Mở đầu 2 Ch-¬ng I: HÖ thèng c¸c tr-êng n÷ sinh trong hÖ thèng gi¸o dôc 8 Ph¸p – ViÖt. HÖ thèng gi¸o dôc Ph¸p – ViÖt d-íi thêi Ph¸p ë Hµ Néi 8 1. Bèi c¶nh gi¸o dôc ViÖt Nam ®Çu thÕ kû XX 8 1. Tæ chøc gi¸o dôc 20 1.
Néi dung gi¸o dôc 22 2. C¸c tr-êng n÷ sinh trong hÖ thèng gi¸o dôc Ph¸p – ViÖt 29 Ch-¬ng II: Sù ra ®êi vµ tr-ëng thµnh cña tr-êng n÷ sinh §ång 37 Kh¸nh - Tr-ng V-¬ng. Gi¸o dôc phô n÷ trong thêi phong kiÕn 37 2. Sù ra ®êi vµ tr-ëng thµnh cña tr-êng n÷ sinh trung häc §ång 41 Kh¸nh - Tr-ng V-¬ng 2.
Giai ®o¹n sau 1954 63 Ch-¬ng III: Nh÷ng ho¹t ®éng cña thµy vµ trß trường §ång 66 Kh¸nh - Tr-ng V-¬ng. Ho¹t ®éng gi¶ng d¹y vµ häc tËp 66 2. Ho¹t ®éng x· héi, V¨n - ThÓ - MÜ 129 3. Nh÷ng ®ãng gãp cña thÇy vµ trß trong cuéc C¸ch m¹ng D©n 133 téc D©n chñ KÕt luËn 157 Tµi liÖu tham kh¶o 160 Phụ lục 165 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PhÇn më ®Çu 1.
Lý do chän ®Ò tµi: LÞch sö gi¸o dôc, khoa cö ViÖt Nam lµ mét ®Ò tµi lu«n hÊp dÉn, míi mÎ v× vËy ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu s©u, réng vµ cã hÖ thèng vÒ gi¸o dôc ViÖt Nam thêi Ph¸p ë Hµ Néi.Tuy nhiªn, tÝnh ®Õn thêi ®iÓm hiÖn nay ch-a cã nhiÒu c«ng tr×nh ®Ò cËp tíi gi¸o dôc nhµ tr-êng (cã ch¨ng th× chØ lµ nh÷ng néi san cña tõng trêng hoÆc håi ký cña nh÷ng cùu häc sinh cña trêng ®ã…) ®Æc biÖt lµ c¸c tr-êng dµnh cho n÷ sinh (mét nÐt míi d-íi thêi Ph¸p ë Hµ Néi). Phô n÷ ®i häc ®· Ýt, tr-êng dµnh cho phô n÷ cµng h¹n chÕ h¬n mÆc dï trong lÞch sö, phô n÷ cã nh÷ng ®ãng gãp v« cïng to lín cho sù ph¸t triÓn cña nh©n lo¹i. Hä kh«ng chØ lµ mét lùc l-îng x· héi quan träng mµ cßn gi÷ vai trß to lín trong viÖc s¶n sinh, nu«i d-ìng vµ gi¸o dôc trÎ em - nh÷ng thÕ hÖ t-¬ng lai. Víi b¶n tÝnh vÞ tha, dÞu dµng, phô n÷ cßn lµ sù ®éng viªn, lµ ®éng lùc s¸ng t¹o trong lao ®éng cña nam giíi.
Hä lu«n lµ ®Ò tµi hÊp dÉn vµ míi mÎ cña thi ca héi ho¹, lµ biÓu t-îng cña c¸i ®Ñp trong cuéc sèng. Cã thi sü ®· tõng thèt lªn: Trêi kh«ng ¸nh s¸ng hoa nµo në D¹ v¾ng yªu ®-¬ng d¹ nhuèm sÇu §êi kh«ng mÑ hiÒn kh«ng phô n÷ Anh hïng thi sü hái rµy ®©u Tuy nhiªn, trong x· héi cã giai cÊp, phô n÷ kh«ng chØ bÞ ¸p bøc bãc lét mµ cßn bÞ rµng buéc bëi lÔ gi¸o phong kiÕn, bÞ t¸c ®éng bëi nhÞp sèng ®« thÞ vµ c¸c quan hÖ s¶n xuÊt míi. Mét thêi kú dµi hä ch-a ®-îc ®¸nh gi¸ ®óng còng nh- ch-a ®-îc h-ëng quyÒn lîi ngang víi nh÷ng ®ãng gãp cña m×nh. §Þa vÞ vµ quyÒn lîi cña ng-êi phô n÷ kh«ng chØ bÞ phñ nhËn ngoµi x· héi mµ ngay c¶ trong gia ®×nh.
Lµ ngêi vî, lu«n bÞ coi lµ c¸i bãng sau ngêi chång, lµ ngêi con th× “nhÊt nam viÕt h÷u thËp n÷ viÕt v«” cã nghÜa lµ nÕu chØ cã con g¸i coi nh- kh«ng cã con! T- t-ëng träng nam, khinh n÷ ®Ì nÆng lªn t©m lý x· héi. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nh÷ng thËp niªn ®Çu thÕ kû XX, nÒn kinh tÕ, chÝnh trÞ, v¨n ho¸ x· héi ViÖt Nam biÕn ®éng kh«ng ngõng. Trong x· héi ®ã ng-êi phô n÷ lµ ng-êi chÞu nhiÒu khæ ®au, thiÖt thßi nhÊt. Nh-ng d-íi t¸c ®éng cña nh÷ng t- t-ëng tiÕn bé ph-¬ng T©y, ®Æc biÖt vÒ gi¶i phãng con ng-êi, vÒ tù do b×nh ®¼ng ®· t¹o ra mét b-íc ngoÆt quan träng trong ®êi sèng cña ng-êi phô n÷ ViÖt Nam.
Mét trong nh÷ng thay ®æi ®ã lµ lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö ng-êi phô n÷ chÝnh thøc ®-îc ®i häc. Ph¶i ch¨ng ng-êi phô n÷ ®· ®-îc gi¶i phãng? Hå Chñ tÞch rÊt quan t©m tíi vÊn ®Ò gi¶i phãng d©n téc g¾n liÒn víi vÊn ®Ò gi¶i phãng phô n÷. Ng-êi ®· tõng kh¼ng ®Þnh: “Nãi phô n÷ lµ nãi mét nöa x· héi, nÕu kh«ng gi¶i phãng phô n÷ th× kh«ng gi¶i phãng loµi ng-êi, nÕu kh«ng gi¶i phãng phô n÷ lµ x©y dùng chñ nghÜa x· héi chØ mét nöa” [8]. Phô n÷ kh«ng chØ ®-îc ®i häc mµ hä cßn cã tr-êng dµnh riªng cho b¶n th©n m×nh.
Trong khi t×m hiÓu vÒ nÒn gi¸o dôc ViÖt Nam d-íi thêi Ph¸p ë Hµ Néi, chóng t«i thÊy cã mét ng«i tr-êng dµnh riªng cho häc sinh g¸i n»m trong hÖ thèng tr-êng c«ng lËp Ph¸p - ViÖt ®ã lµ tr-êng §ång Kh¸nh (sau nµy cã tªn lµ Tr-ng V-¬ng. V× vËy trong luËn v¨n nµy ng-êi viÕt sÏ sö dông côm tõ ghÐp §ång Kh¸nh - Tr-ng V-¬ng). Qua t×m hiÓu vÒ nhµ tr-êng, vÒ ho¹t ®éng cña gi¸o s- vµ n÷ sinh nhµ tr-êng, trong mét giai ®o¹n lÞch sö cã nhiÒu biÕn ®éng, ng-êi viÕt nhËn thÊy chÞ em phô n÷ §ång Kh¸nh - Tr-ng V-¬ng cã nh÷ng ®ãng gãp to lín trªn nhiÒu lÜnh vùc thêi bÊy giê vµ c¶ sau nµy. Qu¸ khø dÇn lïi xa, ng-êi x-a dÇn th-a v¾ng mµ cßn nhiÒu vÊn ®Ò ch-a ®-îc ®Ò cËp tíi.
ThiÕt nghÜ t×m hiÓu vÒ gi¸o dôc Thñ ®«, kh«ng lÏ kh«ng t×m hiÓu vÒ mét trong nh÷ng ng«i tr-êng cã bÒ dÇy gÇn tr¨m n¨m tuæi ®· tõng mét thêi dµnh riªng cho n÷ giíi? Víi ý nghÜa khoa häc vµ thùc tiÔn ®ã, chóng t«i lùa chän vÊn ®Ò: “Tr-êng N÷ sinh §ång Kh¸nh - Tr-ng V-¬ng trong hÖ thèng gi¸o dôc c«ng lËp thêi Ph¸p ë Hµ Néi” lµm ®Ò tµi luËn v¨n cao häc. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò: Nh- ®· ®Ò cËp ë phÇn lý do chän ®Ò tµi, chóng t«i nhËn thÊy ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu cã gi¸ trÞ cña c¸c häc gi¶ trong vµ ngoµi n-íc vÒ vÊn ®Ò gi¸o dôc ViÖt Nam thêi cËn hiÖn ®¹i d-íi nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com §iÓm qua ta cã thÓ thÊy tõ n¨m 1925, ë Sµi gßn, luËt s- Phan V¨n Tr-êng ®· cho in “ViÖc gi¸o dôc, häc vÊn trong d©n téc An Nam” t¹i nhµ in Xa Nay. Vµo ®Çu thËp niªn 40 cña thÕ kû XX, cô TrÇn V¨n Gi¸p ®· c«ng bè “L-îc kh¶o vÒ khoa cö ViÖt Nam tõ khëi thuû ®Õn khoa MËu Ngä (1918)”.
N¨m 1945, cô Vò §×nh HoÌ cho in “ Nh÷ng ph-¬ng ph¸p gi¸o dôc ë c¸c n-íc vµ vÊn ®Ò c¶i c¸ch gi¸o dôc”. N¨m ®Çu tiªn sau c¸ch m¹ng th¸ng T¸m, t¸c gi¶ §Æng Thai Mai cho in trªn Gi¸o dôc T©n san bµi “Nguyªn t¾c c¬ b¶n cña nÒn gi¸o dôc ViÖt Nam ngµy nay”. Tr-íc n¨m 1975, ë Sµi gßn cuèn “ L-îc kh¶o vÒ khoa cö ViÖt Nam” cña t¸c gi¶ HuyÒn Quang; “X©y dùng vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸ gi¸o dôc” cña t¸c gi¶ NguyÔn Kh¾c Ho¹ch ®-îc c«ng bè réng r·i. ThËp niªn 80 cña thÕ kû XX, häc gi¶ V-¬ng Kim Toµn viÕt “Héi truyÒn b¸ Quèc ng÷”, Vò Ngäc Kh¸nh viÕt “ T×m hiÓu nÒn gi¸o dôc ViÖt Nam tr-íc n¨m 1945”.
GÇn ®©y cã “LÞch sö gi¸o dôc ViÖt Nam tr-íc C¸ch m¹ng th¸ng T¸m” do NguyÔn §¨ng TiÕn chñ biªn. “Gi¸o dôc ViÖt Nam thêi cËn ®¹i” cña Phan Träng B¸u, “L-îc kh¶o vµ tra cøu vÒ häc chÕ vµ quan chÕ ë ViÖt Nam tõ n¨m 1945 trë vÒ tr-íc” cña Lª Träng Ngo¹n, Ng« V¨n Ban, NguyÔn C«ng Lý, “Khoa cö vµ gi¸o dôc ViÖt Nam” cña NguyÔn Q.Th¾ng; “ Gi¸o dôc vµ thi cö ViÖt Nam” cña nhµ gi¸o Phan Ngäc Liªn vµ nhiÒu c«ng tr×nh kh¸c. Nh÷ng quyÓn s¸ch, bµi viÕt ®-îc kh¶o cøu vµ biªn so¹n c«ng phu, nghiªm tóc, ®Ò cËp ®Õn nhiÒu khÝa c¹nh, cung cÊp nhiÒu kiÕn thøc cÇn thiÕt vÒ gi¸o dôc cña n-íc nhµ. NhiÒu c«ng tr×nh ®i s©u vµo nghiªn cøu tõng lÜnh vùc cô thÓ, tõng giai ®o¹n cô thÓ.
Nh-ng chóng t«i nhËn thÊy h×nh nh- c¸c c«ng tr×nh nµy ch-a ®Ò cËp nhiÒu ®Õn m¶ng gi¸o dôc dµnh cho n÷ giíi. ViÕt vÒ vÊn ®Ò gi¸o dôc dµnh cho n÷ giíi cã lÏ chØ cã mét sè t¸c phÈm nh “VÊn ®Ò phô n÷” cña Phan Béi Ch©u n¨m 1925, “N÷ l-u v¨n häc sö” cña Lª D- n¨m 1929, “ViÖt Nam v¨n ho¸ sö c-¬ng” cña §µo Duy Anh n¨m 1939. GÇn ®©y cã “VÊn ®Ò phô n÷ trªn b¸o chÝ tr-íc vµ sau chiÕn tranh thÕ giíi thø 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhÊt” cña §Æng ThÞ V©n Chi. Ngoµi ra trong “TruyÒn thèng ViÖt Nam qua thö th¸ch 1920 - 1945” David Marr còng dµnh mét ch¬ng “Nh÷ng vÊn ®Ò cña phô n÷” ®Ó nghiªn cøu vÊn ®Ò ®i häc cña phô n÷ ViÖt Nam nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû XX.
Bªn c¹nh c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ phô n÷, cßn cã c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ v¨n häc, v¨n ho¸, vÒ t¸c phÈm, t¸c gi¶ cña nh÷ng thËp niªn ®Çu thÕ kû XX. MÆc dï kh«ng trùc tiÕp nghiªn cøu vÒ phô n÷; vÊn ®Ò nghiªn cøu vµ c¸ch tiÕp cËn c¸c néi dung chñ yÕu còng kh¸c víi c¸ch tiÕp cËn luËn v¨n nh-ng râ rµng c¸c c«ng tr×nh nªu trªn kh«ng chØ cung cÊp cho luËn v¨n nguån th«ng tin vµ t- liÖu phong phó, mµ cßn gîi më nhiÒu suy nghÜ vµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho t¸c gi¶ luËn v¨n trong c«ng viÖc cña m×nh. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu: §Ó thùc hiÖn ®Ò tµi nµy, chóng t«i dùa trªn ph-¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng vµ ph-¬ng ph¸p lÞch sö – logic. §ång thêi, trong chõng mùc nhÊt ®Þnh, chóng t«i cßn sö dông ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu liªn ngµnh nh- thèng kª, tæng hîp, ph©n tÝch, so s¸nh nh»m lµm s¸ng tá c¸c néi dung cÇn tr×nh bµy.
- So s¸nh víi mét sè tr-êng cïng thêi bÊy giê trªn c¬ së ®ã ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ ®Ó cã mét c¸i nh×n kh¸ch quan h¬n vÒ nh÷ng ho¹t ®éng vµ nh÷ng ®ãng gãp cña nhµ tr-êng vµ n÷ sinh nhµ tr-êng cho hÖ thèng gi¸o dôc vµ x· héi ®-¬ng thêi còng nh- sau nµy. C¸c nguån tµi liÖu : §Ó thùc hiÖn ®Ò tµi nµy chóng téi dùa vµo c¸c nguån tµi liÖu sau: - C¸c t- liÖu gèc vÒ hÖ thèng gi¸o dôc cña Së Häc ChÝnh B¾c Kú (sau n¨m 1945 ®æi thµnh Së Häc ChÝnh B¾c PhÇn ViÖt Nam gäi t¾t lµ B¾c ViÖt) - C¸c s¸ch chuyªn kh¶o vÒ gi¸o dôc thi cö ViÖt Nam. C¸c t¹p chÝ: t¹p chÝ nghiªn cøu lÞch sö, t¹p chÝ X-a vµ Nay, - Pháng vÊn, trao ®æi, th¶o luËn víi nh÷ng cùu n÷ sinh §ång Kh¸nh – Tr-ng V-¬ng Hµ Néi.(tham kh¶o thªm t- liÖu ë mét sè n¬i nh- t- liÖu vÒ tr-êng §ång Kh¸nh - Tr-ng V-¬ng Sµi Gßn; nh÷ng håi ký, håi øc cña nh÷ng gi¸o s-, n÷ sinh sinh sèng ®Þnh c- ë Ph¸p, tham kh¶o thªm nh÷ng th«ng tin, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ho¹t ®éng cña Héi cựu n÷ sinh §ång Kh¸nh - Tr-ng V-¬ng ë Hà Nội và California - Hoa Kú.) - C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu, b¸o c¸o khoa häc trong vµ ngoµi n-íc.