Luận văn thạc sĩ vận dụng tư tưởng của ph ăngghen về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong tác phẩm biện chứng của tự nhiên vào việc phát triển kinh tế xã hội ở tỉnh đắk lắk

Luận văn thạc sĩ phân tích tư tưởng của Phăngghen về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, ứng dụng vào phát triển kinh tế xã hội tại Đắk Lắk.

• Tác giả: Trần Thị Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Tấn Hùng
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Vận Dụng Tư Tưởng Của Ph. Ăngghen Về Mối Quan Hệ Giữa Con Người Với Tự Nhiên Trong Tác Phẩm Biện Chứng Của Tự Nhiên Vào Việc Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội Ở Tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu của luận văn
• 0.6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CỦA PH. ĂNGGHEN VỀ MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA CON NGƯỜI VÀ TỰ NHIÊN TRONG TÁC PHẨM “BIỆN CHỨNG CỦA TỰ NHIÊN”
• 1.1. KHÁI LƯỢC VỀ TÁC PHẨM “BIỆN CHỨNG CỦA TỰ NHIÊN”
• 1.2. QUAN ĐIỂM CỦA PH. ĂNGGHEN VỀ CON NGƯỜI VÀ TỰ NHIÊN TRONG TÁC PHẨM
• 1.2.1. Quan điểm về con người
• 1.2.2. Quan điểm về tự nhiên
• 1.3. SỰ PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA CON NGƯỜI VÀ TỰ NHIÊN TRONG TÁC PHẨM
• 1.4. Ý NGHĨA CỦA TƯ TƯỞNG PH. ĂNGGHEN ĐỐI VỚI VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG HIỆN NAY
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỐI QUAN HỆ GIỮA CON NGƯỜI VÀ TỰ NHIÊN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.2. THỰC TRẠNG MỐI QUAN HỆ GIỮA CON NGƯỜI VÀ TỰ NHIÊN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.2.1. Những thành tựu đã đạt được
• 2.2.2. Một số thiếu sót, bất cập
• 2.3. NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN THỰC TRẠNG TRÊN
• 2.3.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.3.2. Nguyên nhân chủ quan
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM ĐẢM BẢO MỐI QUAN HỆ HÀI HÒA GIỮA CON NGƯỜI VÀ TỰ NHIÊN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.1. MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG CHUNG
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CỤ THỂ
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tư tưởng của Ph

Tư tưởng của Ph. Ăngghen về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên được thể hiện rõ trong tác phẩm "Biện chứng của tự nhiên". Ông nhấn mạnh rằng con người không thể tách rời khỏi tự nhiên, mà luôn tồn tại trong một mối quan hệ biện chứng. Sự phát triển của xã hội và kinh tế phải dựa trên sự hiểu biết và tôn trọng các quy luật tự nhiên. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi mà sự phát triển kinh tế đang gây áp lực lên môi trường.

1.1. Khái niệm về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên

Mối quan hệ giữa con người và tự nhiên không chỉ đơn thuần là sự tương tác mà còn là sự phụ thuộc lẫn nhau. Con người cần tự nhiên để sinh tồn, trong khi tự nhiên cũng cần con người để được bảo vệ và phát triển bền vững.

1.2. Ý nghĩa của tư tưởng Ph. Ăngghen trong phát triển bền vững

Tư tưởng của Ph. Ăngghen về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chiến lược phát triển bền vững. Nó nhấn mạnh rằng phát triển kinh tế không thể tách rời khỏi bảo vệ môi trường.

II. Thách thức trong việc áp dụng tư tưởng của Ph

Tỉnh Đắk Lắk đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc áp dụng tư tưởng của Ph. Ăngghen vào thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội. Sự phát triển nhanh chóng của các ngành công nghiệp và nông nghiệp đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường và suy thoái tài nguyên thiên nhiên. Việc thiếu nhận thức về tầm quan trọng của môi trường trong phát triển kinh tế là một trong những nguyên nhân chính.

2.1. Tình trạng ô nhiễm môi trường tại Đắk Lắk

Ô nhiễm môi trường tại Đắk Lắk đang gia tăng do hoạt động sản xuất nông nghiệp và công nghiệp. Nước thải và chất thải rắn từ các nhà máy và trang trại đã gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cho hệ sinh thái.

2.2. Thiếu nhận thức về bảo vệ môi trường

Nhiều người dân và doanh nghiệp tại Đắk Lắk chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Điều này dẫn đến việc khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách bừa bãi và không bền vững.

III. Phương pháp phát triển kinh tế xã hội bền vững tại Đắk Lắk

Để phát triển kinh tế xã hội bền vững tại Đắk Lắk, cần áp dụng các phương pháp phù hợp với tư tưởng của Ph. Ăngghen. Các giải pháp này bao gồm việc nâng cao nhận thức cộng đồng, áp dụng công nghệ xanh và phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn.

3.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng về môi trường

Cần tổ chức các chương trình giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế.

3.2. Áp dụng công nghệ xanh trong sản xuất

Khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ xanh và quy trình sản xuất thân thiện với môi trường để giảm thiểu tác động tiêu cực đến tự nhiên.

IV. Ứng dụng thực tiễn tư tưởng của Ph

Việc ứng dụng tư tưởng của Ph. Ăngghen vào thực tiễn tại Đắk Lắk đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các dự án phát triển bền vững đã được triển khai, giúp cải thiện chất lượng môi trường và nâng cao đời sống người dân.

4.1. Các dự án phát triển bền vững

Nhiều dự án phát triển bền vững đã được thực hiện tại Đắk Lắk, như trồng rừng, bảo vệ nguồn nước và phát triển nông nghiệp hữu cơ, góp phần bảo vệ môi trường.

4.2. Kết quả đạt được từ việc áp dụng tư tưởng

Việc áp dụng tư tưởng của Ph. Ăngghen đã giúp cải thiện nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững tại Đắk Lắk.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho Đắk Lắk

Kết luận, việc vận dụng tư tưởng của Ph. Ăngghen về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên là cần thiết cho sự phát triển bền vững tại Đắk Lắk. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế một cách hài hòa.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của mỗi cá nhân và doanh nghiệp. Cần có sự chung tay của toàn xã hội trong việc này.

5.2. Định hướng phát triển bền vững trong tương lai

Đắk Lắk cần xây dựng các chiến lược phát triển bền vững, kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, nhằm đảm bảo sự phát triển lâu dài cho tỉnh.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Đắk Lắk, với diện tích tự nhiên 13.125,37 km², chiếm 3,9% diện tích cả nước, là vùng đất có điều kiện tự nhiên đa dạng, thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Theo báo cáo năm 2012, tốc độ tăng trưởng GDP của tỉnh đạt 9,37%, GDP bình quân đầu người đạt 25 triệu đồng/năm, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 730 triệu USD, vượt 104% kế hoạch đề ra. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế nhanh chóng cũng đặt ra thách thức lớn về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, đặc biệt trong bối cảnh suy thoái môi trường và khủng hoảng sinh thái toàn cầu.

Luận văn tập trung nghiên cứu vận dụng tư tưởng của Ph. Ăngghen về mối quan hệ biện chứng giữa con người và tự nhiên trong tác phẩm “Biện chứng của tự nhiên” vào thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội tại tỉnh Đắk Lắk. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích quan điểm của Ph. Ăngghen, đánh giá thực trạng mối quan hệ này tại địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững, hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Phạm vi nghiên cứu bao gồm giai đoạn từ năm 2000 đến 2013, tập trung tại tỉnh Đắk Lắk, với các số liệu kinh tế, xã hội và môi trường được thu thập từ các báo cáo chính thức và khảo sát thực tế.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về vai trò của con người trong việc bảo vệ môi trường, đồng thời góp phần xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho tỉnh Đắk Lắk, phù hợp với xu hướng phát triển chung của đất nước và thế giới.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính:

- **Chủ nghĩa duy vật biện chứng**: Nhấn mạnh tính thống nhất vật chất của thế giới, mối quan hệ biện chứng giữa con người và tự nhiên, trong đó con người vừa là sản phẩm của tự nhiên vừa là chủ thể cải tạo tự nhiên thông qua lao động có ý thức.

- **Chủ nghĩa duy vật lịch sử**: Xem xét con người trong tổng thể các mối quan hệ xã hội, lịch sử, đồng thời phân tích sự phát triển của xã hội gắn liền với sự biến đổi của môi trường tự nhiên.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: mối quan hệ biện chứng giữa con người và tự nhiên, phát triển bền vững, ý thức sinh thái, tác động của lao động sản xuất đến môi trường, và sự cân bằng sinh thái.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp, đối chiếu, so sánh và thống kê để đánh giá các số liệu kinh tế - xã hội và môi trường tại tỉnh Đắk Lắk. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo chính thức của Ủy ban tỉnh, các tài liệu khoa học, và khảo sát thực tế tại địa phương.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các số liệu kinh tế - xã hội từ năm 2000 đến 2013, với trọng tâm phân tích các chỉ tiêu như tốc độ tăng trưởng GDP, cơ cấu kinh tế, diện tích đất sử dụng, tỷ lệ che phủ rừng, và các chỉ số môi trường. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện và khả năng phản ánh thực trạng phát triển kinh tế - xã hội và môi trường của tỉnh.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong 12 tháng, bao gồm các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích lý thuyết, khảo sát thực tế, và đề xuất giải pháp.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Tăng trưởng kinh tế ổn định nhưng chưa bền vững**: Tốc độ tăng trưởng GDP đạt 9,37% năm 2012, tuy nhiên cơ cấu kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp truyền thống, chiếm hơn 50% diện tích đất nông nghiệp. Tỷ lệ che phủ rừng đạt khoảng 46,09%, nhưng vẫn còn tình trạng phá rừng và suy thoái môi trường.

2. **Tác động tiêu cực đến môi trường**: Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã thải ra nhiều chất độc hại, gây ô nhiễm nguồn nước và đất đai. Tỷ lệ sử dụng nước sạch ở khu vực nông thôn chỉ đạt 62%, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

3. **Ý thức sinh thái và quản lý môi trường còn hạn chế**: Mặc dù có các chính sách bảo vệ môi trường, nhưng việc thực thi còn yếu kém, dẫn đến các hiện tượng ô nhiễm và suy thoái sinh thái gia tăng. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao (15,02%), ảnh hưởng đến khả năng tham gia bảo vệ môi trường của người dân.

4. **Vai trò của tư tưởng Ph. Ăngghen trong phát triển bền vững**: Tư tưởng về mối quan hệ biện chứng giữa con người và tự nhiên giúp nhận thức rõ vai trò của con người trong việc cải tạo và bảo vệ môi trường, đồng thời cảnh báo về hậu quả của việc khai thác tài nguyên không hợp lý.

### Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tỉnh Đắk Lắk đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế - xã hội, nhưng vẫn tồn tại mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên chưa đầy đủ, cùng với việc quản lý tài nguyên và môi trường còn hạn chế.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc vận dụng tư tưởng Ph. Ăngghen cung cấp một cơ sở lý luận vững chắc để xây dựng các chính sách phát triển bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng GDP, tỷ lệ che phủ rừng theo năm, và bảng thống kê các chỉ số môi trường để minh họa rõ hơn mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức về ý thức sinh thái**: Triển khai các chương trình đào tạo, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, hướng tới phát triển bền vững. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường lên 70% trong 5 năm tới.

2. **Xây dựng và thực thi chính sách quản lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả**: Hoàn thiện hệ thống pháp luật và quy định về bảo vệ môi trường, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Mục tiêu giảm tỷ lệ phá rừng trái phép xuống dưới 5% mỗi năm.

3. **Phát triển kinh tế xanh và công nghiệp sạch**: Khuyến khích đầu tư vào các ngành công nghiệp thân thiện với môi trường, áp dụng công nghệ sạch và tiết kiệm tài nguyên. Mục tiêu tăng tỷ trọng ngành công nghiệp xanh lên 30% tổng sản lượng công nghiệp trong 10 năm.

4. **Thúc đẩy hợp tác liên ngành và quốc tế trong bảo vệ môi trường**: Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và các đối tác quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực và công nghệ bảo vệ môi trường. Mục tiêu thiết lập ít nhất 5 dự án hợp tác quốc tế về môi trường trong 5 năm tới.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Các nhà quản lý và hoạch định chính sách**: Giúp hiểu rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về mối quan hệ con người - tự nhiên, từ đó xây dựng chính sách phát triển bền vững phù hợp với điều kiện địa phương.

2. **Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực triết học và môi trường**: Cung cấp tư liệu tham khảo về vận dụng tư tưởng Ph. Ăngghen trong nghiên cứu mối quan hệ xã hội - tự nhiên và phát triển bền vững.

3. **Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp và du lịch**: Hỗ trợ nhận thức về tác động môi trường và hướng phát triển kinh tế xanh, bền vững.

4. **Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội**: Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, tham gia tích cực vào các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Tư tưởng của Ph. Ăngghen về mối quan hệ con người và tự nhiên là gì?**  
Ph. Ăngghen nhấn mạnh con người là sản phẩm của tự nhiên và đồng thời là chủ thể cải tạo tự nhiên thông qua lao động có ý thức, tạo nên mối quan hệ biện chứng giữa con người và tự nhiên.

2. **Tại sao phát triển kinh tế ở Đắk Lắk cần gắn liền với bảo vệ môi trường?**  
Phát triển kinh tế nếu không bảo vệ môi trường sẽ dẫn đến suy thoái tài nguyên, ô nhiễm và mất cân bằng sinh thái, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sự phát triển bền vững của tỉnh.

3. **Những thách thức chính trong quản lý môi trường ở Đắk Lắk hiện nay là gì?**  
Bao gồm nhận thức chưa đầy đủ về ý thức sinh thái, quản lý tài nguyên còn yếu, ô nhiễm môi trường do hoạt động công nghiệp và nông nghiệp chưa bền vững.

4. **Giải pháp nào được đề xuất để cải thiện mối quan hệ con người - tự nhiên ở Đắk Lắk?**  
Tăng cường giáo dục ý thức sinh thái, hoàn thiện chính sách quản lý tài nguyên, phát triển kinh tế xanh, và thúc đẩy hợp tác liên ngành, quốc tế.

5. **Làm thế nào để doanh nghiệp có thể phát triển bền vững tại Đắk Lắk?**  
Doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ sạch, tuân thủ quy định bảo vệ môi trường, và tham gia các chương trình phát triển kinh tế xanh do địa phương và quốc gia triển khai.

## Kết luận

- Luận văn đã làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa con người và tự nhiên theo tư tưởng Ph. Ăngghen, làm cơ sở lý luận cho phát triển bền vững tại Đắk Lắk.  
- Đắk Lắk đã đạt được nhiều thành tựu kinh tế - xã hội nhưng vẫn đối mặt với thách thức về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.  
- Nghiên cứu chỉ ra sự cần thiết nâng cao ý thức sinh thái và hoàn thiện chính sách quản lý tài nguyên thiên nhiên.  
- Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm cân bằng phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh.  
- Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai các chương trình giáo dục, hoàn thiện pháp luật, phát triển kinh tế xanh và tăng cường hợp tác quốc tế để đảm bảo sự phát triển bền vững lâu dài.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững là trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức và toàn xã hội tại Đắk Lắk.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu” của tác phẩm [20, tr. 458 - 483] và phần “Tác dụng của lao động trong việc biến vƣợn thành ngƣời” [20, tr. Vào thời đại của mình, Ph. Ăngghen đƣợc biết hoặc chứng kiến hàng loạt các phát minh trong khoa học tự nhiên tác động đến đời sống xã hội và tạo nên nhiều biển đổi trong ý thức con ngƣời.

Ba phát minh vĩ đại – định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lƣợng; thuyết tế bào; thuyết tiến hóa của Đácuyn – đƣợc Ph. Ăngghen phân tích trong nhiều tác phẩm, đặc biệt là “Biện chứng của tự nhiên” và “Lútvich Phoiơbắc và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức”. Những thành tựu của khoa học tự nhiên đã chứng minh tính chất biện chứng của quá trình diễn ra trong tự nhiên, và nó cũng chứng minh cho khẳng định dƣới đây của Ph. Ăngghen là đúng đắn.

Ông cho rằng: con ngƣời là kết quả của sự tiến hóa lâu dài trong nhiều triệu năm của vật chất, là “một phần cơ thể phức tạp nhất mà giới tự nhiên sản sinh ra đƣợc” [20, tr. QUAN ĐIỂM CỦA PH. ĂNGGHEN VỀ CON NGƢỜI VÀ TỰ NHIÊN TRONG TÁC PHẨM 1. Quan điểm về con ngƣời Có thể nói, vấn đề con ngƣời là một trong những vấn đề trung tâm và quan trọng nhất từ trƣớc đến nay.

Bởi vậy, việc tìm kiếm câu trả lời cho vấn Luan van 11 đề con ngƣời là gì, vai trò của con ngƣời trong thế giới ra sao… đã diễn ra trong suốt chiều dài lịch sử tƣ tƣởng nhân loại từ cổ đến kim mà trƣớc hết là trong lịch sử tƣ tƣởng triết học. * Trong triết học trước Mác Quan điểm của triết học Mác nói chung và của Ph. Ăngghen nói riêng là sự kế thừa và phát triển các quan điểm duy vật trƣớc Mác, nhất là chủ nghĩa duy vật thế kỷ XVII - XVIII. Do đó để hiểu đƣợc một cách sâu sắc quan điểm của Ph.

Ăngghen, trƣớc hết chúng ta cần điểm qua những thành tựu và hạn chế của quan điểm duy vật trƣớc Mác về con ngƣời. Trong lịch sử triết học trƣớc Mác đã từng tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề con ngƣời: Chủ nghĩa duy tâm tôn giáo quan niệm con ngƣời là do Thƣợng đế, Chúa trời và linh hồn tối cao sinh ra, giá trị cao nhất của con ngƣời là “linh hồn vĩnh cửu”; những nhu cầu vật chất, sinh vật chỉ là tạm thời, tầm thƣờng, nhỏ nhoi của con ngƣời. Khác với chủ nghĩa duy tâm và tôn giáo, chủ nghĩa duy vật trƣớc Mác lại đề cao vai trò của con ngƣời trong thế giới, đặc biệt chủ nghĩa duy vật thế kỷ XVII – XVII và của Phoiơbắc. Các nhà duy vật thế kỷ XVIII chứng minh rằng con ngƣời là sản phẩm của tự nhiên, là thể thống nhất giữa cơ thể và ý thức.

Họ đứng trên lập trƣờng vô thần bác bỏ quan niệm về linh hồn bất tử, về sự tách rời giữa ý thức và cơ thể. Tuy nhiên, quan điểm của họ về con ngƣời không thể thoát khỏi những hạn chế bởi thế giới quan máy móc của họ. Họ chƣa thấy vai trò to lớn của ý thức con ngƣời trong việc nhận thức và cải tạo tự nhiên. Hônbach, trong “Hệ thống của tự nhiên” đã viết: Luan van 12 “Con ngƣời là tác phẩm của tự nhiên, anh ta tồn tại trong tự nhiên và phục tùng quy luật của tự nhiên, không thể thoát khỏi tự nhiên, thậm chí về mặt tƣ tƣởng cũng không thể vƣợt khỏi tự nhiên đƣợc… Sự phân biệt đã từng có giữa con ngƣời vật chất và con ngƣời tinh thần rõ ràng chỉ là sự lạm dụng thuật ngữ.

Con ngƣời hoàn toàn là vật chất; con ngƣời tinh thần không có gì hơn là cái tồn tại vật chất này. 10] Một khuyết điểm khác của chủ nghĩa duy vật trƣớc Mác là: các nhà triết học duy vật thế kỷ XVIII coi con ngƣời là sản phẩm thụ động của hoàn cảnh và giáo dục, nhƣng không thấy thấy rằng chính con ngƣời đã tác động, cải tạo hoàn cảnh và giáo dục không phải là vạn năng. Mác viết: “Cái học thuyết duy vật chủ nghĩa cho rằng con ngƣời là sản phẩm của những hoàn cảnh và của giáo dục, rằng do đó con ngƣời đã biến đổi là sản phẩm của những hoàn cảnh khác và của một nền giáo dục đã thay đổi, - cái học thuyết ấy quên rằng chính những con ngƣời làm thay đổi hoàn cảnh và bản thân nhà giáo dục cũng cần phải đƣợc giáo dục. Phoiơ bắc (Ludwig Feuerbach) là một nhà triết học duy vật kiệt xuất, triết học của ông là một trong những tiền đề lý luận của C.

Ăngghen, nhƣng con ngƣời trong triết học Phoiơbắc vẫn là con người trừu tượng nhƣ Ph. Ăngghen nhận xét: “Về hình thức ông là một ngƣời hiện thực chủ nghĩa, ông lấy con ngƣời làm xuất phát điểm; song ông hoàn toàn không nói đến thế giới trong đó con ngƣời ấy sống, vì vậy con ngƣời mà ông nói, luôn luôn là con ngƣời trừu tƣợng vẫn chiếm cứ lĩnh vực triết học về tôn giáo. 420] Luan van 13 Phoiơbắc nói: “Con ngƣời là cái mà anh ta ăn vào. Thức ăn biến thành máu, máu biến thành tim và óc, chất liệu của tƣ tƣởng và thái độ.

Câu nói này cho thấy, rõ ràng Phoiơbắc tuyệt đối hóa yếu tố vật chất của con ngƣời, không thấy tính độc lập của ý thức. Mặc dù là một trong những nhà duy vật lớn nhất của triết học trƣớc Mác đấu tranh quyết liệt chống chủ nghĩa duy tâm và tôn giáo nhƣng Phoiơbắc không hiểu đƣợc hoạt động thực tiễn xã hội của con ngƣời, không hiểu đƣợc vai trò của thực tiễn sản xuất trong quá trình nhận thức thế giới và cải tạo thế giới, coi thực tiễn là hoạt động “con buôn” tầm thƣờng, bẩn thỉu. Hạn chế lớn nhất trong triết học “nhân bản” của ông là ở chỗ hiểu không đúng về con ngƣời và bản chất con ngƣời [26]. trong Luận cƣơng về Phoiơbắc, C.

Mác viết: “Phoiơbắc muốn xem xét những khách thể cảm giác đƣợc, thực sự khác biệt với những khách thể của tƣ tƣởng, nhƣng ông không xem xét bản thân hoạt động của con ngƣời, nhƣ là hoạt động khách quan. Bởi thế, trong „Bản chất đạo Cơ Đốc‟, ông chỉ coi hoạt động lý luận là hoạt động đích thực của con ngƣời, còn thực tiễn thì chỉ đƣợc ông xem xét và xác định trong hình thức biểu hiện Do Thái bẩn thỉu của nó mà thôi. Vì vậy, ông không hiểu đƣợc ý nghĩa của hoạt động „cách mạng‟, của hoạt động „thực tiễn - phê phán‟". 16] Có thể nói, những quan niệm về con ngƣời trong triết học trƣớc Mác, mặc dù đã cố gắng tìm hiểu và giải thích về con ngƣời từ nhiều khía cạnh khác nhau và đã đƣa ra nhiều cách hiểu khác nhau về con ngƣời và bản chất của con ngƣời nhƣng cuối cùng vẫn chƣa nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của con ngƣời trong sự phát triển của xã hội.

Do không nhận thấy tính năng động, sáng tạo của con ngƣời nên họ chỉ coi con ngƣời nhƣ một thực thể thụ Luan van 14 động trƣớc tác động của môi trƣờng xung quanh, không thấy đƣợc con ngƣời với tƣ cách là chủ thể hoạt động có ý thức, sáng tạo ra lịch sử và sáng tạo ra chính bản thân mình nhờ lao động. Họ không đề ra đƣợc những phƣơng hƣớng, biện pháp nhằm giải phóng và phát triển con ngƣời. Những hạn chế chủ yếu trong nhận thức về con ngƣời và bản chất con ngƣời của các hệ thống triết học trƣớc Mác là do xuất phát từ lập trƣờng duy tâm hoặc từ phƣơng pháp siêu hình trong cách xem xét vấn đề con ngƣời. Tuy nhiên, mặc dù còn có những hạn chế nhất định nhƣng triết học trƣớc Mác đã cung cấp những “tƣ liệu” quý báu, tạo tiền đề và đặt ra những vấn đề khoa học cho triết học Mác - Lênin tiếp tục giải quyết một cách đúng đắn vấn đề bản chất con ngƣời và vai trò của con ngƣời trong đời sống hiện thực của xã hội.

* Con người triết học Mác – Ph. Ăngghen Vƣợt lên tất cả những hạn chế của lịch sử, triết học Mác với thế giới quan duy vật triệt để và phƣơng pháp biện chứng khoa học đã giải quyết một cách toàn diện và khoa học vấn đề con ngƣời. Sự ra đời và phát triển của triết học Mác - Lênin đánh dấu một bƣớc ngoặt có tính cách mạng trong việc giải quyết những vấn đề liên quan đến con ngƣời và tƣơng lai của xã hội loài ngƣời. Triết học Mác khẳng định: “Trong tính hiện thực của nó, bản chất con ngƣời là tổng hòa những mối quan hệ xã hội” [21, tr.

Từ quan điểm này con ngƣời đƣợc coi nhƣ một thực thể thống nhất giữa mặt tự nhiên với mặt xã hội. Về mặt tự nhiên, con ngƣời trƣớc hết là một cơ thể sống, bộc lộ đầy đủ các quá trình sinh học, nhƣ các hiện tƣợng sinh lý, di truyền, thần kinh, điện – hóa và các quá trình khác; và quá trình hình thành, phát triển của con ngƣơi trƣớc hết phục tùng các quy luật tự nhiên. Về mặt xã hội, con ngƣời là một Luan van 15 nhân cách văn hóa, bộc lộ các tố chất tâm lý, tính cách,… là chủ thể các quan hệ xã hội, lao động, giao tiếp, sinh hoạt… và quá trình hình thành, phát triển của con ngƣời không thể không tuân theo các quy luật xã hội. Triết học Mác không tách biệt hai mặt đó mà nhìn nhận con ngƣời tồn tại và phát triển trong tính toàn vẹn thống nhất của cả hai quá trình.

Quan điểm duy vật về lịch sử đã giúp Ph. Mác có sự tƣơng đồng hoàn toàn trong cách xem xét vấn đề con ngƣời. Ăngghen cho rằng, con ngƣời là kết quả của sự tiến hóa lâu dài trong hàng triệu năm của vật chất, là “một cơ thể phức tạp nhất mà giới tự nhiên sản sinh ra đƣợc” [23, tr. Nguồn gốc tự nhiên đó làm cho quan niệm đối lập giữa con ngƣời với tự nhiên hoàn toàn trở nên phi lý.

Con ngƣời, xét về mặt tiến hóa có nguồn gốc từ tự nhiên, là sản phẩm của tự nhiên – một sinh vật có tổ chức cao nhất của vật chất. Con ngƣời khác những loài vật không những về mặt sinh vật học mà còn về tính chất sinh hoạt xã hội do chính hoạt động của con ngƣời tạo ra. Con vật sống dựa hoàn toàn vào tặng phẩm của tự nhiên, còn con ngƣời phải bằng lao động sản xuất để cải tạo tự nhiên, sáng tạo ra của cải vật chất, thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của mình, con ngƣời chế tạo đƣợc những công cụ lao động để chế biến những nguyên liệu tự nhiên, cải tạo tự nhiên bằng những hoạt động thực tiễn, có kế hoạch và có mục đích.