp. Đó chính là lí do nói nhân lực có vai trò vận hành doanh nghiệp. 7 Như đã phân tích ở vai trò thứ nhất thì nhân lực trong doanh nghiệp là yếu tố quan trọng trong hình thành doanh nghiệp. Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đang diễn ra cũng nhằm mục đích cuối cùng là thoã mãn tối ưu lợi ích của người tiêu dùng, làm cho cuộc sống của người lao động đầy đủ về vật chất và thỏa mãn cả về tinh thần.
Do vậy việc phát triển doanh nghiệp chính là đem lại lợi ích và thỏa mãn nhu cầu của người lao động trong doanh nghiệp đó. Doanh nghiệp phát triển với mục đích thế nào thì tương ứng với nhu cầu và trí tuệ của nhân lực doanh nhiệp đó. Nhân lực của doanh nghiệp nắm vai trò trong việcvừa quản lý việc sử dụng các nguồn lực khác hiệu quả vừa nâng cao trí tuệ của chính mình đáp ứng nhu cầu bản thân vừa đưa doanh nghiệp phát triểnhòa nhập với xã hội. Như vậy để doanh nghiệp thực sự phát triển thì nguồn lực lớn nhất, quan trọng nhất đó chính là nhân lực.
Chính vì vậy việc đào tạo nhân lực cũng trở thành một nội dung quan trọng và cấp thiết trong xã hội hiện nay. Nhân lực là nhân tố quyết định thành công của doanh nghiệp Chính nhân lực là nhân tố làm thay đổi tính chất của lao động từ lao động thủ công sang lao động cơ khí và lao động trí tuệ. Nhất là trong giai đoạn hiện nay khi mà khoa học và công nghệ đã trở thành bộ phận trực tiếp của lượng sản xuất, quyết định sự thành công của doanh nghiệp thì nhân lực lại càng có vai trò quan trọng khi là chủ thể tạo ra các tư liệu lao động hiện đại, sử dụng, khai thác đưa chúng vào hoạt động. Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển cao, người lao độngcó trình độ cao sẽ tạo nên nhân lực giỏi giúp doanh nghiệp có lợi thế trên cuộc cạnh tranh ngày càng nóng như hiện nay.
Doanh nghiệp nào sở hữu nguồn nhân lực tốt, có trình độ chuyên môn sẽ có khả năng tư duy, mở rộng mối quan hệ sẽ có khả năng phát triển mạnh. Đồng thời, nguồn nhân lực này cũng rút ngắn thời gian đào tạo và chi phí đầu tư thời điểm ban đầu cho doanh nghiệp. Giáo sư tiến sĩ Letter C.Thurow - nhà kinh tế và nhà quản trị học thuộc viện công nghệ kỹ thuật Matsachuset (MIT) đã cho rằng: “Ðiều quyết định cho sự tồn tại và phát triển của công ty là những con người có học vấn cao, được đào tạo tốt, có 8 đạo đức, có văn hóa và biết cách làm việc có hiệu quả. Vậy nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu tố quyết định sự thành công của doanh nghiệp trong thời kỳ công nghệ khao học phát triển; là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, xã hội, từ sử dụng lao động thủ công là phổ biến sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động được đào tạo cùng với công nghệ tiên tiến, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại nhằm tạo ra năng suất lao động cao nhất cho doanh nghiệp.
Đào tạo nhân lực trong doanh nghiệp 1. Khái niệm Với sự phát triển của tri thức và công nghệ trong thời đại ngày nay cho thấy đầu tư cho nhân lực được coi trọng và đem lại hiệu quả hơn các nguồn đầu tư khác. Đầu tư nhân lực được hiểu ở cả 3 mặt: chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống và giáo dục đào tạo. Trong đó giáo dục đào tạo có vai trò quan trọng nhất.
Khái niệm giáo dục luôn gắn liền với khái niệm đào tạo. Theo từ điển tiếng Việt, đào tạo được hiểu là: “Đào tạo là quá trình tác động đến một con người nhằm làm cho người đó lĩnh hội và nắm những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo…một cách có hệ thống nhằm chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận một sự phân công lao động nhất đinh góp phần của mình vào việc phát triển kinh tế xã hội duy trì và phát triển nền văn minh của loài người. Tùy theo tính chất chuẩn bị cho cuộc sống và lao động, người ta phân biệt đào tạo chuyên môn và đào tạo nghề nghiệp. Hai loại này gắn bó và hỗ trợ lẫn nhau với những nội dung do đòi hỏi của sản xuất, của các quan hệ xã hội, của tình trạng khoa học, kỹ thuật – công nghệ và văn hóa đất nước.
Có nhiều hình thức đào tạo: đào tạo cấp tốc, đào tạo chính quy và không chính quy”.25] Theo quan điểm của tác giả Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân trong giáo trình Quản Trị Nhân Lực tái bản lần thứ hai năm 2018 cho rằng: “Giáo dục: được hiểu là các hoạt động học tập để chuẩn bị cho con người bước vào một nghề nghiệp hoặc chuyển sang một nghề mới, thích hợp hơn trong tương lai. 9 Đào tạo: được hiểu là các hoạt động nhằm giúp người lao động có thể thực hiện hiệu quả hơn chức năng nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động học tập để nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực hiện nhiệm vụ lao động có hiệu quả hơn” [13,tr. Với quan điểm này thì đào tạo cung cấp cho họ các kiến thức cả lý thuyết lẫn thực hành, là một quá trình học tập, thực hiện các hoạt động học tập giúp người lao động để họ có thể thực hiện tốt nhất chức năng nhiệm vụ trong công việc của mình.
Ngoài những kiến thức họ đã có sẵn, đào tạo trong tổ chức là bổ sung những gì họ còn thiếu và yếu nhằm hoàn chỉnh kiến thức kỹ năng để họ đáp ứng được tốt yêu cầu của công việc. Từ những khái niệm, quan điểm trên về đào tạo, chúng ta có thể hiểu: Đào tạo nhân lực trong doanh nghiệp là quá trình tác động, hướng dẫn và rèn luyện con người thông qua việc doanh nghiệp tổ chức truyền thụ những kinh nghiệm và tri thức để gây dựng họ trở thành người có hiểu biết đạt đến một trình độ chuyên môn nghề nghiệp nhất định,có khả năng đảm nhận một sự phân công lao động xã hội đưa doanh nghiệp phát triển trong thời kỳ phát triển cùng sự phát triển của nền kinh tế hiện đại ngày nay.