MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sinh viên Việt Nam nói chung và sinh viên Hải Phòng nói riêng có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nƣớc. Sinh viên là những trí thức tƣơng lai của đất nƣớc, họ sẽ là những ngƣời đóng vai trò chủ chốt trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của sinh viên đó chính là thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện theo chƣơng trình, kế hoạch giáo dục, đào tạo của nhà trƣờng; chủ động tích cực tự học, nghiên cứu, sáng tạo và tự rèn luyện đạo đức, lối sống.
Để làm tốt nhiệm vụ trên, sinh viên cần phải có sự thích ứng tốt tâm lý – xã hội ở môi trƣờng đại học. Đây là vấn đề đƣợc đặt ra với sinh viên năm thứ nhất bởi lẽ việc chuyển môi trƣờng học từ bậc trung học phổ thông lên đại học có nhiều thay đổi về chƣơng trình, phƣơng pháp học tập dẫn tới có nhiều bạn sinh viên năm thứ nhất chƣa thích ứng đƣợc với môi trƣờng học tập, có điểm thấp, chán nản việc học, trở nên thu mình, không thích tiếp xúc với ai. Bên cạnh đó, nhiều bạn sinh viên phải sống xa gia đình không thích ứng đƣợc với những mối quan hệ bạn bè, thầy cô, cuộc sống mới dẫn tới những hệ lụy nhƣ chƣa biết chăm sóc bản thân, dễ bị lôi kéo dụ dỗ tham gia vào những tệ nạn xấu nhƣ cờ bạc, nghiện game, nghiện hút dẫn tới bỏ học giữa chừng. Trƣờng Đại học Hải Phòng là một trong những trƣờng đại học lớn của thành phố Hải Phòng nói riêng và cả nƣớc nói chung.
Mỗi năm số lƣợng sinh viên năm thứ nhất là khoảng 2000 sinh viên. Nhìn chung, sinh viên năm nhất Đại học Hải Phòng đứng trƣớc nhiều khó khăn, thách thức khi thay đổi môi trƣờng học tập, môi trƣờng sống. Do đó, để đảm bảo chất lƣợng đào tạo của nhà trƣờng nói chung, sinh viên năm thứ nhất của trƣờng cần có sự thích ứng tốt về tâm lý – xã hội để có thể hòa nhập với môi trƣờng học mới, đáp ứng đƣợc những yêu cầu về kiến thức học tập cũng nhƣ các mối quan hệ xã hội. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chính vì vậy, tìm hiểu thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng là một vấn đề quan trọng nhằm đo lƣờng mức độ thích ứng tâm lý – xã hội của chính các bạn sinh viên thể hiện trong việc điều chỉnh cảm xúc bản thân, hòa nhập vào các mối quan hệ bạn bè, thầy cô, thực hiện nội quy trƣờng học và tham gia vào các hoạt động xã hội từ đó làm nổi bật những vấn đề các em chƣa thích ứng tốt, các yếu tố hƣởng đến mức độ thích ứng của sinh viên nhằm đƣa ra những kiến nghị giúp các bạn sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng có sự thích ứng tốt hơn về tâm lý – xã hội đối với môi trƣờng học tập mới.
Ở Việt Nam, có nhiều nghiên cứu về thích ứng ở sinh viên nhƣ thích ứng với hoạt động học tập, thích ứng với phƣơng thức đào tạo tín chỉ, thích ứng với nghề nghiệp của sinh viên, nghiên cứu khó khăn tâm lý của sinh viên năm thứ nhất. Tuy nhiên, nghiên cứu thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất với môi trƣờng Đại học vẫn là đề tài đƣợc quan tâm. Do đó, ý nghĩa của kết quả cùng với phƣơng pháp nghiên cứu sẽ góp phần bổ sung hơn về mặt lý thuyết cũng nhƣ kết quả thích ứng cho các nghiên cứu sau này. Xuất phát từ ý nghĩa lý luận và thực tiễn, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất Trường Đại học Hải Phòng” nhằm đo mức độ thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất, các yếu tố ảnh hƣởng đến thích ứng từ đó đƣa ra những khuyến nghị để giúp các em có sự thích ứng tốt hơn với môi trƣờng đại học.
Mục đích nghiên cứu Đề tài nghiên cứu có mục đích tìm hiểu mức độ thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng, các yếu tố ảnh hƣởng đến thích ứng, từ đó đƣa ra các biện pháp nhằm giúp các em thích ứng tốt hơn. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Mức độ và các yếu tố ảnh hƣởng đến thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng.
Khách thể nghiên cứu Mẫu nghiên cứu gồm 277 sinh viên năm thứ nhất hệ chính quy Trƣờng Đại học Hải Phòng và 52 thầy/ cô giáo giảng dạy và cán bộ trong trƣờng. Nhiệm vụ nghiên cứu 4. Nhiệm vụ nghiên cứu lí luận - Hệ thống hóa các nghiên cứu về thích ứng của sinh viên, thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên. - Lựa chọn cách tiếp cận chỉ dẫn cho việc xây dựng bộ công cụ nghiên cứu để tiến hành nghiên cứu thực tiễn.
Nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn - Đo mức độ thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng. - Phân tích mối tƣơng quan giữa mức độ thích ứng về tâm lý và thích ứng xã hội, giữa mức độ thích ứng tâm lý – xã hội với kết quả học tập. - Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất. - Đề xuất một số kiến nghị nhằm giúp các em sinh viên năm thứ nhất có sự thích ứng tốt hơn về tâm lý – xã hội.
Phạm vi nghiên cứu 5. Giới hạn về nội dung nghiên cứu Nghiên cứu mức độ thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tìm các yếu tố ảnh hƣởng đến thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu Nghiên cứu đƣợc thực hiện tại Trƣờng Đại học Hải Phòng.
Nghiên cứu sinh viên năm thứ nhất hệ chính quy. Giả thuyết khoa học - Mức độ thích ứng xã hội tốt hơn thích ứng tâm lý và có mối tƣơng quan giữa 2 mặt của thích ứng: tâm lý và xã hội ở sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng. - Có mối tƣơng quan giữa mức độ thích ứng tâm lý – xã hội và kết quả học tập ở sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng. - Có sự khác biệt về mức độ thích ứng của sinh viên năm thứ nhất theo: biến số thuộc về sinh viên; biến số thuộc về những ngƣời liên quan; biến số thuộc về môi trƣờng vật chất.
Các phƣơng pháp nghiên cứu 7. Những phương pháp nghiên cứu lí luận - Phƣơng pháp nghiên cứu văn bản. Những phương pháp nghiên cứu thực tiễn - Phƣơng pháp nghiên cứu bằng bảng hỏi. - Phƣơng pháp phỏng vấn sâu.
- Phƣơng pháp thảo luận nhóm. - Phƣơng pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu thích ứng của học sinh, sinh viên 1. Ở nước ngoài Vấn đề “thích ứng” là một trong những vấn đề đƣợc nhiều nhà tâm lý học quan tâm nghiên cứu. Một trong những nhà tâm lý tiên phong trong nghiên cứu này đó chính là Jean Piaget (1896 - 1980). Theo ông, sự thích ứng chính là sự cân bằng và đƣợc thực hiện bởi hai cơ chế đó là sự “đồng hóa” và “điều biến”.
Quan điểm của ông cho rằng, sự thích ứng sinh học là sự cân bằng giữa đồng hóa môi trƣờng và cơ thể với môi trƣờng, còn sự thích ứng tâm lý – xã hội đƣợc ông giải thích là sự thích ứng với một thực tế riêng biệt khi nó đã đạt tới sự đồng hóa thực tế đó vào những hoàn cảnh mới do thực tế đặt ra [42]. Sự thích ứng đòi hỏi sự tác động qua lại giữa chủ thể và khách thể (giữa con ngƣời và môi trƣờng), sao cho chủ thể có thể nhập vào khách thể mà vẫn tính đến những đặc điểm của mình. Theo cách đó, có thể hiểu: thích ứng tâm lý – xã hội đó là quá trình cá nhân vừa tiếp nhận những yếu tố từ môi trƣờng, xã hội xung quanh, vừa điều chỉnh bản thân sao cho phù hợp với môi trƣờng đó. Và trong quá trình thích ứng của cá nhân thì thích ứng tâm lý - xã hội là chủ yếu.
Trong những năm gần đây, nghiên cứu thích ứng tâm lý – xã hội trong sinh viên trên thế giới vẫn đang là một trong những vấn đề nghiên cứu quan trọng và nổi lên là một số hƣớng nghiên cứu dƣới đây: Thích ứng tâm lý – xã hội : Môi trƣờng đại học là một môi trƣờng mới dẫn tới những phản ứng khác nhau giữa các sinh viên năm đầu tiên. Cuộc sống ở trƣờng đại học cho sinh viên năm đầu tiên đầy thú vị cũng nhƣ đầy thử thách. Một mặt, các sinh viên năm thứ nhất sẽ thấy tự do hơn. Bên cạnh đó, các trƣờng đại học đƣa ra 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những cơ hội để các em có thể trƣởng thành hơn.
Ngoài ra, các bậc cha mẹ bắt đầu buông lỏng sự kiểm soát đối với con họ, từ đó các em sẽ tìm thấy đƣợc sự tự do mới mẻ. Mặt khác, các sinh viên phải xây dựng lại các mối quan hệ cá nhân trong một môi trƣờng mới và điều này có thể gây ra những căng thẳng tinh thần hoặc ảnh hƣởng đến thể chất của sinh viên năm thứ nhất. Thích ứng tâm lý kém với môi trƣờng đại học có thể buộc các sinh viên phải rời khỏi trƣờng. Môi trƣờng đại học sẽ có nhiều điều mới mẻ thể hiện ở điều kiện học tập, các mối quan hệ liên cá nhân, các nội quy trƣờng học.
Vì vậy, sinh viên cần phải thích ứng tốt với các thách thức trên, đó cũng chính là những cơ hội để sinh viên khẳng định bản thân mình [21]. Theo tác giả Brisset Camille (2010) trong nghiên cứu “Thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên quốc tế tại Pháp – nghiên cứu trường hợp sinh viên Việt Nam” cho rằng: Việc chuyển từ môi trƣờng học tập này đến một một môi trƣờng học tập khác và tái định cƣ tại một quốc gia mới để học tập đang diễn ra ngày càng phổ biến.