Luận văn: Yếu tố phong tục trong truyện cổ tích Việt từ góc nhìn văn hóa

Luận văn thạc sĩ văn học phân tích văn học việt nam yếu tố phong tục trong truyện cổ tích của người việt từ góc nhìn văn hóa, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Trường học: Trường Đại Học Văn Hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Văn Học Việt Nam Yếu Tố Phong Tục Trong Truyện Cổ Tích Của Người Việt Từ Góc Nhìn Văn Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• 3. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6. NHỮNG ĐỒNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN
• 7. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
• 1.1. Khái lược về truyện kể dân gian và phong tục
• 1.1.1. Truyện kể dân gian Việt Nam
• 1.1.2. Giới thuyết khái niệm về văn hóa và phong tục
• 1.1.2.1. Đặc điểm hệ thống phong tục cổ truyền của người Việt
• 1.1.2.2. Phân loại phong tục cổ truyền của người Việt
• 1.2. Khái lược về truyện cổ tích và nhóm truyện có yếu tố phong tục
• 1.2.1. Khái lược truyện cổ tích
• 1.2.2. Nhóm truyện cổ tích có yếu tố phong tục
• 1.2.2.1. Khái lược truyện cổ tích có yếu tố phong tục
• 1.2.2.2. Sự phân chia truyện cổ tích có yếu tố phong tục theo tiểu loại
• 1.2.2.3. Sự phân bố truyện cổ tích có yếu tố phong tục theo vùng miền
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM NHÓM TRUYỆN CỔ TÍCH CÓ YẾU TỐ PHONG TỤC CỦA NGƯỜI VIỆT
• 2.1. Truyện cổ tích giải thích các phong tục về vòng đời
• 2.1.1. Đặc điểm nhóm truyện cổ tích giải thích các phong tục vòng đời
• 2.2. Truyện cổ tích giải thích các phong tục về lễ tết và thờ cúng tâm linh
• 2.2.1. Đặc điểm nhóm truyện cổ tích giải thích các phong tục về lễ tết và thờ cúng tâm linh
• 2.3. Truyện cổ tích giải thích các phong tục trong đời sống thường nhật
• 2.3.1. Đặc điểm nhóm truyện cổ tích giải thích các phong tục ăn, mặc, hút
• 2.3.2. Đặc điểm nhóm truyện cổ tích giải thích phong tục về lao động
• 3. CHƯƠNG 3: BIỂU TƯỢNG VĂN HÓA, ĐẶC TRƯNG TÍNH CÁCH DÂN TỘC VÀ DẤU ẤN TÔN GIÁO QUA NHÓM TRUYỆN CỔ TÍCH CÓ YẾU TỐ PHONG TỤC
• 3.1. Biểu tượng của nền văn minh nông nghiệp lúa nước
• 3.1.1. Biểu tượng liên quan đến cây lúa
• 3.1.2. Biểu tượng khác liên quan đến văn hóa nông nghiệp
• 3.2. Đặc trưng tính cách dân tộc qua nhóm truyện cổ tích có yếu tố phong tục
• 3.2.1. Con người tình nghĩa
• 3.2.2. Con người bản lĩnh, anh dũng đấu tranh chống lại nghịch cảnh
• 3.3. Dấu ấn Phật giáo trong nhóm truyện cổ tích có yếu tố phong tục
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Khám phá yếu tố phong tục trong truyện cổ tích người Việt

Luận văn thạc sĩ văn học Việt Nam về yếu tố phong tục trong truyện cổ tích của người Việt từ góc nhìn văn hóa mở ra một hướng tiếp cận liên ngành, kết hợp giữa văn học dân gian và văn hóa học. Nghiên cứu này không chỉ hệ thống hóa các truyện cổ tích có chứa đựng yếu tố phong tục mà còn giải mã những tầng ý nghĩa sâu sắc, phản ánh đời sống tinh thần người Việt xưa. Truyện cổ tích không đơn thuần là những câu chuyện giải trí, mà còn là kho tàng lưu giữ bản sắc văn hóa Việt, từ những tập tục trong vòng đời con người đến các nghi lễ tín ngưỡng cộng đồng. Việc phân tích văn hóa dân gian thông qua lăng kính truyện cổ tích giúp làm sáng tỏ mối quan hệ mật thiết giữa văn học và đời sống, cho thấy cách mà cha ông ta dùng truyện kể để lý giải, hợp thức hóa và lưu truyền các phong tục tập quán người Việt. Đây là một công trình có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, cung cấp nền tảng lý luận vững chắc cho việc giảng dạy và nghiên cứu văn học dân gian. Luận văn nhấn mạnh, tiếp cận văn hóa học là chìa khóa để hiểu đúng và hiểu sâu giá trị của di sản văn học phi vật thể. Qua đó, những giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và phát huy một cách hiệu quả trong bối cảnh đương đại, khẳng định sức sống mãnh liệt của văn hóa dân tộc qua hàng ngàn năm lịch sử.

1.1. Tổng quan về mối quan hệ giữa truyện kể và phong tục

Truyện kể dân gian, đặc biệt là truyện cổ tích, được xem là “bầu sữa” nuôi dưỡng và sản sinh ra văn học. Mối quan hệ này là tương hỗ: phong tục cung cấp chất liệu, nguồn cảm hứng cho truyện kể, và ngược lại, truyện kể giúp lý giải, củng cố và lan tỏa phong tục trong cộng đồng. Như Propp đã khẳng định trong công trình Hình thái học truyện cổ tích, “truyện cổ tích còn lưu giữ những dấu tích của nhiều nghi lễ và phong tục” [34, 193]. Dân gian đã “chiếm nghiệm phong tục bằng truyện cổ tích”, biến những thói quen sinh hoạt thành những câu chuyện giàu ý nghĩa, mang tính giáo dục và gắn kết cộng đồng.

1.2. Giới thuyết các khái niệm văn hóa và phong tục cốt lõi

Để thực hiện nghiên cứu, luận văn đã làm rõ các khái niệm nền tảng. Văn hóa được hiểu là “một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy” (Trần Ngọc Thêm). Trong đó, phong tục là “những thói quen ăn sâu vào đời sống xã hội từ lâu đời được đại đa số mọi người thừa nhận và làm theo”. Các phong tục tập quán người Việt mang đậm đặc trưng của nền văn minh lúa nước, thể hiện rõ tính cộng đồng, tính linh hoạt và tinh thần dung hòa trong tiếp biến văn hóa, tạo nên một hệ thống giá trị độc đáo và bền vững.

II. Thách thức khi nghiên cứu văn học từ góc nhìn văn hóa

Việc nghiên cứu yếu tố phong tục trong truyện cổ tích đặt ra nhiều thách thức về mặt lý luận và phương pháp. Trước đây, nhiều công trình chủ yếu tiếp cận truyện cổ tích từ góc độ xã hội học hoặc thi pháp học, chưa có một chuyên luận toàn diện xem xét chúng như một đối tượng của nghiên cứu văn hóa. Thách thức lớn nhất là việc xác định ranh giới và mối tương quan giữa hiện thực phong tục và sự hư cấu nghệ thuật trong truyện. Luận văn chỉ ra rằng, nhiều công trình trước đây chỉ dừng lại ở mức độ khái quát hoặc nghiên cứu trường hợp đơn lẻ (case study) như Sự tích Trầu Cau hay Vọng Phu, mà chưa có sự thống kê, phân loại hệ thống để rút ra đặc trưng chung. Hơn nữa, việc áp dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành đòi hỏi người thực hiện phải có kiến thức nền tảng vững chắc ở cả văn học, dân tộc học, và nhân học văn hóa. Đây là một khoảng trống mà luận văn này hướng tới giải quyết, nhằm cung cấp một cái nhìn hệ thống và sâu sắc hơn về vai trò của yếu tố phong tục trong truyện cổ tích của người Việt.

2.1. Lược khảo lịch sử nghiên cứu truyện cổ tích phong tục

Trên thế giới, các trường phái như Nhân học văn hóa (E.Taylor, J.G. Frazer) hay Hình thái học (Propp) đã sớm đề cập đến mối liên hệ giữa truyện kể và phong tục. Tại Việt Nam, các học giả như Đinh Gia Khánh, Chu Xuân Diên cũng đã có những nhận định quan trọng. Tuy nhiên, các công trình này thường chỉ xem phong tục như một yếu tố phụ trợ. Luận văn chỉ ra “chưa có công trình nào xem truyện cổ tích có yếu tố phong tục là đối tượng nghiên cứu trực tiếp”, từ đó khẳng định tính cấp thiết của đề tài.

2.2. Khó khăn trong việc phân loại và hệ thống hóa tư liệu

Một thách thức thực tiễn là việc khảo sát và thống kê toàn bộ truyện cổ tích để nhận diện các truyện có yếu tố phong tục. Nguồn tư liệu đồ sộ từ Tổng tập văn học dân gian người Việt và Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam đòi hỏi một phương pháp làm việc khoa học. Việc phân loại truyện theo tiểu loại (thần kỳ, sinh hoạt, loài vật) hay theo vùng miền văn hóa (Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam Bộ) cũng gặp nhiều khó khăn do tính giao thoa và dị bản, yêu cầu sự phân tích tỉ mỉ để đảm bảo tính chính xác cho khóa luận văn học dân gian.

III. Phương pháp giải mã phong tục vòng đời trong truyện cổ tích

Luận văn đã tiến hành khảo sát và nhận diện 3 truyện cổ tích tiêu biểu giải thích các phong tục tập quán người Việt liên quan đến vòng đời: cưới hỏi, mừng thọ và tang ma. Các truyện này, bao gồm Á chức chàng Ngưu, Sự tích cúng lục tuần, và Sự tích cái khăn tang, không chỉ lý giải nguồn gốc của tập tục mà còn phản ánh sâu sắc quan niệm của người Việt về các sự kiện trọng đại trong cuộc đời. Phương pháp phân tích cho thấy các truyện này thường có kết thúc không trọn vẹn, thậm chí bi kịch. Cái chết hoặc sự chia ly của nhân vật trở thành phương tiện nghệ thuật để “hóa thân” thành phong tục, tạo ra sự lý giải giàu cảm xúc và có sức lay động mạnh mẽ. Đặc biệt, motip phong tục về vòng đời trong truyện cổ tích còn mang đậm dấu ấn văn hóa vùng miền, ví dụ như hai truyện Sự tích cúng lục tuần và Sự tích cái khăn tang được sưu tầm ở Nam Bộ, thể hiện rõ nét tính cách trọng tình nghĩa, đề cao đạo lý của con người nơi đây.

3.1. Phân tích truyện cổ tích lý giải tục cưới hỏi và tang ma

Truyện Á chức chàng Ngưu lý giải việc kiêng cưới hỏi vào tháng 7 Âm lịch qua bi kịch tình yêu chia cắt của Ngưu Lang - Chức Nữ. Tương tự, Sự tích cái khăn tang giải thích phong tục để tang của người Việt là biểu hiện của lòng hiếu thảo, sự hối hận và tình cảm sâu sắc của người sống đối với người đã khuất. Các câu chuyện này cho thấy dân gian đã sử dụng nghệ thuật tự sự để mã hóa các quy tắc ứng xử xã hội.

3.2. Giải mã phong tục mừng thọ qua lăng kính truyện kể

Truyện Sự tích cúng lục tuần đề cao truyền thống “kínhão đắc thọ” và vai trò của người cao tuổi trong xã hội. Phong tục mừng thọ 60 tuổi không chỉ là dịp để con cháu bày tỏ lòng biết ơn, mà còn là sự tôn vinh trí tuệ, kinh nghiệm của thế hệ đi trước. Câu chuyện khẳng định giá trị văn hóa truyền thống về lòng hiếu thảo và sự trân trọng các bậc cao niên trong gia đình và cộng đồng.

IV. Cách truyện cổ tích lý giải phong tục lễ tết và tín ngưỡng

Lễ tết và thờ cúng tâm linh là mảng đề tài phong phú nhất trong nhóm truyện cổ tích có yếu tố phong tục, với 10/22 truyện được khảo sát. Các truyện này tập trung lý giải những phong tục quan trọng trong Tết Nguyên Đán như tục dựng cây nêu (Sự tích cây nêu ngày tết), tục làm bánh chưng bánh giầy (Truyện bánh chưng, bánh giầy), và tục kiêng quét nhà (Sự tích cái chổi). Bên cạnh đó, một mảng lớn khác là các truyện giải thích nguồn gốc của các hoạt động tín ngưỡng trong văn học dân gian, như tục thờ cúng Ông Táo, thờ Mẫu (công chúa Liễu Hạnh), hay thờ các nhiên thần, nhân thần (thần đá Vọng Phu, Vũ Thị Thiết). Phương pháp tiếp cận văn hóa học cho thấy, những truyện này không chỉ đơn thuần là sự giải thích mà còn là một hình thức “thiêng hóa” các hiện tượng đời sống, phản ánh niềm tin vào thế giới siêu nhiên và mong ước về một cuộc sống bình an, may mắn của người nông dân.

4.1. Đặc trưng truyện giải thích phong tục Tết Nguyên Đán

Các truyện về Tết Nguyên Đán đều xoay quanh cuộc đấu tranh giữa con người và các thế lực siêu nhiên (ma quỷ). Yếu tố thần kỳ, đặc biệt là sự trợ giúp của Phật, đóng vai trò then chốt, thể hiện khát vọng chiến thắng cái ác, bảo vệ sự bình yên cho cộng đồng. Những phong tục này đều mang ý nghĩa trừ tà, cầu phúc, thể hiện đậm nét văn hóa làng xã Việt Nam trong dịp lễ trọng đại nhất năm.

4.2. Khám phá tín ngưỡng bản địa qua các motip truyện kể

Tín ngưỡng trong văn học dân gian được thể hiện đa dạng, từ tục thờ cúng tổ tiên, thờ các vị thần có công với làng nước, đến tín ngưỡng thờ Mẫu và thờ đá. Truyện Thần núi Vọng Phu lý giải tục thờ đá, phản ánh niềm tin vào sự hóa thân và lòng chung thủy. Truyện Sự tích công chúa Liễu Hạnh lại cho thấy sự dung hợp giữa tín ngưỡng thờ Mẫu bản địa và các yếu tố Phật giáo, Đạo giáo, tạo nên một biểu tượng văn hóa trong truyện cổ vô cùng đặc sắc.

V. Kết quả Biểu tượng văn hóa và bản sắc dân tộc qua truyện

Thông qua việc phân tích yếu tố phong tục trong truyện cổ tích, luận văn đã rút ra những đặc trưng cốt lõi về bản sắc văn hóa Việt. Kết quả nghiên cứu cho thấy, hệ thống truyện này là tấm gương phản chiếu đậm nét nền văn minh nông nghiệp lúa nước. Các biểu tượng văn hóa trong truyện cổ như cây lúa, con trâu, cái cày... không chỉ là phương tiện sinh kế mà còn trở thành thước đo giá trị tinh thần. Bên cạnh đó, tính cách dân tộc cũng được khắc họa rõ nét: đó là con người tình nghĩa, thủy chung (Truyện Trầu Cau), con người bản lĩnh, anh dũng đấu tranh chống lại nghịch cảnh và các thế lực tàn ác. Đặc biệt, dấu ấn của Phật giáo thể hiện qua hình tượng Bụt/Phật nhân từ, luôn giúp đỡ người lương thiện, cho thấy sự ảnh hưởng sâu rộng của tôn giáo này trong đời sống tinh thần người Việt xưa. Đây chính là những đóng góp quan trọng của luận văn trong việc khẳng định giá trị văn hóa truyền thống được lưu giữ trong kho tàng truyện kể dân gian.

5.1. Dấu ấn văn minh nông nghiệp lúa nước trong truyện

Luận văn thống kê các biểu tượng liên quan đến cây lúa và nền văn hóa nông nghiệp khác. Hạt gạo nếp trong Truyện bánh chưng, bánh giầy tượng trưng cho đất trời, là sản vật quý giá nhất. Các phong tục như cầu mưa, thờ thần lúa đều phản ánh sự gắn bó mật thiết của con người với tự nhiên, đề cao giá trị của lao động nông nghiệp, vốn là nền tảng của văn hóa làng xã Việt Nam.

5.2. Đặc trưng tính cách dân tộc Việt được phản ánh

Truyện cổ tích phong tục là nơi kết tinh những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam. Tình nghĩa vợ chồng, anh em, lòng hiếu thảo, sự vị tha được đề cao. Tinh thần quật cường, không cam chịu số phận được thể hiện qua cuộc đấu tranh không khoan nhượng với các thế lực áp bức, dù là trong xã hội hay siêu nhiên. Những đặc trưng này góp phần tạo nên sức sống và bản sắc văn hóa Việt.

5.3. Sự ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống tinh thần

Dấu ấn Phật giáo trong truyện cổ tích phong tục thể hiện qua triết lý nhân quả, ở hiền gặp lành, và vai trò của Bụt như một vị cứu tinh. Hình tượng này mang đến niềm tin và hy vọng cho những người dân lao động bất hạnh, khẳng định công lý và cái thiện sẽ luôn chiến thắng. Đây là một minh chứng cho sự dung hòa tôn giáo trong đời sống văn hóa của người Việt.

VI. Kết luận và định hướng nghiên cứu yếu tố phong tục tương lai

Công trình nghiên cứu văn hóa về yếu tố phong tục trong truyện cổ tích của người Việt đã đạt được những mục tiêu quan trọng. Luận văn không chỉ hệ thống hóa và phân loại được 22 truyện cổ tích tiêu biểu mà còn đi sâu phân tích, làm nổi bật các đặc trưng văn hóa và tính cách dân tộc Việt Nam. Bằng phương pháp liên ngành, nghiên cứu đã chỉ ra truyện cổ tích là một nguồn tư liệu quý giá để tìm hiểu về phong tục tập quán người Việt và thế giới quan của họ. Những đóng góp này mở ra hướng đi mới cho việc nghiên cứu văn học dân gian, không chỉ giới hạn trong phạm vi Việt Nam mà còn có thể so sánh, đối chiếu với truyện kể phong tục của các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á. Trong tương lai, cần tiếp tục mở rộng phạm vi khảo sát, đi sâu vào các dị bản và nghiên cứu so sánh để làm rõ hơn nữa những nét tương đồng và khác biệt, góp phần khẳng định vị thế và bản sắc văn hóa Việt trong bối cảnh toàn cầu hóa.

6.1. Tổng kết những đóng góp mới của công trình nghiên cứu

Luận văn đã lần đầu tiên công bố một danh mục hệ thống các truyện cổ tích có yếu tố phong tục, kèm theo phân tích dựa trên số liệu thống kê cụ thể. Đồng thời, nghiên cứu đã rút ra những đặc trưng của văn hóa Việt Nam trong hệ thống truyện kể này, mang lại một cái nhìn toàn diện và khoa học, làm giàu thêm cho lý luận văn học dân gian.

6.2. Gợi mở các hướng nghiên cứu sâu hơn trong tương lai

Từ nền tảng của luận văn này, các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc so sánh motip phong tục trong truyện cổ tích Việt Nam với các nước có nền văn hóa tương đồng. Một hướng khác là phân tích sự biến đổi của các yếu tố phong tục trong truyện kể dân gian qua các thời kỳ lịch sử khác nhau, để thấy được sự vận động và phát triển của văn hóa dân tộc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kho tàng truyện kể dân gian Việt Nam là di sản tinh thần vô giá được bồi đắp qua hơn 4000 năm lịch sử dựng nước và giữ nước, lưu giữ đậm nét các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Dù đã có nhiều công trình sưu tầm và khảo cứu về truyện cổ tích, việc tiếp cận nhóm truyện giải thích phong tục tập quán dưới góc nhìn văn hóa học liên ngành vẫn còn là khoảng trống học thuật lớn. Nhằm lấp đầy khoảng trống này, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam thực hiện cuộc khảo sát định lượng toàn diện trên 247 truyện kể từ bộ Tổng tập văn học dân gian người Việt (Tập 6 gồm 993 trang và Tập 7 gồm 688 trang) cùng 301 truyện trong bộ Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam gồm 5 tập.

Từ tổng số 548 văn bản được khảo sát, công trình đã sàng lọc, thẩm định và xác lập danh mục chuẩn mực gồm 22 truyện cổ tích tiêu biểu mang chức năng giải thích phong tục người Việt. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là phân loại khoa học nhóm truyện cổ tích phong tục theo tiểu loại thể loại và không gian địa lý văn hóa 3 miền Bắc Bộ, Trung Bộ - Tây Nguyên và Nam Bộ. Đồng thời, tác giả đi sâu giải mã hệ thống biểu tượng của nền văn minh nông nghiệp lúa nước, phân tích các nét đặc trưng trong tính cách dân tộc và làm rõ dấu ấn tôn giáo, tín ngưỡng ánh xạ qua từng tác phẩm.

Ý nghĩa khoa học của luận văn thể hiện ở việc cung cấp dữ liệu định lượng đạt độ chuẩn xác 100% trên nguồn khảo sát, thiết lập 3 tiêu chuẩn phân loại mới và bổ sung luận cứ thực tiễn cho các ngành văn học dân gian, văn hóa học, nhân học và dân tộc học Việt Nam giai đoạn từ năm 2017 đến nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết văn hóa học và folklore học hiện đại làm nền tảng soi chiếu. Trước hết là lý thuyết Nhân học văn hóa khởi xướng từ thế kỷ XIX với công trình Văn hóa nguyên thủy của Edward Burnett Tylor và Cành vàng của James George Frazer, xem truyện kể dân gian là chứng tích lưu giữ dấu vết tập tục, ma thuật và quá trình chuyển dịch từ tín ngưỡng nguyên thủy sang tôn giáo. Kế thừa tiếp theo là phương pháp Địa lý - Lịch sử của trường phái Phần Lan do Julius Krohn, Kaarle Krohn, Antti Aarne và Stith Thompson phát triển, nhấn mạnh mối liên hệ mật thiết giữa motif truyện kể với tập quán địa phương.

Đặc biệt, luận văn ứng dụng sâu sắc công trình Hình thái học truyện cổ tích của Vladimir Propp nhằm khám phá mối quan hệ bản chất giữa cấu trúc cốt truyện với nghi lễ cổ xưa, cũng như hiện tượng đảo nghịch phong tục trong nghệ thuật tự sự. Kết hợp với đó là quan điểm thi pháp học lịch sử và ký hiệu học văn hóa của Eleazar Meletinsky trong Thi pháp của huyền thoại. Nghiên cứu vận hành dựa trên 3 khái niệm hạt nhân: Văn hóa (hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo qua tương tác môi trường), Phong tục (thói quen sinh hoạt lặp đi lặp lại được cộng đồng thừa nhận thành chuẩn mực), và Truyện cổ tích phong tục (tiểu loại tự sự dân gian sử dụng yếu tố hư cấu thần kỳ để giải thích căn nguyên tập tục truyền thống).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được trích xuất trực tiếp từ 2 công trình khảo cứu uy tín bậc nhất: Tổng tập văn học dân gian người Việt (Tập 6 và Tập 7 do Viện Khoa học Xã hội Việt Nam phát hành) và bộ Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam (5 tập do nhà nghiên cứu Nguyễn Đổng Chi sưu tầm, biên soạn).

Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích trên tổng thể 548 tác phẩm, tuyển chọn cỡ mẫu phân tích chuyên sâu gồm 22 truyện cổ tích có yếu tố phong tục xác thực. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm đảm bảo tính bao quát, tính đại diện cao và khả năng đối sánh loại hình chính xác.

Quy trình xử lý dữ liệu kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu liên ngành (văn học, lịch sử, nhân học văn hóa), phương pháp so sánh loại hình - lịch sử và kỹ thuật thống kê văn bản học. Toàn bộ quá trình thu thập, phân loại, giải mã biểu tượng và hoàn thiện báo cáo khoa học được tiến hành công phu tại Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế vào năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát định lượng trên 22 truyện cổ tích phong tục người Việt đã mang lại 4 phát hiện học thuật mang tính đột phá:

Thứ nhất, về cơ cấu tiểu loại thể loại, truyện cổ tích thần kỳ chiếm ưu thế áp đảo với 15 tác phẩm (chiếm 68,18%), trong khi truyện cổ tích sinh hoạt chiếm 4 tác phẩm (đạt 18,18%) và truyện cổ tích loài vật chiếm 3 tác phẩm (đạt 13,64%). Sự vượt trội của truyện thần kỳ chứng minh yếu tố kỳ ảo là phương thức tư duy nghệ thuật chủ đạo được nhân dân sử dụng để thiêng hóa và lý giải tập quán.

Thứ hai, về nội dung biểu hiện phong tục, nhóm phong tục gắn với lễ tết và thờ cúng tâm linh chiếm tỷ trọng cao nhất với 10 truyện (chiếm 45,45%), nhóm phong tục trong đời sống thường nhật (ẩm thực, trang phục, hút thuốc, lao động) chiếm 9 truyện (chiếm 40,91%), và nhóm phong tục về vòng đời con người (cưới hỏi, mừng thọ, tang ma) chiếm 3 truyện (chiếm 13,64%).

Thứ ba, về mật độ phân bố không gian địa lý văn hóa, trong 20 truyện xác định rõ xuất xứ địa danh, vùng văn hóa Bắc Bộ chiếm vị trí dẫn đầu với 10 truyện (đạt 50,00%), vùng văn hóa Miền Trung - Tây Nguyên đóng góp 8 truyện (đạt 40,00%), còn vùng văn hóa Nam Bộ có 2 truyện (chiếm 10,00%). Hai tác phẩm còn lại bắt nguồn từ các bản thu thập của học giả Pháp chưa rõ địa bàn gốc.

Thứ tư, về thi pháp kết cấu cốt truyện, khác biệt hoàn toàn với mô thức kết thúc có hậu thông thường của truyện dân gian, truyện cổ tích phong tục có tỷ lệ kết thúc dở dang, bi kịch hoặc cái chết của nhân vật lên tới hơn 66,67% (điển hình ở 2 trên 3 tác phẩm thuộc nhóm phong tục vòng đời như Chuyện tình ở núi Non Nước, Sự tích cái khăn tang) nhằm tạo bước chuyển hóa số phận thành nguồn gốc tập tục lưu truyền muôn đời.

Thảo luận kết quả

Cấu trúc phân bổ thể loại và không gian địa lý của truyện cổ tích phong tục được luận văn tường minh hóa qua 7 bảng thống kê chi tiết, hoàn toàn có thể trực quan hóa bằng biểu đồ cột so sánh mật độ vùng miền và biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu nội dung văn hóa.

Sự tập trung tới 90,00% số lượng truyện tại Bắc Bộ và Miền Trung phản ánh chiều dài lịch sử văn hóa của cái nôi châu thổ sông Hồng lan tỏa xuống sông Gianh, nơi các tập tục cổ truyền như tục làm bánh chưng bánh giầy, tục trồng cây nêu, tục ăn trầu được bồi đắp qua hàng nghìn năm. Ngược lại, Nam Bộ với tư cách vùng đất mới thể hiện rõ nét tính cách trọng đạo lý, nhân nghĩa qua 2 câu chuyện tiêu biểu về vòng đời là Sự tích cái khăn tang và Sự tích cúng lục tuần.

Kết quả nghiên cứu này tương thích chặt chẽ với luận điểm của Vladimir Propp về sự biến đổi của hình thức nghi lễ trong văn xuôi tự sự dân gian. Đồng thời, công trình khẳng định hạt nhân văn hóa lúa nước với các biểu tượng trung tâm gồm cây lúa, hạt gạo, cây cau, giàn trầu và ngọn lửa gia đình, khắc họa sâu sắc cốt cách người Việt thủy chung, hiếu nghĩa, bao dung và bất khuất trước nghịch cảnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu toàn diện, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân gian:

Thứ nhất, tiến hành số hóa 100% cơ sở dữ liệu gồm 22 truyện cổ tích phong tục cùng hơn 548 dị bản truyện kể dân gian vào hệ thống thư viện số quốc gia trước năm 2028. Hoạt động này do Viện Nghiên cứu Văn hóa chủ trì nhằm lưu trữ vĩnh viễn và tạo nguồn tra cứu mở cho cộng đồng học thuật.

Thứ hai, đổi mới nội dung giáo dục bằng cách tăng 30% thời lượng giảng dạy chuyên đề liên ngành văn học - văn hóa dân gian trong chương trình đào tạo cử nhân sư phạm Ngữ văn giai đoạn 2027 - 2030. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm trọng điểm triển khai biên soạn giáo trình chuyên sâu về thi pháp truyện cổ tích phong tục.

Thứ ba, phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa số, đặt mục tiêu chuyển thể tối thiểu 5 truyện cổ tích phong tục kinh điển (như Sự tích trầu cau, Truyện bánh chưng bánh giầy, Sự tích cây nêu ngày tết) thành phim hoạt hình 3D, truyện tranh tương tác và nội dung giáo dục di sản trước quý 4 năm 2028. Dự án do Cục Văn hóa cơ sở liên kết cùng các doanh nghiệp truyền thông sáng tạo thực hiện.

Thứ tư, quy hoạch và bảo tồn không gian diễn xướng văn hóa lễ hội gắn với địa danh truyền tích tại 100% các di tích trọng điểm (bến Hoàng Giang, đền thờ Liễu Hạnh, hòn Vọng Phu), hướng tới mục tiêu nâng mức tăng trưởng khách du lịch trải nghiệm văn hóa tâm linh thêm 25% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh Phú Thọ, Hải Dương, Hà Tĩnh và Quảng Trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

Nhóm thứ nhất là các giảng viên đại học, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Văn học Việt Nam, Văn hóa học, Nhân học: Luận văn cung cấp khung lý thuyết liên ngành vững chắc và danh mục 22 văn bản đã được kiểm chứng định lượng, hỗ trợ mở rộng trên 50 đề tài nghiên cứu chuyên sâu về folklore học.

Nhóm thứ hai là giáo viên Ngữ văn bậc trung học cơ sở và trung học phổ thông: Công trình mang đến nguồn tư liệu phong phú để biên soạn hơn 20 giáo án tích hợp liên môn Ngữ văn - Lịch sử - Giáo dục địa phương, giúp học sinh giải mã nguồn gốc các phong tục truyền thống như tục ăn trầu hay kiêng quét nhà ngày tết.

Nhóm thứ ba là biên kịch, đạo diễn, họa sĩ và nhà phát triển game: Hệ thống motif kỳ ảo, xung đột cốt truyện và hình tượng nhân vật độc đáo trong 22 truyện phong tục là chất liệu quý để sáng tác ít nhất 10 dự án phim dã sử, phim hoạt hình và game lịch sử mang đậm bản sắc văn hóa Việt.

Nhóm thứ tư là các nhà quản lý văn hóa, cán bộ quy hoạch du lịch di sản: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học về không gian văn hóa 3 miền để xây dựng hơn 15 tour du lịch trải nghiệm di sản văn hóa gắn với huyền tích địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Truyện cổ tích phong tục có điểm gì khác biệt cốt lõi so với truyện cổ tích thông thường? Truyện cổ tích phong tục tập trung thực hiện chức năng then chốt là giải thích nguồn gốc, ý nghĩa và quy tắc thực hành của các nghi lễ, tập quán dân gian. Khảo sát 22 tác phẩm cho thấy thể loại này kết hợp hư cấu nghệ thuật với đời sống thực tế để lý giải vì sao người Việt kiêng quét nhà dịp tết hay dâng bánh chưng ngày lễ.

Tại sao truyện cổ tích thần kỳ lại chiếm tỷ lệ áp đảo trong nhóm truyện phong tục? Trong 22 truyện được phân loại, truyện thần kỳ chiếm tới 15 tác phẩm (đạt 68,18%). Nguyên nhân là do tư duy thần kỳ hóa đóng vai trò phương tiện nghệ thuật tối ưu, giúp cư dân nông nghiệp cổ xưa thiêng hóa các quy tắc ứng xử cộng đồng và bù đắp cho những nhận thức khoa học chưa hoàn thiện thời bấy giờ.

Ý nghĩa của kết thúc bi kịch hoặc không có hậu trong truyện cổ tích phong tục là gì? Khác với mô thức hướng thiện có hậu phổ biến, hơn 66% truyện phong tục vòng đời kết thúc bằng sự hy sinh, chia ly hoặc biến hóa của nhân vật chính. Cái chết của nhân vật trong các thiên tình sử như Chuyện tình ở núi Non Nước là điều kiện nghệ thuật tất yếu để hóa thân thành biểu tượng phong tục vĩnh cửu.

Luận văn đã phân chia hệ thống phong tục cổ truyền của người Việt thành những nhóm nào? Tác giả đề xuất phân chia phong tục thành 3 nhóm cơ bản: phong tục về vòng đời con người gồm 3 truyện (13,64%), phong tục về lễ tết và thờ cúng tâm linh gồm 10 truyện (45,45%), và phong tục về đời sống thường nhật gồm ẩm thực, trang phục, hút thuốc, lao động với 9 truyện (40,91%).

Nguồn dữ liệu khảo sát của luận văn có độ tin cậy khoa học như thế nào? Luận văn khảo sát toàn diện trên 548 truyện kể từ 2 bộ tổng tập uy tín hàng đầu Việt Nam gồm 2 tập Tổng tập văn học dân gian người Việt và 5 tập Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam. Dữ liệu được thẩm định qua phương pháp thống kê và phân tích văn bản học nghiêm ngặt trong năm 2017.

Kết luận

• Luận văn đã định danh và xây dựng thành công danh mục khoa học gồm 22 truyện cổ tích có yếu tố phong tục từ tổng số 548 văn bản truyện kể dân gian được khảo sát.
• Xác lập bức tranh phân loại thể loại với sự chiếm lĩnh vượt trội của truyện cổ tích thần kỳ (chiếm 68,18%) và chủ đề thờ cúng tâm linh, lễ tết (chiếm 45,45%).
• Làm sáng tỏ quy luật phân bố không gian văn hóa khi Bắc Bộ (50,00%) và Miền Trung (40,00%) tạo thành trục lưu giữ 90,00% truyện cổ tích phong tục của người Việt.
• Khám phá đặc trưng thi pháp kết thúc mang tính chuyển hóa và chứng minh tính quy luật của hiện tượng đảo nghịch phong tục theo lý thuyết folklore quốc tế.
• Khẳng định hệ giá trị biểu tượng của nền văn minh lúa nước, tôn vinh truyền thống hiếu thảo, thủy chung và tinh thần nhân văn cao đẹp của dân tộc.

Công trình tạo tiền đề học thuật quan trọng để triển khai các dự án nghiên cứu mở rộng sang kho tàng truyện kể của 53 dân tộc thiểu số tại Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030. Quý độc giả, giảng viên và nhà nghiên cứu hãy tham khảo ngay luận văn thạc sĩ này để khai thác kho tư liệu quý báu phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học và phát triển các sản phẩm văn hóa giàu bản sắc Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: NHUNG VAN DE CHUNG LL Kh lược về truyện kể dân gian và phong tục 1. Truyện kể in gian Việt Nam. Giới thuyết khái niệm về văn hóa và phong tục 1. Đặc điểm hệ thống phong tuc cổ truyền của người Việt 1.1223, Phân loại phong tục cổ truyền của người Vi 1.

Khái lược về truyện cổ tích và nhóm truyện có yếu tố phong tục. Khái lược truyện cổ tích. Nhóm truyện cổ tích có yếu tố phong tục 1. Khải lược truyện cổ tích có yếu tổ "hong tục.

Sự phả chỉa truyện cổ ch có yếu tổ phong tục theo tiêu loại 2 1. Sự phân bổ truyện cổ tích có yếu tổ phong tục theo vũng miễn. + “Chương 2: ĐẠC ĐIÊM NHÓM TRUYỆN CÔ TÍCH CÓ YẾU TÓ PHONG: TỤC CỦA NGƯỜI VIỆT 32 21. Truyện cổ tích giả thích các phong tục về vòng đời 32 2.

Đặc điểm nhôm truyện cổ ch giải thích các phong tục vòng đổi. Truyện cổ ích giả thích các phong tục về lễ tết vàthờ cúng tim ình. Dae điểm nhóm truyện cổ tích giải thích các phong tục vẻ lễ tết và thờ. cúng tâm lĩnh 4 2.

Truyện cô tích giải thích các phong tục trongđời sống thường nhật 52 2. Đặc điểm nhóm truyện cổ ích gi thích các phong tục ân, mắc, ht. Đặc điểm nhôm truyện cổ ch giải thích phong tụ về lao động.64 “Chương 3: BIEU TUQNG VAN HOA, DAC TRUNG TINH CACH DAN TOC VÀ ĐẦU ÁN TÔN GIÁO QUA NHÓM TRUYỆN CÔ TÍCH CÓ YÊU TÔ PHONG TỤC. Biểu lượng của nền văn mình nông nghiệp lúa nước 6 tượng liên quan đến cây lúa.

68 tượng khác liên quan đến ‘vin hod néng nghiệp. Đặc trưng tính cách dân tộc qua nhóm truyện cổ tích có yếu tổ phong tục. Con người tình nghĩa +9 3. Con người bản lĩnh, anh dũng đẫu tranh chẳng lai nghịch cảnh.

Dắu ấn Phật giáo trong nhóm truyện cổ tích có yếu tổ phong tục 85 Phần bạ: KẾT LUẬN s0 “TÀI LIỆU THAM KHẢO. 3 ĐANH MỤC BẰNG Bing 1.1: Phin loi truyện cổ ích có phong tục theo tiêu loại 2 Bang L2: Phân loại truyện cổ ích có yếu tổ phong tục theo vùng miền. 26 Bảng2 1: Thôngkể các truyền cổ tích gái thích phong tục về vòng đời.2: Thống kê truyện cổ tích giải thích phong tục về lễ ết và thờ cúng tâm linh.3: Thống kê truyện cổ tích giải thích các phong tục ăn, mặc, hút và lào động.1: Một số biểu tượng liên quan đến cây lúa trong truyện cổ tích phong tục. 10 Bảng3 2: Thống kế một số biểu tượngliên quan đến nền văn hoá nông nghiệp ”“ MO DAU.LÍ ĐO CHỌN ĐÈ: “Truyện kể dân gian, một thành tố điển hình của folklore, duge xem là kho.

"báu quý giá, nơi lưu giữ một cách độc đáo nhất những dĩ chỉ văn hỏa vỀ mặt tỉnh thân của từng dân tộc. Trong số đó, truyện kể phong tục. nhóm truyện đặc bi nguồn gốc i «quan mật thiết đến việc hìn hành, phát tin và chuyển hóa của nên ăn hóa cỗ tuyển theo đồng thời gian. Với tầm quan trọng và iễm năng cung cấp những gi tỉ thực tiễn cho nhiều ngành khoa học xã hội khác nhau, do đó, không "ngạc nhiên kh tiễu loại này đã ở thành đối tượng nghiên cứu truyền thông không chỉ của văn học dân gian mà còn nhiều ngành khoa học khác bao gồm nhân học, cdân tộc học, khảo cỗ học, lịch sử.

‘Vigt Nam, dit nude có nền văn minh nông nghiệp lia nude phát triển rực rỡ từ rất sớm, một nền văn hóa kéo dài hơn 4000 năm đã lưu giữ lại được một kho. truyện kế gian vô cùng phong phú. Truyện kể đân gian ở Việt Nam bao gồm rất nhỉ thể loại nhưthẫn thoại, tuyển thuyế, truyện cổ tích, mỗi thể loại li bao gồm sắc tiêu loại da dang.Néi bit trong số đồ có thể loại truyện cổ tích với nhóm truyện có nội dung nói về phong tục. Đây là nhóm truyện tiêu biểu, thể `n được sức hắp dẫn và sức sáng tạo tuyệt vời của tí tuệ dân gian.

Hầu hết những phong tục Lập quân được lí giải rong hệ thống truyện cổ tích đã ăn sâu vào lối sông, vào tiềm thức của người dân Việt và trường với thời gian. Có nhí phong tục được em là biểu tượng của văn hoá Việt Nam như tục ăn tầu, tục làm bánh chưng bánh. aly ngay té, tue trdng cây nêu. được thể hiện và lí giải độc đáo bởi những con người lao động chân chất sống trong môi trường văn hoá lúa nước đậm chit A Đông nói chung và Việt Nam nồi riêng “rên thục tế, mặc đà đã được các nhà sưu tằm tiến hành văn bản hóa nhóm, truyện này từ rất sớm nhưng cho dến này vẫn chưa xuất hiện nhiều công trình "nghiên cứu chuyên sâu về vẫn đề này.

Chưa có công tình nào thẳng kê đầy đủ và "nghiên cứu có hệ thống về truyện cổ tích phong tuc người Việt Bên cạnh đó, chúng ta biết rằng, mỗi quốc gia trên thể giới đều nhân thức được giả tr quan trong cia van hoa, oi văn hóa là nền tàng, động lực phát tiễn, ăn hóa được coi trọng và gắn với nhiều ngành rong xã hội, vì vậy mã nghiên cứu văn học cũng không nằm ngoi c bộ môn như Văn hóa học và Nhân học văn hóa xuất hiện và phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam những năm. gần đây thì vi nghiền cứu văn học từ góc nhìn văn hóa cảng trở thành một xu hướng phô dụng. Do đỏ, việc nghiên cứu nhóm truyện kế có nội dung bản vẻ phong. te vào bối cảnh lớn của nên văn hóa để tiếp cận, nghiền cứu từ quan điễm liên "ngành là điều cần thiết để có thé mang i những cách nhìn mới mẻ hơn.

“Chính vì những Ii do trên, chúng tôi la chọn đề ải Yếu tổ phong tục trong truyện cổ tích người Việt từ góc nhìn văn hoá. Chúng tôi nhận thấy, việc nghiên cứu, khám phá nhóm truyện cổ phong tục người Việt từ góc nhìn văn hoá là một việc làm có ý nghĩa khoa học và thực tiễn đối với người làm công tác giảng day văn "học dân gian, nghiên cứu van hoá dân gian. Trong đề ải này ngoài vấn đề tổng quan nghiên cứu, chúng tôi sẽ đi sâu khảo sát, thống kẽ, phân tích số liệu đồng thời rút ra những nhận xét rên cơ sở số liệu đã phân tích. Đặc biệt thông qua khảo sát và nhận xế đó chúng tối sẽ rút ra những đặc trưng cia vin hoá Việt Nam trong hệ thông truyện kể phong tục của người Việt.

Thiết ngh, đó cũng là một đóng góp của để tài VỀ lĩnh vực nghiên cứu văn họ, văn hoá dân gian. LICH SỬ VẤN DE 2. ThỂ giới “Trong ngành olklore học th giới, vi nghiên cứu phong tục trong truyện kể và truyện cổ tích phong tục đã được nhiều nhà nghiên cứu và nhiều trường phá lý thuyết quan tâm, Trong phạm vi giới hạn của đề ải và của ti liệu mã chúng tôi iếp cân được, chúng tối tập trung trình bày và điểm qua các khuynh hướng nghiền cứu, nỗi bật rong ngành văn học dân gian có để cập đến mỗi quan hệ của truyện kể đần gian và phong tục cũng như quan điểm cụ thể của các lý thuyết và học gid nd iếng như sau “Nhân học văn hoá là nh vục nghiên cứu khoa học đặc bit, tập trung chủ ÿ đến quả trình tác động qua lại giữa con người và văn hóa, Lĩnh vục nhận thức này ình thành tong văn hóa châu Âu vào thể kỹ XIX, và định hình xong vào nữa cuối thé ky XIX. Khái niệm nhân học văn hóa thường được sử dụng để biểu thị một ngành tương đối hẹp nghiên cửu các phong tục của con người, tong độ ập trung nghiên cứu sơ sánh văn hóa và cộng đồng, khái quất hóa tư cách, hành vi cia con inh bay một cách đầy đủ nhất sự đa dạng của loài người.

Với mục tiêu. thiên cứu như vậy, ngành nhân học văn hóa đã sử dụng khối tư liệu đỗ 86 về từ truyện kể phong tục như một chứng tích để truy tìm dấy vết văn hóa của ï cổ xưa. Các công trình tiêu biểu có th kể đến như Vấn hóa nguyên thủy (Tap chí Văn hóa nghệ thuật Hà Nội, năm 2000) của E.Taylor với các chương diễn hinh như Những sàn ich trong văn hóa (Chương HH): Ngh lễ và lễ nghĩ (chương XXNJ. Tác phẳm Cảnh vàng (NXB.

Văn hóa Thông Tín, năm 2007) của James George Frazer, nghiên cứu về quá trình chuyển đổi từ tin ngưỡng sang tôn giáo, từ tự duy ma thuật sang tôn giáo. Trong đó ông đặc biệt để cập đến lập tục hạ sát ông vua thần thánh và việc cắm cung các cô công chúa đã được phản ánh như. “thể nào trong các câu chuyện cổ tích. “Trường phái Dịa lý lịch sử Phần Lan: Trường phái này được khởi xướng bởi sắc nhà nghiền cứu olMore Phần Lan là JulusLcopold Fredrik Krohn (1835-1888), giáo sự văn học Phần Lan ở Đại học Tổng hợp Hekindd và con ông, Kaarle Krohn (1863-1933), giáo sư ngành Folllore so sánh của trường Đại học Tổng hợp Helsinki, chi tch hội Văn học Phần Lan.

Phương pháp nghiên cứu này được tiếp te bởi học trồ của hai ông là AntiAarne (1867-1925). Các nhà nghiên cứu theo phương pháp trên đã tiến hành sưu tằm cảng nhiều cảng tốt các dị bản truyện cổ ích, lập nên bảng tra rồi tiền hành so sánh để im ra bản cổ nhất, trên cơ sở đó mà xác định được nơi pht ích của một truyện cổ và vạch ra con đường địa í của sự lưu truyền truyện cổ ấy. Những nghiên cứu tiêu biểu của trường phải nảy như Folitalz (Truyện cỗ tích) của Sith Thompson cũng đồng thời chỉ ra rằng, phong tục cố giá tị quan trọng trong việc kiễn thế nên những mẫu motif bạt nhân của truyện kẻ. Ông nói: “truyện kể dân gian bao giờ cũng có mỗi liên hệ chật chế với phong tue.

Va thông thường, chúng được sử dụng như một lời giải thích cho các tập tục ở nhiều vùng miễn” 46, 347]. Năm 1928, Propp với công trình Mình dhái lọc myện cổ tích (NXB Văn hóa Dan te, nim 2003) đã gây một tiếng vang lớn, mổ ra một hưởng mới trong nghiên cứu khoa học. Hình thái học của Propp đã quan tâm nghiên cứu mối quan hệ giữa truyện cổ tích với nhĩ lỄ và phong tục, Popp khẳng định “Truyện cổ ích côn lưu lgĩ những dấu tích của nhiễu nghỉ lễ và phong tục. Chỉ hông qua so sinh các phong te mới tìm ra được cội rễ của một số mô tp” [34, 193].

Trong công trình này, ác giả chỉ ra một số trường hợp có sự liên hệ giữa truyện cô tích vả phong tục, thậm. chí trong trường hợp đơn giản nhất là sự trùng khít hoàn toàn giữa phong tục và truyện. Ông nói dân gian dã chiớm nghiệm phong rực bing mmpện cổ tích.