Luận văn thạc sĩ vai trò của ủy ban mặt trận tổ quốc việt nam quận phú nhuận thành phố hồ chí minh trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của ủy ban mặt trận tổ quốc việt nam quận phú nhuận thành phố hồ chí minh trong việc thực, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Ngọc Thạch
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Vai Trò Của Ủy Ban Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam Quận Phú Nhuận, Thành Phố Hồ Chí Minh Trong Việc Thực Hiện Quy Chế Dân Chủ Ở Cơ Sở
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ DÂN CHỦ VÀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM TRONG VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 1.1. Một số khái niệm liên quan đến “Dân chủ” và “Dân chủ Xã hội chủ nghĩa”
• 1.2. Nội dung, đặc điểm của Quy chế dân chủ cơ sở của Việt Nam
• 1.3. Vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA ỦY BAN MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM QUẬN PHÚ NHUẬN, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 2.1. Khái quát về điều kiện kinh tế - xã hội của quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Thực trạng thực hiện vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở
• 2.3. Những thành tựu, khó khăn, hạn chế của việc UBMTTQ tham gia thực hiện dân chủ trong thời gian qua
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ỦY BAN MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM QUẬN PHÚ NHUẬN, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 3.1. Phương hướng cơ bản phát huy vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Phú Nhuận trong việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở
• 3.2. Những giải pháp liên quan đến vai trò tổ chức, tuyên truyền, xây dựng đội ngũ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3. Những giải pháp liên quan đến đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Ủy ban mặt trận tổ quốc Việt Nam quận Phú Nhuận, thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (UBMTTQ) đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh. UBMTTQ không chỉ là cầu nối giữa chính quyền và nhân dân mà còn là tổ chức đại diện cho quyền lợi của nhân dân. Sự tham gia của UBMTTQ trong các hoạt động chính trị, xã hội giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân đối với các vấn đề của địa phương.

1.1. Khái niệm về Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội, có nhiệm vụ tập hợp, đoàn kết các tầng lớp nhân dân, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ. UBMTTQ cũng là nơi thể hiện ý chí và nguyện vọng của nhân dân trong việc tham gia vào các quyết định của chính quyền.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của UBMTTQ

UBMTTQ được thành lập từ những năm đầu của cách mạng, với mục tiêu tập hợp lực lượng nhân dân trong cuộc đấu tranh giành độc lập. Qua thời gian, UBMTTQ đã phát triển và điều chỉnh vai trò của mình để phù hợp với yêu cầu của xã hội và chính trị.

II. Thực trạng thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại quận Phú Nhuận

Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại quận Phú Nhuận hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Mặc dù có những thành tựu nhất định, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết. Sự tham gia của người dân trong các hoạt động chính trị còn hạn chế, và nhận thức về quyền lợi của họ chưa được nâng cao.

2.1. Những thành tựu đạt được trong thực hiện quy chế dân chủ

Trong thời gian qua, quận Phú Nhuận đã đạt được nhiều thành tựu trong việc thực hiện quy chế dân chủ, như việc tổ chức các hội nghị đối thoại giữa chính quyền và nhân dân, tạo điều kiện cho người dân tham gia ý kiến vào các quyết định quan trọng.

2.2. Những khó khăn và thách thức trong thực hiện quy chế dân chủ

Mặc dù có những thành tựu, nhưng việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhận thức của một bộ phận người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình còn hạn chế, dẫn đến sự tham gia chưa cao trong các hoạt động chính trị.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của UBMTTQ trong thực hiện quy chế dân chủ

Để nâng cao vai trò của UBMTTQ trong việc thực hiện quy chế dân chủ, cần có những phương pháp cụ thể và hiệu quả. Việc tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về quyền lợi và nghĩa vụ của nhân dân là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền về quy chế dân chủ

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về quy chế dân chủ. Các hình thức tuyên truyền đa dạng, phong phú sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

3.2. Tổ chức các hoạt động giao lưu đối thoại giữa chính quyền và nhân dân

Tổ chức các hoạt động giao lưu, đối thoại sẽ tạo cơ hội cho người dân bày tỏ ý kiến, nguyện vọng của mình. Điều này không chỉ giúp chính quyền nắm bắt được tâm tư của nhân dân mà còn tạo sự gắn kết giữa chính quyền và người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại quận Phú Nhuận

Kết quả nghiên cứu cho thấy vai trò của UBMTTQ trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở là rất quan trọng. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ giúp cải thiện tình hình thực hiện quy chế dân chủ tại quận Phú Nhuận.

4.1. Các mô hình thực hiện quy chế dân chủ hiệu quả

Nghiên cứu đã chỉ ra một số mô hình thực hiện quy chế dân chủ hiệu quả tại quận Phú Nhuận, như mô hình đối thoại trực tiếp giữa chính quyền và nhân dân, giúp nâng cao sự tham gia của người dân.

4.2. Đánh giá tác động của UBMTTQ đến việc thực hiện quy chế dân chủ

UBMTTQ đã có những tác động tích cực đến việc thực hiện quy chế dân chủ, thông qua việc tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động chính trị, xã hội, từ đó nâng cao nhận thức và trách nhiệm của họ.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của UBMTTQ

Kết luận cho thấy vai trò của UBMTTQ trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở là không thể thiếu. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân, đồng thời cải thiện các phương thức hoạt động của UBMTTQ.

5.1. Định hướng phát triển vai trò của UBMTTQ

Định hướng phát triển vai trò của UBMTTQ trong thời gian tới cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng hoạt động, tạo điều kiện cho người dân tham gia nhiều hơn vào các quyết định của chính quyền.

5.2. Tương lai của quy chế dân chủ ở cơ sở

Tương lai của quy chế dân chủ ở cơ sở sẽ phụ thuộc vào sự tham gia tích cực của người dân và vai trò của UBMTTQ trong việc thúc đẩy quyền làm chủ của nhân dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng hệ thống chính trị ở Việt Nam, việc thực hiện quy chế dân chủ (QCDC) ở cơ sở đóng vai trò then chốt trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Tại quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh, với dân số đa dạng và cơ cấu kinh tế phát triển theo hướng dịch vụ - thương mại, công nghiệp kỹ thuật cao, việc triển khai QCDC có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển bền vững địa phương. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2017 nhằm làm rõ vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (UBMTTQ) Việt Nam quận Phú Nhuận trong việc thực hiện QCDC ở cơ sở, qua đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: phân tích lý luận về vai trò của UBMTTQ trong QCDC, đánh giá thực trạng thực hiện tại quận Phú Nhuận, và đề xuất phương hướng phát huy vai trò của UBMTTQ trong thời gian tới. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 15 phường thuộc quận Phú Nhuận, một quận nội thành với vị trí chiến lược cách trung tâm thành phố 4,7 km, có cơ sở hạ tầng phát triển và dân cư đa dạng về dân tộc, tôn giáo. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp lãnh đạo trong việc hoàn thiện chính sách, nâng cao vai trò của UBMTTQ nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và ổn định chính trị địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhấn mạnh bản chất quyền lực thuộc về nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Khái niệm dân chủ xã hội chủ nghĩa được hiểu là nền dân chủ rộng rãi và triệt để nhất, trong đó nhân dân trực tiếp tham gia vào các hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội. Quy chế dân chủ cơ sở được xây dựng trên nguyên tắc “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, thể hiện sự tham gia trực tiếp của nhân dân trong quản lý và giám sát các hoạt động của chính quyền địa phương.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được xem là trung tâm tập hợp các tổ chức chính trị - xã hội, có chức năng tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện quyền làm chủ, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước và đại biểu dân cử, đồng thời phản ánh ý kiến, nguyện vọng của nhân dân đến các cấp lãnh đạo. Các khái niệm chính bao gồm: quyền làm chủ của nhân dân, vai trò giám sát và phản biện xã hội của UBMTTQ, sự phối hợp giữa UBMTTQ với các cơ quan chính quyền và tổ chức thành viên trong hệ thống chính trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, khảo sát thực tiễn và chuyên gia. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ UBMTTQ quận Phú Nhuận, các báo cáo tổng kết, văn bản pháp luật liên quan đến QCDC, cùng với khảo sát ý kiến cán bộ, đảng viên và nhân dân tại 15 phường trong giai đoạn 2011-2017.

Cỡ mẫu khảo sát gồm hàng nghìn lượt cán bộ, công chức, viên chức và người dân tham gia các buổi tuyên truyền, tập huấn và hội nghị nhân dân. Phương pháp chọn mẫu chủ yếu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm đối tượng khác nhau trong cộng đồng dân cư. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và đánh giá định tính dựa trên ý kiến chuyên gia và phản hồi thực tế.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến 2017, tập trung vào việc thu thập, xử lý dữ liệu và phân tích thực trạng, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và đặc điểm địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Công tác tuyên truyền và phổ biến QCDC được triển khai rộng rãi: Trong giai đoạn nghiên cứu, UBMTTQ quận Phú Nhuận đã tổ chức 336 lượt phổ biến, quán triệt các nội dung Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11 với hơn 31.000 lượt người tham dự, phát hành trên 500 bộ tài liệu tuyên truyền. Tỷ lệ cán bộ, công chức và nhân dân tham gia các lớp tập huấn đạt trên 70%, góp phần nâng cao nhận thức về quyền làm chủ và trách nhiệm thực hiện QCDC.

2. Tham gia bàn bạc, quyết định của nhân dân được phát huy: Tỷ lệ hộ dân tham gia sinh hoạt tổ dân phố bình quân đạt 70%. Các khoản thu quỹ xã hội, quỹ vì người nghèo và các chương trình an sinh xã hội đều được lấy ý kiến và thống nhất cao từ nhân dân. Trong 7 năm, đã có 541 căn nhà tình nghĩa, tình thương được xây dựng hoặc sửa chữa với tổng kinh phí khoảng 9.000 triệu đồng, thể hiện sự đồng thuận và hỗ trợ tích cực từ cộng đồng.

3. Hoạt động giám sát và phản biện xã hội được tăng cường: UBMTTQ quận phối hợp với các tổ chức thành viên và HĐND tổ chức giám sát việc thực hiện QCDC, tiếp công dân, giải quyết đơn thư khiếu nại với tỷ lệ phản hồi đạt 100%. Việc lấy phiếu tín nhiệm cán bộ chủ chốt tại 15 phường cho thấy Chủ tịch UBND đạt tỷ lệ tín nhiệm từ 80% trở lên, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ.

4. Phối hợp hiệu quả giữa UBMTTQ và chính quyền địa phương: Các cuộc tiếp xúc cử tri, đối thoại trực tiếp với nhân dân được tổ chức thường xuyên (50 cuộc trong giai đoạn nghiên cứu), giúp giải quyết kịp thời các vấn đề bức xúc như ngập nước, quy hoạch, giải phóng mặt bằng, trật tự đô thị. Qua đó, mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng, chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội ngày càng được củng cố.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy vai trò trung tâm của UBMTTQ quận Phú Nhuận trong việc thực hiện QCDC ở cơ sở được phát huy rõ nét qua các hoạt động tuyên truyền, vận động, giám sát và phản biện xã hội. Sự tham gia tích cực của nhân dân trong các hội nghị nhân dân, các buổi đối thoại và giám sát đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

So với các nghiên cứu trong ngành chính trị học về vai trò của Mặt trận Tổ quốc tại các địa phương khác, quận Phú Nhuận có tỷ lệ tham gia và đồng thuận cao hơn, phản ánh sự phối hợp chặt chẽ giữa UBMTTQ và các cơ quan chính quyền. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như tiến độ một số công trình xã hội hóa chậm, một bộ phận dân cư còn khó khăn về kinh tế, và áp lực về cơ sở hạ tầng do tốc độ đô thị hóa nhanh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ tham gia các hoạt động tuyên truyền, biểu đồ kết quả lấy phiếu tín nhiệm cán bộ, và bảng tổng hợp các công trình an sinh xã hội được thực hiện. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ ràng mức độ hiệu quả và sự đồng thuận của cộng đồng trong việc thực hiện QCDC.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật: UBMTTQ quận cần phối hợp chặt chẽ với các tổ chức thành viên để mở rộng các lớp tập huấn, hội thảo về QCDC, nâng cao nhận thức của nhân dân và cán bộ về quyền và nghĩa vụ trong thực hiện dân chủ cơ sở. Mục tiêu đạt 90% dân số tham gia các hoạt động tuyên truyền trong vòng 2 năm tới.

2. Đổi mới phương thức tổ chức hội nghị nhân dân và đối thoại: Áp dụng các hình thức sinh hoạt đa dạng, linh hoạt như trực tuyến, tọa đàm chuyên đề để thu hút sự tham gia của đông đảo người dân, đặc biệt là giới trẻ và các nhóm dân cư khó tiếp cận. Thực hiện trong vòng 1 năm với sự phối hợp của UBND và các tổ chức chính trị - xã hội.

3. Nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát và phản biện xã hội: Xây dựng hệ thống giám sát đa chiều, tăng cường vai trò của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng, đảm bảo các kiến nghị của nhân dân được xử lý kịp thời và minh bạch. Mục tiêu giảm 20% số đơn thư khiếu nại kéo dài trong 3 năm tới.

4. Phát huy vai trò phối hợp giữa UBMTTQ và chính quyền địa phương: Tăng cường tổ chức các cuộc tiếp xúc cử tri, đối thoại định kỳ để giải quyết các vấn đề bức xúc, đồng thời nâng cao năng lực cán bộ làm công tác dân vận, cải cách hành chính theo hướng gần dân, trọng dân. Thực hiện kế hoạch này trong vòng 2 năm với sự tham gia của các cấp ủy Đảng và UBND.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, lãnh đạo UBMTTQ các cấp: Nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng tổ chức thực hiện QCDC, phát huy vai trò giám sát và phản biện xã hội hiệu quả.

2. Cán bộ chính quyền địa phương: Tham khảo để cải thiện công tác phối hợp với UBMTTQ, nâng cao chất lượng đối thoại, tiếp xúc cử tri và giải quyết các vấn đề dân sinh.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên chính trị học: Tài liệu tham khảo quý giá về lý luận và thực tiễn thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa ở cơ sở, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa nhanh.

4. Các tổ chức chính trị - xã hội và đoàn thể nhân dân: Hỗ trợ xây dựng các chương trình tuyên truyền, vận động và giám sát phù hợp với đặc điểm địa phương, góp phần phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy chế dân chủ cơ sở là gì và tại sao quan trọng?
   Quy chế dân chủ cơ sở là cơ chế để nhân dân trực tiếp tham gia quản lý, giám sát hoạt động của chính quyền địa phương, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân. Nó quan trọng vì giúp tăng cường minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.

2. Vai trò cụ thể của UBMTTQ trong thực hiện QCDC là gì?
   UBMTTQ có nhiệm vụ tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện quyền làm chủ, phối hợp với chính quyền tổ chức các hội nghị nhân dân, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước và phản ánh ý kiến của nhân dân đến các cấp lãnh đạo.

3. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả giám sát của UBMTTQ?
   Cần xây dựng hệ thống giám sát đa chiều, tăng cường vai trò của các ban giám sát cộng đồng, tổ chức các cuộc đối thoại thường xuyên, đồng thời đảm bảo các kiến nghị được xử lý kịp thời và minh bạch.

4. Những khó khăn chính trong thực hiện QCDC tại quận Phú Nhuận là gì?
   Khó khăn gồm tiến độ một số công trình xã hội hóa chậm, một bộ phận dân cư còn khó khăn về kinh tế, áp lực về cơ sở hạ tầng do đô thị hóa nhanh, và một số hạn chế trong nhận thức của cán bộ, nhân dân về quyền làm chủ.

5. Làm sao để nhân dân tích cực tham gia vào các hoạt động dân chủ cơ sở?
   Thông qua tuyên truyền, giáo dục pháp luật, tổ chức các hình thức sinh hoạt đa dạng, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia, đồng thời nâng cao trách nhiệm và vai trò của cán bộ làm công tác dân vận.

Kết luận

• UBMTTQ quận Phú Nhuận đã phát huy vai trò quan trọng trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, góp phần nâng cao quyền làm chủ của nhân dân.
• Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và QCDC được triển khai rộng rãi với hơn 31.000 lượt người tham gia, tạo sự chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động.
• Hoạt động giám sát, phản biện xã hội và đối thoại với nhân dân được tăng cường, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố mối quan hệ giữa nhân dân với chính quyền.
• Một số tồn tại như tiến độ công trình xã hội hóa chậm và áp lực hạ tầng đô thị cần được khắc phục bằng các giải pháp đồng bộ, đổi mới phương thức hoạt động.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện QCDC trong thời gian tới, hướng tới phát triển bền vững và ổn định chính trị - xã hội tại quận Phú Nhuận.

Tiếp theo, các cấp lãnh đạo và UBMTTQ cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá định kỳ để đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân được thực hiện hiệu quả. Mời các nhà nghiên cứu, cán bộ chính quyền và tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục khai thác và ứng dụng kết quả nghiên cứu này nhằm góp phần xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý luận chung về dân chủ và vai trò của Mặt trận tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở Chương 2: Thực trạng vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở Chương 3: Những giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở 8 Chƣơng 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ DÂN CHỦ VÀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM TRONG VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ 1. Một số khái niệm liên quan đến “Dân chủ” và “Dân chủ Xã hội chủ nghĩa” 1. Sự hình thành và phát triển của dân chủ trong lịch sử Dân chủ là hiện tượng lịch sử xã hội gắn liền với sự tồn tại và phát triển của đời sống con người, là khát vọng sâu xa của nhân loại. Thuật ngữ dân chủ xuất hiện từ thời cổ đại.

Người đầu tiên đưa ra khái niệm dân chủ là nhà sử học, nhà chính trị học người Hy Lạp - Herodotos (484 - 425 trước Công nguyên) khi ông xem xét các thể chế chính trị trong lịch sử. Theo ông, lịch sử đã xuất hiện ba kiểu thể chế chính trị: quân chủ, quý tộc và dân chủ, trong đó dân chủ là một thể chế mà quyền lực do nhân dân nắm giữ thông qua con đường phổ thông đầu phiếu. Nhân dân là chủ thể của quyền lực, sử dụng quyền lực, trong đó quyền lực chính trị là quan trọng nhất để tổ chức, quản lý xã hội, thực hiện sự nghiệp giải phóng xã hội, giải phóng con người. Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, quá trình phân công lao động xã hội, sự ra đời của chế độ tư hữu và sự phân chia xã hội thành giai cấp đã đưa đến sự ra đời của nền dân chủ chủ nô.

Nền dân chủ chủ nô đã thay thế “nền dân chủ quân sự” - đó là một bước tiến dài trong lịch sử. Trong nền dân chủ này giai cấp chủ nô nắm hết quyền lực nhà nước, các quyền tự do và bình đẳng của chủ nô và các công dân tự do được bảo đảm, còn giai cấp nô lệ không có quyền gì, kể cả quyền sống, quyền làm người, nô lệ chỉ là tài sản, là công cụ biết nói của chủ nô. Giai cấp chủ nô nhân danh xã hội, chiếm đoạt nhà nước, biến nhà nước thành công cụ thực hiện quyền lực chính trị của mình. Như vậy, sự ra đời của xã hội chiếm hữu nô lệ là một bước phát triển 9 của lịch sử so với xã hội công xã nguyên thủy nhưng nhân dân lao động vẫn không có một quyền lực gì.

Trong ngôn ngữ của người Hy Lạp, Demokratos là dân chủ, trong đó: “demos” là “nhân dân” và “kratos” là “quyền lực”. Như vậy, theo nghĩa ban đầu của nó, dân chủ có nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân, quyền lực của nhân dân; dân chủ là sự cai trị của nhân dân. Cuộc Cách mạng tư sản Pháp năm 1789 đã khai sinh ra nền dân chủ tư sản. Nền dân chủ tư sản trong các nhà nước cộng hòa tư sản là nền dân chủ đã phát triển ở mức độ cao trong tiến trình phát triển của lịch sử loài người.Lênin đã đánh giá rất cao nền dân chủ tư sản „„Nền dân chủ tư sản đánh dấu một bước tiến bộ to lớn về mặt lịch sử so với chế độ Nga hoàng, với chính thể chuyên chế, với chế độ quân chủ và với tất cả những tàn tích của chế độ phong kiến‟‟.

Tuy nhiên, nền dân chủ tư sản không phải là nền dân chủ đích thực, đó là nền dân chủ cho người giàu, cho giai cấp tư sản. Như vậy, chế độ dân chủ tư sản vẫn là công cụ bảo vệ quyền lực, lợi ích cho giai cấp tư sản, còn nhân dân lao động có dân chủ nhưng dân chủ đó chỉ là hình thức ; giai cấp công nhân vẫn là người làm thuê cho giai cấp tư sản. Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử phát triển của xã hội loài người. Nhân dân lao động bị áp bức đã làm cuộc cách mạng thành công, đã giành lấy chính quyền về tay mình, lập ra nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới.

Nhà nước xã hội chủ nghĩa do nhân dân lao động lập ra, thực hiện quyền lực của nhân dân lao động và thiết lập nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, một nền dân chủ của đại đa số nhân dân lao động. Như vậy, trong các chế độ dân chủ đã từng tồn tại, chỉ có chế độ dân chủ vô sản, chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa mới là nền dân chủ đích thực, là nền dân chủ dành cho số đông, dân chủ của tuyệt đại đa số nhân dân lao động. Dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ rộng rãi nhất và triệt để nhất trong lịch sử. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về dân chủ và dân chủ Xã hội chủ nghĩa Dân chủ là một hiện tượng lịch sử - xã hội, xuất hiện và phát triển với tư cách là kết quả trực tiếp của đời sống chính trị và sự vận động chính trị của các giai cấp nhằm giải quyết vấn đề quyền lực thuộc về giai cấp nào trong xã hội.

Do đó, chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng trong xã hội có giai cấp và nhà nước thì không thể có một nền “dân chủ chung chung”, “dân chủ thuần tuý” mà dân chủ luôn gắn với nhà nước, luôn mang bản chất của một giai cấp nhất định, giai cấp nắm quyền thống trị xã hội. Chủ nghĩa Mác - Lênin còn quan niệm dân chủ là một hình thức chính thể nhà nước và chính thể dân chủ nhất trong các hình thức chính thể ở các hình thái kinh tế - xã hội là chính thể cộng hòa dân chủ. Chính thể cộng hòa dân chủ tồn tại trong các nhà nước cộng hòa dân chủ chủ nô, cộng hòa dân chủ tư sản và các nhà nước xã hội chủ nghĩa. Trong các nước cộng hòa dân chủ, quyền tham gia vào bầu cử để lập ra cơ quan quyền lực của nhà nước được quy định trong pháp luật.

Việc quy định này thể hiện sự ghi nhận về mặt nhà nước „„quyền lực thuộc về nhân dân‟‟ nhưng trên thực tế các giai cấp thống trị của các nhà nước bóc lột luôn tìm mọi cách, đặt ra nhiều quy định nhằm hạn chế quyền dân chủ này của nhân dân lao động và như vậy để có quyền lực thật sự thì „„Giai cấp vô sản mỗi nước trước hết phải tự mình giành lấy chính quyền, phải tự mình vươn lên thành giai cấp dân tộc‟‟, phải giành lấy quyền lực nhà nước - quyền lực dân chủ về chính trị và tổ chức nên nhà nước dân chủ vô sản, chế độ dân chủ vô sản - một chế độ dân chủ hoàn toàn khác về chất so với các chế độ xã hội trước đó. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là sự phát triển mới về chất, khác về nguyên tắc và bản chất so với nền dân chủ tư sản. Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa mang bản chất của giai cấp 11 công nhân. Bản chất giai cấp công nhân của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thể hiện ở sự lãnh đạo của giai cấp công nhân thông qua chính đảng của mình là Đảng Cộng sản nhằm thực hiện quyền lực và lợi ích của giai cấp công nhân, của toàn thể nhân dân lao động.

Dân chủ xã hội chủ nghĩa là chế độ mà nhân dân ngày càng tham gia nhiều vào công việc của nhà nước, là nền dân chủ dành cho số đông, dân chủ của tuyệt đại đa số nhân dân lao động. Do đó, dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa có bản chất giai cấp công nhân, vừa có tính nhân dân rộng rãi và có tính dân tộc sâu sắc. Chủ nghĩa Mác - Lênin quan niệm dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ của nhân dân lao động, là nền dân chủ rộng rãi nhất và triệt để nhất trong lịch sử. Khi giai cấp công nhân thông qua chính Đảng của mình lãnh đạo toàn thể nhân dân lao động đứng lên đấu tranh chống lại chủ nghĩa tư bản, xóa bỏ quyền cai trị của giai cấp tư sản và tự mình trở thành giai cấp cầm quyền và xây dựng nền dân chủ vô sản, dân chủ xã hội chủ nghĩa thì giai cấp công nhân mới thực sự trở thành người làm chủ xã hội, làm chủ vận mệnh của mình.

Chỉ có xây dựng dân chủ xã hội chủ nghĩa thì mọi đặc quyền, đặc lợi mới bị xóa bỏ và quyền lực thực sự vào tay đại đa số nhân dân lao động. Từ những khái niệm về dân chủ XHCN và chế độ dân chủ XHCN, có thể rút ra bản chất của chế độ dân chủ XHCN là "Quyền làm chủ thực tế trên mọi lĩnh vực xã hội của nhân dân lao động, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản và thông qua sự quản lý của nhà nước XHCN". Chế độ dân chủ XHCN là chế độ do nhân dân lao động làm chủ. Cơ sở khách quan qui định bản chất chế độ dân chủ XHCN là chế độ công hữu về tư liệu sản xuất và bản chất chính trị - xã hội của giai cấp công nhân.

Dân chủ phải gắn liền với chế độ nhà nước, nhà nước XHCN là nhà nước của dân, do dân và vì dân, là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân. 12 Chế độ dân chủ XHCN là nền dân chủ thực sự chứ không phải là dân chủ hình thức, nó hoàn toàn đối lập với dân chủ cực đoan, vô chính phủ, với chuyên quyền độc đoán. Nội dung, đặc điểm của nền dân chủ Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, trong các văn kiện nghị quyết của Đảng ta, nội dung của dân chủ XHCN được thể hiện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. + Trong lĩnh vực kinh tế, đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định nhất.

Mục đích của CNXH là chăm lo, bảo đảm lợi ích của người lao động. Do đó, nhân dân lao động là người làm chủ trong phát triển lực lượng sản xuất, trong phát triển và hoàn thiện quan hệ sản xuất XHCN.