Luận văn thạc sĩ pháp luật việc làm và giải quyết việc làm từ thực tiễn tỉnh quảng bình

Luận văn thạc sĩ pháp luật về việc làm và giải quyết việc làm tại tỉnh Quảng Bình, phân tích thực tiễn và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Trương Thị Phương Lan
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Hoài Thu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp Luật Việc Làm Và Giải Quyết Việc Làm Từ Thực Tiễn Tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VIỆC LÀM VÀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM
• 1.1. Khái quát chung về việc làm và giải quyết việc làm
• 1.2. Quan niệm về việc làm
• 1.3. Phân loại việc làm
• 1.4. Tầm quan trọng của việc làm và giải quyết việc làm
• 1.5. Sự điều chỉnh của pháp luật về việc làm và giải quyết việc làm
• 1.6. Các nguyên tắc về việc làm và giải quyết việc làm
• 1.7. Nội dung cơ bản của pháp luật về việc làm và giải quyết việc làm
• 1.8. Pháp luật việc làm và giải quyết việc làm theo quan điểm của Tổ chức lao động Quốc tế (ILO), một số quốc gia trên thế giới và gợi mở cho Việt Nam
• 1.8.1. Tổ chức lao động Quốc tế
• 1.8.2. Pháp luật của một số quốc gia
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ VIỆC LÀM, GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI TỈNH QUẢNG BÌNH
• 2.1. Thực trạng pháp luật về việc làm và giải quyết việc làm
• 2.2. Về trách nhiệm các bên trong lĩnh vực việc làm
• 2.3. Về các biện pháp pháp lý giải quyết việc làm
• 2.4. Về việc làm và giải quyết việc làm đối với nhóm lao động đặc thù
• 2.5. Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đối với vấn đề việc làm
• 2.6. Thực tiễn thi hành pháp luật việc làm và giải quyết việc làm tỉnh Quảng Bình
• 2.6.1. Về việc làm
• 2.6.2. Giải quyết việc làm tại tỉnh Quảng Bình
• 2.6.3. Những thuận lợi, khó khăn về thực hiện việc làm và giải quyết việc làm ở tỉnh Quảng Bình
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ YÊU CẦU NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ VIỆC LÀM, GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM TẠI TỈNH QUẢNG BÌNH
• 3.1. Yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện, nâng cao hiệu quả pháp luật về việc làm và giải quyết việc làm
• 3.2. Về kinh tế
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả pháp luật về việc làm và giải quyết việc làm
• 3.4. Về các quy định pháp luật
• 3.5. Về tổ chức thực hiện
• 3.6. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về việc làm và giải quyết việc làm tại tỉnh Quảng Bình
• 3.6.1. Nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách
• 3.6.2. Nhóm giải pháp về tổ chức, quản lý, thực thi các chính sách
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn thạc sĩ việc làm tại Quảng Bình

Luận văn thạc sĩ về việc làm tại Quảng Bình là một nghiên cứu quan trọng nhằm phân tích thực trạng việc làm và giải quyết việc làm tại tỉnh này. Tình hình việc làm tại Quảng Bình đang gặp nhiều thách thức, đặc biệt là sau những sự cố môi trường và thiên tai. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về vấn đề việc làm mà còn đưa ra các giải pháp khả thi để cải thiện tình hình lao động tại địa phương.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của việc làm

Việc làm không chỉ là nguồn thu nhập chính của người lao động mà còn là yếu tố quyết định đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Bình. Việc làm ổn định giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm tỷ lệ thất nghiệp.

1.2. Đặc điểm thị trường lao động tại Quảng Bình

Thị trường lao động tại Quảng Bình có nhiều đặc điểm riêng biệt, bao gồm sự phân bố không đồng đều về nguồn nhân lực và sự thiếu hụt việc làm trong một số ngành nghề. Điều này tạo ra áp lực lớn cho chính quyền địa phương trong việc giải quyết việc làm.

II. Thách thức trong việc làm tại Quảng Bình hiện nay

Tình hình việc làm tại Quảng Bình đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Từ sự cố ô nhiễm môi trường đến thiên tai, tất cả đều ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và việc làm của người dân. Việc tìm kiếm giải pháp hiệu quả để giải quyết vấn đề này là rất cần thiết.

2.1. Tác động của ô nhiễm môi trường đến việc làm

Sự cố ô nhiễm môi trường đã làm giảm sút nghiêm trọng nguồn thu nhập của người dân, đặc biệt là trong ngành thủy sản. Nhiều lao động mất việc làm và phải tìm kiếm cơ hội mới trong bối cảnh khó khăn.

2.2. Thiên tai và ảnh hưởng đến thị trường lao động

Thiên tai thường xuyên xảy ra tại Quảng Bình đã gây ra thiệt hại lớn về kinh tế, làm giảm khả năng tạo việc làm và tăng tỷ lệ thất nghiệp trong cộng đồng.

III. Phương pháp nghiên cứu luận văn thạc sĩ về việc làm

Luận văn sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để phân tích thực trạng việc làm tại Quảng Bình. Các phương pháp này bao gồm phân tích định tính và định lượng, khảo sát thực địa và phỏng vấn chuyên gia.

3.1. Phân tích định tính về thị trường lao động

Phân tích định tính giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến việc làm, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp. Nghiên cứu này tập trung vào các khía cạnh như chính sách lao động và nhu cầu thị trường.

3.2. Khảo sát thực địa và phỏng vấn

Khảo sát thực địa và phỏng vấn người lao động là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin chính xác về tình hình việc làm. Điều này giúp xác định rõ hơn các vấn đề mà người lao động đang gặp phải.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc làm tại Quảng Bình đang gặp nhiều khó khăn, nhưng cũng có nhiều cơ hội để phát triển. Các giải pháp được đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.1. Đề xuất giải pháp cải thiện việc làm

Các giải pháp như đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp và phát triển các ngành nghề mới sẽ giúp tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn cho người dân.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng vào các chính sách phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Bình, nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết việc làm cho người lao động.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về việc làm tại Quảng Bình

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc làm tại Quảng Bình cần được cải thiện thông qua các chính sách và giải pháp cụ thể. Tương lai của thị trường lao động tại đây phụ thuộc vào khả năng thích ứng và phát triển của các ngành nghề.

5.1. Tương lai của thị trường lao động tại Quảng Bình

Thị trường lao động tại Quảng Bình có thể phát triển mạnh mẽ nếu có sự đầu tư đúng mức vào giáo dục và đào tạo nghề, cũng như các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

5.2. Vai trò của chính quyền trong việc giải quyết việc làm

Chính quyền địa phương cần đóng vai trò chủ động trong việc tạo ra môi trường thuận lợi cho việc làm, từ đó giúp người dân có cơ hội phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc làm và giải quyết việc làm là vấn đề trọng yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển như Việt Nam. Với dân số hơn 90 triệu người, trong đó lực lượng lao động chiếm tỷ lệ lớn, việc tạo ra và duy trì việc làm ổn định là thách thức lớn. Tỉnh Quảng Bình, với dân số khoảng 872.925 người năm 2015 và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, cơ cấu kinh tế lạc hậu, đang đối mặt với nhiều khó khăn trong việc giải quyết việc làm cho người lao động. Năm 2016, tỉnh chịu thiệt hại nặng nề do sự cố ô nhiễm môi trường biển và mưa lũ lịch sử, ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 16.672 lao động bị ảnh hưởng trực tiếp và 10.667 lao động bị ảnh hưởng gián tiếp, gây thiệt hại kinh tế ước tính gần 3.000 tỷ đồng.

Luận văn tập trung nghiên cứu pháp luật về việc làm và giải quyết việc làm, đánh giá thực trạng thi hành pháp luật tại Quảng Bình, nhằm đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Phạm vi nghiên cứu chủ yếu dựa trên Bộ luật Lao động năm 2012 và Luật Việc làm năm 2013, với mục tiêu góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, khi Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại tự do, tạo ra cả cơ hội và thách thức cho thị trường lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật lao động, chính sách việc làm và quản lý thị trường lao động. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết pháp luật lao động: Tập trung vào các quy định pháp lý về quyền và nghĩa vụ của người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước trong việc tạo việc làm và giải quyết việc làm. Khái niệm việc làm được hiểu là hoạt động lao động tạo ra thu nhập không bị pháp luật cấm, bao gồm việc làm chính thức và tự tạo việc làm.

2. Mô hình quản lý thị trường lao động: Phân tích cung - cầu lao động, vai trò của các tổ chức dịch vụ việc làm, công đoàn và các chính sách hỗ trợ nhằm cân bằng thị trường lao động, giảm thất nghiệp và nâng cao chất lượng việc làm.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: việc làm, thất nghiệp, chính sách việc làm, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), tổ chức dịch vụ việc làm, lao động đặc thù, chương trình việc làm, quỹ quốc gia về việc làm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật lịch sử và duy vật biện chứng, kết hợp phân tích, thống kê, so sánh và tổng hợp các dữ liệu pháp luật và thực tiễn thi hành tại tỉnh Quảng Bình.

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm các văn bản pháp luật như Bộ luật Lao động 2012, Luật Việc làm 2013, các nghị định hướng dẫn, báo cáo thực trạng việc làm tại Quảng Bình, số liệu thống kê về lao động, thất nghiệp, thiệt hại do sự cố môi trường và thiên tai.

• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung pháp luật, so sánh với thực tiễn thi hành, đánh giá hiệu quả chính sách và tổ chức thực hiện. So sánh với các nghiên cứu và pháp luật của một số quốc gia để rút ra bài học kinh nghiệm.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2012 đến 2017, gắn với việc ban hành và thực thi Bộ luật Lao động 2012 và Luật Việc làm 2013, đồng thời đánh giá tác động của các sự kiện năm 2016 tại Quảng Bình.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các báo cáo, số liệu thống kê của tỉnh Quảng Bình, các văn bản pháp luật và ý kiến chuyên gia trong lĩnh vực luật lao động và việc làm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò và trách nhiệm của Nhà nước trong việc tạo và giải quyết việc làm: Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong hoạch định chính sách, quản lý thị trường lao động và hỗ trợ tài chính thông qua Quỹ Quốc gia về việc làm. Tuy nhiên, việc thực thi còn nhiều hạn chế, như quy định trợ cấp thất nghiệp chưa phù hợp, thủ tục hành chính phức tạp, và việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp chưa đạt hiệu quả cao. Ví dụ, quy định trợ cấp học nghề tối đa 6 tháng nhưng người lao động học trên 12 tháng sẽ bị chấm dứt trợ cấp, gây khó khăn cho người lao động nâng cao trình độ.

2. Trách nhiệm của người sử dụng lao động: Người sử dụng lao động có nghĩa vụ cung cấp việc làm ổn định, đào tạo nâng cao kỹ năng cho người lao động, trả trợ cấp mất việc làm khi chấm dứt hợp đồng. Tuy nhiên, thực tế nhiều doanh nghiệp chưa thực hiện nghiêm túc, có hiện tượng chấm dứt hợp đồng không báo trước, không thanh toán đầy đủ chế độ cho người lao động. Tỷ lệ doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp còn cao, ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động.

3. Hiệu quả hoạt động của tổ chức dịch vụ việc làm: Trung tâm dịch vụ việc làm và doanh nghiệp dịch vụ việc làm có vai trò quan trọng trong kết nối cung - cầu lao động, tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề. Tuy nhiên, hoạt động còn hạn chế về quy mô, năng lực và phạm vi tiếp cận, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của thị trường lao động tại Quảng Bình.

4. Vai trò của tổ chức công đoàn và người lao động: Công đoàn tham gia bảo vệ quyền lợi người lao động, giám sát việc thực hiện pháp luật lao động, hỗ trợ đào tạo nghề và giải quyết tranh chấp lao động. Người lao động có trách nhiệm tuân thủ hợp đồng, báo trước khi chấm dứt hợp đồng và tham gia bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, nhận thức pháp luật của người lao động còn hạn chế, dẫn đến nhiều tranh chấp và vi phạm hợp đồng lao động.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố: cơ chế chính sách chưa đồng bộ, thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức xã hội; nguồn lực tài chính và nhân lực cho công tác giải quyết việc làm còn hạn chế; sự biến động của thị trường lao động do tác động của hội nhập kinh tế và các sự kiện thiên tai, môi trường tại Quảng Bình.

So sánh với các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines, việc làm được quản lý chặt chẽ với hệ thống dịch vụ việc làm phát triển, chính sách bảo hiểm thất nghiệp và đào tạo nghề được thực hiện hiệu quả. Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm trong việc xây dựng chính sách linh hoạt, tăng cường vai trò của tổ chức dịch vụ việc làm và công đoàn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ thất nghiệp, số lượng việc làm mới tạo ra hàng năm, biểu đồ so sánh mức trợ cấp thất nghiệp và thời gian đào tạo nghề, bảng tổng hợp các chính sách hỗ trợ việc làm tại Quảng Bình và các tỉnh khác.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách trợ cấp thất nghiệp và đào tạo nghề: Điều chỉnh quy định về trợ cấp học nghề để người lao động có thể học tập nâng cao trình độ dài hạn mà không bị mất trợ cấp. Mục tiêu tăng tỷ lệ người lao động được đào tạo nghề lên khoảng 70% trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp với các địa phương.

2. Tăng cường quản lý và giám sát người sử dụng lao động: Xây dựng cơ chế kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm về chấm dứt hợp đồng lao động, trốn đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp. Mục tiêu giảm tỷ lệ vi phạm xuống dưới 10% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Thanh tra Bộ Lao động, UBND các cấp.

3. Phát triển tổ chức dịch vụ việc làm: Mở rộng mạng lưới trung tâm dịch vụ việc làm, nâng cao năng lực tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề, đặc biệt tại các vùng nông thôn và khu vực chịu ảnh hưởng thiên tai. Mục tiêu tăng số lượng người được hỗ trợ việc làm qua trung tâm lên 30% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động, UBND tỉnh Quảng Bình.

4. Nâng cao nhận thức pháp luật cho người lao động và doanh nghiệp: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về quyền và nghĩa vụ trong quan hệ lao động, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp. Mục tiêu 80% người lao động và doanh nghiệp được tiếp cận thông tin trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Công đoàn, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lao động và việc làm: Giúp hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển thị trường lao động, nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát.

2. Doanh nghiệp và người sử dụng lao động: Nắm rõ quyền và nghĩa vụ trong việc tạo việc làm, thực hiện hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội và bảo vệ quyền lợi người lao động.

3. Tổ chức công đoàn và dịch vụ việc làm: Cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để nâng cao năng lực bảo vệ quyền lợi người lao động, tư vấn và hỗ trợ việc làm hiệu quả.

4. Người lao động và sinh viên ngành luật, quản lý lao động: Hiểu rõ về pháp luật việc làm, quyền lợi và trách nhiệm trong quan hệ lao động, chuẩn bị kiến thức cho công tác nghiên cứu và thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Pháp luật Việt Nam quy định thế nào về khái niệm việc làm?
   Việc làm được hiểu là hoạt động lao động tạo ra thu nhập không bị pháp luật cấm, bao gồm cả việc làm chính thức và tự tạo việc làm. Bộ luật Lao động 2012 và Luật Việc làm 2013 đều khẳng định điều này.

2. Nhà nước có trách nhiệm gì trong việc giải quyết việc làm?
   Nhà nước thống nhất quản lý, xây dựng chính sách, hỗ trợ tài chính qua Quỹ Quốc gia về việc làm, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và người lao động, đồng thời giám sát thực thi pháp luật.

3. Người sử dụng lao động phải làm gì khi chấm dứt hợp đồng lao động?
   Phải báo trước, trả trợ cấp mất việc làm, thanh toán đầy đủ các chế độ cho người lao động và hỗ trợ đào tạo lại nếu có thể.

4. Tổ chức dịch vụ việc làm hoạt động ra sao?
   Cung cấp dịch vụ tư vấn, giới thiệu việc làm, đào tạo nghề, thu thập và cung cấp thông tin thị trường lao động, theo dõi tình trạng việc làm của người lao động.

5. Người lao động có quyền gì khi đơn phương chấm dứt hợp đồng?
   Có quyền chấm dứt hợp đồng trong các trường hợp bị ngược đãi, quấy rối, hoặc do hoàn cảnh gia đình, nhưng phải tuân thủ thời hạn báo trước và có thể phải bồi thường nếu vi phạm.

Kết luận

• Việc làm và giải quyết việc làm là vấn đề sống còn, ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội và an sinh xã hội tại Quảng Bình.
• Pháp luật Việt Nam đã có hệ thống quy định tương đối hoàn chỉnh về việc làm, tuy nhiên còn nhiều bất cập trong thực thi và chính sách hỗ trợ.
• Nhà nước, người sử dụng lao động, tổ chức dịch vụ việc làm, công đoàn và người lao động đều có vai trò, trách nhiệm quan trọng trong việc tạo và duy trì việc làm.
• Các sự kiện thiên tai và môi trường tại Quảng Bình năm 2016 đã làm gia tăng thách thức trong giải quyết việc làm, đòi hỏi các giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, tăng cường quản lý, phát triển dịch vụ việc làm và nâng cao nhận thức pháp luật nhằm thúc đẩy thị trường lao động phát triển bền vững.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật chính sách phù hợp với thực tiễn và xu thế phát triển kinh tế - xã hội.

Kêu gọi: Mời các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và người lao động cùng tham gia đóng góp ý kiến và thực hiện các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết việc làm tại Quảng Bình và toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về việc làm và giải quyết việc làm. Chương 2: Thực trạng pháp luật về việc làm, giải quyết việc làm và thực tiễn thi hành tại tỉnh Quảng Bình. Chương 3: Một số yêu cầu nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về việc làm, giải quyết việc làm tại tỉnh Quảng Bình. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VIỆC LÀM VÀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM 1.

Khái quát chung về việc làm và giải quyết việc làm 1. Quan niệm về việc làm Việc làm là mối quan tâm số một của người lao động và giải quyết việc làm là công việc quan trọng của tất cả các quốc gia. Cuộc sống của bản thân và gia đình người lao động phụ thuộc rất lớn vào việc làm của họ. Sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia cũng gắn liền với tính hiệu quả của chính sách giải quyết việc làm.

Với tầm quan trọng như vậy, việc làm được nghiên cứu dưới nhiều góc độ như kinh tế, xã hội học, lịch sử và pháp lý. Khi nghiên cứu dưới góc độ lịch sử thì việc làm liên quan đến phương thức lao động, kiếm sống của con người và xã hội loài người. Các nhà kinh tế coi sức lao động thông qua quá trình thực hiện việc làm của người lao động là yếu tố quan trọng của đầu vào sản xuất và xem xét vấn đề thu nhập của người lao động từ việc làm. Trong thống kê, điều tra xã hội người ta quan tâm đến tỷ lệ người có việc làm và thất nghiệp, nhu cầu việc làm của xã hội.

Thông qua đó, các nhà quản lý nắm được tình trạng việc làm, tương quan cung – cầu lao động, sự phân bố nguồn lực… để đưa ra biện pháp giải quyết việc làm. Pháp luật lại chủ yếu quan tâm đến tính hợp pháp của việc làm và giải quyết việc làm, các nội dung bảo vệ việc làm hợp pháp [14, tr. Do việc làm được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau nên có nhiều cách hiểu khác nhau về vấn đề này. Theo Tổ chức lao động Quốc tế (ILO), thuật ngữ “việc làm” được đề cập trong nhiều văn kiện như: Tuyên ngôn Philadenphia năm 1944; Chương trình việc làm thế giới” năm 1969; Tuyên bố tại Hội nghị việc làm thế giới năm 1976; Công ước số 22 năm 1964… nhưng trong các văn kiện này chưa 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nêu ra khái niệm “việc làm”.

Đến Hội nghị Quốc tế lần thứ 13 năm 1993 của các nhà thống kế lao động, ILO mới đưa ra quan niệm về người có việc làm và người thất nghiệp. Theo đó, người có việc làm được hiểu là những người làm một việc gì đó được trả tiền công, lợi nhuận hoặc được thanh toán bằng hiện vật hoặc những người tham gia vào các hoạt động mang tính chất tự tạo việc làm vì lợi ích hay vì thu nhập gia đình không được nhận tiền công hoặc hiện vật; còn người thất nghiệp là những người không có việc làm nhưng đang tích cực tìm việc làm hoặc đang chờ trở lại việc làm. Gần đây nhất, năm 2005, ILO đã đưa vào từ điển chuyên ngành khái niệm “làm”. Theo đó, “Việc làm là một công việc được trả công.

Việc làm cũng đề cập đến số người tự tạo việc làm và tham gia làm việc để được trả công” [3]. Đây là khái niệm ngắn gọn, chỉ đề cập một cách chung nhất, khái quát nhất đến những công việc do cá nhân thực hiện cho chính bản thân hoặc cho chủ thể khác để được trả công xứng đáng, phù hợp. Trên thế giới, quan niệm về việc làm đưa ra dưới nhiều góc độ, với những phạm vi rộng, hẹp khác nhau. Asuda (Nhật Bản) cho rằng “Việc làm là những tác động của người lao động vào vật chất sinh ra lợi nhuận”.

Còn cố vấn Văn phòng lao động Quốc tế Giăng Mutê đưa ra quan điểm “Việc làm như một tình trạng, trong đó có sự trả công bằng tiền hoặc hiện vật, do có sự tham gia tích cực có tính chất cá nhân và trực tiếp vào nỗ lực sản xuất” [14, tr. Ở Việt Nam, quyền có việc làm được coi là quyền hiến định của mọi công dân. Tuy nhiên, trước năm 1986, khái niệm việc làm chỉ bó hẹp trong phạm vi những gì mà pháp luật cho phép. Trong giai đoạn này, chỉ những người trong biên chế của Nhà nước hoặc là xã viên hợp tác xã mới được coi là có việc làm nghiêm chỉnh.

Quan niệm này xuất phát từ việc đề cao các hình thức sở hữu được coi là thể hiện bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] (XHCN) là quốc doanh và tập thể. Bên cạnh đó, luật pháp cũng không thừa nhận sức lao động là một loại hàng hóa, không thừa nhận có sự tồn tại của các hiện tượng kinh tế - xã hội như thất nghiệp, thị trường lao động, quyền tự do kinh doanh của người dân. Nhà nước là chủ sở hữu lớn nhất và cũng là chủ sử dụng lao động lớn nhất của nền kinh tế. Nhà nước có trách nhiệm đảm bảo việc làm cho mọi người lao động.

Từ quan niệm trên, các quy định pháp lý về vấn đề việc làm chủ yếu thể hiện các chế độ như: Tuyển dụng lao động, cho thôi việc đối với công nhân viên chức nhà nước; Nhà nước bảo đảm mọi vấn đề về việc làm cho lực lượng lao động trong biên chế từ tiền lương, tiền công, các chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), đào tạo bồi dưỡng, nghỉ phép, chế độ thai sản… cũng như các ưu đãi, phúc lợi xã hội khác. Do vậy, khi đề cập đến vấn đề việc làm ở khía cạnh pháp lý, người ta thường cho rằng việc làm trước hết là quyền của công dân, quyền của người lao động. Hiến pháp năm 1959 quy định: “Công dân Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa có quyền làm việc. Nhà nước dựa vào sự phát triển có kế hoạch của nền kinh tế quốc dân dần dần mở rộng công việc làm, cải thiện điều kiện lao động và lương bổng, để đảm bảo cho công dân được hưởng quyền đó” (Điều 30).

Đến Hiến pháp năm 1980 tiếp tục khẳng định: “Công dân có quyền có việc làm” (Điều 58). Điều này thể hiện sự ảnh hưởng tư tưởng, nhận thức, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh lúc đó cả nước đang ra sức lao động, sản xuất, dồn lực cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nền kinh tế đang trong thời kỳ kế hoạch hóa tập trung bao cấp. Từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, vấn đề việc làm đã có những thay đổi căn bản. Hiến pháp năm 1992 khẳng định: “Lao động là quyền và nghĩa vụ của công dân.

Nhà nước và xã hội có kế hoạch tạo ngày càng nhiều việc làm cho người lao động” (Điều 55). Với quan điểm mới này, đã mở ra bước chuyển căn bản nhận thức về việc làm và giải 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quyết việc làm đối với Nhà nước và mỗi công dân. Một lần nữa, Hiến pháp năm 2013 Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam lại khẳng định: “Công dân có quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm, nơi làm việc” (Điều 35). Trên cơ sở của Hiến pháp, Nhà nước đã ban hành Bộ luật lao động năm 1994 và được sửa đổi, bổ sung qua các năm 2002, 2006, 2007 và đặc biệt Bộ luật lao động năm 2012 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 18/6/2012 thì khái niệm việc làm lại được hoàn chỉnh thêm một bước: “Việc làm là hoạt động lao động tạo ra thu nhập mà không bị pháp luật cấm” (Điều 9).

Hơn thế, ngày 16/11/2013 tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật việc làm, khái niệm việc làm lại tiếp tục khẳng định: “Việc làm là hoạt động tạo thu nhập mà không bị pháp luật cấm” (Điều 3). Như vậy, Bộ luật lao động năm 2012 và Luật việc làm năm 2013 đều có quy định chung về khái niệm việc làm. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc làm đối với sự phát triển của mỗi quốc gia và là vấn đề bảo đảm an sinh xã hội luôn được Đảng, Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Tóm lại, có thể còn có nhiều khái niệm khác nhau về việc làm nhưng dù ở góc độ nào, có thể hiểu một cách khái quát nhất: Việc làm là hoạt động lao động của con người, mang lại thu nhập, không bị pháp luật cấm và được xã hội thừa nhận.

Dưới góc độ này thì việc làm có các dấu hiệu sau. Thứ nhất, việc làm phải là những hoạt động lao động có mục đích của con người nhằm tạo ra các giá trị vật chất, tinh thần phục vụ bản thân, gia đình và xã hội. Hoạt động lao động có thể là lao động trí óc hay lao động chân tay giản đơn, lao động có trình độ cao hay là lao động trình độ thấp. Thứ hai, việc làm là hoạt động của con người tạo ra nguồn thu nhập.

Hoạt động đem lại thu nhập có thể được lượng hóa dưới các dạng: Người lao động nhận được tiền công, tiền lương hoặc hiện vật từ người sử dụng lao 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] động, tự đem lại thu nhập cho người lao động. Như vậy, một hoạt động được xem xét có phải là việc làm hay không không phải là việc làm chủ yếu dựa trên tính hợp pháp của hoạt động đó. Thứ ba, việc làm là hoạt động không bị pháp luật cấm. Quan niệm trên về việc làm vừa mang tính mềm dẻo vừa tạo nhiều cơ hội để người lao động kiếm việc làm trên cơ sở nguyên tắc quan trọng của nhà nước pháp quyền “công dân có thể làm tất cả những gì pháp luật không cấm”.

“Việc làm” và “thất nghiệp” là một cặp phạm trù song hành với nhau khi bàn về vấn đề việc làm. Theo tổ chức Lao động quốc tế (ILO),”Thất nghiệp là tình trạng tồn tại một số người trong lực lượng lao động muốn làm việc nhưng không thể tìm được việc làm ở mức tiền lương thịnh hành”. Ở Việt Nam, thất nghiệp là vấn đề mới phát sinh trong thời kỳ chuyển đồi nền kinh tế cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường.